# Participo La bloki dil *Kompleta Gramatiko Detaloza* (L. de Beaufront, 1925) qui traktas ica temo, quale li esas imprimita. La texto esas dil libro; la selekto dil termini serchata esas laboro dil sito. Termini serchata : `particip` — 47 bloki. Transskribita de https://ido.help/gramatiko/ --- ## § 40 — [ADJEKTIVI-PRONOMI NEDEFINITA](../chapitri/adjektivi-pronomi-nedefinita.md) N. B. — Notez bone, ke la derival regulo, segun qua on obtenas *ento* (praktike *homo*, maxim ofte) substitucante **-o** al **-a** dil adjektivo, koncernas nur *l'adjektivo qualifikanta*, qua venas de nomal radiko : **avara, avaro.** Or en la 38-ma paragrafo (p. 43), ni vidis, ne l'adjektivo qualifikanta, ma *l'adjektivi-pronomi nedefinita*, qui nule venas de nomal radiko e konstitucas special kategorio gramatikala. Pro to la regulo dil renversebleso ne atingas li, quale ol ne atingas la propra nomi, tote exter ta regulo. *Altra* kam l'adjektivo qualifikanta, per sua naturo e rolo, l'adjektivi-pronomi nedefinita sequas *altra* e propra derivo. On do ne darfas objecionar pri li regulo koncernanta nur l'adjektivo qualifikanta e la participo adjektiva. ## § 27 — [ADJEKTIVO QUALIFIKANTA](../chapitri/adjektivo-qualifikanta.md) Che omna linguo, en la parolado sorgata, on selektas la maxim plezanta ordino dil vorti. Ma komprenebla, en familiara diskurso o konverso, on agos tote senjene pri la plaso dil adjektivo (o participo) qualifikanta. ## § 55 — [ADVERBI](../chapitri/adverbi.md) > (3) « Kelka samideani astonesas, ke on uzas lore *ipsa*, lore **ipse,** e questionas, kad ica du vorti havas diversa senci. No, li ne povas havar diversa senci pro ke li esas sama vorti sub du gramatikala formi; li havas nur diversa *gramatikal* rolo. Segun la sama regulo, qua enuncas, ke participo-adverbo referas la subjekto di la propoziciono, *ipse* referas sempre la subjekto, e pro to ol esas kelkafoye plu klara kam *ipsa*. Ex. : **La mastro inspektis ipse la domo** esas plu klara kam : « ipsa »; nam on povus komprenar : *la domo ipsa.* (*Ipse* povas bone tradukar : F. en personne). Cetere esas sempre plu sekura pozar *ipsa* (o mem *ipse* apud la vorto, quan ol referas : *la mastro ipsa*. — Lasta remarko : D. *von selbst,* F. *de soi même* (*de lui même*, e. c.) ne tradukesas per *ipse*, ma per *spontane* (*Progreso*, V, 96).En la sama loko trovesas la remarkigo sequanta : « La sama konsilo valoras pri *omna*, quan on esas tentata (segun l'exemplo di F.) pozar *dop* la verbo, quankam ol referas la subjekto. Ex. : *li omna* *admiris splendida flori*, e ne : *li admiris omna splendida flori* (ube *omna* referas necese *flori*). *Li admiris omni...* ne esus dusenca, ma esus min klara kam *li omna admiris...* On ne alegez hike, ke l'akuzativo supresus la dusenceso : nam ol ne povus helpar kun la verbo *esar : li omna esis brava soldati* havas evidente altra senco kam : *li esis omna brava soldati*, e tamen on ne povus pozar *bona soldati* en l'akuzativo. Nova pruvo, ke la vortordino esas plu komoda e plu sekura moyeno kam l'akuzativo. » — Pri *omna* bone memorez ke ol sempre uzesas sen artiklo : *omna homi* quale : *kelka homi, multa* *homi.