# ADVERBI Ek *Kompleta Gramatiko Detaloza di la Linguo Internaciona Ido*, L. de Beaufront, 1925. Transskribita de https://ido.help/gramatiko/ --- 51. — Quale en nia lingui, l'adverbi esas nevariebla en Ido. Lia gradi komparala indikesas segun la maniero uzata por l'adjektivi (§ 28). Existas en Ido triopla kategorio de adverbi : le *simpla*, le *derivita*, le *kompozita.* Le *simpla*, esante adverbi nature e signifike, ne bezonas dezinenco : *tre, tro, plu, olim, nun, nur*, e. c.(1). > (1) Ma, se *tro, plu, min, maxim, minim* uzesas izolite, li recevas elu (v. § 52). Le *derivita* e le *kompozita*, ne esante adverbi nature, havas omni la dezinenco **-e**, qua igas li adverba. On adjuntas ica dezinenco al vorti sendezinenca, ed on substitucas lu al dezinenco di la ceteri : **Lore, pluse** (de *lor, plus*), **vere** (de *vera*), **nokte** (de *nokto*), **koncerne** (de *koncernar*), **superpoze** (de *super-pozar*). Quale on vidas, l'adverbi darfas derivar de prepoziciono od adverbo (*lor-e, plus-e*), de adjektivo o substantivo (*ver-e,* *nokt-e*), de verbo simpla o kompozita (*koncern-e, super-poz-e*). Pri lia komplemento l'adverbi kondutas quale la vorti de qui li derivas : **koncerne ico**, nam on dicas : *koncernar* *ulo*; **konforme al modelo**, nam on dicas *konforma al modelo*; **funde dil barelo**, nam on dicas la *fundo dil barelo*; e tale sempre. L'adverbi qui venas de adjektivi qualifikanta indikas generale la maniero : **vere**, en maniero vera; **bone**, en maniero bona. Ti qui venas de substantivi povas expresar cirkonstanco di tempo, di loko, di maniero, e. c. Ex. : **jorne**, dum jorno; **nokte**, dum nokto; **dome**, en la domo; **heme**, en la hemo, la lojeyo familiala; **aere**, en la aero; **veture**, per veturo; **pede**, per la pedi, e. c. (1). > (1) On darfas derivar direte, se la senco permisas, adverbo de substantivo, quale ni ja vidis supere : **nature**, de naturo; **persone**, de persono; **individue**, de individuo; **sexue**, de sexuo. Ma povas divenar necesa od utila uzar la mediaco di adjektivo. Exemple, en ula kazi, vice **logike**, povas esar utila o necesa dicar *logikale* o *logikoze*, por pluprecizigar. Exter ta kazi, esas plu bona derivar direte l'adverbo del substantivo, se la senco permisas, e ne plulongigar l'adverbo sen utileso.En *Progreso*, III, 218, on lektas : Kad *bele agar* = bela ago, *forte kantar* = forta kanto, *parole promisar* = parola promiso, *letre respondar* = letra respondo? Se no, me ne komprenas. Se yes, on povas (darfas) same dicar : *pede irar* = peda iro, *dome restar* = doma resto, *jorne laborar* = jorna laboro = laboro qua esas jorno, *veture promenar* = vetura promeno. Sed lor (ma lore) quon signifikas ica expresuri? (E. Ferrand.)**Respondo.** — « Evidente, en la duesma serio de adverbi, la formo adverbala **-e** vicas (remplasas) prepoziciono tacita : *pede* = per pedo, *dome* = en domo, *jorne* = dum jorno. Pro to on ne povas (darfas) derivar de li nemediate adjektivi. On devas dicar ex. : « promeno *en* o *per* veturo ». Sed (ma) en l'unesma serio anke *parolo*, *letro* povas (darfas) tradukesar per : « per parolo, per letro ». Relate la senco, Ido havas adverbi *di quanteso, di loko,* *di afirmo, di nego o dubo, di maniero.