# Akuzativo — la finalo « -n » La bloki dil *Kompleta Gramatiko Detaloza* (L. de Beaufront, 1925) qui traktas ica temo, quale li esas imprimita. La texto esas dil libro; la selekto dil termini serchata esas laboro dil sito. Termini serchata : `akuzativ`, `komplemento direta`, `inversig` — 47 bloki. Transskribita de https://ido.help/gramatiko/ --- ## § 55 — [ADVERBI](../chapitri/adverbi.md) > (3) « Kelka samideani astonesas, ke on uzas lore *ipsa*, lore **ipse,** e questionas, kad ica du vorti havas diversa senci. No, li ne povas havar diversa senci pro ke li esas sama vorti sub du gramatikala formi; li havas nur diversa *gramatikal* rolo. Segun la sama regulo, qua enuncas, ke participo-adverbo referas la subjekto di la propoziciono, *ipse* referas sempre la subjekto, e pro to ol esas kelkafoye plu klara kam *ipsa*. Ex. : **La mastro inspektis ipse la domo** esas plu klara kam : « ipsa »; nam on povus komprenar : *la domo ipsa.* (*Ipse* povas bone tradukar : F. en personne). Cetere esas sempre plu sekura pozar *ipsa* (o mem *ipse* apud la vorto, quan ol referas : *la mastro ipsa*. — Lasta remarko : D. *von selbst,* F. *de soi même* (*de lui même*, e. c.) ne tradukesas per *ipse*, ma per *spontane* (*Progreso*, V, 96).En la sama loko trovesas la remarkigo sequanta : « La sama konsilo valoras pri *omna*, quan on esas tentata (segun l'exemplo di F.) pozar *dop* la verbo, quankam ol referas la subjekto. Ex. : *li omna* *admiris splendida flori*, e ne : *li admiris omna splendida flori* (ube *omna* referas necese *flori*). *Li admiris omni...* ne esus dusenca, ma esus min klara kam *li omna admiris...* On ne alegez hike, ke l'akuzativo supresus la dusenceso : nam ol ne povus helpar kun la verbo *esar : li omna esis brava soldati* havas evidente altra senco kam : *li esis omna brava soldati*, e tamen on ne povus pozar *bona soldati* en l'akuzativo. Nova pruvo, ke la vortordino esas plu komoda e plu sekura moyeno kam l'akuzativo. » — Pri *omna* bone memorez ke ol sempre uzesas sen artiklo : *omna homi* quale : *kelka homi, multa* *homi.* ## [GENRO E MASKULISMO](../chapitri/genro-e-maskulismo.md) — bloko 35 (sen numero en la libro) — Quaresma vokalo (ek 5) nur por la substantivo! Kad ico ne esas troa? Vice facar ek olu la marko di irga genro (segun ula autoro) o la signo dil akuzativo (segun altra), ka ne esas plu bona uzar *-u* por markizar la pronomi individuala : *ulu*, *nulu*, *omnu*, e. c.? ## [KOMPOZADO PER PREPOZICIONI](../chapitri/kompozado-per-prepozicioni.md) — bloko 1 (sen numero en la libro) La kompozado per prepozicioni formacas la transito inter la derivado e la kompozado dil radiki; ma ol similesas plu multe la derivado (pro l'analogeso inter la afixi e la partikuli). Pro to lu ne esas submisata al generala regulo di kompozado qua postulas, ke la vorto determinanta esez avan la vorto determinata. Konseque, kande prepoziciono esas unionita a verbal radiko, l'analizo o deskompozo generale facesas per inversigar l'ordino di la elementi, to esas komencante de la radiko verbala (1). Ex. : **en-irar**, *irar en*; **ek-irar**, *irar ek*; **ad-portar**, *portar ad*; **kontre-dicar**, *dicar kontre*; **inter-mixar**, *mixar inter* (li); **inter-veno**, *veno inter*; **ek-pulsar**, *pulsar ek*; **apud-pozar** = *pozar apud.