* Anke la participi kun -e esas fakte adverbi di maniero : *manjante, kantante; laborinte, dorminte; departonte, mortonte; batate, karezate; ekpulsite, judiciote*, e. c. ## § 5 — [ARTIKLO](../chapitri/artiklo.md) > (1) Pro kustumo generala, ni duras uzar en ica gramatiko l'adjektivi-participa « definita », « nedefinita », pri l'artikli ed ula pronomi, quankam certe plu justa epiteto esas dezirinda. ## [KONJUGO-SISTEMO DI IDO](../chapitri/konjugo-sistemo-di-ido.md) — bloko 1 (sen numero en la libro) Pri **-r** por l'infinitivo, **-nt** por la participo aktiva, e **-t** por la participo pasiva, nula kontesto esas posibla, ye la nomo dil linguistiko. Altraparte, ne pri oli kontestas nia adversi, ma pri **s** di nia modi personala, pro ke li generale prenis ta letro por la pluralo. ## [KONJUGO-SISTEMO DI IDO](../chapitri/konjugo-sistemo-di-ido.md) — bloko 23 (sen numero en la libro) > (1) Kad **audis** L. ne esas identa a *audis* di Ido? Ma on respondas : « *audis* L. esas prezento, e vu facas barbarismo, uzante lu por indikar pasinto ». Ne koaktez me, kara kritikeri, respondar a vi per cito di barbarismi multe plu grosa, quin vi facas en konjugo asertita kom Latina, kom natural e ciencala. Ma kad me ne precizigis, ke me parolas nur pri la *formo*. Nu, kad *audis, dormis, venis, sentis* ne esas, en Ido, *forme* simila ad *audis, dormis, venis, sentis* di la Latina?Relate **i,** karakterizivo dil pasinto en Ido, kad ol ne havas bela defenso en omna perfekti Latina, che qui ta vokalo uzesas kinfoyi ek sis? (*Amavi, amavisti* e. c.)E kad **a** por la prezento ne bone defensesas dal infinitivo prezenta dil unesma konjugo Latina, Italiana, Hispana (*-are, -ar*), dal indikativo prezenta (*amas, amat* e. c., *ama, parla, aman*), fine dal participo prezenta (*amant...., amando, aimant* F.)? ## [KONJUGO-SISTEMO DI IDO](../chapitri/konjugo-sistemo-di-ido.md) — bloko 40 (sen numero en la libro) > (1) Che li ta infinitivo esas kompozita per la verbo *havar* o *esar* e pasinta participo; che ni ol esas simpla do plu kurta : *-ir*, quale la prezenta *-ar*. Yen la tota difero. Kad on volus donar solid expliko pro quo l'infinitivo prezenta devas esar simpla, ma la pasinta, kompozita. ## [KONJUGO-SISTEMO DI IDO](../chapitri/konjugo-sistemo-di-ido.md) — bloko 45 (sen numero en la libro) Ma, on objecionas ankore, pro quo *sis* participi, kande *2* suficas a multa lingui? On ne dicas, kompreneble, ke pro la jus mencionita principo pri *a*, *i*, *o* en dezinenco verbala, la lerno e memoro pri la participi reduktesas a *2* kozi : nt participo aktiva, t participo pasiva. Yen fakte la *sis* participi! On ne dicas, ke la participi futura (*-ont, -ot*), multe min frequa, lernesas pos la ceteri, okazione. On ne dicas de quanta dubi, miskompreni o perifrazi liberigas ta participi. On ne dicas ke li genitas multega substantivi tre preciza, quin nia lingui kareas nur koakte e kun multa desavantaji. Ton omna on tacas por blamar mokante kun semblanta justeso e yusteso. Ma bone ridos, qua laste ridos. Yes; e kande Ido vere sucesabos, on laudos me ne propozir lu *tro* simpla, e ne sakrifikir la just expreso dil pensi a simpleso exajerita. ## [KONJUGO-SISTEMO DI IDO](../chapitri/konjugo-sistemo-di-ido.md) — bloko 50 (sen numero en la libro) « On propozis (no 19, p. 398) formacar la kompozita tempi di l'aktivo per la verbo *havar* e la pasinta participo, pro ke la lingui D. E. F. I. S. uzas kune la helpanta verbo *havar*. Sed (ma), kad la mencionita lingui formacas la kompozita tempi di l'aktivo tute (tote) e sen ecepto per *havar?