{"k":{"t01-apar-0":"AZALPEN-LIBURUXKA DELMASEN laguntza-taulentzat ❦ LEHEN SAILA ","t01-apar-1":"1. TAULA Eskola. — Lizeoa. — Ikasgela. ","t01-tit-1":"Deskribapen orokorra.","t01-01-1":"1. — Taula honetan lizeoko ikasgela bat ageri da. Ikasgela honetan zortzi mahai  eta zortzi banku  daude. Banku bakoitzean hiru ikasle eserita daude. Irakaslea  aulki batean  eserita dago bere katedraren  atzean.","t01-02-1":"2. — Katedraren ezkerrean beirazko armairu bat  dago. Eskuinean, arbela , bere trapuarekin  eta klarionarekin .","t01-02-2":"Katedraren gainean horma-irudiak (, , ) eta mapa bat  zintzilik daude.","t01-03-1":"3. — Ikasle guztiak ez daude beren lekuetan . Joanes  arbelaren ondoan zutik dago; trapua eskuan darama eta geometria-irudiak ezabatzen ari da.","t01-03-2":"Petri katedraren ondoan zutik dago; idazlanak  biltzen ari da irakasleari eramateko.","t01-04-1":"4. — Irakasle hau hizkuntza modernoetakoa da. Ikasleei atzerriko hizkuntzetan hitz egiten, irakurtzen eta idazten erakusten die (alemana, ingelesa, gaztelania, italiera, errusiera edo frantsesa).","t01-05-1":"5. — Ikasgela oso handia eta oso argitsua da. Barrenean leiho zabal bat dago, bi aireztapen-leihorekin , eta beirazko ate bat, gela aireztatzeko eta argitzeko.","t01-05-2":"Ikasgela honetan ez da hotzik egiten. Erdian, gela berotzeko, berogailu oso on bat  dago, bere ke-hodiarekin .","t01-05-3":"Trenkadan esekitokiak  iltzatuta daude; haietan ikasleen kapelak eta berokiak zintzilikatzen dira.","t01-tit-2":"Jolastokia.","t01-06-1":"6. — Erlojuak  bederatziak eta bost markatzen ditu.","t01-06-2":"Jolasaldia  amaitu berri da, eta ikasgaia berriro hasten ari da. Jolasaldia jolastokian  igarotzen da. Zenbait ikasle jolasean ikusten ditugu. Zaintzaileak  begiratzen die.","t01-07-1":"7. — Jolastokian beste jende bat ere ikusten dugu: ikuskatzailea , zuzendaria  eta ikasketaburua .","t01-07-2":"Ikuskatzaileak eskolak aztertzen ditu, zuzendariak ikastetxea gobernatzen du, ikasketaburuak ikasleen lanari begiratzen dio.","t01-07-3":"Laugarrena atezaina  da. Erregistroa besapean darama, faltak markatzeko.","t01-08-1":"8. — Jolastokiaren barrenean gimnasia-tresnak  eta eskulanaren  lantegia daude.","t01-08-2":"Taularen eskuinean ozta-ozta ikusten dira musikako eta marrazketako ikasgelak.","t01-tit-3":"Deskribapen zehatza.","t01-tit-4":"Ikasle onak.","t01-09-1":"9. — Katedraren eskuinean, lehen bankuko ikasleak Henrike , Estepan eta Karlos dira.","t01-09-2":"Henrike oso adi eta oso saiatua da; irakasleari entzuten dio. Mahai gainean koaderno bat , liburu bat , hiztegi bat  eta arkatz-ontzi bat  ditu. Bere liburuak orrialde asko ditu; kapitulu bakoitzean paragrafo batzuk daude, eta lerro bakoitzean hitz asko.","t01-09-4":"Estepan bere aldamenekoa  langilea da. Hurrengorako emandako ikasgaia koadernoan idazten ari da. Idazkera bikaina du. Bere liburua itxita dago. Azala  baino ez zaio ikusten. Haren ondoan bere konpasa  datza.","t01-09-5":"Karlosek  liburua eskuan dauka; irekitzen ari da, ikasgaia berriro errepasatzeko. Ikasle orori bezala, aurrean tintontzi bat  du. Esanekoa da.","t01-10-1":"10. — Hurrengo mahaian Ludobiko, Anton eta Paulo daude eserita. Ludobikok bere ikasgaia  errezitatzen du eta irakaslearen galderei erantzuten die. Anton  oso adigabea da; batzuetan irakasleak zigortu ere egiten du. Paulo  lagun ona da, atsegina eta prestua. Oso adi dago.","t01-tit-5":"Ikasle txarrak.","t01-11-1":"11. — Henrikeren atzean Jurgi  dago eserita. Ez da mutil gaiztoa, baina berritsua da, adigabea eta ezin geldi egon daitekeena. Bere arinkeriak eta desobedientziak nahastea sartzen dute ikasgaian, eta sarritan ohartarazpen zorrotza merezi du. Bere zirriborroa  zikina dago; tinta-orbanak egiten ditu bere lumaz , eta horregatik etengabe darabil bere goma ; bere motxila  urratuta dago, hain da zabarra. Zertarako dakar bere idazluma  hizkuntza modernoen ikasgelara?","t01-11-2":"Bere aldamenekoak, Edmundek , ez du maite. Egia da pixka bat alferra dela, baina isila eta lasaia da. Ez da berritsua; entzun beharrean, ipuinak irakurtzea nahiago du bere irakurgai-liburuan.","t01-11-3":"Banku honetako hirugarren ikaslea Ludwig  da. Saiatua da. Paper-orri zuri baten gainean idazten du. Aurrean xurgapapera  jarri du.","t01-12-1":"12. — Irakaslearen ezkerrean, bigarren bankuko ikasleak oso txikiak dira. Lehena, Emil txikia, ez da oraindik ondo idazten trebea; bere arbeltxoa , bere arbel-arkatza eta bere belakia  dakartza.","t01-12-2":"Haren ondoan Augusto eta Bernardo  daude. Azken honek ondo lan egiten du, baina itxura oso zabarra du.","t01-13-1":"13. — Haien atzean hiru alfer daude eserita. Albertok ez ditu ikasgaiak ikasten. Jakobe  lo dago entzun beharrean. Bere alferkeriak errietak eta zigorrak ere ekartzen dizkio. Azkenik, Kristian  arinegia da. Gaizki portatzen da eta ez da zuzentzen saiatzen.","t01-14-1":"14. — Haien aldamenekoak, aitzitik, ondo portatzen dira. Ernestok  ordena eta zehaztasuna maite ditu; beti darabiltza bere erregela  eta bere arkatza . Kanpo-ikaslea da.","t01-14-2":"Frantzisko  barne-ikaslea da; uniformea darama, ikastetxean jaten eta lo egiten du. Lagun ona da.","t01-14-3":"Mauriziok bere arkatza zorrozten du bere kanibetaz ; oso zuhurra da.","t01-14-4":"Bere liburu guztiak dakartza, bere gramatika , bere ohar-koadernoa  eta bere ohar-bloka ere . Bere kartera  lurrean datza, haren atzean.","t01-14-5":"Ikasgelaren barreneko bi mahaiak ikasle onek  betetzen dituzte.","t01-tit-6":"Marrazketa eta musika.","t01-15-1":"15. — Marrazketa-gelan horman eredu ederrak daude zintzilik, eta sabaitik lanpara bat  dilindan dago, bere pantailarekin. Irakaslea  oso pazientziatsua da; ikasleen marrazkiak  zuzentzen ditu eta bustoa  naturaletik marrazten erakusten die.","t01-16-1":"16. — Musika-gela oso atsegina dirudi. Han notak irakurtzen, eskala-mailak  kantatzen — pentagraman idatziak (do, re, mi, fa, sol, la, si = C. D. E. F. G. A. B.) — , giltzak ezagutzen eta doinu zoragarriak kantatzen ikasten da. Notak atrilaren gainean  jartzen dira. Ikasleetako batek pianoa jotzen du , eta musika-irakasleak  konpasa markatzen du .","t01-17-1":"17. — Ozta-ozta ikusten da eskulanaren  lantegiaren izkina, non haurrek zura lantzen eta burdina limatzen ikas dezaketen. Ez dago eskola guztietan.","t01-tit-7":"Natur zientzien ikasgela.","t01-18-1":"18. — Matematikako irakasleak geometria, aritmetika, kontuak eta sistema metrikoa irakasten dizkie ikasleei. Taulan geometriako irudi nagusiak ikusten ditugu: zirkulua , karratua , triangelua , marra .","t01-18-2":"Eragiketa bat ere ikusten dugu; ez da batuketa, ez kenketa, ez biderketa: zatiketa da.","t01-19-1":"19. — Sistema metrikoaren taulan hauek ikusten ditugu: metroa , balantza eta bere pisuak, litroa , dekalitroa , dezilitroa eta metro kubikoa .","t01-19-2":"Ikasleek natur zientziak  ere ikasten dituzte — zoologia , botanika , geologia — eta historia .","t01-19-3":"Armairuan fisikarako  eta kimikarako  tresnak daude.","t01-19-4":"Armairuaren gainean hauek daude: esfera , konoa eta globoa .","t01-19-5":"Taulen gainean mapa bat dago zintzilik, munduaren bost zatiak erakusten dituena: Europa , Asia , Afrika , Amerika () eta Ozeania , eta bi ozeano handiak — Barea eta Atlantikoa . ","t02-apar-1":"2. TAULA Giza gorputza. — Jolasaldia. — Jokoak.","t02-tit-0":"Giza gorputza. (Natur zientzien ikasgai erraza.)","t02-01-1":"1. — Giza gorputzaren zati nagusiak hauek dira: burua, enborra eta gorputz-adarrak.","t02-tit-1":"Burua.","t02-02-1":"2. — Buruak bi zati ditu: garezurra, zeinaren barruan garuna dagoen eta zeina ileak estaltzen duen, eta aurpegia.","t02-03-1":"3. — Gure marrazkian ez da garezurrik ez garunik ikusten; aitzitik, oso argi ikusten dira aurpegiaren zati garrantzitsuak.","t02-04-1":"4. — Hona hemen lehenik bekokia, adimen sendoa eta etengabe lanean ari den pentsamendua adierazten dituena. Lokiak oso agerian daude. Begia bizia eta zabal irekia da. Bekain lodi batek eta betile luzeek babesten dute.","t02-05-1":"5. — Hona hemen sudurra eta sudur-zuloak ere. Sudurra usaintzeko eta arnasa hartzeko balio digu. Sudurraren bi aldeetan masailak daude, eta urrunago belarriak. Aurpegiaren beheko zatia ahoak eta kokotsak osatzen dute.","t02-06-1":"6. — Gaizki ikusten dira, biboteak eta bizarrak ezkutatzen baitizkigute. Baina badakigu ahoan bi ezpain daudela, goiko masailezurra eta beheko masailezurra beren hortzekin, eta mihia. Ahoaz hitz egiten eta jaten dugu. Mihiaz janariaren zaporea sentitzen dugu.","t02-07-1":"7. — Begia, belarria, sudurra eta ahoa, hatzekin batera, bost zentzumenen organoak dira: ikusmenarena, entzumenarena, usaimenarena, dastamenarena eta ukimenarena.","t02-08-1":"8. — Burua da, beraz, giza gorputzaren zatirik bitxienetako bat.","t02-tit-2":"Enborra.","t02-09-1":"9. — Lepoak burua enborrarekin lotzen du. Haren barnean eztarria eta garondoa daude.","t02-10-1":"10. — Enborrean ere organo beharrezko asko dago. Bularrean birikak daude, zeinekin arnasa hartzen dugun, eta bihotza, bizitzaren erdigunea. Bihotzak taupadak eteten dituenean, izaki bizidunak hil egiten dira.","t02-11-1":"11. — Saihetsek bularra eusten dute.","t02-12-1":"12. — Enborraren beste zatiak saihetsaldea, bizkarra, sorbaldak eta sabela dira. Saihetsaldean edo bizkarrean etzaten gara lo egiteko, eta zamak sorbaldan eramaten ditugu.","t02-13-1":"13. — Sabelean urdaila eta hesteak daude. Janaria digeritzeko balio digute.","t02-tit-3":"Gorputz-adarrak.","t02-14-1":"14. — Lau gorputz-adar ditugu: bi beso eta bi hanka. Besoekin gauzak hartzen, eusten, jasotzen eta biltzen ditugu; hankekin zutik egoten, ibiltzen eta korrika egiten dugu.","t02-15-1":"15. — Sorbaldak besoa gorputzarekin lotzen du. Gihar oso sendo batek, biburuduna, besoa mugitzen du, eta ukondoak besoa besaurrearekin lotzen du. Eskumuturrak eskuaren artikulazioa osatzen du, eta eskua hatzetan eta azazkaletan amaitzen da. Eskuan zaina ikusten da (eta arteria), zeinetik odola igarotzen den.","t02-16-1":"16. — Hankaren zatiak hauek dira: izterra, belauna eta belaun-zuloa, bernazakia, zeinaren haragia larruazalak estaltzen duen, orkatila eta oina. Hankaren hezurrak oso lodiak eta oso sendoak dira. Oinaren muturrean oin-hatzak daude. Beste zatiak zola eta orpoa dira.","t02-17-1":"17. — Halakoa da giza gorputzaren deskribapen ia osoa.","t02-17-2":"Oharra. — «(burua eta abar) min dut» esapidearen bidez irakasleak hiztegi hau guztia berriro landu ahal izango du gorputzeko osasunaren aldetik, ona edo txarra.","t02-tit-4":"Gimnasia. (Ikasleetako batek kontatua.)","t02-18-1":"18. — Malguak, trebeak eta osasuntsuak izateko, hankak eta besoak landu behar dira. Horregatik jolasten gara eta gimnasia egiten dugu.","t02-19-1":"19. — Astean zehar bi jarduera horiek eskolako jolastokian egiten dira (ikus 1. taula). Baina ostegunetan eta igandeetan zelai handi batera ateratzen gara, non korrika egiteko eta ondo pasatzeko lekua baitago.","t02-20-1":"20. — Gure irakasleak eta gurasoak batzuetan gurekin etortzen dira; baina ariketak gimnasia-irakasleak  zuzentzen ditu.","t02-21-1":"21. — Zelaian, sarreraren ezkerrean, gimnasia-tresnak  daude: eskaileratik  gora igotzen gara, eraztunetan  eta trapezioan  burua behera zabuka aritzen gara, soka-eskaileraren  edo korapilodun sokaren  gaineraino besoez igotzen gara.","t02-22-1":"22. — Bitartean gure lagunak zurezko zaldiaren  edo barren  gainetik jauzi egiten dute. Beste batzuk boxeatzen  edo eskriman  aritzen dira, maskara jantzita eta floretarekin. Beste batzuek, azkenik, halterak  jasotzen dituzte.","t02-tit-5":"Jokoak.","t02-23-1":"23. — Gimnasten inguruan mutilak eta neskak joko askotara jolasten dira. Neskak beren uztaiarekin  olgatzen dira; soka-saltoan  aritzen dira, edo nebei eta lehengusinei deitzen diete kroket  partida bat egitera. Zein pozik jotzen duten aurkariaren bola beren zurezko mailuaz, hark arkua erraz igaroko duela uste duen unean!","t02-24-1":"24. — Mutilek joko bizkorragoak nahiago dituzte. Gogotik jolasten dira boloetara , zeinak trebeki botatzen baitituzte bolaz . Ez dituzte gutxiesten ziba  eta bilboketa  ere, ezta igela  ere. Baina beren jokorik maiteenak kanikak  eta pilota hormaren kontra  dira, negutegiaren  horma egokia baita pilota arina harengandik itzultzeko.","t02-25-1":"25. — Joanes txikia oso trebea da bere makil-hanketan , eta oreka bikain eusten du. Haren ondoan lagun batzuk ezkutaketan  ari dira negutegi horretan eta hesiaren atzean. Beste batzuek itsumandoka eskuz  edo bolantea  nahiago dituzte, zeina erraketa batetik bestera hegan baitoa.","t02-26-1":"26. — Zelaiaren erdian bi zuhaitz hazten dira. Haietako baten oinean zazpi edo zortzi mutilek sorbalda gaineko jauzian  hasi dute jokoa. Joko hau ez da herrialde guztietan ezaguna; baina denek dakite zer den astoka, zeinera haurrak orain ez baitira jolasten.","t02-tit-6":"Aire zabaleko jokoak.","t02-27-1":"27. — Itsumandoka  ere joko oso alaia da; neskak eta mutilak txandaka zapia jartzen dute begietan eta harrapatzen uzten duten baldarrak harrapatzen dituzte.","t02-28-1":"28. — Zelaiaren erdian — hona hemen joko erabat frantsesa, zakar samarra bada ere: hartza  da, kometaren  joko baketsua baino askoz zaratatsuagoa, eta ingelesen tenis  jokoa baino ere bai.","t02-29-1":"29. — Azken kirol hau ikasle handienen atsegina da. Gure irakasleek berek ere gogotik heltzen diote. Trebetasun eta bizkortasun handia eskatzen du, eta oso maite dut. Zabua  neskei uzten diet.","t02-30-1":"30. — Ez zait gustatzen arriskutsu bihur daitekeen beste ingeles joko bat ere.","t02-30-1b":"Futbolaz  ari naiz, nire anaia zaharrenaren poza. Nahiago dut gure presoen  joko zaharra, osasuntsu bezain zakartasun gutxiagokoa.","t02-tit-7":"Bizikleta eta pilota-jokoak.","t02-31-1":"31. — Neuk ere gogotik ematen diot itzulia zelaiari bizikletan .","t02-32-1":"32. — Datorren urtean zaldiz ibiltzen  ikasiko dut. Zein ederra den zaldia, pausoan edo trostan dotore doanean eta oztopoak lauhazka gainditzen dituenean!","t02-33-1":"33. — Udan igeri egiten  ikasten dugu. Urpean sartzen gara eta gozamenez bainatzen ibaiko ur garbi eta freskoan. Batzuetan amaieran paperezko globo bat  botatzen dugu, zeina handikiro igotzen baita airera, aire beroz bete bezain laster.","t02-34-1":"34. — Beste joko asko ere badago, baina inoiz ez nuke amaituko haiek zerrendatzen, eta kontakizun labur honetatik ageri da gure zelai ederrean ostegunak batere aspergarriak ez direla.","t02-34-2":"N.