* ## [KOMPOZADO PER PREPOZICIONI](../chapitri/kompozado-per-prepozicioni.md) — bloko 7 (sen numero en la libro) Kontraste, nul detrimento en ke prepoziciono-prefixa igas transitiva netransitiva verbo : **enirar, ekirar la chambro** (1). Konseque ula verbi netransitiva (quale *irar*) darfas en la kompozado divenar transitiva e posedar pasivo. Se on darfas dicar : **trairar la rivero**, la rivero ipsa darfas dicesar **trairata**. Ma de to on ne darfas konkluzar, ke en la kompozado, verbo transitiva darfas analoge recevar duesma komplemento direta, nam la posedo di du komplementi direta esas kontrea a la logiko ed al klareso (2). ## [KOMPOZADO PER PREPOZICIONI](../chapitri/kompozado-per-prepozicioni.md) — bloko 9 (sen numero en la libro) > (2) Okazione di to ni dicez, ke la helpolinguo devas ne imitar la verbi Latina kun du akuzativi : *doceo pueros grammaticam*. On dicas : *docar la gramatiko a pueri* o *instruktar pueri pri la gramatiko*. ## [L'ACENTIZO EN IDO](../chapitri/l-acentizo-en-ido.md) — bloko 7 (sen numero en la libro) Pluse la regulo esas kelke ambigua : « la lasta konsonanto » ... kad *di la radiko*, o *di la vorto*? Se : « di la vorto », to chanjus la loko di l'acento en l'akuzativo (*homôn* vice *hómo*) e precipue en la verbal formi : *amâs, amîs, amôs*... Nur l'infinitivi esus lore konforma a la general regulo. Se : « di la radiko », on devas definar la radiko, plu juste la *radikalo* di singla vorto : ex. en *amanta, amesos, am* esus la radiko, e *amant, ames*, la radikalo; en *lumizo, lumiziva, lumiziveso, lum* esus la radiko, e *lumiz, lumiziv, lumizives* la radikali. Kad to ne esus komplikajo e desfacilajo por la lernanti? ## [LA PLURALO EN IDO](../chapitri/la-pluralo-en-ido.md) — bloko 3 (sen numero en la libro) > (3) Vere kad esus tolerebla e facile pronuncebla : *quasn vu* *prenos?* vice : *quin vu prenos?*O : *la homos quasn me renkontris?* O fine : *mokosn, persekutosn,* *mem tormentosn dum yaros il subisis...* vice : *mokin, persekutin,* *mem tormentin dum yari il subisis...?*Or la **n** inversigala esas necesa, nome por *qua*, *qui*, *quo*, quale on vidis en la gramatiko. Senco klara, nedubebla povas obtenesar nur per olu, en ula kazi. Do ol devas esar konservata, ed ol ne esas admisebla pos *s* en finalo, ## [LA PLURALO EN IDO](../chapitri/la-pluralo-en-ido.md) — bloko 7 (sen numero en la libro) Ni adjuntez, ke nur ta finalo plurala posibligas l'akuzativo (*-n* inversigala) e co esas decidiganta niaopinione. Se la homo poke instruktita sucesas nur tre desfacile aplikar l'akuzativo (lon montras l'Esperantisti ed ante li la plebeyi Latina), ta homo komprenas frazo qua aplikas ol saje. En la vivo omnadia, ta kazo esas kompliko neutila, e jenanta, quale omna kompliko. Ibe l'inversigo di la subjekto povas e devas proxime reduktesar al kazo ube *qua, qui, quo* divenas komplemento direta e preiras la subjekto : *quan* me vidas? evidente diferanta de *qua* vidas me? o : *qua* me vidas? ## [LA PLURALO EN IDO](../chapitri/la-pluralo-en-ido.md) — bloko 8 (sen numero en la libro) Ma, exter la domeno omnadia, ne esas certa ed on ne pruvis, ke l'akuzativo esas neutila por unionar plu rapide e plu evidente la du parti di rezono filozofiala, teologiala, o mem matematikala, e. c. Yen pro quo Ido ne forjetis tote l'akuzativo. Or, ni lo dicis e repetas, l'akuzativo esas posibla nur kun la pluralo per -i, ecepte se on inventus ula subtilajo qua fakte pruvus nia aserto (2). ## [LA PLURALO EN