* 52. — *Adverbi di quanteso*. On ja konocas ti, qui uzesas por la gradi komparala : **plu, min, tam... kam, maxim,** **minim, tre.** Ni adjuntez **plus, minus**, tre uzata en matematiko, od en la senco matematikala +, —. **Plu, min, maxim, minim** recevas la dezinenco **-e**, kande li esas adverbi izolita. Li sempre sequas la verbo quan li modifikas : **Il ne povas** **spensar plue** (1). **Vu ne povas donar mine. Li recevis** **maxime, minime** (de omni). > (1) **Plu** expresas *augmento* di ula quanto (qua restas o konsideresas kom identa a su ipsa); **plus** (quale la signo matematikal + quan ol tradukas) signifikas adiciono, do generale *adjunto* di ulo ad altro.Segun la principo di unasenceso, ta du radiki devas konservar sua propra senco en sua omna derivaji. *Plue* havas do la sama senco kam *plu*; ma ol uzesas izolita quale adverbo nedependanta, kontre ke *plu* uzesas avan altra vorto, quan ol modifikas : *plue* equivalas proxime a *plu multe* (o *plu grande*, e. c.); *plua* a *plu multa*; e *pluo* a *plu multo*. L'unesma vorti esas nur min preciza, pro ke li aplikesas a speco nedefinita o tacita di quanteso, qua esas indikata plu explicite en la expresuri *plu multe, plu grande, plu larje, plu alte...*, per la vorto adjuntita a *plu*. Kontree, *pluse* expresas ne augmento di irga quanto, ma adjunto di ula objekto, qua povas ne esar quantajo o ne konsiderar kom quantajo. Ol tradukas do exakte la vorto F. *de plus, en plus, en outre*; D. *weiter, zudem, sonst*; E. *moreover*. Exempli : **On devas pagar plue** (plu multe) : **on devas pagar pluse** (on devas adjuntar altra preco). — **Vino e kafeo pagesas pluse** to esas : ultre la sumo pagita por la cetero. — Ma **vino e kafeo** **pagesas plue** signifikus : *plu kare* (chere) (kam antee, kam altraloke). — **Ho! ico kustas plue** (t. e. plu multe). — **Me donas ico pluse** (po la sama preco) dicos vendisto adjuntante ula bagatelo (*Progreso*, II, 666.)On komparez : **me prenis plu multa pomi** e : **me prenis, pluse,** **multa pomi.** Por indikar, ke la grado konstante kreskas o diminutas, on uzas l'expresuro : **sempre plue** (o : *sempre plu multe*), **sempre mine** (o : *sempre min multe*). Ex. : **me amas lu** **sempre plue** (o : *sempre plu multe*); **il laboras sempre mine** (o : *sempre min multe*). **Pluse, minuse** indikas, quale la signi +, —, adjunto o sustraciono : **pozez 1 manjilaro pluse, 1 manjilaro minuse** **sur la tablo, nam ni havos un repastano pluse, minuse.** **Maxime, minime** = en la **maxim, minim** granda quanteso a grado : **vu laboris, produktis maxime, minime** (de omni). **Maxim posible, minim posible** (1) (*sen artiklo*, se ne esas substantivo expresata o tacata) : **venez maxim balde posible;** **la maxim granda nombro posible; la maxim bel infanto** **posible; la maxim laborera** (viro) **posible; bruisez minime** **posible; en omno selektez lo maxim bona posible.** — **Il** **kuris tam rapide kam posible. Yen diversa klovi; prenez** **le maxim longa posible.** > (1) *Posible*, en ta expresuri, equivalas « segun posibleso ». **Admaxime, adminime** : **Ni esos kin adminime e dek admaxime.