* No, nam oli havas multa ecepti, ex. : D. por *mortar*, *vekar*, *venar*, *irar*, *saltar*, di qui la tempi kompozita formacesas per *esar*. On devus do admisar en Ido ecepti qui esas, quale on savas, granda malfacileso (desfacileso) por omna lernanto. ## [KONJUGO-SISTEMO DI IDO](../chapitri/konjugo-sistemo-di-ido.md) — bloko 53 (sen numero en la libro) Ni videz quale altra Indogermana lingui, quin ni devas konsiderar pri ca questiono, formacas la kompozita tempi di l'aktivo. La Slava lingui formacas oli per la helpanta verbo *esar* e la aktiva participo, exakte same kam en Ido. Konseque Ido en la formaco di la komp. tempi ne agas arbitriale, sed (ma) ol apogas su sur granda parto di l'Indogermana linguaro, nome sur la Slava lingui. Pluse la nuna participi esas tre aplikebla e praktikala quale atributi, kozo, quan on devas bone konsiderar ante enduktar altra konjugo! ## § 29 — [PERSONAL PRONOMI](../chapitri/personal-pronomi.md) Infinitivo, o participo havanta komplemento, konstitucas propoziciono : **me vidis li lavar su** o : **me vidis li lavanta** **su** = **me vidis li qui lavis su.** ## [REGULI DI DERIVADO *](../chapitri/reguli-di-derivado.md) — bloko 22 (sen numero en la libro) Pro plu forta motivo, nula verbo darfas venar nemediate de adverbo primitiva o de partikulo nevarieba, nam evidente la radiko ne esas verbala. Verbi quale **fruar, baldar, perar, cirkumar, transar, proximar** havus nula senco. Inverse adjektivo nemediate formacita de verbo ne povas havar la senco di participo aktiva o pasiva (altre la sufixi **ant, at**, e. c., nule utilesus e ne havus senco). Exemple, **instrukta** ne povas remplasar **instruktanta**, o **instruktiva** (nek mem **instruktala**); **obedia** ne povas, konseque ne darfas remplasar **obedianta, obediema,** **obediera**, e. c. ## § 125 — [SINTAXO](../chapitri/sintaxo.md) La *participo* — en la tempi kompozita dil aktiva o pasiva voco — sempre devas sequar la verbo helpanta, e separesar de olu nur da adverbo relatanta la verbo : **li esas tre amata;** **ica soldato esis grave vundata.** Ta regulo justifikesas dal fakto, ke la du vorti unionita kompozas simpla verbal formo (**amesas, vundesis**). *Adjektivo* o *participo* sempre devas *sequesar* da sua komplementi direta o nedireta, e lu devas *sequar* nemediate sua substantivo : **la homo estimata da omni** (e ne : **la da omni** **estimata homo**, o : **la homo da omni estimata**). **La fervoyi** **formacas reto kovranta la mondo** (e ne : **reto la mondo kovranta**, e mem mine : **la mondo kovranta reto.** ## [SUBSTANTIVIGO DIL ADJEKTIVO](../chapitri/substantivigo-dil-adjektivo.md) — bloko 41 (sen numero en la libro) « La solvo maxim simpla semblas esar, tote kontree, la totala supreso di la finalo **-u** en determiniva pronomi. Quale Sro de Janko ipsa remarkas, on ne uzas ol en la demonstrativa ed questionala-relativa pronomi e til nun aparis nula detrimento. ` Qua venis? ' signifikas evidente : ` Qua persono ', e se on volus dicar ` qua kozo ', on uzus, sive ca ipsa vorti, sive ` quo '. Same pri **ica, ita**. Se do on volas restaurar perfekta