# SUBSTANTIVO Ek *Kompleta Gramatiko Detaloza di la Linguo Internaciona Ido*, L. de Beaufront, 1925. Transskribita de https://ido.help/gramatiko/ --- 10. — La *substantivo* finas en singularo per **o**, en pluralo per **i** : **tablo, infanto; tabli, infanti** (1). > (1) Pri la pluralo per **i** (e ne per *s*) on trovos la motivi en la duesma apendico. Pri la *genro* videz la 3-ma apendico : « Genro e maskulismo ». — Pri la *substituco* (e ne adjunto dil vokalo **i**) ni dicas :Se **o** sola suficas por reprezentar dezinence la ideo dil substantivo e dil singularo, pro quo **i**, kun la sama radiko, ne suficus por reprezentar la ideo dil substantivo e ta dil pluralo, quale omna instante en l'Italiana ed en Slava lingui ? Se on opinionas nelogikala la procedo por pluralo, ol esas tala por singularo. Kad l'Esperantisti blamanta ne remarkis, ke la **i** di lia infinitivo desaparas en la cetera formi dil verbo ? Nu, se **o** devus konservesar en pluralo, kom signo dil substantivo, totsame **i** devus konservesar en la tota Espo-konjugo. Do l'Esperantisti devus havar : *am-i-as, am-i-is, am-i-os, am-i-us, am-i-u,* *am-i-anta* ec. Ma vere, kad la verbo esas min rikonocebla, quankam ol ne konservas en omna tempi e modi un karakterizivo komuna ? Pro quo agar tale pri la verbo, ma totaltre pri la substantivo ?Fine, ka li povus justifikar quale la **o**, signo di lia substantivo e samtempe di *singularo*, darfas trovesar en lia *pluralo* apud *j*, signo di ca nombro ? Kad la duesma ne kontredicas l'unesma, od inverse ? Kad oli ne destruktas l'una l'altra ? Qua linguo esas justa hike, Espo o Ido ? On remarkez ke la *j* ne esas substitucebla ad *o* en Espo, nam *patrij, lingvj*, e. c. esus ne pronuncebla; kontre ke *patri, lingui* diIdo esas tre facile pronuncebla, mem plu facile kam *patroj*, *lingvoj* di Esperanto.La logikisti, a qui ni jus respondis, pri la Ido-pluralo per substituco, devus prefere explikar, quale lia « *tiu* », demonstrativo por foreso, misterioze divenas demonstrativo por proximeso, per la simpla adjunto di partikulo : *chi*, qua tale recevas rolo stranjega, nam *ulo* ne povas esar samtempe fora e proxima. 11. — La genro (gramatikala) ne existas en Ido. La substantivo reprezentanta ento anmoza indikas l'animala speco, ma nule la sexuo. Altravorte, la sexuo di ta ento restas nedeterminita : **infanto** ne indikas maskulo plu multe kam **femino**; e tale pri omna substantivi di ento anmoza. Kompreneble omna substantivi di kozi esas neutra. 12. — La sexuo povas esar determinata nur *per sufixi* : **-ul** por la maskuli; **-in** por la femini. Exemple : **infanto, kato, finko** (sexuo nedeterminita); **infantulo, katulo, finkulo** (maskuli); **infantini, katini, finkini** (femini); **la homo** (sexuo nedeterminita : *homa ento*); **la homulo** (homo *maskula*); **la homino** (homo *femina*). **patro** (un del du genitanti) (1); > (1) Darfas uzesar metafore : l'ociereso esas la patro di omna vicii. **Vere me ne povus dicar kad il od el esis plu vere mea patro spiritala pri la helpolinguo.** **patrulo** (la genitanto o patro maskula); **patrino** (la genitanto o patro femina) qua tote darfas nomizesar **matro**; **la patri** (la genitanti qui esas o maskula o femina). Ex. : **On opinionas sempre plu generale, ke la patri dil Amerikani** **aborigena esis Aziani.