** **Proxime**, qua tradukas F. *à peu près*, environ, E. *about,* *nearly*, D. *ungefähr, etwa*. Ex. : **la asistanti esis kina-dek o :** **kina-dek e kin proxime. Esis tri kloki, o tri kloki proxime** (2). > (2) *Proxime* de l'adjektivo *proxima* e prepoziciono *proxim*. Ta adverbo ya kontenas ideo di *proximeso* relate la nombro indikata. **Sat** = en sufico : **sat richa, sat kurajoza** (3); **pri glorio,** **honori ed influo il havas sat multe** (4). > (3) Ne konfundez *sate* a *pasable*, od inverse. *Pasable* (quale lua adjektivo *pasabla*) indikas ne : quanteso, grado suficanta, ma grado, valoro meza, la minim granda quan on povas aceptar o tolerar : **Il esas sat richa por donar jeneroze, ma il esas nur pasable** **donema.** > (4) **Plu, min, sat, tro** uzesas sola kun la adjektivi e la adverbi; ma kun la substantivi e la verbi on devas adjuntar a li rispektive : *multa o multe : plu multa aquo e min multa vino; tro multa homi;* **me drinkis sat multe; ne manjez tro multe.** **Tro** (*troa, troe*) implikas ideo di eceso : **tro richa, tro** **benigna.** Fine la adverbi ja vidita (§ 39) : **kelke, multe, poke,** **quante, tante** (5), **irge quante.** > (5) **Tam** esas sequata da **kam** e montras egaleso; **tante** sequesas da **ke** e montras granda quanteso o alta grado. Ex. : **Il esas tam** **habila kam tu; — il esis tante habila, ke il ruptis nulo.** 53. — *L'adverbi di tempo* esas : **Kande** (relativa e questionala) = ye la tempo, ye l'instanto en qua (6). > (6) Remarkez, ke la F. vorti *que, où* devas tradukesar per *kande*, se li havas la senco di ta adverbo. Ex. : *Je l'ai vu la dernière fois* *que je suis venu.* **Me vidis lu en la lasta foyo, kande me venis.** — *Le jour où il mourut*, **en la dio kande il mortis.** **Dume** (de la prep. *dum*) = dum ta tempo. **Fine** (de la subs. *fino*) = ye la fino, kom fino. **Lore** (de la prep. *lor*) = ye ta epoko, tempo (1). > (1) **Lore... lore** = ye ul tempo, instanto... ye altra... Ex : **lore il** **ridas, lore il ploras.** France : tantôt il rit, tantôt il pleure. **Nun** (sen **-e** kom primitiva) = en la tempo prezenta, *prezente*. **Olim** (sen **-e** kom primitiva) = en tempo plu o min anciena, antiqua. **Sempre** = en omna tempo. **Seque** (de la subs. *sequo*) = ye la sequo, kom sequo (2). > (2) Tre diferas de **konseque**, nam milfoye ulo venas, eventas seque, ma tote ne *konseque* altro. Ni evitez pri co imitar Esperantisti. *Seque* la Franca revoluciono, ma ne *konseque*, eventis la regno di Napoléon. **Frue** = en tempo ne tarda. **Balde** = pos ne longa tempo. **Tarde** (de *tarda*) = ye tempo, instanto ne proxima relate altra, fixigata o kustumala. **Erste** = ne plu balde kam... : **Me venos erste morge.** **Hiere** = en la dio qua preiris ica (la nuna). **Morge** = en la dio qua sequos ica. **Jus** (*nur kun tempo pasinta*) = juste ye l'instanto antea : il jus ekiris. **Quik** = sen la minima ajorno o tardeso : **facez quik ta** **laboro, nam ol tre urjas.** **Ja** = E. *already*, D. *schon*, F. *déjà*, S. *ya*, I. *già*, Por. *ja*. Ex. : **Il ja manjis omno.** **Ne ja** pri kozo qua ne eventis ye l'instanto prezenta : **il** **ne ja arivis, ma il quik arivos** (3). > (3) **Ja ne** tote ne equivalas **ne ja** (quale **tote ne** ne equivalas **ne** **tote**). Ex. : **Il ja ne esis kontenta, e nun il ne ja esas kontenta,** **malgre omno quon ni agis por kontentigar lu.