{"k":{"t01-apar-0":"LEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN DO tháblaí cabhracha Delmas ❦ AN CHÉAD SHRAITH ","t01-apar-1":"TÁBLA Uimh. 1 An Scoil. — An Ardscoil. — An Rang. ","t01-tit-1":"Cur síos ginearálta.","t01-01-1":"1. — Sa tábla seo léirítear rang in ardscoil. Sa rang seo tá ocht mbord  agus ocht mbinse . Ar gach binse suíonn triúr dalta. Suíonn an múinteoir  ar chathaoir  taobh thiar dá dheasc .","t01-02-1":"2. — Ar chlé na deisce tá cófra gloine . Ar dheis tá an clár dubh  lena cheirt  agus lena chailc .","t01-02-2":"Os cionn na deisce tá táblaí balla (, , ) agus léarscáil  ar crochadh.","t01-03-1":"3. — Níl na daltaí uile ina n-áiteanna . Tá Eoin  ina sheasamh ag an gclár; tá an cheirt ina láimh aige agus tá sé ag glanadh na bhfíoracha geoiméadracha.","t01-03-2":"Tá Peadar ina sheasamh ag an deasc; tá sé ag bailiú na gcleachtaí scríofa  chun iad a thabhairt don mhúinteoir.","t01-04-1":"4. — Is múinteoir teangacha nua-aimseartha é an múinteoir seo. Múineann sé do na daltaí conas labhairt, léamh agus scríobh i dteangacha iasachta (Gearmáinis, Béarla, Spáinnis, Iodáilis, Rúisis nó Fraincis).","t01-05-1":"5. — Tá an rang an-mhór agus an-solasmhar. Ag an gcúl tá fuinneog leathan le dhá fhuinneog aerála  agus doras gloine, chun é a aerú agus a shoilsiú.","t01-05-2":"Ní bhíonn fuacht sa rang seo. Sa lár, chun é a théamh, tá sorn an-mhaith  lena phíopa .","t01-05-3":"Sa landair tá crúcaí  buailte; orthu crochtar hataí agus cótaí na ndaltaí.","t01-tit-2":"An Chlós.","t01-06-1":"6. — Léiríonn an clog  cúig nóiméad tar éis a naoi.","t01-06-2":"Tá an sos  díreach thart, agus tá an ceacht ag tosú arís. Bíonn an sos sa chlós . Feicimid roinnt daltaí ag imirt. Tá an maor  ag faire orthu.","t01-07-1":"7. — Sa chlós feicimid daoine eile freisin: an cigire , an stiúrthóir  agus an ceann staidéir .","t01-07-2":"Scrúdaíonn an cigire na scoileanna, riarann an stiúrthóir an foras, agus faireann an ceann staidéir ar obair na ndaltaí.","t01-07-3":"Is é an ceathrú duine an doirseoir . Iompraíonn sé an clár faoina ascaill, chun na daltaí atá as láthair a mharcáil.","t01-08-1":"8. — Ag cúl an chlóis tá na fearais ghleacaíochta  agus ceardlann na hoibre láimhe .","t01-08-2":"Ar dheis an tábla is ar éigean a fheictear ranganna an cheoil agus na líníochta.","t01-tit-3":"Cur síos mion.","t01-tit-4":"Na daltaí maithe.","t01-09-1":"9. — Is iad na daltaí ar an gcéad bhinse ar dheis na deisce ná Anraí , Stiofán agus Cathal.","t01-09-2":"Tá Anraí an-aireach agus an-dícheallach; éisteann sé leis an múinteoir. Ar an mbord aige tá cóipleabhar , leabhar , foclóir  agus cás peann luaidhe . Ina leabhar tá go leor leathanach; i ngach caibidil tá roinnt alt, agus i ngach líne tá go leor focal.","t01-09-4":"Tá a chomharsa Stiofán  saothrach. Tá sé ag scríobh sa chóipleabhar an cheachta atá tugtha don chéad uair eile. Tá lámh scríbhneoireachta den scoth aige. Tá a leabhar