analogeso, suficas supresar la formi en **-u** o vicigar (remplasigar) oli en omna kazi per la formi en **-a**. La exempli sube citata montras, ke nula dusenceso esas timenda pro ke omna pronomo vicas (remplasas) ula nomo, qua esas antee expresata o bone konocata, on savas sempre a qua speco de objekti ol aplikesas... « Logikale la substituco di la finalo **-o** a la finalo **-a** signifikas certe nur la substantivigo, do expresas nur l'ideo generala di objekto, sen indikar ka ta objekto esas persono o kozo (Vid. *Progreso*, I, 555). **La belo, la bono** indikas generale « to quo esas bela, bona ». La senco neutra o nedeterminita di ta expresuri korespondas perfekte a ta di la pronomi en **-o** : **ico, ito, omno, nulo, irgo,** e. c. Segun remarko da Sro de Janko ipsa, ta senco generala kontenas egale personi e kozi : kande on dicas : ` **omno** ', on komprenas anke : ` omna personi '; kande on dicas : ` Nulo venis ', on komprenas anke : ` nula persono '. Ma praktike, la senco interna di la adjektivo substantivigita suficas por indikar, kad parolesas pri homo o pri kozo : **la yusto** esas evidente persono e **la dezerto** esas kozo. Same pri la participi substantivigita : **la parolanto, la arestito** esas evidente homi; **la konsequanto, la** **dicito** esas kozi (plu exakte, pensi). Esus tote neutila, do pedantala, postular formala distingo di ta kazi per specala sufixi. Tamen ni havas la sufixo **-ajo**, qua indikas sempre kozo; en la kazi dubebla (e nur en ta kazi) on devas uzar ol por indikar la kozi, e konseque lua absenteso indikas la personi. E se ico ne semblas suficanta (quo eventos tre rare), on esas sempre libera adjuntar a l'adjektivo la substantivi **ento, homo, viro,** e. c. Li esos omnakaze plu klara e komoda kam specala sufixo, quan on inventus por ica funciono, e quan on riskus trouzar o misuzar, nam on uzus ol tre rare, se on uzus ol nur segun reala bezono. » (1). ## [SUFIXI](../chapitri/sufixi.md) — bloko 24 (sen numero en la libro) Aplikata a radiko di verbo transitiva, **aj** *indikas la objekto* *pasiva di la ago* (tote ne la rezultajo); lore ol equivalas *-ataj* (1) e remplasas participo pasiva : **drinkajo** = *drink(at)ajo, kozo drinkata* (aquo, biro, vino, e. c.); **manjajo** = *manj(at)ajo, kozo manjata* (karno, pano, legumi, e. c.); **vidajo** = *vid(at)ajo, kozo vidata* (peizajo, panoramo, e. c.); **sendajo** = *send(at)ajo, kozo, kozi sendata*; **piktajo** = (ne *pikturo* ma) *pikt(at)ajo, to quo esas piktata* (personi, kozi, e. c.); **skultajo** = (ne *skulturo* ma) *skult(at)ajo, to quo esas skultata* (viro, muliero); **konstruktajo** = (ne *konstrukturo* ma) *konstrukt(at)ajo, to quo esas konstruktata* (la petri e ligni o fero, e. c., uzata por konstruktar); **kopiajo** = (ne *kopiuro* ma) *kopi(at)ajo* (la texto, modelo, e. c.). **Mea kopiuro esas ne tote** **fidinda pro ke mea kopiajo esis apene videbla** (2). ## [SUFIXI](../chapitri/sufixi.md) — bloko 29 (sen numero en la libro) Aplikata a radiko di verbo netransitiva **-aj-** indikas la *subjekto* (necese, pro la naturo dil verbo); ol equivalas *-(ant)aj* e remplasas participo aktiva, pro ke ne existas pasivo en verbo netransitiva : **rezultajo** = *rezult(ant)ajo, to quo* *rezultas, kozo rezultanta*; **eventajo** = *event(ant)ajo, to quo* *eventas, kozo eventanta* (od eventinta). **De longe me timis la** **nuna eventajo, qua esas meaopinione nur la rezultajo di** **lia intrigi e di vua inerteso.