~B. — Irakasleari ez zaio zaila izango kapitulu hau osatzea, jokorik garrantzitsuenetako bakoitza zehatzago deskribatuz. ","t03-apar-1":"3. TAULA Haurtzaroa eta Gaztaroa.","t03-apar-2":"(3. eta 4. taulak lau familia-eszenatan eguraldiari, adinari, familiari, jantziari eta osasunari buruzko oinarrizko hitz-altxorra emateko prestatu dira.)","t03-tit-1":"Lehen agerraldia.","t03-tit-2":"Bataioa herrian.","t03-tit-3":"Udaberria.","t03-c1-01-1":"1. — Udaberrian gaude, martxoan, apirilean edo maiatzean, astearen egunetako batean — astelehenean, asteartean edo asteazkenean. Goizeko hamarrak dira.","t03-c1-02-1":"2. — Eguraldia bikaina da, airea garbia. Eguzkiak distiratzen du. Hodei txiki batzuk  igotzen dira zeru urdinean .","t03-c1-03-1":"3. — Zuhaitzek ia ez dute hostorik. Makal lerdenak  eta platano garaia  kimuz bakarrik estalita daude oraindik.","t03-c1-04-1":"4. — Enarak  itzuli dira eta oihu alaiez biraka dabiltza orratzaren  inguruan: kanpandorrearena  da, zeina herriko elizaren  gainean altxatzen baita.","t03-tit-4":"Eliza.","t03-c1-05-1":"5. — Oso xumea da eliza hau, atari handi batekin  eta erloju handi batekin . Orratz txikia  X zenbakian dago: orduak adierazten ditu. Handia  XII.ean dago (eguerdia); minutuak adierazten ditu.","t03-c1-06-1":"6. — Kanpandorrean kanpaiak  alai jotzen ari dira. Teilatuaren gainean harrizko gurutze txiki bat  dago.","t03-c1-07-1":"7. — Elizak ez du atari handia bakarrik ; alboko ate txiki bat ere badu. Ate horretatik apaiza , bere sotanaz jantzia, sakristiatik  irteten da eta apaiz-etxera  abiatzen.","t03-c1-08-1":"8. — Haren ondoan esnedun emakumea  dago, bere astoarekin . Hiritik itzultzen ari da, non haurrentzat bere esne ona eraman baitu.","t03-tit-5":"Fruta-baratzea.","t03-c1-09-1":"9. — Gris jauna (astoa) oso pozik dago goizeko paseo honekin. Gozamenez arnasten du lorez  usaindutako airea, zeinak alboko baratzeko fruta-arbolak  estaltzen baititu. Arrosaz eta zuriz jantzita daude mertxikondo horiek  eta abrikotondo horiek , eta uzta ona agintzen dute.","t03-c1-10-1":"10. — Bitartean erle txikiak , erlauntzakoak , hara doaz beren ezti gozoa biltzera, lanean burrunbaka.","t03-c1-11-1":"11. — Baina zer gertatu da? Hara herriko haurrak korrika datoz eta antzara izutuak  sakabanatzen dituzte. Segizio hau elizatik ateratzen da, notarioaren semearen bataioaren ondoren.","t03-c1-12-1":"12. — Jakobe txikia bere sehaskan  esnatzen da kanpaien soinu alaiaz, eta haren arreba Madalenak, zeinak segizioa ere ikusi nahi baitu, amari eskatzen dio atarian orraz eta janz dezan.","t03-c1-13-1":"13. — Amak baietz dio. Bere buruko zapia , bere jaka  eta bere mantala  janzten ditu eta aulki baxu batean esertzen da atearen aurrean. Madalenak gona  eta gerruntzea  baino ez ditu soinean.","t03-c1-14-1":"14. — Zein zoriontsu dagoen! Ahaztu egiten ditu bere lorerik maiteenak, bere krabelinak , zeinen gainean tximeletak  pausatzen baitira, bere tulipak , bere ezkilaloreak  loreontzietan  hormaren  gainean, eta bere arrosak , zeinek hesi hain ederra osatzen baitute. Segizioko andreen jantzi aberatsei begira geratzen da.","t03-c1-15-1":"15. — Herriko mutilek gutxi begiratzen diete jantziei. Aurrera oldartzen dira eta elkar bultzatzen dute gozokiak  edo txanponak  lortzeko. Haietako bat negarrez ari da .","t03-c1-16-1":"16. — Beste batek txakur baten  hanka zapaldu du, eta hura zaunkaka ihes doa eta oiloa  bere txitekin  ihesi jartzen du.","t03-tit-6":"Bataio-segizioa.","t03-c1-17-1":"17. — Segizioaren buruan inudea  doa. Txano eder bat  darama, zinta luzeekin. Jaioberria  darama, parpailaz  beterik.","t03-c1-18-1":"18. — Inudearen atzetik aitabitxia  eta amabitxia  datoz. Gozokiak eta txanponak banatzen dituzte. Aitabitxiak eskularruak  eta kapelu garaia  ditu. Amabitxiak lore-sorta eder bat  darama eskuan.","t03-c1-19-1":"19. — Haien atzetik haurraren osaba  eta izeba  ikusten dira. Izebak kapela dotore bat  darama; osabak lebita beltza  eta txaleko zuria. Urrunago lehengusua  eta lehengusina  datoz. Azken honek eskutik darama jaioberriaren arreba , Berta txikia.","t03-c1-20-1":"20. — Bertaren beste neba  atzetik doa. Ahaide bati  ematen dio besoa. Haien atzetik familiaren lagunak  datoz.","t03-tit-7":"Begiluzeak.","t03-c1-21-1":"21. — Segizioaren ondoan eskale bat  dago, bere makuluan  bermatua. Limosna eskatzen du.","t03-c1-22-1":"22. — Beste aldean mutil oso adeitsu bat  dago. Txapela altxatzen du eta «egun on» esaten die ezagutzen dituenei.","t03-c1-23-1":"23. — Herritarrak etxeetatik atera dira bataio-segizioa ikustera. Nekazari bat  ikusten dugu, paperezko txanoz jantzia, eta haren ondoan nekazari emakume bat . Gero emakume zahar bat , bere makilan  bermatua. Azkenik errotaria , feltrozko kapela zabal batekin , eta nekazari gazte bat eskalapoiekin , bere haurtxoari ibiltzen erakusten ari dena.","t03-c1-24-1":"24. — Oso koadro bizia da.","t03-tit-8":"Bigarren agerraldia.","t03-tit-9":"Herri-jaia.","t03-tit-10":"Ur-jokoak eta estropadak.","t03-c2-01-1":"1. — Uda iritsi da. Ekaineko (uztaileko edo abuztuko) eguzki kiskalgarriak gazteak erakartzen ditu bainatzera eta txalupan ibiltzera.","t03-c2-02-1":"2. — Ibaiaren eskuineko ertzean arraunlariak biluzten ari dira, ur-jokoetan eta estropadetan parte hartzeko.","t03-c2-03-1":"3. — Haietako batek bere oinetakoak  eranzten ditu; lokarriak askatzen (botoiak askatzen) dizkie. Haren bi lagun prest daude jada. Elastikoa  eta bainu-galtzak  baino ez dituzte soinean orain. Berriketan ari dira, lagunen zain. Feriaz eta beste ertzeko jaiaz ari dira.","t03-c2-04-1":"4. — Lurrean, haien ondoan, lagunen arropa datza: bota pare bat , zapatilak , galtzerdiak , feltrozko  eta lastozko  kapelak eta gorbata bat .","t03-c2-05-1":"5. — Gazteetako batek txukun tolestu du bere jaka . Eskuoihal baten gainean jartzen du, zeinean haren aldamenekoak berehala bilduko baititu beren bi jantziak.","t03-c2-06-1":"6. — Seigarren mutila berandutzen ari da. Buruan txapela  du oraindik. Ez du erantzi ez alkandora , ez lepokoa , ez eskumuturrekoak . Bere txalekoa  eskuan darama eta oraindik galtzak  eta tiranteak  ditu soinean. Hurrengo lasterketara ez da iritsiko, seguru asko.","t03-c2-07-1":"7. — Gazteen ondoan karduz  betetako bidezidor bat urera jaisten da, non Jakobe zaharrak lezken artean  su artifizialak  prestatzen baititu, arratsean botatzeko.","t03-tit-11":"Estropada.","t03-c2-08-1":"8. — Ibaian andre batzuk, aterkien azpian babestuta, txalupan  dabiltza. Estropadari begira daude, eta oso jostagarria da. Arraunontzi bakoitzean  lau arraunlarik  indar guztiez arraun egiten dute, eta lemazainak  lema  eusten dio eta ontzi hauskorra gidatzen. Arraunek  neurriz jotzen dute ura, eta txalupa arinak abiadura zorabiagarrian doaz.","t03-c2-09-1":"9. — Gazte batzuk zubiaren pilarearen ondoan lehiatzen dira zutoin sarituaren  sariagatik. Haietako bat kontuz aurreratzen da haga malgu eta labainkorrean zehar, muturrean finkatutako banderatxoa  hartzeko. Haren aurkari zorigaiztokoa  urera erori da. Ertzera itzultzen ari da igerian.","t03-c2-10-1":"10. — Mutil handienak ur-borrokan  ari dira kaiaren  ondoan. Jendetza handi bat  joko horiei guztiei begira dago, zubiaren  barandetan bermatuta eta ertzean zehar pilatuta. Begiluze batzuk, hala ere, buelta ematen dute zutoinaren  jokoari begiratzeko edo udaletxeko segizioari begira geratzeko, zeina sari-banaketara baitoa.","t03-c2-11-1":"11. — Lehenik mutiko batzuk  korrika doaz musikarien  aurretik; gero alkatea , haren laguntzaileak eta herriko udal-kontseilua datoz. Azkenak suhiltzaileak  doaz.","t03-tit-12":"Feria.","t03-c2-12-1":"12. — Feria-plazan  jendetza handia dago. Jendea barraka desberdinak ikustera dator: zurezko zaldiak , zirkua , non emanaldia hasi baita jada; herri-dantzaldia , non herriko gazteek dantzatzeko atsegina hartzen baitute.","t03-c2-13-1":"13. — Barrenean zezen-plaza ikusten da , non matadore espainiar ausartak zezen amorratuarekin  borrokatzen baitu; gero errusiar mendiak  eta tiro-lekua , non su-armak erabiltzen eta ituan tiro egiten trebatzen baitira.","t03-c2-14-1":"14. — Ondoan barraka-antzokia  dago, non komedia eta drama antzezten baitira. Oso hurbil erraldoiaren  eta ipotxaren barraka dago. Lehenengoaren garaiera bi metro eta hamabost da; bigarrena ozta-ozta da haur bat bezalakoa.","t03-c2-15-1":"15. — Azkenik, hona hemen animalia-erakusketa handia , bere basapiztiekin, tigrearekin  eta haren atzapar indartsuekin, lehoiarekin  eta haren adats lodiarekin, bi jirafarekin  eta elefantearekin , zeinak hain trebeki erabiltzen baitu bere tronpa.","t03-c2-16-1":"16. — Hezitzailea , animalia horiek hezten dituena, barrakaren atean dago. ","t04-apar-1":"4. TAULA Heldutasuna eta Zahartzaroa.","t04-tit-1":"Lehen agerraldia. Ezteia-bazkaria.","t04-tit-2":"Udazkena.","t04-c1-01-1":"1. — Gazteak hazi egin dira. Haietako bat, Joanes, ezkontzen ari da. Ezteia-bazkarian gaude, zeinak mahai berean bildu baititu senargaiaren eta emaztegaiaren familiak.","t04-c1-02-1":"2. — Udazkena da, iraila. Urriko eta azaroko haize hotzak ez ditu oraindik landetako hosto berdeak eraman. Arratseko airea epela eta usaintsua da; horregatik bazkaria berandaren  azpian ematen da, lorategira begira.","t04-c1-03-1":"3. — Urrunean, muinoaren  gainean, Joanesen gurasoen etxea dago, jauregitxo dotore bat , berdetasunean ezkutatua; ardo bikaina ematen duten mahasti ederrek estaltzen dute muinoaren hegala. Mahastizainak zaindu eta maitatu egiten ditu.","t04-c1-04-1":"4. — Mahatsondoen gainetik eper talde bat  hegaldatzen da, basozainaren  hurbiltzeak izutua. Eta hark, eskopeta besapean eta ehiza-zorroa bizkarrean, sasiak  miatzen ditu bere txakurrarekin . Jabetza zaintzen du eta ez die ehiza-lapurrei ehiza suntsitzen uzten.","t04-c1-05-1":"5. — Kanpotik berandan aihena kiribiltzen da, zeinetik mahats-mordo astunak  zintzilikatzen baitira.","t04-c1-06-1":"6. — Mahaia  apaintzen duten udazkeneko lore ederrak krisantemoak  dira; emaztegaiaren aitak  bat sartu du frakaren begi-zuloan.","t04-c1-07-1":"7. — Bazkaria amaitzera doa. Zerbitzaria  postrearen platerak ekartzen hasi da eta laster jasoko ditu jada beharrezkoak ez diren mahai-tresnak — koilarak , sardexkak , aiztoak , azpilak .","t04-tit-3":"Familia.","t04-c1-08-1":"8. — Denek itxura alaia dute, eta senargaiaren amak  bere seme-alabei begiratzen dien irribarreak erakusten du zein zoriontsu dagoen.","t04-c1-09-1":"9. — Ezkontza honek eskualdeko bi familia aberats batzen ditu. Joanes, senarra , lurjabe handi baten semea da, eta fabrikatzaile aurreratu baten suhi bihurtzen da.","t04-c1-10-1":"10. — Ezkontideak gazteak dira, eta hala ere luzaroan hitzemanak egon dira. Emazte gaztea , Marta, ederra dago bere soineko zurian, ezkontza-lorez apaindua.","t04-c1-11-1":"11. — Haren aitaginarreba  pozik dago erran hain on batekin, eta Joanesen amaginarrebak  irribarre egiten du bere alaba hain eder ikustean.","t04-c1-12-1":"12. — Mahaiaren muturrean gainerako gonbidatuak  daude eserita: ahaideak, lagunak, lehengusuak. Jantoki-nagusiak  serbileta besoan, bizkor zerbitzatzen die.","t04-tit-4":"Lagunak.","t04-c1-13-1":"13. — Mahaiaren eskuinaldean neskatxa bat  dago, emaztegaiaren laguna, eta gero emaztegaiaren neba, haren ezkontza-mutila . Bere ezkontza-neskatxarekin  ari da hizketan, senargaiaren arreba, zeina ezkontza honen bidez Martaren koinata bihurtzen baita. Emakume gazte xarmangarria da. Bitxi ederrak ditu, perla-lepokoa eta urrezko eskumuturrekoa.","t04-c1-14-1":"14. — Haien ondoan zutitu eta kopa altxatu duen jauna familiaren laguna  da. Senargaiaren lekukoetako bat da. Topa egiten du, ezkonberrien osasunera edaten du eta zorion luzea opa die. Jantzi dotorez dago: fraka eta zapata lakatuak . Besotik darama amona , zeina alarguna baita.","t04-c1-15-1":"15. — Frakez  jantzitako gizon gaztea, bibote beltz finekoa, Joanesen koinatua  da. Ingeniari ospetsua da. Oso dama dotore baten  ondoan dago eserita, Martaren ahizpa nagusia eta lore bat eskaintzera eta arratsalde on opatzera lehengusuaren besotik datorren neskatxa maitagarriaren ama. Dama honek belarritako ederrak eta orrazkera dotorea ditu.","t04-c1-16-1":"16. — Lehengusu txikia, bere blusan  eta galtza zabaletan  hain barregarria, oso errukigarria da. Umezurtza  da. Aita eta ama oso txikitan galdu zituen. Haren osaba haren tutorea  da eta ezkongabe geratu da haur gaixoa hazteko. Gizon ona da. Nahiko burusoila da eta oso miopea; pintza-betaurrekoak eramaten ditu.","t04-tit-5":"Postrea.","t04-c1-17-1":"17. — Gonbidatuen atzean, mahai-zapiz estalitako mahai batean, postrea  dago jarrita. Ontzi handi batean fruta: mertxikak , udareak , sagarrak , abrikotak  eta mahatsa . Ondoan ananak , tarta eder bat , likore-botilak  eta xanpainarenak , eta plater garbien piloak .","t04-c1-18-1":"18. — Ardandariak  ardo zaharreko botila bat  irekitzen du kortxo-kentzekoaz . Kortxoa  oso estu doa, dirudienez. Ardandari honek serbileta  du besoan.","t04-c1-19-1":"19. — Bazkariaren ondoren gizonak erretzeko gelara joango dira, eta damak dantzaldirako janztera.","t04-tit-6":"Bigarren agerraldia. Aitonaren izen-eguna.","t04-tit-7":"Bisita.","t04-c2-01-1":"1. — Hamar urte igaro dira. Joanesen gurasoak zahartu egin dira eta samurki maite dituzte beren hiru bilobak: bi biloba  eta biloba neska bat . Gaur aitonaren izen-eguna denez, haurrak zoriontzera etorri dira.","t04-c2-02-1":"2. — Petri txikia oso txikia da oraindik; hiru urte baino ez ditu. Katua  beregana datorrela ikusten du. Haren ile zetatsu ederra eta buztan luzea laztandu nahi ditu; ez zaio burutik pasatzen hanka dotore horien azpian atzapar zorrotz gaiztoak daudela, eta harramazka egin diezaioketela.","t04-c2-03-1":"3. — Haren ahizpa Gabriela, zeinak eskutik heltzen baitio, askoz serioagoa da, eta Martzel, bere beroki handiarekin  eta larruzko gerrikoarekin , erabat helduaren itxura du, galtza motzen azpitik bere galtzerdi luzeak  ageri badira ere.","t04-c2-04-1":"4. — Haien aitak neguko beroki lodia  jantzi du, larruzko lepoarekin , eta poltsikoan  bufanda darama. Haren emazteak feltrozko kapela darama lumekin , jaka , larruzko boa  eta eskuberogailua .","t04-c2-05-1":"5. — Oso hotz egiten du, negua etorri baita. Elurra  egun osoan aritu da, eta etxeen teilatuak erabat zuri daude. Gauarekin izotza gogortu egiten da are gehiago. Zeruan ilargia  eta izarrak  distiratzen dute, iluntasuna zulatuz.","t04-tit-8":"Gaixotasuna.","t04-c2-06-1":"6. — Itsu gaixoa , zeina botikaren  aurreko plaza zeharkatzen baitu bere pudelak  gidatuta, oso zorigaiztokoa da. Justina, neskamea , sukaldetik katilu bat  belar-ur oso bero dakar, eskuzabal gozotua.","t04-c2-07-1":"7. — Amona , zeinak mahaitik bere betaurrekoak  hartu nahi baititu errezeta  irakurtzeko — medikuak  idatzi berri duena — , besaulkitik altxatzen da, bere makilan  bermatuta.","t04-c2-08-1":"8. — Sarritan gaitz txikiak jasaten ditu, zorabioak, hotzeriak eta hortzetako mina; hankak ahul ditu eta begiak ere ez oso onak. Eta hala ere pozik dago bere mediku zaharrari adarra jotzeaz, zeinak beti agindu nahi baitio nahaste-edari bat . Gaur oso zoriontsu dago senide gazteak inguruan izateaz.","t04-c2-09-1":"9. — Ondo itxitako gelan gozo dago. Marmolezko tximinian  su ederra  dabil, eta gozo dago bihotza piztu berri den lanpararen  argi epelean.","t04-tit-9":"Aitona.","t04-c2-10-1":"10. — Aitonak  berak ere ahaztu du gaixorik egon dela, erreumak besaulkira  lotuta daukala eta atzo bertan sukarra eta konorte-galtzeak izan zituela. Jada ez du gogoan iazko neguan birikeria izan zuela eta eztul gogor eta mingarri batek asko sufriarazi ziola.","t04-c2-10-2":"Eta hala ere nekez sendatu zen. Orain hobeto dago. Baina oraindik min ematen dio burkoaren  gainean daukan hankak; eta burkoa aulkitxo baxu baten  gainean jarrita dago.","t04-c2-11-1":"11. — Bere txabusina epelean  kontuz bilduta dagoenean, nakarrezko botoi handiekin , eta haren ondoan, egunkaria irakurtzeko, umezurtz txikia  eserita dagoenean, txano zuriarekin, soineko urdinarekin  eta kaparrarekin , ez da kexatzen.","t04-c2-12-1":"12. — Urtero, egutegiak  abenduaren lehen eguna berriro dakarrenean, irrikaz itxaroten die bere bilobei, badaki eta ez dutela egun garrantzitsu hori ahaztuko.","t04-c2-13-1":"13. — Hunkituta gogoratzen ditu urruneko egunak, berak enperadorearen mariskal ospetsua zoriontzera joaten zenekoak, zeinaren erretratua  horman baitago zintzilik eta zeina haurren birraitona baita. ","t05-apar-1":"5. TAULA Etxea eta nola eraikitzen den.","t05-tit-1":"Topaketa zoriontsua.","t05-01-1":"Joanes. — Osaba, oso gogo handia dut jakiteko nola eraikitzen den etxe bat.","t05-01-2":"Osaba . — Ez da zaila, mutiko; zatoz nirekin eta erakutsiko dizut Bernard jaunak  eraikitzen ari dena eta zeinetan biziko bainaiz.","t05-01-3":"Joanes. — Eta nork marraztu du etxe honen plano ?","t05-01-4":"Osaba. — Arkitektoak ; marrazki oso argia egin zuen, onartu egin zioten, eta kontratistak  lanak hasi zituen.","t05-01-5":"Joanes. — Eta nor da kontratista?","t05-01-6":"Osaba. — Blanc jauna, zure lagun Jakoberen aita. Berak zuzentzen ditu langileak Roux jaunarekin, arkitektoarekin, batera.","t05-01-7":"Hara hor bera! Blanc jauna garaiz