dúnta. Ní fheictear ach an clúdach . Lena thaobh tá a chompás .","t01-09-5":"Coinníonn Cathal  an leabhar ina láimh; osclaíonn sé é chun an ceacht a athrá uair amháin eile. Mar a bhíonn ag gach dalta, tá dúchán  os a chomhair. Tá sé umhal.","t01-10-1":"10. — Ag an gcéad bhord eile suíonn Labhrás, Antoine agus Pól. Aithrisíonn Labhrás a cheacht  agus freagraíonn sé ceisteanna an mhúinteora. Tá Antoine  an-neamhaireach; uaireanta pionósaíonn an múinteoir é fiú. Is comrádaí maith é Pól , cairdiúil agus cabhrach. Tá sé an-aireach.","t01-tit-5":"Na daltaí dána.","t01-11-1":"11. — Taobh thiar d’Anraí suíonn Seoirse . Ní buachaill olc é, ach tá sé cainteach, neamhaireach agus corrthónach. Cuireann a éadromacht agus a easumhlaíocht mí-ord sa cheacht, agus is minic a thuilleann sé rabhadh géar. Tá a dhréacht  salach; déanann sé smeadar dúigh air lena pheann , agus dá bhrí sin bíonn a scriosán  de shíor á úsáid aige; tá a mhála scoile  stróicthe, chomh míshlachtmhar sin atá sé. Cad chuige a dtugann sé a pheann tobair  go rang na dteangacha nua-aimseartha?","t01-11-2":"Ní maith le Éamann , a chomharsa, é. Is fíor go bhfuil sé beagán leisciúil, ach tá sé ciúin agus socair. Ní bhíonn sé ag caint; ach in ionad éisteacht, is fearr leis scéalta a léamh ina leabhar léitheoireachta.","t01-11-3":"Is é an tríú dalta ar an mbinse seo ná Ludwig . Tá sé dícheallach. Scríobhann sé ar bhileog pháipéir bhán. Os a chomhair chuir sé an páipéar súite .","t01-12-1":"12. — Tá na daltaí ar an dara binse, ar chlé an mhúinteora, an-óg. An chéad duine, Eimile beag, níl sé in ann scríobh go maith fós; tugann sé leis a shlinn , a pheann slinne agus a spúinse .","t01-12-2":"Lena thaobh tá Ágastas agus Bearnard . Oibríonn an duine deireanach seo go maith, ach tá cuma an-mhíshlachtmhar air.","t01-13-1":"13. — Taobh thiar díobh suíonn triúr leiscéirí. Ní fhoghlaimíonn Ailbe a chuid ceachtanna. Bíonn Séamas  ina chodladh in ionad éisteacht. Tarraingíonn a leisce iomardaithe agus pionóis fiú air. Faoi dheireadh, tá Críostóir  róéadrom. Iompraíonn sé é féin go holc agus ní dhéanann sé iarracht feabhas a chur air féin.","t01-14-1":"14. — A gcomharsana, os a choinne sin, iompraíonn siad iad féin go maith. Is maith le Earnán  ord agus cruinneas; úsáideann sé i gcónaí a riail  agus a pheann luaidhe . Is dalta lae é.","t01-14-2":"Is cónaitheoir é Proinsias ; caitheann sé éide, itheann sé agus codlaíonn sé san fhoras. Is comrádaí maith é.","t01-14-3":"Bíonn Muiris ag cur faobhair ar a pheann luaidhe lena scian phóca ; tá sé an-tíosach.","t01-14-4":"Tugann sé leis a chuid leabhar go léir, a ghramadach , a leabhrán nótaí  agus fiú a cheap nótaí . Tá a mhála cáipéisí  ar an urlár taobh thiar de.","t01-14-5":"Tá an dá bhord ag cúl an ranga ag na daltaí maithe .","t01-tit-6":"An líníocht agus an ceol.","t01-15-1":"15. — I rang na líníochta tá samplaí áille ar crochadh ar an mballa, agus ón tsíleáil crochtar