** (Dec. 541.) ## [SUFIXI](../chapitri/sufixi.md) — bloko 101 (sen numero en la libro) Per la decido 689 l'Akademio aprobis, ke la participal sufixo **-ant-** expresez « la nuna ago » ed ol adoptis la sufixo **-er-** por « la ago ne precize nuna » exemple : **suskriptero** (1). Societo havas prezidero, ma la *prezidanto* di ula kunsido povas esar sive la prezidero, sive la vice-prezidero, sive altra membro. ## [SUFIXI](../chapitri/sufixi.md) — bloko 102 (sen numero en la libro) > (1) En noto dicesas : Ica decido chanjas nulo en l'antea decidi (quin on lektis supere) pri la sufixo **-er-**. Ol relatas nur la propozo di sentempa participo, qua esis repulsata (decido : 428. — IV, 322). ## [SUFIXI](../chapitri/sufixi.md) — bloko 106 (sen numero en la libro) > (3) En *Progreso* (V, 491) trovesas ico : « Nun kande ni havas la sufixo *-er* por indikar ta qua facas *kustume* ula ago, importas restriktar la sufixo *-em* a la nociono di *inklineso, tendenco*. (Me adjuntas hike : omna serioz etikisto e nome la teologio etikala tote ne povas aceptar la valoro ambigua di la *-em* Esperantala.) Ulu povas esar *babilema*, e ne *babilera*, se lua profesiono od obligesi impedas lu *babilar*. Same *drinkemo* povas ne esar *drinkero* (tale ke pri lu on darfus dicar : *drinkemo ne drinkera*). *Furtemo* povas ne esar *furtero; inventemo, inventero*, e. c. Ni havas do en ta du sufixi moyeno expresar precize du diversa nuanci... Nulo impedas dicar : *babilera, drinkera, furtera*... Nam ica vorti esas tote analoga a participi; li equivalas : *kustume babilanta, drinkanta, furtanta*. On remarkez bone la diversa expreso-moyeni quin nia linguo furnisas a ti, qui studias ol serioze e praktikas ol habile. » ## § 136 — [TEMPI E MODI](../chapitri/tempi-e-modi.md) 136. — Lernante la formi dil Ido-konjugo, ni konstatis, ke che olu existas la tri tempi *prezenta*, *pasinta*, *futura*, ne nur en l'*indikativo* : **-as, -is, -os**, ma en l'*infinitivo* : **-ar, -ir,** **-or** ed en la *participi* aktiva : **-ant, -int, -ont**, o pasiva : **-at,** **-it, -ot**. On darfus, alegante la facileso necesa, blamar ta logikal richeso, se ol postulus granda esforco de la lernanti. Ma vere, kad esas desfacilajo merkar e memorar, ke *a* simbolizas la prezento, *i* la pasinto, *o* la futuro en l'infinitivo e la participi, totsame kam en **-as, -is, -os** dil indikativo? Se on judikas ta simetra sistemo sen preopinioni, on agnoskas, ke ol esas tante simpla e facila, ke merkar e memorar olu esas *ne esforco ma ludo*. Altraparte on konfesos, ke lasar sen uzo ta richeso tempala pro ca motivo, ke altra lingui esas tarelate min richa, o mem tote mizeroza, to esus nesaja nek exkuzebla. La helpolinguo ya ne kondamnesas karear ta od altra formo pro ke li ne havas lu. Vice la komoda e kurta « **departonte** » **ye kin kloki, me...** ni mustus dicar : « **pro ke me departos** » **ye kin kloki, me...** **o : departante...