IDO](../chapitri/la-pluralo-en-ido.md) — bloko 9 (sen numero en la libro) > (2) On reprochis a Ido (por justifikar Esperanto) formacar sua pluralo per *substituco*. **O**, on dicas, esas la marko distingiva di la substantivo. Konseque on devas konservar ol en la pluralo.Unesme **o** ne esas nur la marko dil substantivo : ol esas anke la marko dil substantivo *singulara*. On do havas nul motivo por adjuntar la marko dil pluralo ad olta dil singularo; kontree, on devas remplasigar ica per ita; nam l'ideo dil pluralo ne *adjuntesas* al ideo dil singularo : ol kontredicas lu absolute. La marko dil pluralo konseque devas remplasar olta dil singularo e ne adjuntesar ad olu.Altraparte, se **o** esus la marko generala di la substantivo, on devus adjuntar *un* specal marko por la singularo, ed *un altra* markospecala por la pluralo. Tal esas la konsequo di ta postulo superlogika. Ma lore la kritiko atingas tam Esperanto kam Ido.Altraparte, se **o** esas la marko di la substantivo generale, qua do esas la marko dil verbo generale? Qua esas la komuna elemento en ta omna finali *as, is, os, us, u, i* di Esperanto? Nula, ne mem un litero! On certe respondos ke suficas savar, ke ta omna finali esas finali *verbala* e karakterizas la verbo. Tre bone! ma same suficas savar, ke **o** e **i** esas finali substantivala e karakterizas rispektive la substantivi singulara e la substantivi plurala. La rezono esas rigoroze identa en la du kazi. Se l'objeciono havus la maxim mikra justeso, on devus konservar la marko dil verbo (**i** dil infinitivo en Esperanto, exemple) en omna modi e tempi, e dicar : *amias,* *amiis, amios..., amianta...* Fakte, por defensar la pluralo di Esperanto, on kondamnas lua tota konjugo! On do koaktesas admisar, ke se la konjugo di Esperanto ne pekas kontre logiko, la pluralo per **i** ne pekas, anke lu, kontre logiko. O l'objeciono ne valoras, od ol atingas la kara linguo quale « la pavo dil urso »!Finante, ni donez la decidiganta motivo di la substituco dil Idopluralo ad olta di Espo; ta motivo esas, ke l'Ido-pluralo esas tam facile pronuncebla da omni (ye la nominativo o ye l'akuzativo) kam ne esas tala por tota populi la pluralo di Espo, precipue ye l'akuzativo. Ex. : *Me amas chiujn tiujn, kiujn vi amas, kaj mi malamas* *chiujn tiujn, kiujn vi malamas.* En Ido : *me amas ti omna quin vu* *amas, e me odias ti omna quin vu odias.* ## [LA PLURALO EN IDO](../chapitri/la-pluralo-en-ido.md) — bloko 26 (sen numero en la libro) > (*) En Espo : *chiuspecaj legomoj : terpomoj, karotoj, napoj,* *brasikoj, pizoj, artishokoj, kaj diversaj fruktoj : pomoj, piroj,* *vinberoj, juglandoj* k. t. p. Akuzative : *chiuspecajn legomojn : terpomojn, karotojn, napojn, brasikojn, pizojn, artishokojn, kaj diversajn fruktojn; pomojn, pirojn, vinberojn, juglandojn* e. c. Uf!Ka, koram tal exempli e centi de altri posibla, la pluralo per **-i** ne semblas la maxim bona?*li, ili, eli, oli*; lua posedali anke : *mei, tui, sui* e. c., lua relativo questionanta : *qui*, pluralo di *qua*; lua demonstrativi : *(i)ci*, *(i)ti*, pluralo di *(i)ca*, *(i)ta*; lua nedefiniti : *uli, nuli, kelki, pluri,* *multi*, e. c.; lua substantivi : *homi, viri, mulieri, infanti*; lua adjektivi : *yen grosa e mikra pomi; prenez la grosi e lasez la mikri,* tam klara e reguloza kam *le grosa, le mikra*.En Espo la *j* plurala ne trovesas *en ni, vi, ili*, tamen plurala; e *li,* *shi, ghi* qui rimifas kun *ni, vi, ili* ne esas plurala, ma singulara. ## § 113 — [NOMBRI](../chapitri/nombri.md) > (2) *Kin* ne povis esar *quin*, pro ke ica lasta esas la plural akuzativo di *qua*. Ni do havabus okazione : *la quin, quin il donis ad vu,* *esas plu bela kam la quin, quin il donis ad me.