dator bere erregelarekin , eta Roux jauna bere planoarekin.","t05-01-8":"Egun on, jaunak. Zer moduz zaudete?","t05-01-9":"Roux jauna. — Ederki, eskerrik asko. Egun on, Joanes; zeinen hazi den mutikoa!","t05-01-10":"Osaba. — Egia da, gizontxo bat da jada. Oso serioa da; ikusten duen guztia azaldu behar zaio. Gaur etxe bat nola eraikitzen den jakin nahi du.","t05-tit-2":"Langileak.","t05-01-11":"Blanc jauna. — Zatoz nirekin, bada, adiskide gazte, eta oraintxe azalduko dizut dena, oso maite baititut ikasi nahi duten haurrak.","t05-01-12":"Ikusten duzu langile hori, pala  eskuan duena: lubakigilea  da. Erretena  zulatzen ari da, ur-hodia jartzeko. Berak hondeatu zuen lurra etxea dagoen tokian, harginak lau horma altxa zitzan. Horma horien lurpeko zatiari zimendua  deitzen zaio. Zimenduak ixten duen espazioak soto bat  osatzen du. Soto honek leihotxo bat du, arnasleiho  deitua, ate bat  eta eskailera bat.","t05-01-13":"Harginak  hormak altxatzen jarraitu zuen, ateentzat  eta leihoentzat  hutsuneak utziz.","t05-01-14":"Joanes. — Baina ez dut ikusten, hargin hori!","t05-01-15":"Blanc jauna. — Etxean lanean amaitu du jada. Hantxe dago, ukuiluaren  ondoan, bere aldamioan , garbitegiaren  horma altxatzen.","t05-01-16":"Paleta bat, aska bat eta plomua  ditu. Baina izen horiek ez dituzu gogoan hartuko.","t05-01-17":"Joanes. — Bai horixe, gogoan hartuko ditut, osabari paleta txiki bat eta aska bat eskatuko baitizkiot, eta plomua neuk egingo dut soka batekin.","t05-tit-3":"Materialak.","t05-01-18":"Osaba. — Ondo da. Baina esan ezazu, Joanes, zer behar da etxe bat eraikitzeko?","t05-01-19":"Joanes. — Harri landua  eta morteroa  behar dira.","t05-01-20":"Osaba. — Hala da. Begira ezazu kapela handiko gizon hori, bere gurdian . Gurdizaina  da. Egunero harri-koskorrak  ekartzen ditu hona. Gurdia patioan hustutzen du, eta harginek  koskorrak lantzen dituzte eta beren harri-zerraz  mozten. Laguntzaileak  harginari eramaten dizkio, eta hark bere lekuan jartzen ditu.","t05-01-21":"Bitartean morterogileak  morteroa prestatzen du. Harea , karea  eta ura  behar ditu. Karea haren ondoan dago zaku batean ; harginaren morroiak  harea ekartzen dio eskorgan , eta ikastuna  ponpan  dago. Ontzia  betetzen du. Morteroa laster egongo da prest. Emailea  hartu eta eskaileretatik aldamiora eramaten du, non harginak etxearen alde hau amaitzen ari baita.","t05-01-22":"Eta orain: nola deitzen da teilatua  egiten duen langilea?","t05-01-23":"Joanes. — Teilatugilea  da.","t05-tit-4":"Etxeko teilatua.","t05-01-24":"Blanc jauna. — Bai, baina lehenik zurgina  dator.","t05-01-25":"Zurginak gapirioak  egiten ditu. Habeak  lotzen ditu ziriz . Goiko langile horiek, belusezko galtza zabaletan, zurginak dira. Batek zur-puska eusten du, besteak ziria lantzen du bere aizkoraz . Tximiniaren  ondokoa teilatugilea da. Latak habeetara iltzatzen ditu, eta arbela  lateetara. Batzuetan teila jartzen du.","t05-01-26":"Ukuiluko teilatua teilazkoa  da, etxekoa arbelezkoa , eta berandarena zinkezkoa .","t05-01-27":"Joanes. — Zinkezko teilatuak ere teilatugileak egiten ditu?","t05-01-28":"Blanc jauna. — Ez, latorrigilea  edo iturgina da, hor etxeko teilatuan argizuloa  jartzen ari dena. Berak jartzen ditu erretenak  eta ur-hodiak  ere. Zinka eta latorria soldatzen ditu. Berak finkatu zituen tximistorratza  eta haize-orratza  frontoian .","t05-01-29":"Joanes. — Beraz, etxea prest dago?","t05-tit-5":"Tresnak.","t05-01-30":"Blanc jauna. — Ez guztiz. Igeltseroak  adreiluz  egiten ditu trenkadak, zeinek etxea gela desberdinetan banatzen baitute. Igeltsua  jartzen du sabaietan  eta hormetan. Orain berandaren  sabaian ari da lanean. Harginak bezala, paleta  eta aska  ditu.","t05-01-31":"Gero arotzak ateak, leihoak, zurezko zoruak  eta leiho-kontrak  egiten ditu.","t05-01-32":"Orain patioan ari da lanean bere lan-mahaiaren  aurrean. Zerra bat  du, zura  mozteko, arraspa , estutzailea , zizela , konpasa  eta zurezko mailua .","t05-01-33":"Joanes. — A, arotza izatea harginarena baino ere alaiagoa da! Osaba, lan-mahai bat, zerra bat eta arraspa bat erosiko dizkidazu? Txakurrarentzat etxola bat egingo dut.","t05-01-34":"Osaba. — Erosiko dizkizut, mutiko.","t05-01-35":"Joanes. — Zein pozik nagoen! Eta nor da sarrerako atean dagoen gizon hori?","t05-tit-6":"Margo-lanak.","t05-01-36":"Blanc jauna. — Margolaria  da. Bere eskaileran dago, margo ontzi batekin  eta bere pintzelarekin . Sarrerako atearen zura estaltzen du, luzaroago iraun dezan.","t05-01-37":"Berak paperatzen ditu gelak ere.","t05-01-38":"Paperjartzaileak  eskailera txikian , balkoian , gortina  zintzilikatzen du.","t05-01-39":"Leiho handiaren ondoan dagoen langilea beirategilea  da. Kristalak  jartzen ditu mastikaz . Eta sototako atean belauniko dagoen langile hori sarrailagilea  da. Sarraila  jartzen ari da. Lima  haren ondoan datza.","t05-01-40":"Joanes. — Eta burdin puska bat mailuz  jotzen ari den hori ere sarrailagilea da?","t05-01-41":"Blanc jauna. — Zehatzago esanda, errementaria  da. Burdinazko piezak  forjatzen ditu elektrizistarentzat , zeina kotxetegiaren  teilatuan baitago. Sutegia , ingudea  eta kurrikak  ditu.","t05-01-42":"Elektrizistak telefonoaren kobrezko haria  finkatzen du.","t05-tit-7":"Lorategiko lana.","t05-01-43":"Osaba. — Patioaren  barrenean, burdinsarearen  eta atalasearen  ondoan, lorezaina  ikusten duzu. Lorategi txiki bat  prestatzen ari da. Lurra irauli du bere aitzurraz , hazia ereiten du eta eskuarez  berdintzen. Gero bere ureztontzitik  lorategi-lerroak  ureztatuko ditu, eta landareak haziko dira.","t05-01-44":"Zaldizainak , zaldia garbitu eta bazka eman berri dionak, kotxea  garbitzen du belakiaz, esku-ponpaz  eta ur-ontzi batez. Gero kotxetegian sartuko du eta atea morroilo astun batez  itxiko du.","t05-01-45":"Hara, orain pozik zaudela uste dut; azalpen aski izan da.","t05-01-46":"Joanes. — Bai, osaba, baina etxea barrutik ikusi nahi nuke.","t05-01-47":"Osaba. — Hori bihar izango da. Roux jaunak planoa azalduko dizu eta gela bakoitza izendatuko.","t05-tit-8":"Etxearen banaketa.","t05-apar-2":"(Ikus planoa.)","t05-01-48":"Arkitektoa. — Goazen, Joanes, etxearen zati desberdinetatik eramango zaitut.","t05-01-49":"Sar gaitezen beheko solairuan . Hona hemen txirrinaren  botoia. Hiru maila  igotzen ditugu, ataripekoak ; atalasea  zeharkatzen dugu, sarrerako atearena  — eta hona gaude eskaileraren  oinean.","t05-01-50":"Joanes. — Hau korridorea da.","t05-01-51":"Arkitektoa. — Ez, hau atalondoa  da. Korridorea barrenean dago. Eskuinean egongela eta jangela ; jangelaren aurrean sukaldea eta jaki-gela ; gero, fatxadaren aldetik, bulegoa . Beranda , bere beirazko atearekin , egongelari itsatsita dago.","t05-01-52":"Orain igo gaitezen eskaileretatik. Eutsi eskudelari  eta konta itzazu mailak. Hamalau dira. Hona hemen atalburua : lehen solairuan  gaude.","t05-tit-9":"Lehen solairua.","t05-01-53":"Eskaileraren aurrean komuna  eta apaingela daude. Eskuinean logela ederra, etxearen fatxadara  begira dauden bi leihorekin. Ezkerrean bainugela  eta gonbidatuen gela , alkoba handi batekin . Logelaren ondoan haurren gela . Terraza  zabalera ematen du. Terraza horren azpian beste komun bat , eta hormaren ondoan ezkila , bazkarira deitzeko jotzen dena.","t05-01-54":"Joanes. — Igo gaitezen bigarren solairura.","t05-01-55":"Arkitektoa. — Ez dago bigarren solairurik. Teilatupean mansardak  eta ganbara  baino ez daude. Itzulia amaitu da, jaits gaitezke.","t05-01-56":"Joanes. — Eskerrik asko, jauna, oso interesgarria izan da. Aitari ikusi dudan guztia kontatuko diot. ","t06-apar-1":"6. TAULA Etxea barrutik, Altzariak, Janaria, Argiztapena.","t06-apar-2":"Etxea prest dago. Joanesen osaba bere etxebizitza berrira aldatu da, zeinaren banaketa ezagutzen baitugu jada. Ikus dezagun orain nola hornitu duen. Lehenik hauek bisitatuko ditugu:","t06-tit-1":"Logela.","t06-c1-01-1":"1. — Une txarrean iritsi gara, neskameak gela garbitzen ari baita.","t06-c1-02-1":"2. — Garbigailuaren  gainean hor-hemenka gauza desberdinak daude, zeinekin garbitu, orraztu eta oro har txukuntzen baita. Ontzia  eta pitxerra , ile-eskuila , orrazia , xaboia  eta belakia  dira, eta azkenik flaskoa , ahoa garbitzeko urarekin.","t06-c1-03-1":"3. — Zoruan, garbigailuaren aurrean, ur zikinerako ontzi bat  dago.","t06-c1-04-1":"4. — Atalondoan  esekitoki batzuk  eta bi aterki  ikusten dira euskarrian .","t06-c1-05-1":"5. — Atearen beste aldean ispilu-armairua  dago, zeinetan oihalak  gordetzen baitira.","t06-c1-06-1":"6. — Balia gaitezen neskamea  ohea  egiten ari denez, eta azter ditzagun haren zatiak. Ohatzeak  malguki-sarea  sendoa darama, zeinaren gainean Justinak berehala jarriko baitu artilezko koltxoia . Gero aulkietatik hartuko ditu bi maindire  eta estalkia . Ondoren buru aldean luzetarako burkoa  eta burkoa  jarriko ditu, zeinak lumatzarekin  batera baitaude ohe-ondoko tapizaren  gainean. Erratzaz gortinak  eta oheburuko oihala  astinduko ditu, eta lanaren zati bat eginda egongo da.","t06-c1-07-1":"7. — Gero ohe-ondoko mahaitxoa  pixka bat txukundu beharko du, iratzargailua  eman, gau-argia  prestatu eta kandela  eraman, kandelargia garbitzeko.","t06-tit-2":"Josteko saskia eta tximiniako tresneria.","t06-c1-08-1":"8. — Josteko saskiak , taburetearen  ondoan, hark ere garbiketa handia behar du. Brodatua  tolestu beharko da, lan-mahaitxoan  gorde titarea, hariak , orratzak  eta guraizeak , eta mahaitxoaren estalkia giltzaz  itxi.","t06-c1-09-1":"9. — Gelaren erdiko mahai biribilean  Justinak karrafaren  ura aldatuko du. Azukrea azukre-ontzian  jarriko du, azukre-matxarda  garbituko du eta arropa-eskuila  eramango.","t06-c1-10-1":"10. — Gelaren eskuinaldeak lan gutxiago emango dio, sofa  eta haren kuxina  beren lekuan baitaude, eta hotzik egiten ez duenez, tximiniaren  tresneria ere ez baita ukitu. Palatxoa , matxarda , burdinsuak  eta hauts-sareta  garbi daude; tximinia-pantaila  ez da mugitu, eta egur-kutxa  egurrez  beteta dago.","t06-c1-11-1":"11. — Oraindik tximiniako erlojua , kandelabroak  eta gauzatxoen erretiluak  astindu beharko ditu, eta gero ispilua  igurtzi.","t06-c1-12-1":"12. — Haurtxoaren (babo ) sehaskari  dagokionez, prest dago jada.","t06-tit-3":"Egongela.","t06-c2-01-1":"1. — Hona hemen egongela. Gela oso ederra da. Eskuineko izkinako tximinia estatuatxo dotore batez  eta bi ontzi ederrez  apainduta dago, eta belusezko lanbrekinez  estalita.","t06-c2-02-1":"2. — Sutegiko txinpartek tapiza erre ez dezaten, tximiniaren aurrean kobrezko pantaila bat  jarri dute.","t06-c2-03-1":"3. — Ondoan andreen idazmahai dotore bat  dago zabalik. Hemen idazten ditu etxekoandreak  bere gutunak.","t06-c2-04-1":"4. — Leihoa tulezko errezelez  apainduta dago, lokarriz  bilduak kakoen  gainean, eta oihalezko gortina astunez, goian lanbrekinarekin .","t06-c2-05-1":"5. — Leihoaren hobian lore-ontziak  landare berde bat  eusten du, palmondo bikain bat, zeinaren hostoak ia petrolio-lanpararaino  iristen baitira.","t06-c2-06-1":"6. — Pantaila  Mariak egin zuen, neskatxa xarmangarriak , pianoaren  aurrean dagoenak. Taburetean  oso tente eserita, pieza bat ikasten ari da. Oso trebea eta oso txukuna da, eta hori erakusten du bere partitura-armairutxoak : han dena ordenan dago.","t06-tit-4":"Bihurria.","t06-c2-07-1":"7. — Haren neba Paulok liburu bat  bilatzen du liburu-armairuan . Mutil  ezin geldi egon daitekeena eta erabat jasanezina da. Armairutik zintzilik, goregi dagoen liburu bat hartzeko, gainean dagoen bustoa  eraisteko arriskua du.","t06-c2-08-1":"8. — Zorakeria hori egiteko baliatzen da ama solasean dagoela bere adiskide batekin, dama batekin , zeina egun batzuk haren etxean igarotzera etorri baita. Ama dibanean  eserita dago, besaulkiaren  ondoan, eta haren adiskidea aulki batean , zeinetik bizkarraldea  baino ez baitzaigu ikusten.","t06-c2-09-1":"9. — Hormako marko handian  ahaide baten erretratua  dago. Mahai gainean dagoen albumean  gainerako senideen argazkiak  bildu dira. Haurrak orain arte begiratzen aritu dira, oraindik aulkiak  mahaiaren inguruan bilduta baitaude.","t06-c2-10-1":"10. — Portzelanazko ontzi txinatarra , paper-labanaren  ondoan, Mariari oparitu zioten izen-egunean, eta gelaren izkina hartzen duen biombua  haren osabak ekarri zuen Txinatik.","t06-c2-11-1":"11. — Koadro ederrez  alaitua, hormakoez , sabaiko argi-armiarmaz  argiztatua, zeinaren bonbilla elektrikoek  hain alai argitzen baitute arratsetan, egongela hau oso atsegina da. Zoruan zabaldutako tapiz  epelak eta hain txirrin elektriko erosoak  erabat gozo bihurtzen dute.","t06-tit-5":"Jangela.","t06-c3-01-1":"1. — Bazkarira deitu dute. Familia osoa, Maria izan ezik, mahaiaren inguruan bildu da. Jangela atsegin epelduta dago zeramikazko labe bikainaz , bere hodi finarekin .","t06-c3-02-1":"2. — Gela honetan altzari gutxi dago. Hormaren ondoan, taburetearen  gainean, eskuak garbitzeko iturritxo dotorea  dago zintzilik. Ondoan aparadorea  dago, zeinaren gainean plater hotzak, postreak eta oraindik behar ez den ontziteria jartzen baitira.","t06-c3-03-1":"3. — Hala, goiko apalean oilasko errea , arraina  eta ontzi bat  frutaz  betea ikusten ditugu. Beherago gazta , ogia  eta ontzi-multzoa  daude, zeinetan entsalada ontzeko behar den guztia baitago: olioa, ozpina, gatza  eta piperbeltza . Azkenik, beheko apalean pastela  dago mostaza-ontziaren  ondoan.","t06-c3-04-1":"4. — Jangelako erlojua, hormakoa  deitzen dena, forma oso bitxikoa da. Zurezko marko batean sartuta dago, zeinetan barometroa  eta termometroa  ere baitaude.","t06-tit-6":"Nola ematen den bazkaria.","t06-c3-05-1":"5. — Gela osoaren inguruan hormak zurezko panelez  estalita daude, argizaritutako haritzezkoak. Oihalezko errezel batek  nahiko ondo ixten du berandara daraman atea. Hara joango da familia bazkalondoren kafea hartzera. Katiluak  eta platertxoak  beira-armairuan  jarrita daude jada.","t06-c3-06-1":"6. — Mahaiaren gainean sabaira zintzilikako lanpara bat  lotuta dago; haren argi oso biziak jangela osoa betetzen du arratsetan.","t06-c3-07-1":"7. — Begira diezaiogun orain bazkal-mahaiari berari . Familia sartu zenean, mahaia jarrita zegoen. Mahai-zapiaren  gainean leku bakoitzean platera , serbileta , koilara , sardexka , aiztoa  eta edalontzia  jarri zituzten. Han zeuden ardorako botilak  eta urerako karrafa  ere.","t06-c3-08-1":"8. — Zerbitzariak  lehenik zopa-ontzia  ekarri du, zeinetan zopak lurruna botatzen baitu oraindik. Orain lehen platera  ematen du, haragizkoa. Gero denei eskainiko dizkie aipatu ditugunak; eta azkenik, postrearen ondoren, etxekoak berandara pasatu direla baliatuko du mahaia jasotzeko eta jangela berriro txukuntzeko.","t06-c3-08-2":"Oharra. — Janariari buruzko eguneroko hitzak lerro orokorretan bakarrik eman dira hemen. Zerrenda «Hotela» (13.) eta «Merkatua» (15.) bi tauletan osatuko da.","t06-tit-7":"Sukaldea.","t06-c4-01-1":"1. — Sukaldean, ate erdi irekitik begiratzen dugun horretan, nahaste pintoreskoa aurkitzen dugu. Sutegiaren  aurrean, non sua  kraskatzen baita, burduntzi-makina  jarri dute. Erre-haragi bikaina  burduntzian  sartuta dago eta egiten ari da.","t06-c4-02-1":"2. — Hauspoa  eta ikatz-palatxoa , erabili berri dituztenak, zoruan geratu dira enborrekin  batera.","t06-c4-03-1":"3. — Tximiniako apalean ordena dago: farola , pospolo-ontzia  bere pospoloekin , kandelargia  eta gaueko kandelargia  bere kandelarekin  — dena bere lekuan. Aitzitik, ikatz-ontzi  handia, ikatzez  betea, zeinaren bila sukaldaria  sotora jaitsi berri baita, sukaldearen erdian utzi dute.","t06-c4-04-1":"4. — Kontua da emakume gaixoak presa duela, gosaria garaiz iritsi dadin. Orain sukaldearen  ondoan dago, saltsa  nahasten, zeinari ez baitzaio erretzen utzi behar.","t06-c4-05-1":"5. — Labean  haurrentzat askaritarako egin duen pastela erretzen ari da. Sukaldearen gainean