lampa  lena scáthlán. Tá an múinteoir  an-fhoighneach; ceartaíonn sé líníochtaí  na ndaltaí agus múineann sé dóibh conas an busta  a tharraingt ón nádúr.","t01-16-1":"16. — Dealraíonn rang an cheoil an-taitneamhach. Ann foghlaimítear conas na nótaí a léamh, conas céimeanna an scála  a chanadh — scríofa ar an chláirseach cheoil (do, re, mi, fa, sol, la, si = C. D. E. F. G. A. B.) — , conas na eochracha a aithint agus foinn áille a chanadh. Cuirtear na nótaí ar an seastán . Bíonn duine de na daltaí ag seinm an phianó , agus bíonn múinteoir an cheoil  ag bualadh an ama .","t01-17-1":"17. — Is ar éigean a fheictear cúinne de cheardlann na hoibre láimhe , mar a bhféadann na páistí foghlaim conas adhmad a locairt agus iarann a líomhadh. Ní bhíonn a leithéid i ngach scoil.","t01-tit-7":"Rang na n-eolaíochtaí nádúrtha.","t01-18-1":"18. — Múineann múinteoir na matamaitice do na daltaí céimseata, uimhríocht, áireamh agus an córas méadrach. Sa tábla feicimid na príomhfhíoracha céimseata: an ciorcal , an cearnóg , an triantán , an líne .","t01-18-2":"Feicimid oibríocht freisin; ní suimiú é, ní dealú é ná iolrú: is roinnt é.","t01-19-1":"19. — I dtábla an chórais mhéadraigh feicimid: an méadar , an scála agus a chuid meáchan, an lítear , an deacailítear , an deicilítear agus an méadar ciúbach .","t01-19-2":"Foghlaimíonn na daltaí na heolaíochtaí nádúrtha freisin  — zó-eolaíocht , luibheolaíocht , geolaíocht — agus an stair .","t01-19-3":"Sa chófra tá gléasanna don fhisic  agus don cheimic .","t01-19-4":"Ar an gcófra tá: an sféar , an cón agus an cruinneog .","t01-19-5":"Os cionn na dtáblaí tá léarscáil ar crochadh a léiríonn cúig chuid an domhain: an Eoraip , an Áise , an Afraic , Meiriceá () agus an Aigéine , agus an dá aigéan mhóra — an tAigéan Ciúin agus an tAigéan Atlantach . ","t02-apar-1":"TÁBLA Uimh. 2 An Corp Daonna. — An Sos. — Na Cluichí.","t02-tit-0":"An Corp Daonna. (Ceacht simplí eolaíochta nádúrtha.)","t02-01-1":"1. — Is iad príomhchodanna an chuirp dhaonna: an ceann, an cabhail agus na géaga.","t02-tit-1":"An Ceann.","t02-02-1":"2. — Tá dhá chuid sa cheann: an blaosc, ina bhfuil an inchinn agus atá clúdaithe le gruaig, agus an aghaidh.","t02-03-1":"3. — Inár líníocht ní fheictear an bhlaosc ná an inchinn; ach os a choinne sin feictear go han-soiléir codanna tábhachtacha na haghaidhe.","t02-04-1":"4. — Seo ar dtús an mhala éadain, a labhraíonn ar intinn láidir agus ar smaoineamh atá ag obair gan stad. Tá na huisíní an-nochta. Tá an tsúil beo agus oscailte go leathan. Cosnaíonn fabhra tiubh agus fabhraí fada í.","t02-05-1":"5. — Seo freisin an tsrón agus na polláirí. Freastalaíonn an tsrón orainn chun boladh a fháil agus chun anáil a tharraingt. Ar an dá thaobh den tsrón tá na leicne, agus níos faide anonn na cluasa. Is iad an béal agus an smig a dhéanann cuid íochtarach na haghaidhe.","t02-06-1":"6. — Is deacair iad a fheiceáil, mar go bhfolaíonn an croiméal