** quale se la ago ne esus *futura*, ma prezenta! La motivo di ca stupidajo? — Ta od altra linguo, e mem multa lingui ne havas participo futura. Solida motivo, ne vere? ## § 137 — [TEMPI E MODI](../chapitri/tempi-e-modi.md) 137. — Kande participo esas komplemento cirkonstancala, ol darfas recevar o l'adjektival formo, o la formo adverbala, segun ke ol esas plu juste epiteto, od indikas plu reale la maniero (*marchante* = dum mea, tua, vua, e. c., marcho). Ma ol darfas recevar la formo adverbala, nur se ol relatas la subjekto di la propoziciono : **il venis ne invitita,** o : **ne invitite; il venis ne expektita,** o : **ne expektite;** **vidanta** o **vidante sua amiko, il haltis; lektinta** o **lektinte** **la libro, il dormeskis.** En ta exempli on darfis uzar la formo adjektivala tam juste kam l'adverbala, pro ke la koncernato « **il** » esas subjekto. On darfas uzar la aranjo nomizata *absoluta participo*, to esas propoziciono incidenta, di qua la verbo esas participo (adverba) e di qua la subjekto ne esas parto di la chefa propoziciono. Ex. : **la enemiki fuginte, ni transiris la ponto.** Ma on devas ne tro uzar ta frazoformo, quankam ol esas utila e mem necesa en ula kazi, nome en la stilo matematikala e judiciala : **donite un rekto ed un punto; audite la** **testi.** ## § 138 — [TEMPI E MODI](../chapitri/tempi-e-modi.md) 138. — La *participi substantiva* ne darfas recevar direta komplemento. Exemple, ica frazo : « *la atakanti la religio...* » ne esas bona logike e gramatikale. Nam, se la participo adjektiva (*atakanta*) e la participo adverba (*atakante*) restas duime verba e, pro to, darfas recevar direta komplemento, la participo substantiva (*atakanto*) perdas reale sua karaktero e valoro verbala; ol divenas vera substantivo e kom tala ne darfas havar direta komplemento, ma nur komplemento nedireta per prepoziciono, quale omna substantivi. Konseque on devas dicar : « La atakanti *di* la religio », same kam on dicus : « La defensanti *di* la religio » e : « la predikanti (o predikeri) *di* la religio », « la protektanti (o protekteri) *dil* febli ». Diveninte substantivo, la participo ne plus sequas la regulo dil verbi, ma la regulo dil substantivi. ## § 41 — [VERBO](../chapitri/verbo.md) > (3) L'Idal *preterito* expresas omna indikatival tempi pasinta qui ne esas antea pasinti : *imparfait, passé défini, passé indéfini* di la Franca. Ica lasta linguo havas, pri la pasinta tempi dil indikativo, distingo qua ne korespondas a ta dil cetera lingui. Esabus eroro imitar lu en Ido, e tante plu ke ol ne esas reale necesa. Se stranjero dicas a Franco : « je *voyais* votre mère hier, o : je *vis*, vice j'*ai vu* votre mère hier : me vidis vua matro hiere » kad ta Franco ne komprenas perfekte, ke la stranjero dicas *vidir* lua matro? To komprenigas, ke Ido povas kunfuzar la 3 tempi di la Franca en la tempo **-is** (preterito) sen ula detrimento por l'ideo expresenda.Tamen, kande to esas utila, la Franca « imparfait » (imperfekto) povas tradukesar per la preterito (*esis*) di la verbo *esar* e la participo prezenta dil uzata verbo : *me esis manjanta, kande vu* *arivis.