* O : *le quin* (5) *quin* *vu skribis sur ta pagino esas omni tre male desegnita.* Nia skopo ne esas konkordar maxim posible kun la Latina *quin-que*, ma donar formi sat dicernebla de altri. Plu importas por ni certa dicernebleso dil diversa formi, kam sklavatra imito di vorti o formi latina efektiganta al vera koncernati di L. I. konfundi e miskompreni. ## § 83 — [PREPOZICIONI](../chapitri/prepozicioni.md) Esus neutila uzar **po** (od irg altra prepoziciono) avan komplemento direta : **omna (o singla) libro kustas tri** **franki** (e ne : **po tri franki**). ## § 35 — [RELATIVA E QUESTIONALA ADJEKTIVI-PRONOMI](../chapitri/relativa-e-questionala-adjektivi-pronomi.md) Mem kom pronomo, lu restas nevarianta, se lu esas subjekto : **qua venis?** Ma, se lu divenas direta komplemento *e* *preiras la subjekto*, lu recevas **n** finala, por preventar omna miskompreno : **quan vu vidis?** En ta frazo, *qua*(*n*) esas komplemento direta ed ol preiras la subjekto **vu** (2). > (2) Se on dicus : **qua vu vidas**, on dubus, kad **qua** vidas **vu** o kad **vu** vidas **qua**. Pro to, kande **qua** o **qui** esas komplementi direta e preiras la subjekto, on adjuntas **n** ad oli. Pro ke ta **n** quik indikas l'inversigo dil subjekto (qua sequas vice preirar la komplemento) ni nomizas lu **n inversigala**. Ni studios plu ample ta punto en la sintaxo. Kom *pronomo relativa*, **qua** recevas la nombro di lua antecedento e la **n** inversigala, se ol preiras la subjekto : **la homi qui venis; la homo quan me vidas; la homi quin** **me vidas.** Same **quo** recevas la **n** inversigala se, esante komplemento direta, ol preiras la subjekto : **Quo falis? Quon vu vidas?** **To, quo eventas, dezolas me. To, quon il naracis, interesis** **ni altagrade** (1). ## § 126 — [SINTAXO](../chapitri/sintaxo.md) 126. — La *normal ordino* dil vorti en propoziciono esas ica : 1e subjekto, 2e verbo, 3e komplemento direta; singla de ta termini esante akompanata (segun la reguli donata supere) da lia omna komplementi. La komplementi nedireta darfas pozesar irgaloke, ma dop la verbo prefere : **me** **rakontis bela historio a vua infantino**, o : **me rakontis a vua** **infantino bela historio.** En ica lasta frazo, **bela** ne povas relatar **infantino**, nam on dicabus takaze : **a vua bela infantino**, ed on devabus pozar **historio** avane. Omna violaco dil normal ordino (*subjekto, verbo, komplemento direta*) esas nomizat inversigo, sive kande la komplemento direta preiras la verbo, sive kande la subjekto sequas lu. Exemple, se vice : **la vintro venos balde**, me dicas : **balde venos la vintro**, me inversigas la subjekto, nam ol sequas la verbo vice preirar olu. L'inversigi povas esar impozata dal bezono saliigar termino, pozante lu avane (ico remplasas l'expresuro *c'est...