** **Ankore** indikas duro plu longa pri ago o stando : **il esas** **ankore malada** (4). > (4) Ne konfundez *ankore* (prezenta, pasinta o mem futura duro) a *itere*, qua expresas *itero* (de *iterar*, rifacar la ago), o a *pluse*. Ex. : **Il kantas ankore** (il ne cesis). — **Il kantas itere** (il cesabis, ma il ri-kantas). — **Il kantas un ario pluse** (il adjuntas un ario a le kantita). — La F. expresuri : *encore un, encore deux* e. c. tradukesas : *un pluse, du pluse* e. c. **Ne plus** esas la negativo di **ankore** : **Kad il vivas ankore?** **No, il ne plus vivas : il ja esis mortinta, kande me departis.** **Antee** (de la prep. *ante*) = en antea tempo. **Pose** (de la prep. *pos*) = en posa tempo. Esas adjuntenda la sequanta adverbi kompozita o derivita : ultempe = en ula tempo (pasinta o futura); uldie = en ula dio (pasinta o futura); nultempe = en nula tempo (1); > (1) *Decido* 1626 : Unanime (minus 1 voco) on repulsas vorto nekompozita vice « nultempe ».« Kontre la adopto di *never* (VII, 287, v. anke 206) me deziras protestar tre insiste. La vorto kreus multa kolizioni pro la simileso a *nevera* : vorti tam freque bezonata ne darfas esar tro simila; en telefono ed exter ol on ne povas distingar « il parolas never » e « ... nevere » (nam in *ne-vere* on tre ofte pro kontrasto acentizos *ne*); e se on pronuncas rapide sen pauzo « ne vere eloquenta » e « never eloquenta », la danjero di misaudo esas tre granda. On darfas naturale formacar la vorto *versimila* (quo ne esas exakte la sama kozo kam *probabla*) ma *ne-versimila* miskomprenesos kom *never-simila*, e. c.Duesme esas « nevera », ke « on » * never uzos l'adjektivo *nevera* : pro quo on ne dicus exemple : « pro sua *nevera* asisto en kunsidi il havas nula influo en nia uniono? » Me ne hezitus uzar tala kombini (sua *nultempa* asisto), nam tala formacuri esas precize un ek la belaji di nia linguo. Anke « la *nevereso (nultempeso)* di tala eventi » devus esar posibla formacuro.*Nultempe* semblas a me, quale a Sro Couturat, tote suficanta : ol permisas ta lenta ed emfazoza pronunco qua harmonias tante kun la expresenda ideo (Otto Jespersen, en *Progreso*, VII, 407). kelkatempe = dum kelka tempo; pokatempe = dum poka tempo; longatempe = dum longa tempo; samtempe = en la sama tempo; irgatempe = en irga tempo; irgekande = ye irga tempo, instanto en qua (2). > (2) On devas ne konfundar **irgatempe** a *irgekande*. L'unesma esas nur adverbo nedefinita, ma **irgekande** esas pluse relativa, e konseque unionas du propozicioni : **me helpos vu irgatempe; me helpos vu** **irgekande vu volos.** En la lasta exemplo *irgatempe* ne esus bona, nam, por unionar la du propozicioni : *me helpos vu* e *vu volos*, esas necesa adverbo relativa; sen olu la propozicioni esus sen ligo. **Unfoye, dufoye, trifoye**, e. c., **plurfoye, kelkafoye, multafoye, singlafoye, omnafoye**, pri ago facita o subisita *un foyo,* *plura foyi*, e. c. **Singladie, omnadie, omnasemane, omnamonate, omnayare,** omnajorne, omnanokte, e. c. = en singla, omna dio, semano, e. c. **Jorne** = dum (la) jorno; **nokte** = dum (la) nokto; **matine** = ye o dum (la) matino; **vespere** = ye o dum (la) **vespero**. **Cadie, camatine, cavespere, casemane, canokte, camonate,** **cayare**, e. c. = en ica dio, matino, vespero, e. c. **Prehiere** = en la dio preirinta « hiere ». **Posmorge** = en la dio qua sequos « morge ». **Morge matine, morge vespere** o **matinmorge, vespermorge.