burruntzalia  eta bitsadera  daude zintzilik.","t06-tit-8":"Sukaldeko ontziteria.","t06-c4-06-1":"6. — Lapiko-multzoa , gelaren barrenean zintzilik dagoena, oso garbi dago. Kobrezko lapiko ederrak , esne-ontzia , iragazkia  eta birringailua  arretaz garbituta daude.","t06-c4-07-1":"7. — Gatz-ontzia  apaltxo batean dago te-ontziaren  eta olio-ontziaren  ondoan. Kaxoian , pentsatu behar da, mahai-tresnak eta sukaldeko aiztoak daude.","t06-c4-08-1":"8. — Erratza  eta lumazko astingailua  izkinan daude. Sukaldariak ebakitzeko enborra  erabili berri du; leihoaren ondoan utzi du.","t06-c4-09-1":"9. — Eskuoihala  horman dago zintzilik inbutuaren  ondoan. Sukaldearen zati honetan parrila , txikitzekoa  eta ebakitzeko oholtxoa  gordetzen dira. Gero, txikitzekoaren gainean, apalean , eltzeak , burdinurtuzko lapikoa  bere estalkiarekin  eta pertza  daude. Zartagina  ondoan dago zintzilik.","t06-c4-10-1":"10. — Kobrezko txorrotak  bakarrik ematen dio distira izkina honi. Harraska , zeinaren gainean pitxer handi bat  baitago, oso erosoa izango da bere armairutxoarekin, non ozpin-kupeltxoa  bere txorrotatxoarekin , zabor-ontzia  eta ontzi zikinak  gordetzen baitira.","t06-tit-9":"Sukaldean gordetzen den beste zerbait.","t06-c4-11-1":"11. — Aska handia , zeinetan barazkiak  garbitzen baitira, eta burdinurtuzko pertza , zeramikazko zoruaren  gainean dagoena, armairutxo horrenak dira ere, seguru asko.","t06-c4-12-1":"12. — Sukaldariari sutegirik ez zaio falta, hementxe baitago, mahaiaren izkinan, gas-erregailua , eta haren gainean ura berotzen ari da kazola batean. Lurruna , handik irteten dena, esaten digu ura irakiten egongo dela. Ur hori kaferako izango da, seguru asko, mahaiaren beste muturrean kafe-ontzia  eta kafe-errota  baitaude.","t06-c4-13-1":"13. — Erregailua gas-adarrari  lotuta dago goma-hodi luze batez .","t06-c4-14-1":"14. — Egun-langileak , sukaldariari laguntzera etortzen denak, barazkiak prestatzen ditu bazkarirako. Garbitu eta zuritu dituenean, lapikoan  sartuko ditu, egosteko garaia iritsi arte.","t06-tit-10":"Bainugela. (Bainatzeko gela.)","t06-c5-01-1":"1. — Leku bat besterik ez zaigu ikustea geratzen etxeko gela nagusiak ezagutzeko: bainugelaren antolamendua. Ez da luzea izango, txikia baita, eta laster ikusiko dugu bainuontziak  berogailu on bat duela , xaboi-ontzia  bainatzen denaren eskura dagoela, eta eskuoihal-esekitokiak  eskuoihalak  lehortzen erraztu behar duela.","t06-c5-02-1":"2. — Gela honen hormak beirazko lauzaz  estalita daude, eta horri esker dutxa  jarri ahal izan dute, erabiltzean zipriztintzen den urak hondatuko dituen beldurrik gabe. Zinkezko ontzi txiki bat , oin-bainuetarako, osatzen du altzaritza. ","t07-apar-1":"BIGARREN SAILA 7. TAULA","t07-tit-1":"Lehen agerraldia.","t07-tit-2":"Herria neguan.","t07-c1-01-1":"1. — Urte berriko jaietan aitarekin joan nintzen Etxaberrira, herrixka batera, non berak eginkizunak baitzituen.","t07-c1-02-1":"2. — Diligentzian  joan ginen, hiriaren eta herri horren artean ibiltzen denean; baina oso hotz egiten zuenez, bidaia ez zen batere atsegina izan hain gurdi deserosoan.","t07-c1-03-1":"3. — Beraz, benetan poztu ginen kotxezainak bere diligentzia plazan gelditu zuenean, «Hartz Zuria» ostatuaren  aurrean. Ostalaria  atarian gure zain zegoen, bere pipa lasai erretzen.","t07-c1-03-2":"Sartzeko gonbita egin zigun, eta ez zidaten bitan eskatu behar izan sutegian kraskatzen zen mahatsondo-suaren aurrean esertzeko. Orduan bost axola zitzaidan ipar haize zorrotza, zeinak iragarki zaharra  kirrinkarazten baitzuen eta tximiniatik ateratzen zen kea  moltso beltzetan eramaten.","t07-c1-04-1":"4. — Bazkalordua zen. Berandutu gabe, merezi zuen ohore osoa eman genion eman ziguten janari xume baina goxoari .","t07-tit-3":"Bisita batzuk.","t07-c1-05-1":"5. — Bazkalondoren aitarekin joan nintzen, aseguru-agentea baita, haren bezeroengana. Lehenik errementaria  bisitatu genuen, ostatuaren ondoan bizi dena. Zaldi bat ferratzen ari zen. Harritu ninduen haren morroiaren indarrak, zeinak zaldiaren apatxa sendo eusten baitzion bere larruzko mantalaren kontra, errementariak mailu-kolpe astunez ferra  iltzatzen zuen bitartean.","t07-c1-06-1":"6. — Gero herriko zapatariarengana  joan ginen, Jakobe zaharrarengana. Nahiz eta iragarkitzat bota bikain bat zuen, zapata higatuen pare zahar bat konpontzen aski zuen.","t07-c1-06-2":"Zaharrak barrez esan zigun: «Hirian „oinetakogilea” nintzen, eta ez nuen bezerorik. Hemen „konpontzailea” naiz, eta lana soberan dut».","t07-c1-07-1":"7. — Bere auzokoaz hitz egin zigun, bizargileaz , zeinaren bezero guztiak asegabe baitaude. Haren labanak beti koskatuta daude, eta haren guraizeek inoiz ez dute behar bezala mozten. Baina herriko bizargile bakarra denez, jendeak ez du beste erremediorik haren etxean bizarra kentzeko eta ilea mozteko. Gainera gizon zekena eta itsusia da.","t07-c1-08-1":"8. — Zorionez, beste auzokoak ez dira haren antzekoak. Gurdigilea , adibidez, gizon ona, langilea eta prestua da. Gurdia konpontzera hari ematea atsegin hutsa da. Haren lana beti dago txukun eginda.","t07-c1-09-1":"9. — Jakobe zaharrak ez zuen larrugileaz  ere kexarik, zeinari batzuetan uhalak josten laguntzen baitio, lanak presa duenean.","t07-c1-09-2":"Aitak familiaz galdetu zion. «Denak ondo. Nire biloba eskolan  dago. Andereñoa  oso pozik dago berarekin; ikasle  ona da. Ez nire seme gaizto hori bezala; jokoa besterik ez du buruan. Maisuak  ezin dio ezer ikasarazi».","t07-tit-4":"Herriko esamesak.","t07-c1-10-1":"10. — Gero zaharrak herriko berriak kontatu zizkigun. Eskola berri bat eraikitzeko asmoa zuten, udaletxekoa txikiegia geratu baitzen. Ez zen zaila izango, errotariaren baratzearen zati bat erostea aski baitzen. Gizajoari oso ondo etorriko zitzaion. Hotzak hasi zirenetik errotaren  errotarriek ezin izan dute alerik ehotu, gurpila  izotzak  hartu baitu errekan .","t07-c1-11-1":"11. — «Eraikuntzez ari garela: ikusi duzue gure eliza berria ? Oso pintoreskoa dago elur-txanoaren azpian. Beleak , beren kanpandorre zaharra ezagutzen ez dutenak, goibel pausatzen dira hilerriko  zuhaitz handian».","t07-c1-12-1":"12. — Hilerriaren aipamenak zapatariari aitaren ezagunak gogorarazi zizkion, iaz hil zirenak. «Zenbat hilobi , jauna, gehitu diren lehengoei altzifrearen  azpian! Heriotzak gure notario zaharra eraman du. Herri osoa izan zen haren ehorzketan».","t07-c1-13-1":"13. — «Hara haren oinordekoa errekan irristaka. Lehengo egunean etorri zen bere irristailuaren  uhala konpon niezaion, hautsi baitzitzaion».","t07-c1-14-1":"14. — «Eta hor, errekaren ertzean, herri-zaindari berria . Jendarme ohia da eta herriko mutil bihurrien izua. Ihes egiten dute haren polainak  eta haren txanoa  ikusi orduko».","t07-c1-15-1":"15. — «A! hor Joseba zaharra txotx-gurdi bat  daramala okinari. — Egia da, esan zuen aitak, ezagutzen dut haren mando uztarketa . Berarekin hitz egin behar dut, eta hau baliatuko dut. Agur, Jakobe zaharra».","t07-c1-16-1":"16. — Ateratzen ari ginenean, herriko haurrak eskolatik irteten ari ziren eta izotz-bidexkara  jauzten, erori eta erorikoan  zerbait hausteko arriskuan. Haietako batek gurdigilearengandik bere lera  hartu zuen, lagun bat gainean jarri eta korrika hasi zen.","t07-c1-17-1":"17. — Beste batzuk elur-metara  oldartu ziren, zubiaren  ondokora, eta elur-panpina  bonbardatzen hasi, bezperan egin zutena eta zeinari kapela, pipa eta eskola-zorroa eman baitzizkioten.","t07-c1-18-1":"18. — Bost axola zitzaien haize izoztua eta hotz gorria. Gehienek ez zuten bufandarik  ere, eta elur-bola  jokoaren ondoren berotzeko, aski zuten gaztaina  erre eskukada bat, Jakelina zaharrari erosia, saltzaileari, zeina hotzak dardarka baitago bere xal meheegiaren  azpian.","t07-tit-5":"Bigarren agerraldia.","t07-tit-6":"Baserria udaberrian.","t07-c2-01-1":"1. — Neguaren poz guztiekin ere, poz sakonez hartzen dugu udaberriaren itzulera.","t07-c2-01-2":"Zeinen koadro atsegina den baserriko patioa arratsean, maiatzean!","t07-c2-02-1":"2. — Zeruertzean eguzkia  astiro sartzen ari da, landak  izpi gorriz  bustiz. Nekazari langilea  presaka ari da bere soroa  goldatzen.","t07-c2-02-2":"Bere goldeaz , zeina zaldi sendo batek  tiratzen baitu, ildoa  egiten du, zeinetan ereileak  eskukadaka barreiatuko baitu hazia, urrezko galburuak emango dituena.","t07-c2-03-1":"3. — Segalariek  beren segekin belardiko belarra ebaki dute, itzultzaileek belarra  lehortu dute, sardez  eta eskuarez irauliz, eta hara non etxeratzen diren.","t07-c2-03-2":"Batzuk idiek tiratutako gurdi astunaren aurretik doaz, tresnak bizkarrean. Beste batzuk, alferragoak, eroso jarri dira belar usaintsuaren gainean.","t07-c2-04-1":"4. — Igarotzean, adiskidetsu agurtzen dute lorezaina , zeina baratzean  ari baita lanean, fruta-arbolak inausten eta udareondoak  txertatzen. Aranondoak  loretan daude, eta ondo ongarritutako ortuan  barazkiak, aza eta uraza ederrak daude jada.","t07-c2-04-2":"Hesi baxuaren gainean pauma eder batek  isatsa zabaltzen du, bere luma bikainak erakusteko.","t07-tit-7":"Baserriko patioa.","t07-c2-05-1":"5. — Ukuiluaren  ateak zabalik daude, eta askak eta ohantzea  ikusten dira, behorrarenak , zeina zaldizainak  askatu berri baitu. Moxala , hanka luzeetan hain barregarria, amaren atzetik doa, jauzika.","t07-c2-06-1":"6. — Putzuaren  ondoan behiak  edatera doaz zurezko aska batetik , zeina edaleku baitzaie. Txahalak  aukera baliatzen du edoskitzeko, eta idiak , bazkaren usain ona sumaturik, alai marrumatzen du eta harro altxatzen du burua bere adar indartsuekin .","t07-c2-07-1":"7. — Denak lanean daude. Langile emakumeak  putzuko soka  eusten du. Ura ateratzen du ontziaz , abereei edaten emateko. Lastategiaren  ondoan gizon batek barreiatutako lastoa biltzen du, eta baserriaren  atearen aurrean iruleak  bere gurpilarekin eta kilorearekin lihoa edo kalamua irauten du, antzinako egunetan bezala.","t07-tit-8":"Baserritarra.","t07-c2-08-1":"8. — Baserritarrak  lan hori guztia zuzentzen du eta bere jendeari aginduak ematen dizkio. Area  eta aitzurra  teilapean gordetzeko agintzen du: etxolaren  ondoan utzi dituzte, txakurrarenaren  ondoan.","t07-c2-09-1":"9. — Haren oihuek usoa  izutzen dute, zeina lasterka baitoa usategira , eta oiloak , zeinak presaka baitoaz oilategira .","t07-c2-10-1":"10. — Artegiaren  aurrean artzain zaharrak  bere artaldea  biltzen du. Bere makila  eskuan, zeina inoiz ez baita berarengandik banatzen, ezta bere blusa zurbila  ere, eskortara eramaten ditu ahariak , ardiak , bildotsak , ahuntzak  eta antxumeak . Bere txakur leiala , Argus, azkena doa eta zaunkaz bizkortzen ditu atzeratuak.","t07-c2-11-1":"11. — Zarata eta iskanbila horrek guztiak ez du asaldatzen esne-behi onaren  lasaitasuna, zeinak bere joarea  dilindatzen baitu behitegiaren  atearen aurrean jezten duten bitartean.","t07-c2-12-1":"12. — Badirudi ulertzen duela esnea eman behar duela, baserritar emakumeak  gurina gurin-ontzian  irabiatu dezan edo gazta bikainak  egin ditzan, zeinak upelaren  gainean zeharka jarritako ohol batean lehortzen baitira.","t07-c2-13-1":"13. — Esnetegi osoa  garbi mantentzen du morroiak , zeinak esne-ontziak  garbitu berri baititu daraman ontzi handian.","t07-tit-9":"Hegazti-korta.","t07-c2-14-1":"14. — Bere zurezko oinetako astunekin nahiko baldar dabil, eta horregatik izutzen ditu indioilarra , ahateak , ahate arrak  eta antzarak , zeinek zabal irekitzen baitituzte beren mokoak  eta zalapartaka hasten.","t07-c2-14-2":"Oilarrak , gerlariagoa, bere gandor gorria  altxatzen du, isatseko  lumak astintzen ditu eta «kukurruku» ozena jotzen.","t07-c2-15-1":"15. — Oilo lokak  simaur-pilan  arakatzen du bere txitekin . Txerrikumea  amarengana doa lasterka, txerri handi harengana , zeina ukuiluaren ondoan ikusten baita.","t07-c2-16-1":"16. — Beren kaioletan untxiek  gogotik jaten dute belar samurra , baserritarraren alabak ekartzen diena. Eugeniak oso maite ditu bere untxiak eta egunero, oilategian arrautza freskoak  hartu ondoren, bere adiskide txikiak bisitatzera etortzen da. ","t08-apar-1":"8. TAULA Lehen agerraldia. Uzta . — Landen aurpegia.","t08-c1-01-1":"1. — Uda etorrita, landek berriro aldatu dute aurpegia. Ildoari emandako hazia erne da; lurretik landare berde txiki bat altxatu da eta bere galburua eman du. Alea bete da, gero heldu, eta orain uzta biltzea baino ez da geratzen.","t08-c1-02-1":"2. — Landetako loreak zabaldu dira. Anabelarrak , mitxoletak  eta kukupraka  eztabaida alaia sartzen dute galtzen tonu berdinean beren koroa freskoekin.","t08-c1-03-1":"3. — Fruta-arbolak hostoz jantzi dira; fruituak heldu dira. Gerezondo txikia  makurtzen da gerezi ederren pean , zeinak haurrek gogotik biltzen eta jaten baitituzte.","t08-c1-04-1":"4. — Artaldea egun osoan egon daiteke orain aske.","t08-c1-04-2":"Bildotsak  hazi dira eta ardi eder  eta ahari eder  bihurtu dira, artile lodikoak. Lasai jaten dute belarra larrean , bitxilorez josita.","t08-c1-04-3":"Laster moztuko diete animalia hauei artilea, zeinaz gure arropetarako oihala egiten baita.","t08-tit-2":"Artzaina.","t08-c1-05-1":"5. — Artzainak , dirudienez, ez die askorik begiratzen. Zeruertzean igarotzen ari den ekaitzak bakarrik kezkatzen du, eta artzain-mutila , bere zahagia  ahora eramanez, are axolagabeagoa dirudi.","t08-c1-06-1":"6. — Beroak zapaltzen du; hara non txakurra  freskatzera doan; errekako  ur freskoa miazkatzen du eta igel txiki gaixoa  izutzen, zeina ertzeko belarrean ezkutatuta baitzegoen. Hark ur gardenera egiten du jauzi, non igebelarra  loratzen baita.","t08-c1-07-1":"7. — Buztanikarak  bainua hartzen du iturburu txikiaren ondoan , zeina bi harriren artean sortzen baita eta sasi arantzatsuen  eta elorri-sastraken  azpian ezkutatzen.","t08-tit-3":"Uzta.","t08-c1-08-1":"8. — Herriko haurrentzat garia biltzea garai oso alaia da. Pozik itzulipurdika  aritzen dira lasto-metetan , igitariei  laguntzen diete, eta haiek soroa  beren sega  ondo zorroztuekin ebakitzen duten bitartean — harri-zorroztailean  zorroztuak — haurrek garia biltzen dute eta azao  edo sorta  egiten.","t08-c1-09-1":"9. — Batzuetan handienei uzten diete igitaiaz  urrezko zurtoinak  ebakitzen, zeinek galburu astunak  daramatzaten, alez beteak; eta txikiek, abereak  zainduz — belardian  bazkatzen baitira ezki handiaren  itzalpean — , tximeleta ederrak harrapatzen dituzte beren sarearekin .","t08-c1-09-2":"Batzuk gurdira  ere igotzen dira, sardez  ematen dizkieten azaoak jartzeko.","t08-c1-10-1":"10. — Lautada osoan , non hegaberak  hegaldatzen baitira, iskanbila handia dago. Denak uztan ari dira. Baina behartsuek lehen bezala tresna zaharrei heltzen dieten bitartean — segak, igitaiak eta iharrak  — lurjabe aberatsek beren garia edo beren zekalea  uzta-makinaz  biltzen dute. Gero, azaoak lastategira eraman gabe, bertan bertan meta handiak  egiten dituzte.","t08-c1-11-1":"11. — Gero jotzeko makina  ekartzen dute, zeina lokomobilak  biratzen baitu transmisio-uhalaren  bidez, eta hala alea lastotik bereizten da, erein zuten landa utzi gabe.","t08-tit-4":"Ekaitza.","t08-c1-12-1":"12. — Uzta garaian sarritan ekaitz handiak  lehertzen dira. Lehenik urrutitik trumoiaren danbatekoa entzuten da; mendebaleko haize indartsua  altxatzen da eta basoko  zuhaitzik handienak intzirika makurrarazten ditu. Hodei beltzek  zerua hartzen dute erasoka; tximistaren  sigi-saga itsugarriek zeharkatzen dituzte. Euria hasten da erortzen, eta batzuetan txingorra ere, uztarako prest dagoen garia jota.","t08-c1-13-1":"13. — Sarritan tximistak eraikinen bat pizten du. Hala, iaz haize-errotaren  teilatua erabat erre zen, eta haren bi hegal  hautsi zituzten.","t08-c1-14-1":"14. — Ordu batzuen buruan bakea itzultzen da. Zeruertzean ostadar distiratsua  agertzen da, eta naturak berriro hartzen du denboraldi batez etenda zegoen bizitza. Txaboletan  