# KONJUNCIONI Ek *Kompleta Gramatiko Detaloza di la Linguo Internaciona Ido*, L. de Beaufront, 1925. Transskribita de https://ido.help/gramatiko/ --- Ido havas *koordinal* konjuncioni, *subordinal* konjuncioni ed un *questional* konjunciono. 107. — Yen la *koordinal* konjuncioni : **Do** = E. *then* (therefore), consequently; D. *also, demnach,* *somit, folglich*; F. *donc* (par conséquent); I. *dunque, quindi;* S. *luego, per consiguiente.* **Ed** o **e** = D. *und*; E. *and*; F. *et*; I. *e, ed*; S. *y, é.* **Ma** = D. *aber, allein* (nach Verneinung), *sondern*; E. *but;* F. *mais*; I. *ma*; S. *mas, pero* (1). > (1) **Ma** indikas opozo, restrikto, *difero* inter la du propozicioni o vorti quin ol unionas : *Lu esas severa ma yusta. Me tre deziras* *facar ta voyajo ma me ne povas lo. Fidez ad ili, ma ne ad eli.* **Nam** = D. *denn*; E. *for*; F. *car, en effet*; I. *diffati*; S. *en* *efecto* (2). > (2) **Nam** anuncas expliko, motivo, pruvo relate lo dicata en la propoziciono a qua ol unionas la sua, Ex, : *Tu vartos vane, nam il*ne venos, pro ke il esas malada. La konjunciono **nam** unionas la duesma propoziciono : *il ne venos* a l'unesma : *tu vartos vane* e donas expliko, motivo pri lo dicata en ica. — **Me ne esperas, ke** **il sucesos; nam, pro ke il esas tre indolenta, il ne demarshos sat** **multe.** **Or** = D. *nun* (aber); E. *now*; F. *or*; I. *ora*; S. *ahora* (1). > (1) « On demandas ofte de ni expliko di ca konjunciono, pro ke multa lingui ne havas l'equivalanta, e supleas ol per altra konjuncioni de diversa senci. *Or* uzesas *nur* en la rezoni, por enduktar un plusa premiso, t. e. motivo. Ex. : « Omno quo foligas esas veneno; *or* l'alkoholo foligas; *do*... » On devas ne intermixar *or* kun *do*, qua esas quaze opozita, nam ol induktas la konkluzo; nek kun *ma*, qua anuncas od expresas, ula opozo (ex. : opozanto povus dicar : « ma l'alkoholo fortigas, nutras... »). En la praktiko, on ne enuncas formale la rezoni, on tacas una de la premisi, od on renversas lia ordino. Kande la premiso (motivo) sequas la konkluzo, *or* remplasesas da *nam;* ex. : « l'alkoholo esas veneno, nam ol foligas ». (On tacas la majora, qua konsideresas kom tro konocata od evidenta. — Plura lingui supleas *or* per la konjunciono qua signifikas *nun* (D. *nun* (*aber*), E. *now*); ma on vidas facile, ke lore ol nule indikas la tempo... Ta konjunciono esas do aquirajo di la logikala spirito, qua sempre plu dominacas la moderna e civilizita lingui, pro la progresi di la cienco. (*Progreso*, VI, 141.) **Tamen** = D. *dennoch, gleichwohl, nichtsdestoweniger,* *trotzdem*; E. *however, yet, still*; F. *cependant, pourtant, néanmoins*; I. *pero, tuttavia, ciò non ostante*; S. *con todo, sin* *embargo, a pesar de* (2). > (2) L'intima senco di *tamen* esas : opoze ad ico, malgre lo dicita, malgre ta obstaklo. Ex. : *Il esas tre richa, tamen il almonas nultempe. Me savas, ke me riskas la morto, tamen me iros adibe.* **Od, o** (3) = D. *oder*; E. *or*; F. *ou, ou bien*; I. *o, od;* S. *ó, ú.* > (3) Quale pri **ed, e**, on uzas prefere la formo sen *d*, kande l'eufonio permisas. **O(d)... o(d)** = D. *entweder... oder*; E. *either... or;* F. *ou... ou.* **Sive... sive** = D. *ob... ob..., sei es* (dass)... *sei es* (dass)...; E. *either... or, whether... or whether, be it that... be it that;* I. *sia... sia...