** 54. — La *adverbi di loko* esas : **Ube** (questionala e relativa) = en qua loko? o : en qua (en qui). Ex. : **ube vu esas? La lando ube il naskis.** **Hike** = en ica loko (proxima relate la parolanto). **Ibe** = en ita loko (fora relate la parolanto). Ex. : **vu** **esis hike, dum ke me serchis vu ibe** (1). > (1) Kom adjektivi di **hike, ibe** l'Akademio adoptis la formi **hik-a,** **hik-ala** e **ib-a, ib-ala**, pro ke la vorto **hike** (e **ibe**) esas adverbo, en qua la finalo **-e** esas karakteriziva dil adverbo, do deprenebla. Lo sama valoras pri *supr-e, infr-e, bald-e, fru-e, hier-e, morg-e* e. c., qui omna esas adverbi e genitas l'adjektivi : *supr-a, infr-a, fru-a, bald-a,* *hier-a, morg-a*. Altraparte, l'Akademio adoptis *ante-a* kom adjektivo ed *ante-e* kom adverbo, pro ke *ante* esas prepoziciono, do primitiva vorto, en qua la finalo *e* apartenas a la radiko. Lo sama valoras pri *kontre*, exemple, qua genitas l'adjektivo *kontre-a* e l'adverbo *kontree*. (*Progreso*, V, 555.)L'adverbo **sempre** esas evidente en la e. c. di ca noto e darfas genitar l'adjektivo *sempra* : **fine ilua sempra rezistado tedis ni.** **Ulube, ul(a)loke** = en ula loko. **Nulube, nul(a)loke** = en nula loko. **Omnube, omnaloke** = en omna loko. **Irgube, irgaloke** = en irga loko. **Altrube, altraloke** = en altra loko. La formi kun **-ube** ne esas, quale la formi kun **-loke**, nur nedefinita; li esas pluse relativa e konseque unionas du propozicioni (2). Ex. : **Me sequos vu omnaloke; irgube vu iros,** **me sequos vu.** > (2) Videz e komparez la noto 2, pag. 61. **Interne** (di) = en l'internajo; **extere** (di) = ye l'exterajo; **supre** (di) = ye la suprajo (1); > (1) Ne konfundez ta adverbo a **supere** = superpozite. Ex. : **Esperanto havas sis literi ornata da signo diakritika supere.** **infre** (di) = ye l'infrajo; **avane** (de la prep. *avan*) = ye la avanajo; **dope** (de la prep. *dop*) = ye la dopajo; **latere** (de la subs. *latero*) = ye latero di...; **dextre** (di) = ye la dextra latero; **sinistre** (di) = ye la sinistra latero; **proxime** = en la vicineso, ne fore (2); > (2) Esas naturala, ke de la proximeso lokala, on iras al proximeso metafizikala pri valoro, qualeso, evaluo, e. c. Ex. : **To kustis de ni** **sisa-dek franki proxime.** **fore** = ye granda disto. **cirkume** = cirkum la enti o kozi nomata; per proxima evaluo : **La soldati kaptis la urbo ed establisis sua kampeyo cirkume.** — **Li sideskis cirkum la ludo-tablo e riskis** **tria-cent franki cirkume** (3). > (3) Me pagis a lu *cirkume* dek franki » : esus nejusta dicar : « Me pagis cirkum dek franki », nam « dek franki » esas la komplemento *direta* di « pagis », e « cirkume » nur modifikas ol (igante ol min preciza).On adoptis **cirkum** vice *cirke* kom prepoziciono precize por povar distingar la prepoziciono *cirkum* de l'adverbo *cirkume*. « Ni drinkis *cirkume* dek glasi » (t. e. : « dek glasi cirkume » : *dek glasi* esas l'objekto direta). « Ni sidis *cirkum* dek glasi » (o : « cirkum la tablo ») : hike *cirkum* esas prepoziciono, on ne povas sidar... la glasi o la tablo). Inverse : « Ni drinkis *cirkum* la tablo », ne « *cirkume* » quo implikus, ke ni drinkis (preske) la tablo. (*Progreso*, VII, 479.) 