babestutako herritarrak lanera itzultzen dira eta ausarki hasten dira jasan berri duten kaltea konpontzen.","t08-tit-5":"Bigarren agerraldia.","t08-tit-6":"Ehiza. — Mahats-bilketa. — Arrantza.","t08-c2-01-1":"1. — Abuztuaren amaieran edo irailaren erdialdean, eskualdearen arabera, ehiza-denboraldia irekitzen da. Eguzkiaren lehen izpiek musker  zuloetatik ateratzen dituzten orduko, ehiztaria  irteten da jada bere txakurrekin .","t08-c2-02-1":"2. — Bere ehiza-jantzi sendoa  jantzi du, oihal lodizkoa, eta larruzko polainak, zeinek belar bustian ibiltzen utziko baitiote, non apoak  ezkutatzen baitira; eskopeta  eta ehiza-zorroa  hartu ditu — eta bidera.","t08-c2-03-1":"3. — Ehizaren sugarrak mahastiaren erdi-erdira eramaten du, non bilketa bete-betean baitago. Mahastizainaren haurrek, zeinek normalean ahuntzak zaintzen baitituzte bidearen ondoan, gaur nahi duten lekuan uzten dituzte bazkatzen, eta aker zaharra  hesola bati lotuta — hark seguru asko askatasuna baliatuko bailuke ihes egiteko — , beren poz-partea hartzen dute ere. Batek mordo bat ateratzen du mahats-saskitik  eta zukua  katilura  estutzen olgatzen da, muztioa (hartzitu gabeko ardoa) atera dadin. Besteak hosto-koroaz  koroatzen du bere burua, josi berri duenaz. Haien ondoan txolarre ausartak  dolarearen ondo-ondora hurbiltzen dira, mahatsa ostera.","t08-c2-04-1":"4. — Haurrak olgatzen diren bitartean, gizonak lanean ari dira. Biltzaileek  mahatsa sotora eramaten dute bizkar-saskietan ; kupelgileak  kupelak  konpontzen ditu, oholak  eta hondoak  osorik dauden begiratzen du, eta hautsitako uztaiak  ordezkatzen. Berak egin zituen upel handiak ere , non mahatsa  isurtzen baita hartzitu dadin.","t08-c2-05-1":"5. — Hartzidura amaitzen denean, ardoa isurtzen da, eta hondarra dolarearen  azpian jartzen. Torloju handia  pixkanaka estutuz, zukua ateratzen da, zeina upelera  isurtzen baita eta oraindik ardo gehiago  ematen.","t08-tit-8":"Garagardoa eta sagardoa.","t08-c2-06-1":"6. — Upategiaren  hormatik gora lupuluaren  adar bat kiribiltzen da. Hemen apaingarri hutsa da, baina beste herrialde batzuetan, non mahatsondoa oso urria baita, lupulua lantzen dute garagardoa egiteko.","t08-c2-07-1":"7. — Sagarrondo txikia  sagarren pean makurtzen da, zeinek sagardo bikaina emango baitute helduko direnean. Beren kaiolan  kanarioak  eta karnabak  bekaizkeriaz begiratzen diete aske dabiltzan txolarreei.","t08-c2-08-1":"8. — Begiak iristen diren guztian, muinoen hegalean hesola  lerroak daude, mahatsondo bikainak  eusten dituztenak, mordoez astunduak.","t08-c2-08-2":"Urte osoan mahastizainak  lan egin du bere mahastia  zaintzeko, eta hara non saritua den uzta onarekin. Biltzaileek  gurdi gainean jarritako upelak betetzen dituzte, mandoek  tiratzen dutena, eta denak alai daude.","t08-tit-9":"Arrantza.","t08-c2-09-1":"9. — Gauza bera arrantzaleentzat , zeinak egunsentian etorri baitira uraren ondoan kokatzera beren kanaberekin .","t08-c2-09-2":"Arrainak  amua hartzen du beren haria  uretan sartu orduko, eta ozta-ozta dute astirik beita aldatzeko, biktima berri bat hariaren muturrean saltoka baitago jada.","t08-c2-09-3":"Hala ere, sarezko arrantzaleak , zeinak bere sarea txaluperik  ibaiaren  erdira botatzen baitu, askoz gehiago harrapatzen du.","t08-c2-10-1":"10. — Udazkena ibilaldi onen garaia da: oinez, zaldiz , bizikletaz , automobilez . Bideak  garbi daude, eta jendeak azken egun eguzkitsuak baliatzen ditu, enarak  teilatuetan biltzen ari baitira jada herrialde epeletara hegan egiteko. Hurritz zaharraren  hostoak horitzen ari dira, hurrak erortzen, eta basotxo  bat osatzen duten zuhaitz garaiak, goragunekoak , laster biluziko dira.","t08-c2-11-1":"11. — Eguzkia  beranduago jaikitzen da, egunak laburtzen ari dira, goizean hotz nahiko zorrotza sumatzen hasten da, eta oilagor  taldeak gure herrialde etsaia uzten ari dira jada. ","t09-apar-1":"9. TAULA","t09-tit-1":"Lehen agerraldia.","t09-tit-2":"Mendiak. — Bainuetxeko herrixka.","t09-c1-01-1":"1. — Astebete daramat Pratzen. Ezin dut adierazi zenbateko harridura sentitu nuen Pirinioetako mendikate  zoragarriaren aurrean jarrita, zeinaren gailurra  zeru urdinean ebakitzen baita, zerra erraldoi bat bezala.","t09-c1-02-1":"2. — Ez nuen irudikatzen Pirinioetako tontorrak  halako garaierara irits zitezkeenik, eta harrituta geratu nintzen glaziar bikainekin  eta tontor elurtuekin , zeinetatik hain elur-jausi beldurgarriak erortzen baitira.","t09-tit-3":"Mendiko ikuspegia.","t09-c1-03-1":"3. — Iritsi eta hurrengo egunean bertan Pratzen ondoko sumendi itzali zaharrera  joan nintzen. Kraterraren ertz biluzi eta antzuan oraindik argi ikusten dira labak utzitako arrastoak, zeina duela mende batzuk isuri baitzen mendiaren hegalean  behera. Aldapetako batean laba horren zati batzuk aurkitzea lortu nuen.","t09-c1-04-1":"4. — Pratz mugan dago, eta gotorlekua , zeinak Frantziaren eta Espainiaren arteko lepoa  zaintzen baitu, oso antzekoa da Rhin ertzeko gaztelu zahar haiei, zeinek beren harkaitzaren gainetik harrapakina zelatatzen baitute.","t09-c1-05-1":"5. — Arrano erraldoiak , zeinaren habia gotorlekutik  gertu baitago, sarritan erakartzen du nire arreta. Harrapakin-hegazti honek, moko indartsuarekin, sarritan ekartzen die txitoei bildots edo antxume bat, atzaparretan estututa. Hegoak hain handiak ditu, non luzaroan hegan egin baitezake bere zama astunarekin.","t09-tit-4":"Oinezkoa.","t09-c1-06-1":"6. — Hemengo ibilaldirik atseginena Coo-ko ur-jauzira  joatea da. Ur erorkorra zurrunbiloan amiltzen da eta gero erreka polit bihurtuta desagertzen izei-basoan , herrixkatik mendebaldera. Baso horretatik igo ginen meteorologia-etxolaraino  eta dorrearen gailurretik eskualdeko panorama osoa hartu genuen begiz. Ikuspegia bikaina da, eta badirudi naturak eskualde honi eman dizkiola eskura zituen altxor guztiak.","t09-c1-07-1":"7. — Jaisteko, funikularra  hartu genuen eta geltoki txiki batean jaitsi ginen, gaztelu feudal zaharraren hondakinen  ondoan, non garai batean Pratzeko jaunak bizi baitziren.","t09-c1-08-1":"8. — Gaztelu gaixoa! Zer pentsatu behar du bere azpian bainuetxeko herrixka  txukuna ikusita, ur-bainuetxe modan bihurtua?","t09-c1-08-2":"Klima hain da atsegina hemen, eta ur minerala hain sendagarria, non sendatzeak, sanatorioan  egiten denak, benetako atsegina ematen baitu.","t09-tit-5":"Bainuetxeko herrixka atsegina.","t09-c1-09-1":"9. — Egia esan, dena egin da egonaldia atsegina izan dadin. Zubibide handi bat  eraiki dute trenbiderako; kurtsaleko parkea , non kontzertuak ematen baitira, xarmangarri diseinatuta dago. Txalet dotore batzuk  eraiki dituzte kasinoaren  inguruan, eta oso ondo zaindutako errepideak  izugarri errazten du joan-etorria.","t09-c1-10-1":"10. — Lubeta soil batek  bereizten du bidea  ibarretik bertatik , zeinaren hondoan aintzira liraina  baitago, erreka garden bat  elikatzen duena.","t09-c1-11-1":"11. — Ibarraren beste aldean burdinazko meategia  ustiatzen dute. Hainbat aldiz joan naiz ikustera nola jaisten diren meatzariak putzura, eta galerian ere sartu naiz, non eguna igarotzen baitute minerala ateratzen, zeinetan metala baitago.","t09-c1-12-1":"12. — Meategiaren ondoan urtzaile handi bat eraiki dute, handik ateratako aberastasunak bertan bertan erabiltzeko. Labe garaiak , hemengo ikatz ugariaz berotuak, burdinurtua azkar eta merke lortzen uzten du.","t09-c1-13-1":"13. — Meategitik gertu harrobia  ustiatzen dute. Harrobiari zaharrak bere aitzurraz ez du granitorik askatzen, ez porfidorik, ezta hareharririk ere, baizik eta etxeak eraikitzeko eraikuntza-harri soila.","t09-c1-14-1":"14. — Eskualde honen apaingarririk ederrenetako bat izeia  da. Nonahi — sakanaren  hondoan, uharraren  ertzean, leizearen  edo amildegiaren ondoan — haren orratz finek beren nota berdea ekartzen dute.","t09-tit-6":"Oinezko ibilaldiak.","t09-c1-15-1":"15. — Oporrak baliatzen ditut ibilaldi luzeak egiteko. Menditik kiribiltzen diren bidezidorrek  kilometro batzuk egiten uzten dute, eta sarritan lekoa batzuk ere, distantzia ohartu gabe.","t09-c1-15-2":"Mugarriek  eta seinaleek  markatzen dituzte bidezidorrak, non sarritan topatzen baita mendizale gaztea  bere zorroarekin  saihetsean, marmota bat  daramala, edo ijito  bat, zeinaren larruzko txanoa  bitxiki eztabaidatzen baita kapa zahar urratuarekin . Hartz ikasi bat  darama katez.","t09-tit-7":"Igoerak.","t09-c1-16-1":"16. — Ia egunero gidariarekin  joaten naiz igoera bat egitera, eta oso harro nago motxila  bizkarrean eta alpenstocka eskuan, benetako turista  bat bezala, harkaitzei  eraso egiten diedanean.","t09-c1-17-1":"17. — Mendiaren gailurretik lautadako jendea inurriak baino handiagoa ez dela dirudi; ardi-artaldeak , larrean  bazkatzen denak, haurren jostailu bat dirudi. Pinua  edo zurezko txaleta  bera ozta-ozta antzematen den puntu bat da berdetasunean.","t09-c1-18-1":"18. — Ibilaldi hauetan sarritan topatzen dugu bidexkan  sarrio-ehiztaria , hil berri duen animalia bizkarrean daramala.","t09-c1-19-1":"19. — Nire herbariora iratzearen  hosto oso aipagarri bat sartu dut, eta txilarraren  adartxo arrosa polit bat, haitzulo txiki baten  sarreran moztu nuena azken ibilaldian.","t09-tit-8":"Bigarren agerraldia.","t09-tit-9":"Basoa. — Ehiza.","t09-c2-01-1":"1. — Atzo egun zoragarria igaro nuen basoan. Han bizi diren animalien eta intsektuen  bizitza oparoak asko interesatzen ninduen.","t09-c2-01-2":"Armiarma , bere sarea  bi adarren artean ehuntzen, hegan igarotzen den eulia  harrapatzeko; barraskiloa , bere etxetxoarekin astiro arrastaka; orkatz-kakalardoa, harrapakina zelatan; inurri langilea, inurritegiaren  ondoan lanean — izaki txiki horiek guztiak ezohiko indarrez zebiltzan eta lan egiten zuten.","t09-c2-02-1":"2. — Sugea , zeina lehenik sugegorritzat hartu bainuen, eta suge kaltegabea zela ikusi — , zuhaitz baten enborraren azpian kiribildu zen eta noizean behin ateratzen zuen bere buru fina, beti ziztatzeko prest bezala. Nire aurrean bare handi bat  zihoan astiro, hemen ugariak diren marrubi txiki goxoetako bat  jan zuena.","t09-c2-03-1":"3. — Lurra basoko lorez estalita zegoen: lore-berak , miruberak  eta ezagutzen ez nituen beste landare asko loratzen ziren belar-mototsen  artean.","t09-c2-04-1":"4. — Eskualde honetan boilurra ia perretxikoa  bezain arrunta da, eta basozain baten txerrikumea  gogotik ari zen arakatzen, aurkituko ote zituen.","t09-tit-10":"Ehiza-lapurreta.","t09-c2-05-1":"5. — Asko dibertitu ninduen eszena baten amaiera harrapatu nuen. Bere lursagu-txakurraren  usaimenari esker basozainak  ehiza-lapurra  harrapatu berri zuen, hark hil zuen ehiza  eramatera zihoan unean. Harrapakina uztea nahiago izanik atxilotua ez izatearren, ehiza-lapurra ihes joan zen, eta erbia , oreina , orkatza  eta basurdea  belarraren gainean geratu ziren etzanda, basozainaren poz handirako.","t09-c2-06-1":"6. — Harrigarria da baso honetako zuhaitzen aniztasuna. Pagoek  eta urkiek , pinuek, zeinek erretxina ematen baitute , haritzek  eta beste askok elkarren artean gurutzatzen dituzte beren adarrak.","t09-c2-06-2":"Huntzak , zuhaitz garaien enborrei itsasten zaionak, berde bizia ematen dio baso garaiari , zeina atsegin nahasten baita goroldioaren  tonu zurbil eta epelarekin, non okil berdeak  intsektuak bilatzen baititu.","t09-tit-11":"Basoko ikuspegia.","t09-c2-07-1":"7. — Haritz zaharrek liluratu ninduten. Beren sustrai korapilatsu handiek , erdi lurretik aterata, indar eta ahalmen itxura bikaina ematen diete, eta ez dut ulertzen nola erabaki dezakeen jabeak  haiek eraistea eta zerrari  ematea, egurgilearenari . Enbor gaixoek , azalik  gabe utziak edo aizkoraz  zatituak — egun-langilearenaz  — , tristetu egiten naute.","t09-c2-08-1":"8. — Ondoan ikazkin zahar batek  bere palaz ikatz pila bat  egin zuen, eta emakume zahar batek txotx sorta bat  zeraman, moztutako zuhaitzen adarrez egina.","t09-tit-12":"Ehiza.","t09-c2-09-1":"9. — Basozainaren etxean  pixka bat atseden hartu nahi nuen, baina urmael txikira  iritsita, non beltxarga eder bat  igerian baitzebilen, ohartu nintzen uholde berriak  bidezidorra benetako zingira bihurtu zuela. Itzulinguru bat egin behar izan nuen, eta basoertzean dauden zedroaren , makalen  eta zumarraren  ondotik igarotzean, ikusi nuen nola sasitzatik  atera zen orein bikain bat , txakur-talde nekaezinak  jarraitua, zeina adarrak  berotzen baitzuen, ehiztari zaldunenak . Animalia gaixoa erabat akituta zegoen. Erori zen, hilzorian, niregandik urrats gutxira.","t09-c2-10-1":"10. — Basozainaren semea, ehizaren zaratak erakarrita, etxetik atera zen, eta biok basora itzuli ginen. Mika bat  antzeman zuen haritz zahar baten adarrean. Uste zuen haren habia hostoetan  ezkutatuta zegoela, eta hartu nahi zuen.","t09-c2-10-2":"Urtxintxa  bezain bizkorra, adarrez  adar igotzen zen, baina ez zuen ezer aurkitu eta bele zahar bat  bakarrik izutu zuen, adaburuan  eserita zegoena. ","t10-apar-1":"10. TAULA Itsasoa. — Portua.","t10-01-1":"1. — Udan, batzuek mendietan bakea eta freskotasuna bilatzen duten bitartean, beste batzuek itsasertzera joatea nahiago dute. Hala egin genuen guk iaz, ozeanoa  oso maite baitugu.","t10-02-1":"2. — Niri dagokidanez, atsegin handia ematen dit ur-zabal neurrigabe horri begiratzeak, zeruertzeraino  hedatua, eta ikusteak nola abiatzen diren ontzi erraldoiak  bidaia luzera, Ameriketara doazen bidaiariekin.","t10-03-1":"3. — Horregatik aitak, nire gustuak ezagutzen dituenak, beti hautatzen du oporretarako gure gerra-portu handietako baten ondoko itsasertz oso lasai bat.","t10-03-2":"Gure azken bisitan eskuadra etorri eta aingura bota zuen olatu-hausle  erraldoiaren atzean, zeinak gerra-kaia  ixten eta babesten baitu, eta aski miretsi ahal izan nituen gerraontzi desberdinak: urpekuntzi txikitik , zeina murgildu eta urpean desagertzen baita, korazatu erraldoiraino , zeinak orain arte torpedo-ontziaren  erasoak baino ez baititu beldur izan.","t10-tit-2":"Ontzi txikiak.","t10-04-1":"4. — Azken honek trebeki aurkitzen zekien jada burdinazko oskol lodiaren gune ahula eta han torpedo arriskutsua jartzen, zeinaren leherketak ontzia hondoratzen baitu; baina hala ere urpekuntzia baino gutxiago beldur izan behar zitzaion, kontrajarleek erraz ekiten baitiote atzetik.","t10-05-1":"5. — Gurutzaontzi korazatu azkarrak ere ikusi ahal izan nituen , ia korazatu benetakoa bezain zaurgaitzak, garraio-ontzi batzuk , hiru edo lau kanoiontzi  eta, azkenik, fragata . Ikuspegirik ederrena aingura altxatzen ari den flota honena da.","t10-06-1":"6. — Zeinen bestelakoa den altzairuzko mole horien eta hiru mastadun dotoreen edo belaontzi liraineen  egitura, zeinak merkataritza-flotan oraindik erabiltzen baitira eta zeinak bela guztiak zabalik portuan sartzen ikusi bainituen kai-mutur batetik  paseatzen. Egia da asko galtzen zutela haizea kontra zutenean. Bela guztiak jaso behar zituzten dikean sartzeko, eta atoiontzi  bat behar zen haiek hartu eta kaira eramateko, gabarra arrunt batzuk bezala .","t10-tit-3":"Merkataritza-portua.","t10-07-1":"7. — Aipatzen ari naizen portua horregatik da interesgarria: ez du gerra-kaia bakarrik, lan erraldoiez artifizialki sortua, baizik eta merkataritza-portu zoragarri bat ere bai ibai handi baten bokalean.","t10-08-1":"8. — Bi dikeak banatzen dituen lur-zerrenda gotortuta eta babestuta dago itsasora aurreratutako bateria eta baluarte lerro batez. Harresietan  paseatzeko baimen berezia behar da. Erraz lortu nuen nire osabaren bidez, zeina ingeniari baita ontziolan , eta ikustera joan nintzen nola eraikitzen dituzten ontziak teilape erraldoien azpian.","t10-09-1":"9. — Korazatu baten uretaratzea ere ikusi nuen, eta gogoan dut jendetza osoa hartu zuen hunkidura, mole erraldoiak, bere buruari utzita, bere ohetik irrist egin eta ibaiaren uretan agertu zenean.","t10-10-1":"10. — Ontziolara iristeko, arma-plaza  