* *qui* o *que* di la Franca), o (en la traduki) dal deziro sequar l'ordino dil texto originala. Se la frazo kontenas, quale supere, nur subjekto e verbo, l'inversigo dil unesma ne povas genitar ula miskompreno. Ma, se la frazo kontenas subjekto e komplemento direta od atributo, naskas miskompreno, en ula kazi, kande on inversigas lia normal ordino. Lore, por evitar ta grava desavantajo, on distingas la *komplemento direta* o la *atributo* per la final litero **n** (1). > (1) Uli nomizas ta **n** « akuzativo », ma la vorto ne esas vere justa; nam Ido ne deklinas e konseque ne havas plu multe kam la Franca o l'Italiana, exemple, nominativo, akuzativo e. c., quale la Latina, la Germana ed altra lingui. Exempli pri l'inversigo dil komplemento direta : **Quon vu dicas? Quan vu vidas? Quin vu prenas?** (La uzo di *quon, quan, quin* esas la maxim ofta kazo dil **n** inversigala). — **Quanta homin la alkoholismo foligas !** — **Quanta servistin el havas ?** — **Nekredebla historion tu** **rakontas ad ni** (2). — **Icon me ja dicis a vu plurfoye** (3). — **Tun, ne ilun me bezonas.** — **La maxim bonan me** **prenis** (4). > (4) **Bonan**, komplemento direta, preiras la subjekto **me**. Konseque ol recevas la **n** inversigala. Ma on dicus tre bone : *Me prenis la* *maxim bona.* ## § 127 — [SINTAXO](../chapitri/sintaxo.md) 127. — Kompreneble la **n** inversigala esas necesa nur kande la komplemento direta preiras la subjekto. Ma, mem se ol preiras la verbo, nula **n** devas uzesar, kande la subjekto konservas l'*unesma plaso*. Ex. : **tua fratulo me odias** =*tua fratulo odias me*. Ico precipue aplikesas al pronomi : **el vu amas, il me vidis** = *el amas vu, il vidis me*. Konseque on povas donar ica regulo : ek du pronomi (sen final *n*) qui trovesas en la sama propoziciono, l'unesma esas la subjekto e la duesma esas la komplemento direta (1). Ma on dicos : **elun me amas, men el vidis**, pro ke la subjekto ne esas l'unesma, ma la duesma (2). > (2) Kompreneble **n** ne soldesas ad *il, el, ol* (abreviuri), ma al formi kompleta dil pronomi : *ilu, elu, olu*. Pro ke *su* nultempe esas subjekto, ol nultempe darfas recevar la **n** inversigala : **su regardar** = certe **regardar su**. On uzas anke **n**, se substantivo o pronomo riskus irgagrade, sen olu, konfundesar a subjekto : **me amas vu quale** **mea fratulon** (*me amas*), certe diferanta de : **me amas vu** **quale mea fratulo** (*amas vu*). Remarkez, ke se on kompletigas la frazo, « fratulon » preiras la subjekto *me*, en l'unesma exemplo, qua fakte prizentas inversigo e qua, sen **n**, riskus komprenesar en la senco dil duesma frazo (3). > (3) La posibla kazi di tala konfundo esas *rara*; ma pro ke la **n** inversigala remedias li, ol esas uzenda sen hezito, kande li eventas. ## § 128 — [SINTAXO](../chapitri/sintaxo.md) 128. — Inversigita, l'*atributo* povas produktar ambigueso e miskompreno, quale sen **n** la direta komplemento inversigita. En ica frazo : **longa e desfacila esis ta konquesto**, la senco esas tre klara, quankam ne nur l'atributo (*longa, desfacila*), ma mem la subjekto (*konquesto*) esas inversigita : on povas nule konfundar l'atributi a « konquesto ». Se ni adjuntos a **quo** di ta quar frazi la **n** inversigala, kun olu la unesma frazo signifikos France nur : *que sera* *ou deviendra*..., e sen olu (quo) : *qu'est-ce qui sera ou deviendra* une telle autorité? Advere la « Grammaire Complète » sancionita olim dal konstanta komisitaro, a qua yure sucedis l'Akademio Idista, tacas pri ca punto dil atributo. Ma tre semblas, ke esas preferinda uzar la **n** inversigala kam lasar en