** 13. — Kande la sexuo ja esas indikita da vorto o sufixo, esas tote neutila indikar lu itere : **Andreas, mea kuzo, volas** **esar advokato** (nek **kuzulo**, nek **advokatulo**). — **Mea fratino esas sekretario** (ne : **sekretariino**), **e mea fratulo esas** **profesoro** (ne : **profesorulo**). — **El esas helpanto di medikino** (ne : **helpantino**). 14. — Kompreneble on ne adjuntas **-in** a radiko dicanta per su la sexuo feminala : **muliero, amazono, subreto**, e. c. Same on ne adjuntas **-ul** a radiko dicanta per su la sexuo maskulala : **viro, oficiro, generalo, notario, sacerdoto,** e. c. (1). > (1) Se parolesas pri pagana muliero sacerdota, e ne pri sacerdoto homula (Kristana o ne), kompreneble on uzas *sacerdotino*. Fine on uzas nek **-ul**, nek **-in**, kande nulo postulas, ke on konocigez la sexuo. Exemple, se on skribos a homulo o homino prezidera, samideana, kunlaboranta, e. c., on ne dicos : *kara preziderulo, samideanino, kunlaborantulo*, ma nur : **kara prezidero, samideano, kunlaboranto.** Ilu ed elu ya perfekte konocas lia sexuo. Precize pro ke *prezidero,* *samideano, kunlaboranto* esas per su sensexua, li tote konvenas en tal okaziono, sive por viro, sive por muliero (2). > (2) Pri **-o**, **-a** e. c. kom sexual karakterizivi on trovos kompleta studiuro en la triesma apendico. 15. — Kom honor-titulo (parolante a persono altaranga, o pri olu), on uzas la vorto **sinioro** (e **siniorulo, siniorino**, se to esas necesa por evitar konfundo). On adjuntas, segunbezone, la nomo di lua alta ofico sociala : **sinioro rej(ul)o,** **rej(in)o; sinioro princ(ul)o, princ(in)o** (3); **sinioro episkopo.** Kompreneble on uzas nek **-ul**, nek **-in** kande, quale pri **episkopo**, to esas neutila. Same on procedas pri **sioro**, polita titulizo uzata por omna personi a qui, o pri qui on parolas : **Sioro Ludovikus R.** Pro ke esas konocata la sexuo dil viro a qua on parolas, on ne dicas a lu **siorulo**, ma nur **sioro.** Ma, pro ke la letro destinata a spozulo povus donesar a spozino, od inverse, on enuncas **-ul** od **-in** en la adreso, se on skribas a spozi vivanta kune, o se on timas, ke altre agante, la letro ne atingos juste la destinario. > (3) On tote darfas dicar anke : **siniorulo rejo, princo; siniorino** **rejo, princo** o mem : **siniorulo reja, princa; siniorino reja, princa.** Ma, en la du manieri, on evitez repetar *-ul* o *-in*. On uzez li *nur* *unfoye*. La sexuo ya ne bezonas indikesar *dufoye*. 16. — **Siorino** uzesas por muliero mariajita e por muliero ne mariajita, kande on skribas o parolas *ad eli*. Ma, kande on parolas *pri eli*, on uzas **damo** por l'unesma e *dam* *zelo* por la duesma, se on volas precizigar, ke ita mariajis su, e ke ica esas ankore celiba (1). > (1) **Siorino** dicata a *damo* ed a *damzelo* dispensas de selekto ofte ne facila inter la du vorti. Tale *damzelo* ne esos ofensata konfundesar a *damo*, od inverse. En asemblajo kompozita ek homuli e homini, on dicas a li : **siori.** Same, parolante pri viro e pri muliero kune, on dicas **siori.** Exemple : **vua vicini, siori B.** Pro ke l'expresuro **gesiori B.** povas indikar la viri e la mulieri dil tota familio B. (komparez **gefrati**), la sola maniero certa dicar **siorulo** e **siorino B.** intermariajita esas : **la gespozi B.**