*; F. *soit... soit, soit... que... soit que*; S. *bien...* *bien, sea que... sea que* (4). > (4) « Segun mea (personal) opiniono, skribis So Couturat, *sive* havas esence la senco etimologiala, di *od se*; e se on uzas (e darfas uzar) ol kelkafoye vice simpla *od*, ico venas de elipso (di la verbo) ». — *Progreso*, VII, 411.Segun ta expliko, sive esas plu vere subordinala kam koordinala.Uzez do *o(d)... o(d)...* se li unionas vorti ne verba : *me drinkos o* *vino o biro*, qua egalesas : *o vino o biro esos mea drinkajo*. Ma uzez *sive... sive... avan verbo* expresata o tacata : *Sive tu volos, sive tu* *ne volos, ni certe vizitos li. Sive (tu esas) richa, sive (tu esas) povra,* *tu devas helpar tua proximo segun tua moyeni.* **Nek... nek** = D. *weder... noch...*; E. *neither... nor...*; F. *ni...* *ni...*; I. *nè... nè...*; S. *ni... ni...* (1). > (1) Separas la neganta propozicioni, o diversa vorti di propozicioni neganta : *Me nek prizas nek estimas ta homo.* — *Il havas nek* *parenti nek amiki.* **Lore... lore** = D. *bald... bald...*; E. *now... now...*; F. *tantôt...* *tantôt*; I. *ora... ora...*; S. *ya... ya...* **Yen.** (Videz infre la noto 2.) > (2) Pos examenir lo dicita pri *yen* So Couturat, en *Progreso*, VII, 208, konkluzas :« On uzez *yen* kande ol guvernas *nomo*, e *yen ke* kande ol guvernas propoziciono. »Altralatere, en solida artiklo pri **yen ke**, barono S.de Szentkereszty dicas juste : « La maxim preciza defino esas certe (VII, 208) : « Interjeciono esas izolita vorto, qua equivalas integra frazo. » Ja de co rezultas, ke *yen ke* esas lo justa, kande *yen* guvernas propoziciono. » (VII, 289.)Ma nur prepozicioni recevas *ke* por divenar konjuncioni; do *yen* esas reale prepoziciono. Cetere, se ol ne esus prepoziciono, kad ol havus komplemento? Ka ni ne dicas : *yen mea matro; yen ili*, tot same kam ni dicas : *por mea matro, kun ili?* Do *yen*, sola, ne esas konjunciono.Konsiderante *yen* kom prepoziciono, l'akademio decidis (aprilo 1925) ke ol divenas konjunciono per l'adjunto di *ke*, quale omna prepoziciono en Ido. (Vid. § 109.) 108. — Yen la *subordinal* konjuncioni : **Ke** = D. *das*; E. *that*; F. *que*; I. *che*; S. *que.* **Se** = D. *wenn, sofern, falls*; E. *if*; F. *si*; I. *se*; S. *si.* **Se ne** = D. *wo nicht, sonst*; E. *if not*; F. *sinon*; I. *se non,* *se no*; S. *si no.* **Se nur, nur se** = D. *wenn... nur*; E. *if only*; F. *pourvu que;* I. *purchè, a condizione che*; S. *con tal que, siempre que.* **Ecepte se** = D. *ausserwenn*; E. *except if*; F. *à moins que,* *excepté si*; I. *eccetto che, salvo che*; S. *exceptuado si.* **Quale se** = D. *als wenn, als ob*; E. *as though, as if;* F. *comme si*; I. *come se*; S. *come si.* **Quankam** = D. *obgleich, obschon, obwohl, trotzdem dass;* E. *as though, as if*; F. *quoique, bien que*; I. *quantunque,* *benchè, sebbene*; S. *aunque.* Ni adjuntez la konjuncioni questional-relativa ja konocata da ni kom adverbi : **Ube, kande** (1), **quale, quante.** > (1) Kande la Franca vorto *où* relatas tempo, on devas tradukar lu per *kande* : **la tempo kande me esis felica** o : *la tempo en qua* *me esis felica.