zeharkatzen da, non goarnizioko tropak egunero trebatzen baitira, eta burdinazko zubitxotik  igarotzen, zeinak plaza arsenalarekin  lotzen baitu.","t10-tit-4":"Arsenala eta dikeak.","t10-11-1":"11. — Osabarekin ikusi nuen establezimendu handi hori, kanoiz , bala biribilez  eta jaurtigaiz betea. Galdaretegia ere ikusi nuen , non ontzientzako galdarak  egiten baitituzte.","t10-12-1":"12. — Ondo-ondoan dikeak daude , dike lehorrak, eta oso aipagarriak diren dike flotagarriak , zeinetan gertutik ikusi ahal izan bainituen konpontzen ari zen ontzi batean helizea , gila  eta ontziaren lema .","t10-13-1":"13. — Merkataritza-portua gerrakoa bezain aztergarria da, eta ordu asko igaro nituen kaietan noraezean, non ibaian gora doazen gurpil-ontziak  baitaude, eta garabi bat  nola aritzen den begira, zama izugarriak lumatxoak balira bezala jasoz.","t10-tit-5":"Praktikoa.","t10-14-1":"14. — Ontzi transatlantikoak  miresten nituen, kaialdea uzten bandera  astinduekin, praktiko trebe batek  gidatuta, zeinak zoragarri jakiten baitzuen ubidean eusten, buiez  eta seinalez markatua, txalupa handiak  saihestuz, zeinak hain zailak baitira gidatzen bela laukidun bakarraren azpian. Brankan  bigarren mailako kamarotak  bereizten nituen, eta txopan  lehen mailako bidaiarien saloiak.","t10-15-1":"15. — Batzuetan zama-ontziaren  zamaketari ere begiratzen nion, zeinetara biltegitik  eta portuko geltokitik  salgaiak isurtzen baitzituzten, kaiko trenbideko  tren ugarik ekarriak.","t10-tit-6":"Txalupan ibiltzea.","t10-16-1":"16. — Sarritan ibiltzen nintzen txalupan dike itxian , non txalupa txikiak  babesten baitira, eta poza zen niretzat arraun bat  eustea. Bizkarrera  igotzen nintzen, bela-txalupakoa , soken  bidez mastara  igotzen berga  arte, eta gero txalupatxoan  jarraitzen nuen ibilaldia, arrantza-ontzi astunen artean , non sareak  zabalduta lehortzen baitira.","t10-17-1":"17. — Kaian  nire aurretik salgai mota guztiak  igarotzen ziren, kutxetan  edo fardeletan  paketatuak. Gabarren zama  osatzen zuten, eta garabi indartsuek  ateratzen zituzten eta kamioietan  jartzen, garraiolariek haiek aitortu eta zerga aduanan  ordaintzen zuten bitartean.","t10-18-1":"18. — Azkenik, zubi altxagarrira  edo esklusara  iritsita, dragaren  ondotik igarota, zeinak ubidea  garbitzen baitu, kai-muturrean atrakatzen nuen seinale-mastaren  ondoan.","t10-19-1":"19. — Kai-mutur horren beste aldetik atrakatzen dute hain zuzen txalupek , eskuadrako ofizialak lehorrera ekartzen dituztenek. Ederra da ikustea nola altxatzen dituzten marinelek arraunak batera, eta txalupa, olatuak  eramana, arinki hurbiltzen den eskaileretara. Hemendik ikusten dira ondoen itsasgora eta itsasbeheraren eta olatu-hausturaren mugimendua hondartzan .","t10-tit-7":"Ofizialen zirkulua.","t10-20-1":"20. — Etxera itzultzeko, tranbia elektrikoan  igotzen nintzen, zeinaren geldialdia  ofizialen zirkuluaren aurreko zutoinaren ondoan baitago.","t10-20-2":"Zirkuluko balkoitik , aingurez , kanoiez eta balaz apaindua, sarritan ikusten nuen itsas-ofizialen gizarte distiratsua: tenienteak  beren ezpatekin, artilleriako  eta infanteriako  kapitainak beren sableekin. Haien atzean marinel bat  zegoen, zeinak teleskopioa ematen baitzien urrunean zer gertatzen zen ikusi nahi zutenean.","t10-21-1":"21. — Guardiamarina gazteak ere ikusi nituen , beren komandantearengandik  edo almirantearengandik  aginduak jasotzen, kuartelmaisua  haiek ontzira eramateko zain zegoen bitartean.","t10-22-1":"22. — Balkoi horretatik ikuspegia bikaina da: hondartza osoa menderatzen du bere denda  eta bainu-etxolekin , eta bainu-orduan ikusten da nola bainulariak  alai jostatzen diren kasinoaren  aurrean.","t10-23-1":"23. — Hondartzaren amaieran itsasertzak penintsula harritsu txiki bat osatzen du , zeinaren kontra itsasbitsak  hausten baitira eta zeinaren gainean itsasargia  eraiki baitute, gauez marinelei bidea erakusten diena. Penintsula hori lurrarekin oso lepo estu batez baino ez dago lotuta .","t10-tit-8":"Itsasertzaren ikuspegi orokorra.","t10-24-1":"24. — Itsaslabarra  urrunago luzatzen da, itsasoak ebakia, zeinak badien  eta lurmuturren segida bitxi bat zizelkatzen baitu, oso pintoresko eginez.","t10-24-2":"Lautadan , zeinak itsasartea  menderatzen baitu, oso gotorleku garrantzitsu bat  eta txalet batzuk daude.","t10-25-1":"25. — Itsasarte horrek lehorretik bereizten du oso uharte arriskutsu bat , harkaitzez  eta arrezifez inguratua, non batzuetan txalupak eta ontzi handiak ere galtzen baitira. Laguntza zenbat eta bizkorragoa izan eta salbamendu-txalupak zenbat eta azkarrago iritsi, itsas hondoratze horiek ikaragarriak dira, eta ekinokzioko ekaitzetan ontzi batzuk galdu dira tripulazio eta zama guztiarekin.","t10-25-2":"Auzo hori izan arren, marinelek gogotik bisitatzen dute portu hau. ","t11-apar-1":"HIRUGARREN SAILA 11. TAULA Hiria eta bere eraikinak. — Sutea.","t11-tit-1":"Inguruak.","t11-c1-01-1":"1. — Ozeanotik ehun kilometrora dagoen hiri handi batean bizi naiz, zeina hala ere lehen mailako portua baita . Haren ondotik doan ibaiak laurehun metroko zabalera du eta kaialde bikaina osatzen.","t11-c1-02-1":"2. — Kaien  ondoko hiriaren zati osoak erabat itsas eta industria itxura du, eta aldiri bat  osatzen, non marinelak eta langileak baino ez baitira bizi. Azken hauek lantegietan  eta gas-fabrikan  egiten dute lan, zeinaren tximinia garaia  eta gasometroa urrutitik ikusten baitira.","t11-c1-03-1":"3. — Erdi Aroan hiria gotortuta zegoen, eta oraindik aurkitzen dira haren harresien hondar batzuk, batez ere atea , gaztelu gotortu zaharrarena , bi dorrerekin  alboetan, zeinak orain espetxe gisa erabiltzen baitira.","t11-c1-04-1":"4. — Auzo horretan guztian, oso zaharra dirudienean, eraikin bakar bat da nahiko berria: aduana . Kaiaren eta kale txiki baten  artean dago, zeinak udaletxe zaharrera  baitarama. Azken eraikin hori erraz ezagutzen da bere zaindari-dorre erraldoiagatik , zeina hiri zaharraren gainetik altxatzen baita.","t11-c1-05-1":"5. — Kalearen beste aldean aduanaren estilo bereko eraikin bat dago: burtsa  da. Haren fatxadetako bat plaza txiki batera ematen du, non prefetura baitago . Gure hiria, egia esan, ez da hiriburua, baina hala ere barrutiko gune garrantzitsua da.","t11-tit-2":"Hiriaren goiko aldea.","t11-c1-06-1":"6. — Goarnizioa, nahiko handia, kuartel zabal eta oso osasungarrietan  dago; hiriko parkeko  burdinsareraino luzatzen dira. Parke horretara daraman ibilbidea  aurrezki kutxaren  atzetik igarotzen da eta katedralaren  plazara ateratzen.","t11-c1-07-1":"7. — Eraikin horiek guztiak mailaka altxatzen dira muino txiki batean, non gure lizeo handia ere  baitago.","t11-c1-07-2":"Kale Nagusira ematen duen kale apur bat aldapatsutik jaisten bazara, auzitegira  iritsiko zara, zeinaren aurrean lorategitxo atsegin bat  baitago. Plaza hau ez da handia, baina hiriaren erdian berdetasun eta freskotasun oasi bat osatzen du. Horregatik hiritarrek gogotik bisitatzen dute, eta atsegin dute kafetegiaren  teilapean esertzea, ostegunetan eta igandeetan kioskoan  jotzen duen musika-banda entzuten, belardien eta lore-sailen artean.","t11-c1-08-1":"8. — Belardi horietako batean brontzezko estatua bat  dago, gure hiritarretako baten oroimenez jarritako monumentua, zeinak zerbitzu handiak egin baitzizkion bere sorterriari.","t11-tit-3":"Joan-etorria.","t11-c1-09-1":"9. — Gure hiria ez dago oraindik elektrizitatez argiztatua; gas-farolak  baino ez ditu. Baina tokiko prentsa argiztapen modu hori hobetzeko lanean ari da, nola jada hobetu baita tranbien trakzioa. Zaldiek tiratzen zituzten bagoi zaharrak tranbia elektriko erosoez  ordezkatu dituzte, zeinek bizkor eramaten baitituzte bidaiariak hiriaren mutur batetik bestera oso prezio apalean.","t11-c1-10-1":"10. — Auzitegiaren ondoan bankua dago , non merkataritza-letrak deskontatzen baitira. Bankuko mandatariak  etxez etxe joaten dira zor dena kobratzera.","t11-tit-4":"Artea eta zientzia.","t11-c1-11-1":"11. — Hurbileko eraikin ederra museoa da. Bertan daude batera hiriko liburutegia , natur zientzien bilduma bikainak  (natur historiako museoa) eta pinakoteka dotorea , zeinak erakusketa iraunkor bikaina osatzen baitu.","t11-c1-11-2":"Astean bitan dago publikoarentzat zabalik, baina bisitariek edozein egunetan ikus dezakete zaindariari  eskupeko txiki bat emanda. Margolariak  lanera etortzen dira hara. Kaballeteen aurrean ikusten dituzu, paleta eskuan, koadro ospetsuak kopiatzen.","t11-c1-12-1":"12. — Museoaren atzeko goietan ozta-ozta bereizten dira kupula , ospitalearena , eta irakasle-eskolaren  eraikinak, non gure hiriko eskoletako irakasleek ikasi baitzuten. Antzoki-plazan posta  dago, etxe partikular batean  kokatua.","t11-tit-5":"Sutea.","t11-tit-6":"«Sua!» oihua.","t11-c2-01-1":"1. — Hirian zehar berri kezkagarria zabaltzen da: antzokian sutea piztu berri da! Plazara  iristen naizenean, jendetza bildu da jada espaloian  eta galtzadan . Postako funtzionarioak  eta postariak  postatik ateratzen ari dira. Tranbia-gidariak  bere tranbia gelditu behar izan du hiriko anbulantzia  igarotzen uzteko, zeina kirurgialariarekin  eta erizainarekin  etorri baita zaurituari  laguntzera, zeina ohatilan  baitaramate egunkari-kioskoaren  ondoko leku batera.","t11-c2-02-1":"2. — Infanteria-konpainia bat, ariketatik itzultzen zena, gelditu egin da ordena mantentzen laguntzeko hiriko zaindari  zaldunekin batera. Zaldunek, zeinen zaldiak hankaz gora altxatzen baitira, soldaduek  eta jendarmeek  baino hobeto moldatzen dira begiluzeak  atzeratzen. Jendarmeak, gainera, oso lanpetuta daude. Haietako batek poliziei  adierazten die nora eraman beste kaltetua , suhiltzaile ausart bat, eskaileratik erori dena.","t11-c2-03-1":"3. — Ofizialak  zehatz adierazten du non jarri lurrun-ponpa , zeina hurbiltzen ari baita. Makina indartsu horren zain, esku-ponpa  jartzeko agindu du, zeinaren mahuka luzeak  ur-uholdeak isurtzen baititu sura. Sei suhiltzailek ponpatzen dute, eta haien lagunak, turrusta-mutur  eusten, ur-zorrotada  sutearen bihotz-bihotzera zuzentzen du.","t11-c2-04-1":"4. — Antzokiaren beste aldetik eskailera handi bat  altxatu dute. Suhiltzaileei sugarretara hurbiltzen uzten die, zeinak ke beltz moltsoen artean  altxatzen baitira.","t11-tit-7":"Egintza ausartak.","t11-c2-05-1":"5. — Sua  antzokiaren  atondoan hasi zen, opera baten entseguan, zeinaren lehen emanaldia bihar egitekoa baitzen. Zorionez, aretoan ikusle gutxi batzuk  baino ez zeuden. Jende gaixoa balkoian  babestu da, nora suhiltzaile ausartak  baitoazkie laguntzera eskaileraz eta sokaz.","t11-c2-06-1":"6. — Arkupean , non kartelak  emanaldia iragartzen baitu, ikusten da nola doazen korrika musikariak , orkestrakoak , beren tresnak eramanez: biolina , txirula , biolontxeloa , tronboia , danborra  eta abar. Altzarien  zati bat salbatzen saiatzen dira.","t11-c2-07-1":"7. — Aktoreek  eta aktoresek , abeslariek eta abeslarisek, eszenako jantziekin  atera behar izan dute korrika. Tenorrak kazetariari  azaltzen dio nola gertatu den. Erreportaria lehen unetik iritsi da agintariekin batera: prefetarekin , alkatearekin , polizia-buruarekin  eta ikertzailearekin , zeinak ikerketa egingo baitu erantzukizuna noren gain dagoen zehazteko. ","t12-apar-1":"12. TAULA Geltokia. — Burdinbideak. — Ontziak. Oharra. — Ordutegiak herrialde bakoitzean bereak dira, eta horregatik eredutzat taula frantsesaren orduak hartu ditugu.","t12-01-1":"1. — Alemanian zeharreko bidaia bat egin berri dut. Abiatu aurretik ordutegi-liburua  erosi nuen, trenen irteera-orduak jakiteko. Trenik egokiena Paristik gaueko bederatzietan irteten zela eta Estrasburgora ordu bata eta hamahiruetan iristen zela egiaztaturik, bidaia prestatu nuen, eta hurrengo egunean geltokira eramanarazi nintzen.","t12-02-1":"2. — Irteera-areto handian sartu nintzenean, herriko apaiz zahar baten  atzetik, zeinak bere bidaia-poltsa  eskuan baitzeraman, bidaiari asko  bildu zen jada.","t12-02-2":"Telegrama bat  bidali behar nuenez, kontrolatzaile bati  eskatu nion telegrafo-bulegoa  erakusteko.","t12-03-1":"3. — Itxarongelan  sartu aurretik, joan-etorriko txartel bat  hartzera joan nintzen.","t12-04-1":"4. — Leihatilan  ez nuen luze itxaron, jende gutxi baitzegoen. Soldadu batek , oporretara zihoanak, adeitasunez utzi zidan bere txanda, eta hala astia izan nuen geltokiburuari  galdera batzuk egiteko, zeina zaintzako komisarioarekin  eta txandako jendarmearekin  solasean baitzegoen.","t12-tit-1":"Ekipajea ematea.","t12-05-1":"5. — Liburu-dendan  egunkari bat erosi ondoren, nire ekipajea  pisatzeko agindu nuen — zamaketari batek  ekarri berri zuen ekipaje-organ . Funtzionarioak , balantzaren  ardura duenak, esan zidan nire kutxak hogeita hamabost kilo pisatzen zituela; horrek bost kiloko gainpisua egiten zuen, zeinagatik gehigarria ordaindu behar izan bainuen ekipajeen leihatilan .","t12-06-1":"6. — Goizegi iritsi nintzenez, astia izan nuen geltokiko bidaiarien mugimenduari begiratzeko. Batzuek beren esku-ekipajeak uzten edo jasotzen zituzten gordailuan ; besteek ordutegiak  kontsultatzen zituzten. Iristen ziren bidaiariak irteerara  presatzen ziren beren maleta  eskuan. Batzuk ekipaje-jasotzean  zain zeuden eta beren txartela  erakusten zuten beren kutxak, kaxak  edo saskiak  berreskuratzeko.","t12-07-1":"7. — Zerga-funtzionarioek  arretaz aztertzen zituzten fardelak, aitortzeko zerbait ote zegoen jakiteko.","t12-08-1":"8. — Bidaiari batzuk jatetxera  zihoazen, non mahaizain batek  arretaz zerbitzatzen baitzien. Presaka ibili behar zuten, trena  korrikoa baitzen eta ez baitzen luze geldituko geltokian.","t12-09-1":"9. — Gero irteerako nasara atera nintzen eta bagoi zuzen bat  bilatu nuen, bidean aldatu behar ez izateko. Korridoredun bagoi batean sartu nintzen, non erretzaileentzako konpartimentu bat  baitzegoen eta beste bat «bakarrik doazen andreentzat» gordea.","t12-tit-2":"Gaueko irteera.","t12-10-1":"10. — Estriboan  igo, atetxoa  itxi, gortina  jaso eta nire esku-ekipajeak saretan  jarri ondoren, eserlekuan  eseri nintzen. Lanparazainak  lanparak pizten ikusi nituenean, gogoratu nintzen gaua bagoian igaro behar nuela, eta buruko  alokatzeaz arduratzen den langilea deitu nuen, bat eskatzeko.","t12-11-1":"11. — Trenaren kondaktorea etorri zen txartelak egiaztatzera. Galdetu nion zergatik ez ginen oraindik abiatu, ordua iritsi baitzen. Erantzun zidan tren-buruzagia  bizikletak ekipaje-bagoian  sartzen ari zela. Gainera, ez zituzten oraindik oin-berogailu guztiak  aldatu.","t12-12-1":"12. — Baina laster abiatuko ginen, sugilea  bere tenderrean  ikatza hartzen ari baitzen lokomotorraren  sua bizitzeko, eta makinistak  geltokiburu-laguntzailearen  keinuaren zain baitzegoen soilik, zeina nasan  baitzegoen.","t12-13-1":"13. — Lokomotorraren galdarak  burrunba ilun bat egiten zuen; tximiniak  ke-uholdeak botatzen zituen lurrunarekin  nahasita. Txistu zorrotz bat  entzun zen eta pistoiak  mugitzen hasi ziren, makina astunaren gurpilak  eraginez.","t12-tit-3":"Goazen!","t12-14-1":"14. — Trena, errailen  gainean zihoala, gero eta azkarrago zihoan; nasak  amaitu ziren; komunak  igaro genituen, eta baita beste bidean  geldirik zeuden bagoi lerro bat ere: lo-bagoiak , jatetxe-bagoi bat , posta-bagoi bat .","t12-15-1":"15. — Gero salgai-geltokia  igaro zen gure begien aurretik. Teilapeetan langileek salgaiak  kargatzen zituzten, abiadura txikian bidaltzen direnak. Maniobra-langileek , ur-dorrearen  ondokoek, abere-bagoiak  eta plataformak  mugitzen zituzten salgai-tren bat  osatzeko.","t12-16-1":"16. — Azken orratza  igaro genuen, zeinaren ondoan orratzaina baitzegoen; semaforoa  igaro genuen eta geltokia urrunean desagertu zen.","t12-17-1":"17. — Laster burdinazko zubira  atera ginen, zeinak ibaia  zeharkatzen baitu. Zubi hori igaro ondoren, ibaiaren ondotik jarraitu genuen, non