agus an fhéasóg orainn iad. Ach tá a fhios againn go bhfuil sa bhéal dhá liopa, an ghiall uachtarach agus an ghiall íochtarach lena gcuid fiacla, agus an teanga. Leis an mbéal labhraímid agus ithimid. Leis an teanga mothaímid blas an bhia.","t02-07-1":"7. — Is iad an tsúil, an chluas, an tsrón agus an béal, mar aon leis na méara, orgáin na gcúig chéadfa: an radharc, an éisteacht, an boladh, an blas agus an tadhall.","t02-08-1":"8. — Is é an ceann, mar sin, ceann de na codanna is aisteach den chorp daonna.","t02-tit-2":"An Chabhail.","t02-09-1":"9. — Nascann an muineál an ceann leis an gcabhail. Isteach ann tagann an scornach agus an baic.","t02-10-1":"10. — Sa chabhail freisin tá go leor orgán riachtanach. Sa chliabh tá na scamhóga, lena dtarraingímid anáil, agus an croí, lárionad na beatha. Nuair a stopann an croí de bhualadh, faigheann an neach beo bás.","t02-11-1":"11. — Coinníonn na heasnacha an cliabh.","t02-12-1":"12. — Is iad codanna eile na cabhlach an taobh, an droim, na guaillí agus an bolg. Luímid ar an taobh nó ar an droim chun codladh, agus iompraímid ualaí ar an ngualainn.","t02-13-1":"13. — Sa bholg tá an goile agus na putóga. Freastalaíonn siad orainn chun an bia a dhíleá.","t02-tit-3":"Na Géaga.","t02-14-1":"14. — Tá ceithre ghéag againn: dhá lámh agus dhá chos. Leis na lámha tógaimid, coinnímid, ardaímid agus bailímid rudaí; leis na cosa seasaimid, siúlaimid agus rithimid.","t02-15-1":"15. — Nascann an ghualainn an lámh leis an gcorp. Bogann matán an-láidir, an ceann dhá cheann, an lámh, agus nascann an uillinn í leis an riasc. Déanann caol na láimhe alt na láimhe, a chríochnaíonn leis na méara agus leis na hingne. Ar an láimh feictear an féith (agus an artaire), trína ritheann an fhuil.","t02-16-1":"16. — Is iad codanna na coise: an ceathrú, an ghlúin agus log na glúine, an colpa, a bhfuil a fheoil clúdaithe ag an gcraiceann, an rúitín agus an tsáil bhoinn. Tá cnámha na coise an-tiubh agus an-láidir. Ag ceann na coise tá méara na coise. Is iad na codanna eile an bonn agus an tsáil.","t02-17-1":"17. — Sin cur síos beagnach iomlán ar an gcorp daonna.","t02-17-2":"Nóta. — Le cabhair na habairte «tá tinneas... orm (cinn agus mar sin de)» beidh an múinteoir in ann an foclóir seo go léir a shiúl arís ó thaobh na sláinte coirp maith nó olc.","t02-tit-4":"An Ghleacaíocht. (Insithe ag duine de na daltaí.)","t02-18-1":"18. — Chun bheith solúbtha, aclaí agus sláintiúil, ní mór na cosa agus na lámha a chleachtadh. Sin an fáth a n-imrímid agus a ndéanaimid gleacaíocht.","t02-19-1":"19. — I rith na seachtaine bíonn an dá ghníomhaíocht sin i gclós na scoile (féach tábla uimh. 1). Ach ar an Déardaoin agus ar an Domhnach téimid amach ar fhaiche mhór, mar a bhfuil áit le rith agus le spraoi.","t02-20-1":"20. — Tagann ár múinteoirí agus ár dtuismitheoirí linn uaireanta; ach is é múinteoir na gleacaíochta  a stiúrann na cleachtaí.","t02-21-1":"21. — Ar