* La *participi aktiva* esas formacata per la sequanta sufixi, a qui on adjuntas la dezinenco (*-a*) dil adjektivi : **-ant** por la participo prezenta : **am-ant-a** (qua amas). **-int** por la participo pasinta : **am-int-a** (qua amis). **-ont** por la participo futura : **am-ont-a** (qua amos). ## § 42 — [VERBO](../chapitri/verbo.md) 42. — L'*antea tempi* di la voco aktiva esas formacata per la verbo **esar** kombinata kun la pasinta participo aktiva, o per **-ab-** quan on pozas inter la radiko e la dezinenco : On darfas formacar altra tempi sekundara, sive en l'aktivo, sive en la pasivo (quan ni vidos sube) per la kombino dil verbo **esar** kun la cetera participi : **il esis lektanta; me** **esis departonta** (2); **il ne esas mortinta** (3). ## § 43 — [VERBO](../chapitri/verbo.md) 43. — La *participi pasiva* esas formacata per la sequanta sufixi, a qui on adjuntas la dezinenco (*-a*) dil adjektivi : **-at** por la participo prezenta : **am-at-a** (qua esas amata). **-it** por la participo pasinta : **am-it-a** (qua esis amata). **-ot** por la participo futura : **am-ot-a** (qua esos amata). La *voco pasiva* formacas lua chefa tempi per la verbo **esar** sequata nemediate dal prezenta participo pasiva. Tale on obtenas la yena tempi e modi : > (1) La *perfekto* propre dicata (qua expresas *nuna stando* rezultanta de ago tote pasinta) logike tradukesas per : **me esas amita** (olim).— L'exempli : **Il ne esas mortinta; nun ni esas arivinta** di la noto 3-ma, pag. 48, korespondas, en la voco aktiva, a **me esas amita** di la voco pasiva. En ta omna exempli, l'uzo dil *perfekto* expresas *nuna* *stando* pro ago *facita* dal subjekto o *subisita* da olu.La pasinta participo pasiva (**-ita**) indikas, ke la ago subisita dal subjekto esas nun tote finita : **l'imprimo di ta libro duris tre longe;** **ol esis imprimata dum sis monati ed erste de 8 dii ol esas imprimita.** — **Tam longe kam on serchas la solvo di problemo, ta problemo** *esas* *solvata;* **ma venas instanto pos qua ol** *esas solvita.* — **La domo esis** **konstruktata dum un yaro; ma depos du monati ol esas konstruktita.**« Por savar, kande vu hezitas, *qua tempo devas uzesar en la pasivo,* *tradukez per l'aktivo.* Kad on arestas e kondamnas nun persono? Se yes, lu esas *arestato, kondamnato.* Se ne, se on ja arestis o kondamnis lu, on devas uzar la pasinto : *arestito, kondamnito;* ne importas kad l'efekto di la ago ankore duras o ne. Mem liberigita, l'arestito restos arestito; mem indulgita, la kondamnito restos kondamnito (t. e. ulu, quan on kondamnis ultempe). Per ta facila procedo (qua divenas balde mashinala ed instintala per kustumo) *on ne povas erorar.* « La pordo esas klozata » (on klozas ol nun); « la pordo esas klozita » (ol esas nun en la stando qua rezultas de ke on *klozis* olu). — Du participi preske sempre postulas la sama tempo : *konocata* devas generale esar en la prezento, nam : « Me esas konocata » signifikas : « on konocas me » (same *reputata*, konsiderata, e. c.). — Kontraste, *fatigita, konvinkita* devas generale esar en la pasinto. Nam, kande on dicas : me esas fatigita, konvinkita, la efekto ne esas *nun* produktata, ma *ja* produktita. « Me fatigesis promenante e nun me esas fatigita. » — « Me konvinkesis da omno, quon me audis o vidis, pro to me ne plus dubas; me esas konvinkita » (segun *Progreso*, III, 396.) L'*antea tempi* dil voco pasiva esas formacata per la sama helpo-verbo (esar) sequata dal *pasinta* participo pasiva : > (1) Ultre lia funciono en la konjugo, la participi (aktiva o pasiva) pleas la rolo di adjektivi, sive kom epiteto : *vazo ruptita,* sive kom atributo : *il esas erudita.