multa kazi existar ambigueso kun miskompreni posibla (2). > (2) En *Progreso*, VII, p. 103, en *Remarko* da Sro Couturat : « L'ordino ne suficas por evitar la dusenceso. Yen exemplo : « *Quon* divenus l'uneso di la L. I. qua esas la kondiciono di lua progreso e di lua suceso? » Esas neposibla, en tala frazo, transportar *divenus* til la fino, pos omna komplementi e relativa propozicioni, qui povus esar mem plu multa e plu longa. Do l'akuzativo esas utila kun *divenar*, malgre omna teoriala objecioni. Cetere kad l'atributo di *divenar* ne indikas anke la objekto, la skopo? Ol darfas do indikesar per l'akuzativo same kam ordinara komplemento. »Ed en VII, p. 351, on trovas sub la plumo di Paul de Janko : « Semblas a me tote indiferenta kad on nomizas kom akuzativo o kom formo di atributo la formo F. *que*, qua korespondas en Ido a la formo : *quon*.L'utileso di omna du restas la sama. Pluse me remarkigas, ke la sama rezoni kam pri *divenar*, valoras anke por la verbo *esar*, konseque ke on devos anke uzar ta formo kun ica, malgre ke tosemblos a multi kom mem plu stranja kam l'akuzativo kun *divenar*. Fakte se me devas dicar : *Quon divenas aquo per varmigo?* me devos anke dicar : *Quon esos pos varmigo la nuna aquo?* Respondo : *Ol* *esos vaporo*. La sama formo uzesas anke en F. : *Que sera l'eau après* *avoir été chauffée?* e qua shokesas da la vorto « akuzativo » povas parolar anke en Ido pri formo di atributo, nam ne la nomizo importas ma l'expreso klara e preciza. » Esus kulpo uzar la **n** por indikar (quale en Esperanto) la komplemento direta, se ol ne preiras la subjekto, o por indikar la dati, la disto, la preco, e. c., o por la translaco *aden* loko (1). La **n** inversigala devas ne uzesar exter la limiti fixigita supere. Tale ol restas, ne kaptilo e kompliko neutila en 8 foyi ek 10 adminime dil uzado Esperantala, ma nur moyeno impedar, mem preventar miskompreno, o sequar en traduko — se to utilesas — la ordino dil texto originala. La rolo di la **n** inversigala esas nur avertar pri ul inversigo e *quik* impedar miskompreno, dicante : ica vorto, modifikita per **n**, ne esas subjekto, ma komplemento direta od atributo. ## § 129 — [SINTAXO](../chapitri/sintaxo.md) 129. — Pronomo relativa-questionala sempre devas komencar la relativa propoziciono qua dependas de olu, ed ol darfas preiresar nur da prepoziciono o da *irge, irgu* : **la persono di qua vu vidas la domeno; me questionas, di qua** **esas ta gardeno; ad irge qua povro il almonas; pri irge quo** **vu parolas, vu sempre interesas; ad irgu qua venos, vu dicos** **ke me esas absenta.** Konseque, kande relativa pronomo esas komplemento direta, existas necese inversigo, e ta pronomo devas recevar la **n** inversigala : **la soldato, quan vu vidas;** **la soldati quin vu vidis.** ## § 130 — [SINTAXO](../chapitri/sintaxo.md) 130. — La **-n** posibligas granda flexebleso e granda libereso; ma on devas ne trouzar l'inversigi (quale ni ja dicis) tante plu, ke mem la **n** inversigala ne posibligas evitar sempre omna ambigueso. Ex. : **me vidis ilun ocidantan viron** o **me vidis ilun ocidar viron** ne esas plu klara kam : **me vidis il(u) ocidanta** (o **ocidar**) **viro; la fervoyi** **formacas reton kovrantan la mondon** ne esas plu klara kam... **reto kovranta la mondo;** en la du kazi, nur l'ordino di la vorti povas distingar la subjekto de la komplemento. Same nur l'ordino (kun la komuna raciono) distingas li en frazi simila ad ici : **me igas imprimisto(n) imprimar** **libro(n).