atoiontzi indartsuek  gabarra astunak  tiratzen baitzituzten. Bidaiari-ontzi bat ere  ikusi genuen, kai-mahairatzera  hurbiltzen ari zena.","t12-18-1":"18. — Geltoki batzuk abiadura izugarrian igaro ondoren, tunel batzuk  zeharkatu genituen eta bide-zaindarien kontaezinezko etxetxoak  utzi genituen atzean. Trenaren kulunkak lokartuta, lo sakonean erori nintzen.","t12-tit-4":"Deutsch-Avricourt geltokia.","t12-19-1":"19. — Bat-batean langile baten ahotsak esnatu ninduen, oihuka: «Deutsch-Avricourt! Denak jaitsi!» Aduanaren azterketa eta mugako gogaikarrikeria guztiak izan ziren. Nire poltsikoko erlojua geltokiko erloju handiaren  arabera jarri behar izan nuen, zeina berrogeita hamabost minutu aurreratuta baitzihoan; ozta-ozta esnatuta, nekez bereizten nuen orratz handia  txikitik ; esfera bera  erabat lausotuta zegoen goizeko lainoaz.","t12-20-1":"20. — Aduanazainek beren azterketa egiten zuten bitartean, aharrausika begiratzen nituen geltokiko hormak apaintzen dituzten kartelak . Gosaldu nuen denbora igarotzeko, Alemaniako sarearen  mapa kontsultatu nuen Estrasburgotik zenbat falta zitzaidan ikusteko, eta nire bagoira itzuli nintzen, laster helmugara iristeko itxaropenak adoretua. ","t13-apar-1":"13. TAULA Hotela. — Jatetxea. — Kafetegia.","t13-01-1":"1. — Atzo arratsean Royanera iritsita, Ozeanoaren Hotelean hartu nuen ostatu, adiskide batek gomendatuta.","t13-01-2":"Gela eder bat  eman zidaten bigarren solairuan , non ederki lo egin bainuen .","t13-02-1":"2. — Gaur goizean, nire gelatik atera nintzenean — non neskameak  gosaria ekarri baitzidan — , erretzeko gelara  sartu nintzen, zeina irakurgelatzat  ere erabiltzen baita, egunkariak  irakurtzeko, zigarreta bat  erretzen nuen bitartean. Irakurri ondoren, igogailuan  jaitsi nintzen eta hirian barrena paseatzera joan.","t13-03-1":"3. — Hoteleko bulego-langileari  galdetzea ahaztu zitzaidanez zein ordutan zerbitzatzen duten mahai komunean , goiz itzuli nintzen eta hura baliatu nuen hoteleko bainugelan  bainatzera joateko. Gero kutxara  joan nintzen adiskide bati deitzeko. Baina telefonoa  okupatuta zegoen; nire estutasuna ikusirik, kutxazainak , zeinak faktura bat  sartzen baitzuen bidaiarien liburuan , atezainari  eskatu zion mandatari bat  bidaltzeko nire mandatua egitera bere bizikletan .","t13-04-1":"4. — Eskerrak eman nizkion eta zamaketariari  eskupekoa ematera atera nintzen (gauza guztietarako gizona), zeinak geltokitik bere esku-organ  ekarri baitzituen nire kapela-kartoia , nire maleta  eta nire bidaia-zakua . Postariak , une hartan bertan iritsi zenak, gutun bat  eman zidan.","t13-05-1":"5. — Pixka bat gehiago geratu nintzen atalasean, postontziaren  ondoan, kaleko mugimenduari begira. Gidariak , omnibusarenak , kutxa bat  kargatzen zuen bere gurdian, bidaiari batena , zeinari hoteleko jabeak  agur egiten baitzion. Telegrafista gazte batek  despatxu bat  zeraman, batere presarik gabe, hoteleko bezero bati; turista batek  bere argazki-makina  bizkarrean, bere gidaliburua  kontsultatzen zuen.","t13-tit-1":"Gosariaren ordua.","t13-06-1":"6. — Burdinsarearen aurrean mandazain axolagabe bat  lo-kuluxka egiten ari zen bere kakoen  eta bere zapata-garbitzailearen kutxaren  artean, eta ikuzle gazte batek , arropa-saski bat  zeramanak, barre egiten zuen atean zegoen mahai-nagusiaren  itxura serioaz.","t13-07-1":"7. — Sukaldariaren  itxurak — zeina bere sukaldetik  atera baitzen, sotokotik , sukalde-morroi bat  mandatu batera bidaltzeko — gogorarazi zidan gosariaren ordua hurbil zela, eta jatetxera joan nintzen, patioaren beste aldera, non automobilista batek  bere automobila  sartzen baitzuen, eta mekanikari batek  txirrindulariaren  argibideen arabera gasolinazko triziklo bat  konpontzen baitzuen, istripua izan berri zuena.","t13-08-1":"8. — Mutil gazte bati , zeinak garagardo pitxerrak  baitzeramatzan, galdetu nion ea mahai komuna berandaren azpian zegoen, eta baietz esan zidanean, mahaietako batean eseri nintzen eta gosari bikaina eman zidaten.","t13-tit-2":"Gosari bikaina.","t13-09-1":"9. — Zerbitzariak gosariaren menua eta ardo-karta ekarri zizkidan. Aukeratu eta eskatu nituen aurreko platertzat izkirak gurinarekin, eta, lehen platertzat, Caen erako tripakiak. Arrainik ez nuen hartu, baina arkume-hanka zati bat eskatu nuen, eta, barazkitzat, ziazerbak esnegainarekin. Gero, plater gozoetako bat ere ez zitzaidanez gustatu, postre desberdinak ekartzeko agindu nuen: gazta, fruta eta gaileta. Saint-Émilion ardo bikain bat gehitu nuen, eta nire gosariarekin oso pozik, mahaitik altxatu nintzen zerbitzariari  eskupeko eder bat  eman ondoren.","t13-10-1":"10. — Alde egitera nindoala ikusirik, zuzendariak  balkoira ateratzeko proposatu zidan ozeanoaren  panorama bikaina miresteko. Urrunean arrantzako txalupa txikiak , belaontziak  eta paketebote erraldoi bat  bereizten ziren, zeinaren silueta beltza hodei zurien gainean  ebakitzen baitzen zeruertzean . Haizetxo arin batek bandera  astintzen zuen, iragarkiaren  gainean jarria, atondokoaren  gainean.","t13-tit-3":"Denbora-pasak.","t13-11-1":"11. — Ikuskizuna hain zen interesgarria, non erabaki bainuen hurrengo egunean kafetegiaren terrazara igotzea antzoki-betaurrekoekin  edo teleskopioarekin .","t13-12-1":"12. — Balkoitik alde eginda, hoteleko kafetegira joan nintzen zerbait  edatera eta billar  partida bat jokatzera. Zuzenean zeharkatu nuen kafetegiko aretoa, non bezero askok xakera , dametara , dominora , triktrakera  edo kartetara  jokatzen baitzuten, eta zuzenean igo nintzen billar-gelara .","t13-13-1":"13. — Partida amaituta, beheko solairura jaitsi nintzen eta zerbitzariari gutun-azal bat , papera , seilu bat , luma bat  eta tinta  eskatu nizkion gutun bat idazteko.","t13-13-2":"Gero kotxezain bat  deitu nuen, zeinaren kotxea  kafetegiaren aurrean gelditu baitzen. Orduko edo bidaiako prezioa galdetu nion, eta, prezioan ados jarri ginenean, atetxoa  ireki zidan eta barruan jarri ninduen. Bere pesketara  berriro igo zen, zaldiak bizkor abiarazi zituen bere zigor txikiaz , eta ibilaldi zoragarri batera abiatu ginen. ","t14-apar-1":"14. TAULA","t14-tit-1":"Kalea. — Merkatariak.","t14-01-1":"1. — Nire adiskide Joanes, herrian bizi dena, hiru egun igarotzera etorri da gureenera. Orain arte ez zaio behin ere gertatu hiri handi bat ikustea, eta hala egun osoak ematen ditugu paseatzen, eta nik ez dakiena azaltzen diot.","t14-02-1":"2. — Lehenik behatokia  ikustera joan ginen, eta asko interesatu zitzaion. kaletik  itzultzean — non turkiar bainuak  baitaude — , ehorzketa bat  topatu genuen. Hileta-segizioaren buruan apaizeria zihoan, hilkutxaren aurretik, zeinaren gainean zerraldoa jarri baitzuten. Lagun asko zihoan familiaren atzetik, doluz.","t14-02-2":"Segizioa igaro zenean, kalea zeharkatu genuen garagardotegi handi baten aurrean , non bezero askok garagardoa edaten baitzuen terrazan, beirazko estalkiaren  azpian.","t14-03-1":"3. — Armarriak, ardo eta pattar saltzailearen  dendaren eta partitura-saltzailearen  dendaren artean jarria, harritu zuen Joanes. Zer esan nahi zuen galdetu zidan; esan nion Ingalaterrako kontsulatua  zela, eta kontsula  erakutsi nion, balkoian zegoena.","t14-tit-2":"Erakusleihoei begira.","t14-04-1":"4. — Jakina, musika-tresnen, harmoniumen, organoen eta pianoen erakusketaren aurrean gelditu ginen; partituren eta piano-piezen azal ilustratuak begiratu genituen eta iragarki gisa zerbitzatzen zuen zurezko lira urreztatua miretsi.","t14-05-1":"5. — Kale-garbitzaileek  eta eskuila-makinak  altxatutako hauts-lainoek azkarrago igarotzera behartu gintuzten altzarigilearen  altzari-multzo ederren ondotik eta burdindegiko  berogailu eta lanparen erakusketaren ondotik.","t14-06-1":"6. — Leku horretan bertan espaloitik jaitsi behar izan genuen benetan, fardelez beteta baitzegoen, altzari-furgoitik  jaisten zituztenak, alokatu berri zuten dendara  sartzeko.","t14-06-2":"Horrek eragotzi zigun kotxegilearenean  zeuden kotxe ederrak ikustea, baina ez zigun eragotzi gelditzea eta begiratzea nola paketatzaileak  kaxa bat josten zuen bere auzokoarentzat, bizikleta eta automobil saltzailearentzat . Gero, nahiko berandu zenez, etxera itzuli ginen.","t14-tit-3":"Hirian barrena paseatzea.","t14-07-1":"7. — Hurrengo egunean amak proposatu zuen Joanesi argazkia ateratzea, eta argazkilariarengana  eramateko eskatu zidan. Bazkalondoren artistaren estudiora joan ginen, non nahiko itxaron behar izan baikenuen. Denbora igarotzeko, horman zintzilik zeuden erretratuak  begiratzen genituen.","t14-07-2":"Gure txanda iritsi zenean, kontua laburra izan zen, eta nire adiskideak makinaren  aurrean posatzen amaitu orduko, jaitsi ginen.","t14-08-1":"8. — Lehen solairuan ile-apaindegiaren  ate irekitik ikusi genuen nola morroiak bezero bati ilea mozten zion.","t14-08-2":"Berriro kalera irtenda, tabako-dendaren  ondotik igaro ginen. Farola gorriak  eta iragarki  gisa zerbitzatzen zuen pipa handiak hain dibertitu zuten Joanes, non tabako-hautsezko  usain-aldi baten inguruan solasean ari ziren bi agureren kontra jo baitzuen.","t14-tit-4":"Gozotegia.","t14-09-1":"9. — Diru-trukatzailearen  erakusleihoan ikusgai zeuden herrialde guztietako billeteek eta txanponek une batez geldiarazi gintuzten, baina askariaren ordua zenez, gehiago berandutu gabe gozotegian  sartu ginen.","t14-10-1":"10. — Dendan zeuden gozoki guztiak ikusita — pastelak, opilak, gailetak eta goxoki mota guztiak — nekez aukeratu ahal izan genuen. Azkenean Joanes krema-pastelen alde geratu zen, eta nik gerezi-tarta txiki bat baino ez nuen hartu, gozoak hortzetako mina ematen baitit eta ez baitut sarriegi hortz-medikuarengana  joan nahi.","t14-tit-5":"Makinaz idaztea.","t14-11-1":"11. — Adiskideari idazmakina erakusteko — zeinaz entzun baitzuen baina ikusi ez — , bulego batera  sartu ginen, nire lehengusuarenera . Bere idazkariari  gutunak diktatzen aurkitu genuen, zeina takigrafoa baita. Gutuna amaitu orduko, kopiatzaileak  bere makinan kopiatzen zuen. Senidearen lana ez oztopatzeko, minutu batzuk baino ez ginen egon haren etxean.","t14-12-1":"12. — Lehengusuaren bulegoaren azpian erlojugile eta bitxigile handi bat  bizi da, zeina gainera zilargilea baita. Bere denda bikainean horma-erloju, tximiniako erloju, sakelako erloju asko dago, kate eta bitxi garestiak: perla-lepokoak, urrezko eskumuturrekoak, belarritakoak eta eraztunak harribitxiekin eta diamanteekin. Erakusleiho bat oso-osorik zilarrari eskainita dago eta zilarrezko mahai-tresnen bilduma handia hartzen du.","t14-13-1":"13. — Kalearen izkina inguratzean, ohartu nintzen etxeko zenbakiaren ondoko plaka  aldatu zutela. Ozen esatera nindoan, banda militarraren soinu alaiak entzun zirenean. Erregimentura korrika abiatu ginen, pentsatu gabe kapelagilearen  eta eskularrugilearen  denden ondotik igaroko zela eta hain ondo kokatuta egongo ginela haren igarotzea ikusteko optikariaren  erakusleihoaren aurrean geratu bagina, pintza-betaurrekoz, betaurrekoz eta prismatikoz betea.","t14-tit-6":"Erregimentuaren igarotzea.","t14-14-1":"14. — Erregimentuaren  buruan danbor-nagusia  zihoan, haren atzetik danborrariak , turutariak  eta banda osoa. Jenerala , zeina plazan baitzegoen bere laguntzailearekin, ur-zorrotadaren  ondoan gelditu zen — iturrikoaren  ondoan — desfilea ikusteko.","t14-14-2":"Estatu Nagusiko ofizialek , koronelak eta teniente-koronelak ezpataz agurtu zuten. Komandanteak beren batailoien  buruan zihoazen, eta kapitain bakoitzak bere konpainia agintzen zuen, eta tenienteek, alferezek eta sarjentuek beren ohiko lekuak hartzen zituzten beren jendearen ondoan.","t14-15-1":"15. — Bidaiari asko bildu zen bidegurutzean ; dendariak — aterki-saltzailea , tindatzailea , arma-saltzailea  — soldaduak ikustera atera ziren. Kotxe guztiak — alokairuko kotxeak , kotxe partikularrak , eta baita ureztatzeko upela  ere — espaloira estutu ziren.","t14-tit-7":"Kaleko eszenak.","t14-15-2":"Bidaiari-agenteak , bere lagin-maletak eskuan zeramatzanak, bizkor zeharkatu zuen kalea, eta inperialean  eserita zeudenak — omnibusekoan  — itzultzen ziren ikuskizuna miresteko. Kale-kantari gaixoak  bere eskuorganoarekin  bere kanta eten behar izan zuen, danborren zaratak haren ahotsa itotzen baitzuen.","t14-16-1":"16. — Erregimentua oihal-dendaren  parera iritsi zenean, jostunek  eta jantzigileek  beren josteko makinak eta lana utzi zituzten leihotik begiratzeko. Dendariak , zeinak jantzi berriak  jarri berri baitzituen bere erakusleihoan, oihal  eta mihise pieza guztiak jaso behar izan zituen — espaloian jarrita zeuden ur-hobiaren  ondoan — , jendetzak irauliko zituen beldurrez; saltzaile ibiltari zaharrak ere , zeinari atezainak galtzerdiak erosten baitzizkion, atarira sartu behar izan zuen salmenta amaitzeko.","t14-16-2":"Erregimentua kuartelera arte lagundu genuen eta, gure egunarekin oso pozik, etxera itzuli ginen afaltzera.","t14-tit-8":"Lanbide eta ogibide desberdinak.","t14-17-1":"17. — Hurrengo egunean aitak proposatu zigun tokiko egunkariaren inprimategira eramatea. Pozarren onartu genuen.","t14-17-2":"Inprimatzailea liburu-saltzailea ere bada , argitaratzailea, paper-saltzailea eta koadernatzailea. Lehen solairuan jarri ditu egunkariaren erredakzioa , eta baita grabatze-tailerra ere, non litografoek  eta kobre-grabatzaileek  lan egiten baitute, eta, azkenik, konposaketa-gela, non konposatzaileak  eserita baitaude. Makina-aretoa  bera, inprimatzeko makinak eta makina desberdinak beheko solairuan daude.","t14-tit-9":"Joanesek galdera pila bat egiten du.","t14-18-1":"18. — Inprimategitik ateratzean, Joanes harridura handiz gelditu zen mertzeria-dendaren  parean zutoin batean zegoen beirazko kutxatxo baten aurrean, eta zertarako zen galdetu zuen. Aitak azaldu zion sute-abisagailua  zela. Eta egia esan, hirian dena zen mirari bat nire adiskidearentzat: bai edateko iturritxo soila , bai banaketa-triziklo arina , non mandatari bat  baitzihoan libreaz jantzita, bai posta-furgoia .","t14-19-1":"19. — Aitak minutu batez utzi gintuen zerga-biltzailearekin  hitz egiteko — zeina abokatuarekin  eta notarioarekin  solasean gelditu baitzen — , eta guk kaleko mugimenduari begira olgatu ginen. Jende mota guztia igarotzen zen gure aurretik: gozotegiko mutila , saskian pastel bikain bat zeramana, trapu-biltzailearen  atzetik zihoan; farolzaina  gas-langilearekin  solasean ari zen; moja batek , umezurtz txiki bat eskutik zeramanak, bere komentura itzultzen zen.","t14-tit-10":"Itzulerako bidean.","t14-20-1":"20. — Aita gugana itzuli zen unean bertan, Joanes barrez lehertu zen bi tximini-garbitzaileren  aurpegi zikinak eta jantzi bitxia ikusita, kedarrez beltz.","t14-21-1":"21. — Amari landare bat erosi nahi nion lore-saltzailearenean , baina aitak ohartarazi zuen astun izango zela eramateko eta hobe zela laranjak hartzea. Kale-saltzailearengana  hurbildu ginen, eta gobernantak , bere haurrarentzat aukeratzen ari zenak, erosketa amaitu zuenean, gu zerbitzatu gintuzten.","t14-22-1":"22. — Itzulerako bidean ezagun batzuk topatu genituen: gure familiaren adiskide zahar bat, bere lagunaren  besotik zihoana, bide eta zubien ingeniari bat  eta nire lehengusinetako bat bere inudearekin .","t14-22-2":"Gero nire amaren apainzalearen  ondotik igaro ginen eta hirian bisitan zeuden bi fraideren  ondotik, zeinak aitari geltokirako bidea galdetzera hurbildu baitziren. ","t15-apar-1":"15. TAULA","t15-tit-1":"Merkatua. — Janariak.","t15-01-1":"1. — Behar ditugun janariak hornitzen dizkiguten merkatarien gehiengoa merkatu estaliaren teilapean  edo ondoko kaleetan bildu da.","t15-02-1":"2. — Hestebete-saltzailea , zeinak urdaiazpikoa , odolkia , lukainka , saltxitxak  eta urdaia  saltzen baititu, gurin eta gazta saltzailearen  ondoan dago, zeinaren mahaia gazta holandarrez  beteta baitago, azal gorrikoak, camembertez , gruyere-gurpil handiz  