* Fine la konjuncioni kompozita : **Pro quo** = *pro qua kauzo;* **Por quo** = *por qua skopo;* A qui korespondas : **pro co, pro to** = *pro ica, pro ita* *kauzo;* **por co, por to** = *por ica, por ita skopo* (2). > (2) Generale la vorti D. **warum**, E. **why**, F. **pourquoi**, I. **perchè**, S. **porque** tradukesas per *pro quo;* ma D. **wozu** e F. **pour quoi** devas tradukesar per la vorti : *por quo.* 109. — La plu multa prepozicioni genitas konjuncioni samsenca per la simpla adjunto di ke (3) : > (3) Nam subordinal propoziciono komencanta per **ke** equivalas substantivo od infinitivo : **me expektas, ke il venos** = *me expektas* *ilua veno;* same : **pos ke il venis** = *pos ilua veno.* **Pro ke** (kauzo); **por ke** (skopo); **per ke** (per la fakto **ke) : glacio diferas de aquo per ke ol esas solida** = *per sua* *solideso.* **De ke** (de la fakto ke, de ico ke) : **lua febreso venas de** **ke il esis recente malada** = *de lua recenta maladeso.* **Ante ke; pos ke; depos ke o de kande : depos ke, de kande** **il venis, me ne plus ekiras; omnafoye ke.** **Dum ke : dum ke il esis malada** = *dum lua maladeso.* **Til ke; sen ke; ultre ke.** **Malgre ke** (kf. *quankam*); **ecepte ke.** **Segun ke; kontre ke** (qua expresas opozo, kontrasto). 110. — Altra konjuncioni esas formacata per adverbi e la konjunciono ke : **Tale ke; tante ke; kaze ke; kondicione ke; supoze ke;** **time ke** (1); **tante plu ke; tante ofte ke; tam ofte ke; tante** **longe ke; tam longe ke** (2). > (1) **Time ke** (kun timo ke) diferas de *timante ke*, qua relatas la subjekto di la frazo. > (2) **Tante ofte ke** e **tante longe ke** inkluzas nula komparo, kontre ke : **tam ofte kam** e **tam longe kam** esas komparanta. **Exemple : Il venas tante ofte, ke il tedas ni; venez tam ofte kam** **vu povos.** — **Il diskursis tante longe, ke fine la asistanti ne plus** **askoltis lu; tam longe kam me vivos, me esforcos sucesigar nia ideo.** Remarkez anke la sequanta konjuncional expresuri : **Lore kande; quik kande; same kam; tante plu... quante** **plu = quante plu... tante plu; tante min... quante min =** **quante min... tante min. Ex. : Quante plu me konocas li,** **tante plu me estimas li (= me tante plu estimas li, quante** **plu me konocas li); quante plu me vidas ilu, tante plu il** **plezas a me; quante min il laboras, tante plu il volas repozar; quante min me dormas, tante min me somnolas.** **Segun quante : segun quante me povos, me certe helpos vu.** On atencez bone dicernar la koordinal konjuncioni de le subordinala e nome **nam** de **pro ke**. Ex. : **Pro ke vu esis** **absenta, on ne vartis vu.** La konjunciono **nam** esus ne justa hike. (Videz la noto 2 dil pag. 88.) 111. — La *questional* konjunciono esas **kad** (**ka**) sive por la *direta* questiono, sive por la *nedireta*. *Direta questioni* : **Kad la mediko esas arivinta? Ka tua** **matro konsentas?** *Nedireta questioni* : **Dicez a me, kad la mediko esas arivinta. Me questionas tu, ka tua matro konsentas.** Quale on vidas, la konjunciono *kad, ka* sempre komencas la propoziciono (chefa o subordinala) en qua lu trovesas. Ma on ne uzas lu, se la propoziciono ja havas vorto questionala (**qua, quo, quala, quanta**, e. c.). **Kad ne o ka ne?** esas fakte elipso vice : **kad ne** (tala esas la kozo)? **Ka ne** (tale vu pensas, opinionas, e. c.)? Ol tradukas la F. *n'est-ce pas?* Co explikas, ke on ne dicas : *ka no*. (Videz ica lasta vorto ye la adverbo di afirmo, nego o dubo).