* Li anke povas formacar substantivi : *la mortanto, la vivanti.* Fine per **-e** li povas divenar adverbi : *mortante il dicis. Sendez omno afrankite.*Irgu qua examenis sen prejudiko nia sis participi, en lia funcioni diversa, povas nur gratular ni havar per li, e sen kompliko, richeso tante utila por la facila e justa expresado dil pensi. Ma per la sufixo **-ab**, quan la verbo **esar** recevas en : **esabis** (antea pasinto), **esabos** (antea futuro), **esabus** (antea kondicionalo), **esabez** (antea volitivo) (2) on tre bone povas indikar l'anteeso en la quar supera tempi, konservante la participo **-ata** di la chefa tempi : Tale la tota konjugo pasiva postulas nur un sola participo (*-ata*), quo esas plu simpla e ne min preciza. ## § 45 — [VERBO](../chapitri/verbo.md) Konseque, esas *netransitiva* en Ido nur la verbi qui logike, nature, quale **naskar** e **mortar** ne povas havar « objekto » (komplemento direta). **Restar, sejornar, repozar, kreskar,** **dekadar, degenerar, falar, irar, marchar, venar, arivar, departar**, exemple, ne esas transitiva, ma tre certe *netransitiva.* En ica lasta verbi, la subjekto facas la ago totsame kam en verbo transitiva : en **venar, arivar, kreskar** la subjekto agas, quale en la transitivi **frapar, donar, lektar**; ma en li, netransitiva, nul « objekto » povas existar, nul « objekto » povas recevar la ago dil subjekto; ol restas en lu : on ne dicas *venar ulu, arivar ulu, kreskar ulu*, quale on dicas : **frapar** **ulu, donar ulo, lektar ulo.** Konseque la *netransitivi* nultempe darfas havar participo pasiva. Do nultempe dicez : *venata,* *venita* o *venota; arivata, arivita, arivota; kreskata, kreskita* o *kreskota*, ma nur, segun la kazo : *venanta, veninta, venonta;* *arivanta, arivinta, arivonta; kreskanta, kreskinta, kreskonta.* E tale pri omna verbo netransitiva. Cetere, merkez e memorez bone, ke *nul formo pasiva darfas donesar en Ido a verbo* *netransitiva.* ## § 50 — [VERBO](../chapitri/verbo.md) **a, i, o, u** por *prezento, pasinto, futuro, kondicionalo* e sequata da **s** en la personal modi (**-as, -is, -os, -us**), da **r** en l'infinitivi (**-ar, -ir, -or**), dal grupo **-nt** en la participi aktiva (**-ant, -int, -ont**), da **t** en la participi pasiva (**-at, -it, -ot**), plus **-ez** por l'imperativo (o voltivo). ## [VORTORDINO](../chapitri/vortordino.md) — bloko 7 (sen numero en la libro) *La participo,* en la kompozita tempi dil verbo (aktiva o pasiva), sempre devas sequar la helpanto *esar,* e darfas separesar de olu nur da adverbo relanta la verbo : **Ni esas** **arivinta de du hori,** e ne : *ni esas de du hori arivinta.* — **El esas tre amata da omni,** e ne : **el esas da omni tre amata.** — **Ta soldato esis grave vundata.** ## [VORTORDINO](../chapitri/vortordino.md) — bloko 8 (sen numero en la libro) *La participo* o *l'adjektivo* devas sempre *sequesar* da sua komplementi, direta o ne direta, e ne separesar de sua substantivo : **La homo estimata da omni,** e ne : *la da omni* *estimata homo,* o : *la homo da omni estimata.* — **La fervoyi** **formacas reto kovranta la mondo,** e ne : ... *reto la mondo* *kovranta,* e mem mine : *la mondo kovranta reto.*