55. — La *adverbi di maniero* esas : **Anke** = simile, egale, same : **Ni konfesas erorir; ma anke** **vu eroris.** **Apene** = preske ne : **li apene regardis ni.** **Kom** = D. *als* (identifizierend); F. en qualité de, en tant que : **Kom Kristano me devas pardonar a mea enemiki,** **quale la Kristo pardonis al sui. Ma kom homo e mem kom** **Kristano, me ne obligesas agar a l'enemiki tale kam me** agas al amiki. — On aceptis ilu quale se lu venabus kom rejo, e tamen il venis inkognite, ne kom statestro, ma kom privato (1). > (1) **Kom** implikas, ke on esas reale to quon dicas la vorto sequanta l'adverbo : *Kom Kristano*, on esas Kristano : *kom homo,* on esas homo; *kom rejo*, on esas rejo; *kom statestro*, on esas statestro; *kom privato*, on esas privato. — **Quale** implikas nur simileso : *quale* Kristano = simile a Kristano; *quale homo* = simile a homo; *quale rejo* = simile a rejo; *quale statestro* = simile a statestro; *quale privato* = simile a privato. Konseque : uzez « quale », se vu povas remplasigar per « simile a... »; uzez « kom » en la cetera kazi. **Mem** = D. *sogar, selbst*; E. *even*; F. *même* (encore, de plus, aussi); I. *anche, persino*; S. *aún, hasta, tambien*. Ex. : **Mem** **spensante la duoplo, vu ne sucesus.** — **Esas mem neposibla** **dicar proxime la dato ye qua il arivos.** La signifiko di *mem* justifikas, ke on uzas lu (quale *etiam* Latina, *encore* Franca) avan komparativo (di supereso o di infreso) por plufortigar olu : **El esas mem plu bela kam** **sua fratino.** — **Me recevis mem min multe kam omni** (2). > (2) Quale on vidas lo, per sua signifiko, « mem » tre diferas de *ipsa* e de *sama*, a qui precipue la Franci devas ne konfundar olu. **Ya.** — Ta partikulo adverba nultempe uzesas sole, ma kun irga dico quan ol konfirmas emfaze : **Me ya facis to** (ne altru). — **Pro quo vu eniris? vu savis ya, ke me esas okupata.** — **Pro quo vu ne respondis? vu savas ya Ido.** — **Por stekar** **ica klovo, ta martelo povas ya suficar; vu ne bezonas plu** **grosa.** Ultre ta primitiv adverbi di maniero, Ido havas mult altri derivita o kompozita, inter qui : **Ule, nule, irge, altre, cetere, ipse** (3), **single, plure,** **omne.** > (3) « Kelka samideani astonesas, ke on uzas lore *ipsa*, lore **ipse,** e questionas, kad ica du vorti havas diversa senci. No, li ne povas havar diversa senci pro ke li esas sama vorti sub du gramatikala formi; li havas nur diversa *gramatikal* rolo. Segun la sama regulo, qua enuncas, ke participo-adverbo referas la subjekto di la propoziciono, *ipse* referas sempre la subjekto, e pro to ol esas kelkafoye plu klara kam *ipsa*. Ex. : **La mastro inspektis ipse la domo** esas plu klara kam : « ipsa »; nam on povus komprenar : *la domo ipsa.