# KOMPOZADO PER PREPOZICIONI Ek *Kompleta Gramatiko Detaloza di la Linguo Internaciona Ido*, L. de Beaufront, 1925. Transskribita de https://ido.help/gramatiko/ --- La kompozado per prepozicioni formacas la transito inter la derivado e la kompozado dil radiki; ma ol similesas plu multe la derivado (pro l'analogeso inter la afixi e la partikuli). Pro to lu ne esas submisata al generala regulo di kompozado qua postulas, ke la vorto determinanta esez avan la vorto determinata. Konseque, kande prepoziciono esas unionita a verbal radiko, l'analizo o deskompozo generale facesas per inversigar l'ordino di la elementi, to esas komencante de la radiko verbala (1). Ex. : **en-irar**, *irar en*; **ek-irar**, *irar ek*; **ad-portar**, *portar ad*; **kontre-dicar**, *dicar kontre*; **inter-mixar**, *mixar inter* (li); **inter-veno**, *veno inter*; **ek-pulsar**, *pulsar ek*; **apud-pozar** = *pozar apud.* > (1) Videz la 4a klaso dil kompozaji p. 168. Ma, kande la prepoziciono esas unionita a nomal radiko, on devas generale komencar la deskompozo de la prepoziciono ipsa; altravorte : on sequas l'ordino di la elementi. Ex. : **sen-hara** = *sen hari*; **sur-tera** = *qua esas sur tero*; **sub-mara** = *qua esas sub maro*; **super-natura** = *qua esas* *super la naturo*; **inter-naciona** = *qua esas inter nacioni*; **inter-popula**, **inter-homa** = *qua esas inter la populi, la homi*; **inter-yuna** = *qua esas inter yuni*, e. c., e. c. Konseque on darfas dicar : intertempo, intertempe; interakto; subtaso, subvesto, subjupo, e. c. Ta duopla regulo posibligas interpretar korekte la verbi kompozita per **-igar** e prepoziciono; on devas komencar de la verbo **igar** : **enter-igar** devas analizesar **igar entera**, e ne **en-terigar**, qua havus nula senco; **sen-arm-igar** = *igar senarma.* On atencez, ke la kompozado per prepozicioni ne chanjas la direta komplemento dil verbo (kande ica esas transitiva) : **en limpida aquo, on travidas la stoneti dil fundo; on ne** **travidas la aquo ipsa.** Konseque l'adjektivo **travidebla** povas aplikesar nur a la stoneti, e ne a la aquo ipsa; ol ne povas signifikar **diafana**, ma nur (segun sua elementi) *videbla tra.* Simile on **supervarsas aquo sur flori**; quo esas **supervarsita**? La aquo, e ne la flori. Do on ne darfas dicar (quale Espo) : **vango supervarsita da lakrimi**, ma juste : **balnita, inundita** **da lakrimi**. Kontraste, nul detrimento en ke prepoziciono-prefixa igas transitiva netransitiva verbo : **enirar, ekirar la chambro** (1). Konseque ula verbi netransitiva (quale *irar*) darfas en la kompozado divenar transitiva e posedar pasivo. Se on darfas dicar : **trairar la rivero**, la rivero ipsa darfas dicesar **trairata**. Ma de to on ne darfas konkluzar, ke en la kompozado, verbo transitiva darfas analoge recevar duesma komplemento direta, nam la posedo di du komplementi direta esas kontrea a la logiko ed al klareso (2). > (1) Videz l'expliko en la noto (1), ye « Prepozicioni prefixa », p. 132. > (2) Okazione di to ni dicez, ke la helpolinguo devas ne imitar la verbi Latina kun du akuzativi : *doceo pueros grammaticam*. On dicas : *docar la gramatiko a pueri* o *instruktar pueri pri la gramatiko*.