** ## [SUFIXI](../chapitri/sufixi.md) — bloko 148 (sen numero en la libro) > (1) « Quankam la verbi derivita per **if** esas esence netransitiva, pro ke li expresas generale kompleta ideo (li kontenas en su la nociono dil objekto : **versifar** : = *facar versi*), ni vidas nula detrimento en donar a li, en ecepta kazi, komplemento direta, exemple por dicar : **urinifar sango.** To esas kozo tote analoga a *vivar* (mizeroza) *vivo, dormar* (profunda) *dormo*, e. c., ube l'ideo ipsa di la verbo (di l'ago) divenas komplemento direta. — On povas anke dicar : **urinifar kun sango,** nam reale la sango mixesas kun urino. La mediki havos la teknikala vorto **hematurio.** » (*Progreso*, V, 350.)Sro H. objecionas, ke *sangifar, urinifar* devus ne havar la nunasenco, ma la senco : produktar sango, urino; exemple : *la nutrivi* *sangifas; la reni urinifas.*Ni previdis ta objeciono kande ni kompozis la vortolibri. Yen nia respondo. La sufixo *-if* (same kam la ceteri) esas destinata a la komuna uzado e devas uzesar segun la komuna raciono. Or en nia lingui, la verbi qui signifikas l'ekfluo od ekpulso di sango, urino, derivas de la vorti *sango, urino*; ta derivo esas naturala e komoda, ed on darfas indikar ol per *-if,* sequante la vulgara kompreno. Nur tre poka homi konocas la reala (interna) produktado di sango, urino; ma li povas expresar ol per ta vorti ipsa, o, se li preferos, per « ciencala » ed okulta vorti, quale *hematopoyezo!* La L. I. ne esas facita nur por li, ma por la maxim multi, do devas sequar la vulgara koncepti. E ni devas ne havar plu multa skrupuli, dicante *sangifar,* kam kande ni dicas, ke la suno *su levas* o su *kushas.* (*Progreso*, IV, 282.) ## [SUFIXI](../chapitri/sufixi.md) — bloko 158 (sen numero en la libro) Se la verbal radiko esas netransitiva (*venar*) la sufixo **-ig-** havas la senco : *igar ...anta,* e konseque la verbo derivita per **igar** havas kom objekto (komplemento direta) to quo esus la subjekto dil verbo primitiva : **venigar** = *igar* *venanta* : **me venigis la mediko** = *me igis la mediko venar* = *me igis ke la mediko venis*; **iracigar** = *igar iracanta* : **vua** **sencesa kontredici iracigas lu.** ## [SUFIXI](../chapitri/sufixi.md) — bloko 159 (sen numero en la libro) Kontraste, **igar** = *igar ...ata*, se la verbal radiko esas transitiva (*vidar, scndar*). Lore, la verbo derivita per **igar** havas kom objekto (komplemento direta) la objekto dil verbo primitiva : **me sendigos a vu ta libro da Petrus** = *me igos* *ta libro sendata* (sendesar) *a vu da Petrus*; **me vidigis mea domo da Icannes** = *me igis vidata* (videsar) *mea domo da I.*; **me** **instruktigas mea filii da la skolestro** = *me igas instruktata* (instruktesar) *mea filii da la skolestro*; **me imprimigas nova** **libro da mea imprimisto** = *me igas imprimata* (imprimesar), e. c. ## § 41 — [VERBO](../chapitri/verbo.md) La transitivi (qui povas havar « objekto » o komplemento direta) posedas du voci (1) : l'aktiva e la pasiva; la netransitivi posedas nur un voco, l'aktiva. ## § 45 — [VERBO](../chapitri/verbo.md) Konseque, esas *netransitiva* en Ido nur la verbi qui logike, nature, quale **naskar** e **mortar** ne povas havar « objekto » (komplemento direta). **Restar, sejornar, repozar, kreskar,** **dekadar, degenerar, falar, irar, marchar, venar, arivar, departar**, exemple, ne esas transitiva, ma tre certe *netransitiva.