eta gurin-puska freskoz .","t15-03-1":"3. — Haren aurrean barazki-saltzaileak  bere bezeroei eskaintzen dizkie tomate ederrak , azalorea , uraza , aza , kalabazak , meloiak  eta perretxikoak  ere. Baina garagardogileak, zeinak bere banaketa-gurdia  gelditu baitu — garagardo-barrikaz  kargatua — haren mahaiaren aurrean bertan, bezeroei hurbiltzea eragozten die. Baratzezainak orburu saski bat  ekartzen dio.","t15-tit-2":"Saldu eta erosi.","t15-04-1":"4. — Merkatuan mugimendu handia dago, salerosketaren  ordua iritsi baita. Etxekoandreek , erosketak egitera etortzen direnek, bidean gelditzen dira hestebete-saltzailearen  mahaiaren aurrean tripakiak edo txahal-burua erosteko.","t15-05-1":"5. — Sukaldari lodi bat  hegaluze eder baten prezioa eztabaidatzen ari da arrain-saltzailearekin , zeinak nahi bezala igotzen baitu prezioa. Aingira, platuxa, amuarrain eta karpa asko ekarri diote. Haren bakailaoa eta haren muskuiluak oso freskoak dira.","t15-tit-3":"Merkea eta garestia.","t15-06-1":"6. — Hegazti-saltzailea , haren ondoan kokatua, oso zintzoa da. Indioilarra, antzara, ahatea edo oilo soila saltzean, ez du prezio bidezkoa baino gehiago eskatzen.","t15-07-1":"7. — Plazaren izkinan, lehen solairuan, oihal-saltzaile batek  ireki du denda berriki, non bezeroek beti aurkituko baitute mahai-zapi, serbileta, mantal eta sukaldeko eskuoihal aukera oso ona. Solairu berean labangileak  jarri du bere tailerra. Merkatarien labanak zorrozten ditu eta baratzezainei kimatzeko labanak egiten dizkie altzairurik gogorrenaz.","t15-tit-4":"Janari-denda.","t15-08-1":"8. — Haren tailerraren azpian janari-denda handi bat ireki da duela gutxi. Ez da jada iraganeko janari-dendatxo  xume eta apala, non eguneroko gauzak baino ez baitziren saltzen — tea , txokolatea , azukre-koskorra  eta xaboia . Hemen dena saltzen dute: galleta kurruskariak, kontserbak , likoreak , rona, koinaka, kirsch-a, anisa eta curaçao-a. Ehiza ere erraz lortzen da hemen — erbia , birigarroak , eperrak , galeperrak , basahatea  edo faisaia  — eta baita tropikoetako fruituak ere, bananak  eta ananak bezala.","t15-09-1":"9. — Saltzaile oso adeitsuak  eskatzen den guztia emateko prest dago: marmelada , andere-mahatsezkoa edo irasagarrezkoa, txerri-gantza , ozpin-luzokerrak  edo sardina gaziak .","t15-09-2":"Oso erosoa da erosleentzat , zeinek gauzarik arruntenen ondoan aurkitzen baitituzte goiztiarrik bakanenak eta fruiturik goxoenak: udare zukutsuak , arana , mahatsa , mertxikak , arbendola  eta intxaurrak .","t15-tit-5":"Erosleak.","t15-10-1":"10. — Arroza  eta dilista  sardinzar ketuen  kutxaren ondoan daude; patata  eta indaba  sagarren , pikuen , aran lehorren  eta hurren  auzokoak dira. Arrautza freskoak  eta olibak  ere badaude denda honetan, eta hala saskiak  eta sareak  oso azkar betetzen dira.","t15-11-1":"11. — Etxe bikain honetako kafea  merezimenduz da ospetsua neskameen  eta sukaldarien artean, janari-saltzaile zaharrak  berak erretzen baitu ardura handienarekin.","t15-tit-6":"Zer ikus daitekeen hemen.","t15-12-1":"12. — Ez dira denak janarien bila etortzen merkatura. Teilapera daraman kaletxoaren mugimendu pintoreskoan jende mota guztia ikusten da. Hiltegiko langile onbera baten  ondoan — zeinak eskorga bat  bultzatzen baitu aurretik — hona hemen bi soldadu oporretan, beren uniforme distiratsuez oso harro: husarra  bere dolman urdinarekin eta txapel lumadunarekin, eta zuaboen kaporala galtza zabalekin eta feza buruan.","t15-13-1":"13. — Okinak , okindegiaren  atalasean dagoenak, bere ogiaren  orea oratu berri du eta labetik atera ditu opilak , txigortxoak  eta ogi biribilak , erakusleihoan daudenak.","t15-14-1":"14. — Okindegiaren gainean jostun trebe bat  bizi da, zeinaren etxean brodatzaile batzuek  lan egiten baitute. Haren ondoan garbitzaile eta lisatzaile bat  bizi da, zeinak oihalak  almidoiztatzen baititu, garbitu eta lehortu ondoren, eta lisaburdinaz  lisatzen.","t15-tit-7":"Haragia, arraina eta barazkiak.","t15-15-1":"15. — Beheko solairuko harategian  haragi mota guztiak saltzen dituzte — arkume-haragia , behi-haragia  edo txahal-haragia  — arkume-hanka, xerra, errekari eta txuleta gisa. Harakinaren morroiak  haragi hori guztia zatitzen du eta hezur-muina  bereizten. Harategiaren atean ostra-saltzailea  dago, zeinak ostrak  saltzen baititu. Eskatzen bazaio, irekitzen ditu.","t15-16-1":"16. — Merkatari horiek guztiek patentea edo lekuaren zerga ordaintzen dute; horregatik udaltzainak  errukirik gabe uxatzen ditu barazki-saltzaile ibiltari gaixoak , zeinek lehia egiten baitiete beren orgatxoetan azenarioa, errefautxoa, arbia, porrua edo zainzuri sortak, ilar freskoak, ziazerbak, mihiluak, berroa eta perrexila banatuz.","t15-tit-8":"Kontuz udaltzainarekin!","t15-17-1":"17. — Baratxuria  eta tipula saltzen dituen mutilak ondo daki berari ere ez zaiola zilegi bere salgaia merkatuaren ondoan saltzea. Korrika hasten da, karramarro, ibai-karramarro eta izkira saski bat irauliko duen arriskuan, zeina langosta eta otarrain saltzailearena baita .","t15-18-1":"18. — Denak lanpetuta daude eta zarata handia ateratzen dute; baina horrek ez du eragozten argi entzutea beirategile ibiltariaren  deiadarra eta ikatz-saltzailearen  oihua, zeinak bere orgatxoa une batez utzi baitu ikatz-zaku bat  eramateko. ","t16-apar-1":"16. TAULA Denda handia. — Bazarra. — Jostailuak.","t16-01-1":"1. — Urte berria hurbiltzen ari da. Denda handiek prestatu dituzte beren jostailuen  eta urte berriko opariren erakusketak.","t16-01-2":"Aitonari eskatu nion bazarrera eramateko erakusketa eder hori ikustera, eta onartu zuen.","t16-02-1":"2. — Lehenik arma-panel ederren aurrean gelditu ginen, non eskopeta, txanoa, sablea, ezpata-uhala eta sorbaldako pare bat baitzeuden, edo bestela kaskoa, kirasa  eta pistola . Horrek guztiak askoz gehiago interesatzen ninduen argi-linterna magikoek  baino.","t16-tit-1":"Ikuskizun ederrak.","t16-03-1":"3. — Sail berean zaindari bat  zegoen bere etxolan; kartoizko animalia-erakusketa oso bat zaintzen zuela zirudien. Zenbat animalia zeuden han! Loroa  bere makilan, errinozeroa  adarra sudurrean, ipar oreina , ostruka , tximinoa  intxaur bat karraskatzen, azeria  oilo bat eramaten, krokodiloa  aho erraldoia zabalik, gamelua , galgo lirain bat , pantera , eta gero ezagutzen ez nituen bi animalia, zeinak, esan zidatenez, erbinudea  eta hiena  baitziren. Bazegoen oraindik lehoinabarra  eta otsoa ; ondo-ondoan arratoi politak  eta gomazko sagu txikitxoak . Azkenik, hipopotamoak  eta dromedario konkordunak  osatzen zuten bilduma. Han egongo nintzatekeen orduak eta orduak, ondoan beruzko soldadutxoz  betetako kanpaleku bikain bat egon ez balitz, zeinak nire arreta erakarri baitzuen.","t16-tit-2":"Soldaduak eta gerra.","t16-04-1":"4. — Aitonak, zeina elbarria baita  eta zerbitzua utzi behar izan baitzuen zauri bat zela eta — zeinak gerra-domina ekarri baitzion — , gogoko du parte hartu zituen kanpainak kontatzea. Gogotik azaldu zizkidan miniaturazko armada txiki haren mugimendu desberdinak. Bazarra ikusten ari zen benetako soldadu talde bat — zapalaria , mendiko tiratzailea  bere txapelarekin, infanteriako sarjentu nagusia  eta artilleriako sarjentua  urrezko galoiarekin besoan — gure ondoan gelditu zen azalpenak entzutera.","t16-05-1":"5. — Aitonak, entzule hain agurgarriaz oso harro, bat-batean bataila-plan oso bat inprobisatu zuen.","t16-05-2":"Gotorlekua, bere harresi eta lubanarroekin, etsai-armadak setiatu zuen, zeinak bonbardaketa luze baten ondoren oldarrez hartzeko prestatzen baitzen. Baina setiatuek, goseak hertsatuta, irteera bat egin zuten setiatzaileen kanpalekuaren kontra. Erasoa borroka gogorrean denden inguruan uxatuta, setiatzaile garaileek beren eskuadroiak bidali zituzten jazarpenera eraso egin zuten garaituen atzetik. Haiek atzera egin zuten, gudu-zelaia hildakoz eta zaurituz josita utzita. Osasun-langileek zaurituak kanpainako ospitalera eraman zituzten, kirurgialariak senda zitzan.","t16-05-3":"Batailoi batzuen erresistentzia heroikoa gorabehera — zeinak koadroan lerrokatu baitziren — , porrota erabatekoa izan zen; armadaren hondarrak ihes egin zuen, preso asko utzita. Etsaia bere garaipena gotorlekua hartuz koroatzeko prestatzen zen. Agian kanpainaren amaiera izango zen, eta su-etenaren ondoren bake-ituna sinatu ahal izango zen.","t16-tit-3":"Urte berriko opariak.","t16-06-1":"6. — Soldadu gazteek, beteranoaren kontakizun bizia entzunez barre egiten zutenek, galdera batzuk gehiago egin zizkioten. Niri dagokidanez, mahaia inguratu nuen balezta eder bati  eta arku bati  begiratzeko, bere geziarekin . Han beste animalia-bilduma bat aurkitu nuen: bi txori kantari , urretxindor eta txinbo mekanikoak, ahal zuten guztia kantatzen, eta izaki bitxi batzuen lerroa — saguzarra , boa , dortoka , itsas txakurra , balea  eta marrazoa , mintzez eginak.","t16-07-1":"7. — Ez nien luze begiratu, amesten nuena ikusi bainuen: txotxongilo-antzoki bikain bat , dekoratu ederrekin eta oihal gorri xarmangarri batekin. Eszenatokian bi aktorek papera antzezten zutela zirudien antzezlan interesgarrienean, izan ere kartoizko ikusle txikiak palkoetan — eta baita platean eta galerian zuzendariaren atzean eserita zeudenak ere — gogotik txalotzen ari baitziren.","t16-07-2":"Zoritxarrez, antzoki hura oso garestia zen.","t16-08-1":"8. — Gainera zaila zen jostailuen artean aukeratzea, erakusleihoak mota guztietako jostailuz beteta baitzeuden: Arlekina , Polizinela , Pierrot , hegoak astintzen zituzten hontzak , txistuka ari ziren birigarroak , zaunkaka ari ziren kanitxeak, gramofonoa  eta buruhausteak. Jostailu horietako batek asko dibertitu ninduen: itsas gudu bat  irudikatzen zuen, non ontzi bati piratek eraso egiten baitzioten koko-palmondoz landatutako itsasertz baten ondoan.","t16-09-1":"9. — Mirari horiek guztiak lasai-lasai begira nitzakeen, dendan jende gutxi baitzegoen — begiluze eskukada bat ozta-ozta, dragoi bat  eta kobratzaile bat , letra bat aurkezten kutxa nagusian .","t16-10-1":"10. — Aitonari galdetu nion zertarako ziren kutxazainaren atzeko apaletako liburuak; esan zidan kontabilitate-liburuak zirela.","t16-tit-4":"Denda begiratzen.","t16-11-1":"11. — Jostailuen sailetik atera eta zaldi-tresnenera joan ginen zelak , estriboak , bridak , ahoburdinak  eta zartailuak ikustera. Sail-buruak  aitonari argibideak ematen zizkion bitartean, portzelanaren eta beiraren  erakusketa ikustera joan nintzen, non entsalada-ontzi ederrak eta te-ontzi dotoreak  baitzeuden.","t16-12-1":"12. — Lehen solairura igotzeko, kortseen  erakusleihoaren atzetik igaro ginen, galtzerdien sailaren ondotik, non galtzontzilo ederrak  baitzeuden zabalduta. Ondoan saltzaile batek  erosle bati  laguntzen zion zetazko oihal ederrak  aukeratzen.","t16-12-2":"Eskaileretatik igotzean, ohartu nintzen denda japoniar argiontziz , eguzkitakoz  eta palmondo erraldoiez  apainduta zegoela.","t16-13-1":"13. — Lehen solairuan ia ez zegoen ezer ikusteko: altzariak baino ez, kutxa gotorrak , komodak  eta haur-kotxeak . Aitzitik, dendaren ikuspegi orokorra oso interesgarria zen.","t16-14-1":"14. — Gure azpian musika-tresnak ikusten nituen: harpak , gitarrak , mandolinak , kornetak , klarineteak , biolinak beren arkuekin  eta danbor handia  ere. Pixka bat urrunago, paper-mahaian, ikasle batek  saltzailearekin  paper-zorro baten prezioa eztabaidatzen zuen. Haien ondoan abezedario eder bat  bereizten nuen.","t16-14-2":"Dendaren erdian Gabon-zuhaitz garai bat  zegoen, kandelaz, apaingarriz eta mota guztietako jostailuz betea: zurezko zalditxoez , panpinez  eta abarrez.","t16-14-3":"Lurrin-sailak , bere hortz-uren eta lurrin desberdinekin, usain oso atsegina zabaltzen zuen, guregana igotzen zena.","t16-tit-5":"Zerbait erosten dugu.","t16-15-1":"15. — Aitona aspertzen ari zenez, berriro jaitsi ginen eskailera handitik. Une batez gelditu zen astronomia-taularen  aurrean, zeinean, esan zidanez, hauek irudikatuta baitzeuden: kometak , ilargiaren eta eguzkiaren eklipseak , haize-arrosa munduaren lau alderdiekin (iparra, hegoa, ekialdea eta mendebaldea), bi hemisferioen mapa , planetak eta eguzki-sistema . Nik ez nuen ezer ulertu, eta askoz gehiago interesatzen ninduten ondotik igarotzen zen mandatariaren  libre galoiduna eta nire ondoko haizemaile politak , diru-zorroen  eta kartera-zorroen  ondoan.","t16-16-1":"16. — Mahaian lumak  eta gerriko-belarriak  ere miresten nituen, eta lore artifizial politak , saskietan dotore jarriak. Bioletak, eguzkiloreak, jazintak , geranioak , lirioak  eta kapuxinak  oso ondo imitatuta zeuden.","t16-tit-6":"Aitonaren oparia.","t16-17-1":"17. — Aitonari eskatu nion hortzetako eskuiletako  bat eros ziezadan, orratz-buruen  ondoko kutxan zeudenetako bat. Onartu zuen, eta neuk joan nintzen nire erosketa kutxan ordaintzera, zeinaren ondoan pakete handi bat  lotzen baitzuten erosle batentzat .","t16-18-1":"18. — Bat-batean, arte-brontzeen  ondoan zeuden pertsonen artean asaldura txiki bat sortu zen. Lapur bat  harrapatu berri zuen dendako detektibeak  norbaiti lapurtzen saiatzen ari zen unean. Udaltzainaren bila bidali zuten hura atxilotzeko, eta ateratzen ari ginen unean bertan errudunari komisariara eramaten zioten. "},"noto":{"t01-noto-1":"(*) Izenentzat ere latinezko forman ematea gomendatzen dugu. Horrela bakarrik saihets daitezke kontaezinezko aldaerak. Eta nola hautatu Giovanni, Jean, Johann, Jan, Hans, John, Joanes eta gainerakoen artean? Ez dugu izenen hiztegi berezirik egingo. Har dezagun latinezko nominatiboa eta esan dezagun: Ioannes, Ioanna; Iulius, Iulia; Iakobus; Andreas; Lukas. (Gramatika osoa).","t02-noto-1":"(*) Haurren jokoek maiz izen erabat nazionalak dituzte. Idoz izendatu ditugu ahal izan dugun bezala: batzuetan bereizten dituen ekintzagatik, beste batzuetan herrialde baten edo bestearen izena hartuz, nahasgarriegia ez zenean. Adibidez: upela (alemana eta frantsesa) igela  da (ingelesa), non jokalariek beren txanpon biribilak metalezko igel baten ahoan sartzen saiatzen baitira, zulodun kutxa (upel) baten gainean zabalik. Sorbalda gaineko jauzia  astokatik bereizten da soilik honengatik: buruaren gainetik jauzi egitean, jokalariek eskuak lagunaren sorbaldetan bermatzen dituzte, «astokan» aldiz bizkarrean bakarrik bermatzen dituzten bitartean. — Edo bestela: jokalari batzuk makurtzen dira, eta besteak beren bizkarren gainetik jauzi egiten dute, eskuak sorbaldetan bermatuz; lehenengoek bultzada jasan behar dute mugitu gabe, bigarrenek oreka galdu gabe jauzi egin (ikus taula bera).","t05-noto-1":"(*) Balk-o = alem. Balken, ingel. joist, fran. solive, ital. travicello, errus. балка, esp. eta port. viga. Erro teknikoa, oraindik onartu gabea, baina hemen proposatzen dena frantsesezko solive hitzaren esanahia emateko, zeina ez baita ez trabo (fran. poutre) ez zur-puska. Zoru eta sabaia eusten dituen enbor landua da.","t06-noto-1":"(*) Babo = haur txikia; ingel. baby, fran. bébé, ital. bambino.","t06-noto-2":"(*) Lambrequino = fran. lambrequin, esp. lambrequines, port. lambrequins, eta alemanez eta ingelesez ere lambrequins — hau da, alemanez, ingelesez, frantsesez, portugesez eta gaztelaniaz.","t07-noto-1":"(*) Bazkariaren xehetasunak ikus 6. eta 13. tauletan.","t08-noto-1":"(*) Hitz hau zehatza ez delako: lihoaren uzta, mahats-bilketa, sagar-bilketa? Agian hobe zatekeen « mesono » hartzea, Mondo XIV, 242. or.-n proposatua. Baina oraingoz erro berri hori ez du Akademiak onartu eta ido-mugimenduaren ohiko arauen araberako eztabaidaren zain dago.","t12-noto-1":"(*) Oharra. — Bidaia, jakina, gerra aurreko mugan igarotzen zen bezala deskribatu da.","t13-noto-1":"(*) Logelaren xehetasunak ikus 6. taulan.","t13-noto-2":"(*) Hiztegian emandako jaki-zerrendaren laguntzaz, irakasleak erraz alda dezake behean emandako menua.","t16-noto-1":"(*) Ikus 6. taula."}}