* (*Ipse* povas bone tradukar : F. en personne). Cetere esas sempre plu sekura pozar *ipsa* (o mem *ipse* apud la vorto, quan ol referas : *la mastro ipsa*. — Lasta remarko : D. *von selbst,* F. *de soi même* (*de lui même*, e. c.) ne tradukesas per *ipse*, ma per *spontane* (*Progreso*, V, 96).En la sama loko trovesas la remarkigo sequanta : « La sama konsilo valoras pri *omna*, quan on esas tentata (segun l'exemplo di F.) pozar *dop* la verbo, quankam ol referas la subjekto. Ex. : *li omna* *admiris splendida flori*, e ne : *li admiris omna splendida flori* (ube *omna* referas necese *flori*). *Li admiris omni...* ne esus dusenca, ma esus min klara kam *li omna admiris...* On ne alegez hike, ke l'akuzativo supresus la dusenceso : nam ol ne povus helpar kun la verbo *esar : li omna esis brava soldati* havas evidente altra senco kam : *li esis omna brava soldati*, e tamen on ne povus pozar *bona soldati* en l'akuzativo. Nova pruvo, ke la vortordino esas plu komoda e plu sekura moyeno kam l'akuzativo. » — Pri *omna* bone memorez ke ol sempre uzesas sen artiklo : *omna homi* quale : *kelka homi, multa* *homi.* **Quale** (de *quala*) = en quala maniero? o : en la maniero di... (1). > (1) Ye *kom* ni expozis la granda difero existanta inter lu e *quale*. (Videz pag. 64.) **Tale** (de *tala*) = en tala maniero. **Irgequale** = en irge quala maniero. **Aparte** (de *aparta*) = quaze separite, izolite. **Partikulare** (de *partikulara*) = la kontreajo di universale, komune, generale (2). > (2) **Partikulara** e **aparta** (per konsequo, lia adverbi) tre diferas. *Partikulara* esas la kontreajo di *generala* od *universala*. *Aparta* signifikas quaze *separita, izolita, sola*. Ex. : *aparta parolo* (en teatro od en la vivo); aparta konverso (di du o tri personi en plu granda asemblo); prenar ulu *aparte* (por parolar a lu specale, exter e for la ceteri). Il dormas en aparta chambro (ne en la komuna dormeyo). Li manjis an aparta tablo (ne an la komuna tablo « table-d'hôte »). (*Progreso*, VI, 154.) **Private** (de *privata*) = ne publike. **Precipue** (de *precipua*) = en precipua maniero (3). > (3) **Precipua** = D. *hauptsächlich, Haupt...;* E. *principal;* I. *principale* (precipuo); S. *principal*.En Ido, *princip-al* havas, quale postulas logiko e praktiko, la senco : « relatanta principo ». Ka vere ne existas esencal difero inter : questiono *precipua* e questiono *principala?* Kad *un* e sama vorto povus suficar (sen omnasorta desavantaji) por *du* idei tam diferanta kam ici? **Kune** (de *kun*) = unionite : **Li omna kune.** **Kontree** (de *kontre*) = en maniero kontrea. **Itere** (de *iterar*) = per itero, iterante. **Volunte** (de *voluntar*) = kun volunto, D. *gern*; E. *willingly*; F. *volontiers*; I. *volentieri*; S. *de bune gana*; Por. *de boa vontade.* **Konsente** (de *konsentar*) = per konsento; **Prefere** (de *preferar*) = per prefero (1). > (1) L'adverbo **prefere** maxim ofte *tradukas* : E. *rather*, D. *lieber* (haben, wollen), F. *plutôt*, I. *piuttosto*, qui povas tradukesar anke per *plu vere, plu juste, plu bone, plu precize* e. c. Ex. : **Repozez dum** **kelka dii, prefere kam durar ta laboro qua ja tante surmenis vu.** — **Il pruvis, o plu vere** (*plu justadice*) **probis pruvar la yusteso di sua** **revendiki.