* En ica lasta verbi, la subjekto facas la ago totsame kam en verbo transitiva : en **venar, arivar, kreskar** la subjekto agas, quale en la transitivi **frapar, donar, lektar**; ma en li, netransitiva, nul « objekto » povas existar, nul « objekto » povas recevar la ago dil subjekto; ol restas en lu : on ne dicas *venar ulu, arivar ulu, kreskar ulu*, quale on dicas : **frapar** **ulu, donar ulo, lektar ulo.** Konseque la *netransitivi* nultempe darfas havar participo pasiva. Do nultempe dicez : *venata,* *venita* o *venota; arivata, arivita, arivota; kreskata, kreskita* o *kreskota*, ma nur, segun la kazo : *venanta, veninta, venonta;* *arivanta, arivinta, arivonta; kreskanta, kreskinta, kreskonta.* E tale pri omna verbo netransitiva. Cetere, merkez e memorez bone, ke *nul formo pasiva darfas donesar en Ido a verbo* *netransitiva.* ## [VORTORDINO](../chapitri/vortordino.md) — bloko 1 (sen numero en la libro) Quale ni ja vidis en la sintaxo, la *normala vortordino* esas : 1e subjekto, 2e verbo, 3e komplemento direta, singla ek oli esante akompanata da sua omna komplementi. La komplementi nedireta povas esar lokizata irgaplase, ma li prefere sequas la verbo. Ex. : **La filiulo di nia olda vicini** **retrovenis de Paris, ube il kompris multa ludili por sua infantino.** ## [VORTORDINO](../chapitri/vortordino.md) — bloko 2 (sen numero en la libro) Omna rupto dil ordino normala nomizesas *inversigo*, sive pro ke la komplemento direta preiras la verbo : **elun ne ilun** **me vokis,** sive pro ke la subjekto sequas lu : **venez, venez,** **klameskis l'instruktisto.** L'inversigi povas esar postulata dal bezono insistar sur vorto, pozante lu avane, quale *elun* en l'unesma exemplo, o dal deziro (en la traduki) sequar l'ordino dil texto originala. ## [VORTORDINO](../chapitri/vortordino.md) — bloko 11 (sen numero en la libro) Ek *Progreso*, VII, 161 : « *Quo esas verajo decidar nur* *povas intelekto.* » Yen bela exemplo di kompleta inversigo di la natural ordino di la pensi. Unlatere, oportis pozar *decidar* ante lua komplemento « quo esas verajo ». Altralatere, oportis pozar *nur* nemediate ante *intelekto*, quan ol referas On povis do uzar un de la sequanta frazordini : « Decidar quo esas verajo, nur intelekto povas. » — « Quo esas verajo, nur intelekto povas decidar. » — « Nur intelekto povas decidar, quo esas verajo. » E la triesma formo semblas a ni la maxim klara por omni, do preferinda. » (2). ## [VORTORDINO](../chapitri/vortordino.md) — bloko 12 (sen numero en la libro) > (2) Okazione ni volas refutar un foyo pluse ti qui asertas, ke l'akuzativo esas necesa por posibligar l'inversigi, quin ula lingui tante prizas. Yen exemplo di D. frazo hazarde prenita : « *Das* *Wissen eignet sich das Kind* bereits in allerfrühester Jugend an... » Ube esas l'akuzativo? *Das Wissen* o *das Kind?* Nur la senco e la komuna raciono indikas ol, e posibligas komprenar ta frazo. E to eventas tre ofte en D., nam l'akuzativo esas identa a la nominativo en la pluralo, ed en la feminal e neutra singularo, do mezvalore 5 foyi ek 6! Esas do multe plu simpla e plu sekura sequar sempre la normala vortordino, e dicar ex. en Ido : « L'infanto aquiras la savo ja en la maxim frua yuneso. »