** **Memore** (de *memorar*) = per memoro. **Konseque** (de *konsequar*) = per konsequo. **Segunvole** = segun (la) volo. **Kontrevole** = kontre (la) volo. **Afrankite** = (de *afrankar, afrankita*) : la sendo kustos de vu tri franki (kun la afranko) afrankite. **Retroe** (de la prefixo *retro*) = per iro inversa del avanco, desavance) : **Marchar retroe esas kontrenatura e nefacila** (2). > (2) **Retroe** (komp. *troe*) trovesas en « Dictionnaire Français-Ido, p. 463 : *reculons* (à), **retroe**, e 2 linei plu supre on devas lektar anke *retroe* por « en reculant », vice *retro* qua esas imprimeroro. Kompreneble omna qualifikanta adjektivi povas e darfas genitar adverbo : saja, **saje**; forta, **forte**; avara, **avare**; agreabla, **agreable**; posibla, **posible** (3); egoista, **egoiste**; kordiala, **kordiale**; puerala, **puerale**; instruktiva, **instruktive**; doloroza, **doloroze**, e. c., e. c. > (3) Por agnoskar la certa posibleso, ma tote ne por expresar l'ideo di dubo kontenata en *forsan*, e tante distinta de l'altra, ke nia lingui ipsa dicas equivale : *to forsan esas posibla, ma me tre dubas* *kad il sucesos.* (Videz **forsan** en la adverbi di afirmo, nego o dubo.) Anke la participi kun -e esas fakte adverbi di maniero : *manjante, kantante; laborinte, dorminte; departonte, mortonte; batate, karezate; ekpulsite, judiciote*, e. c. 55. — L'*adverbi di afirmo, nego o dubo* esas : **Yes** = la sama Angla vorto; D. *ja*; F. *oui*; I. *si*. **No** = D. *nein*; E. *no*; F. *non*; I. *no*. Ol uzesas nur kande ol konstitucas per su respondo izolita e kompleta. Ex. : **Kad** **vu ekiros posdimeze? No; me restos heme.** **Ne**, qua sempre devas preirar sen ul intervalo la vorto negata : **Vu ne facis ta laboro** (quan vu devis facar). — **Ne vu facis ta laboro** (ma altru). — **Vu facis ne ta laboro,** **ma altra tote neutila.** — **Il esas ne richa, ma tamen ne** **povra.** — **To esas ne tote vera** (1). > (1) Remarkez la granda difero inter « **tote ne vera** » e « **ne tote** **vera**. Altr exemplo : **ta libro esas tote ne interesanta** (nule interesanta); **ol esas mem ne tote korekta** (ol ne esas tote korekta).En Progreso : « Ne » freque renkontresas en l'expresuro *ne nur...* *ma (anke).* » La du parti di ta expresuro devas pozesar singla nemediate *avan* la parti di frazo quan li relatas, e qui esas quaza alternativi. Ex. : « *Ne nur me hungras, ma anke mea kamaradi durstas.* (Remarkez ke, kande la verbo esas komuna a la du parti, ol pozesas ye la fino. Do la komenco (en l'unesma exemplo) : *Ne nur me* *hungras...* igas previdar en la duesma parto altra verbo kam *hungrar*). — *Me ne nur hungras, ma anke durstas*. — *Me deziras ne* *nur manjar, ma anke drinkar*. — *Me deziras drinkar ne nur aquo,* *ma anke vino.* » (VII, 484.) **Forsan** = E. *perhaps*; D. *vielleicht*; F. *peut-être*; I. *forse*; S. *puede ser, quiza*. L'ideo quan ol expresas tre diferas del ideo di posibleso, e mem la sama frazo povas kontenar la du idei. Ex. : **Forsan** **to esas posibla** (2). > (2) *Eble ebla, ebla eble*, e mem : *eble eble* esas nur nedivinebla stranjaji, per qui Esperanto tradukas nia : *forsan posibla, posibla* *forsan*, e *forsan posible*. La elemento *ebl* anke en ta linguo esas sufixo, quale en Ido : *kredebla, videbla* **e. c.**