an bhfaiche, ar chlé an bhealaigh isteach, tá na fearais ghleacaíochta : dreapaimid an dréimire , luascaimid bun os cionn ar na fáinní  agus ar an trapéis , tarraingímid sinn féin suas go barr an dréimire rópa  nó an rópa snaidhmthe .","t02-22-1":"22. — Idir an dá linn léimeann ár gcomrádaithe thar an gcapall adhmaid  nó thar na barraí comhthreomhara . Bíonn cuid eile ag dornálaíocht  nó ag pionsóireacht  le masc agus le floiréad. Bíonn cuid eile fós, ar deireadh, ag ardú na dtromán .","t02-tit-5":"Na Cluichí.","t02-23-1":"23. — Timpeall ar na gleacaithe bíonn buachaillí agus cailíní ag imirt cluichí éagsúla. Bíonn na cailíní ag spraoi lena fonsa ; bíonn siad ag léim téide , nó glaonn siad ar a ndeartháireacha agus ar a gcolceathracha chun cluiche cróice  a imirt. Nach sásta a bhíonn siad nuair a bhuaileann siad liathróid an chéile comhraic lena gcasúr adhmaid díreach nuair a cheapann seisean go rachaidh sé tríd an ngeata go héasca!","t02-24-1":"24. — Is fearr leis na buachaillí cluichí níos bríomhaire. Imríonn siad scidilí go fonnmhar , a leagann siad go haclaí leis an liathróid . Ní dhéanann siad neamhaird ar an gcaiseal  ná ar an mbilbeacaid , ná fiú ar an bhfrog . Ach is iad na cluichí is ansa leo ná na mirlíní  agus an liathróid in aghaidh an bhalla , mar go bhfuil balla an tí gloine  díreach oiriúnach chun an liathróid éadrom a chur ar ais.","t02-25-1":"25. — Tá Eoin beag an-aclaí ar a chosa croise  agus coinníonn sé a chothromaíocht go hiontach. Lena thaobh tá roinnt comrádaithe ag imirt folach bíog  sa teach gloine sin agus taobh thiar den fhál. Is fearr le cuid eile dallóg ar an láimh  nó an eiteog , a eitlíonn ó raicéad amháin go dtí ceann eile.","t02-26-1":"26. — I lár na faiche fásann dhá chrann. Ag bun ceann acu tá seachtar nó ochtar buachaillí tosaithe ar chluiche léim thar na guaillí  . Níl an cluiche seo ar eolas i ngach tír; ach tá a fhios ag gach duine cad é léim na gabhairín, nach n-imríonn na páistí anois.","t02-tit-6":"Cluichí faoin aer.","t02-27-1":"27. — Is cluiche an-ghreannmhar é dallóg  freisin; cuireann na cailíní agus na buachaillí an púicín ar a súile ar a seal agus beireann siad ar na daoine trom a ligeann dóibh féin bheith gafa.","t02-28-1":"28. — I lár na faiche — seo cluiche atá go hiomlán Francach, cé go bhfuil sé beagán garbh: is é an béar  é, i bhfad níos callánaí ná cluiche síochánta na heitleoige  agus fiú ná cluiche Sasanach an leadóige .","t02-29-1":"29. — Is é an spórt deireanach seo pléisiúr na ndaltaí móra. Glacann ár múinteoirí féin páirt ann go fonnmhar. Éilíonn sé aclaíocht agus luas mór, agus is breá liom é. Fágaim an luascán  ag na cailíní.","t02-30-1":"30. — Ní thaitníonn cluiche Sasanach eile liom ach oiread, cluiche a d’fhéadfadh bheith contúirteach.","t02-30-1b":"Táim ag caint ar an sacar , áthas mo dhearthár is sine. Is fearr liom ár seanchluiche na bpríosúnach , atá chomh sláintiúil leis agus i bhfad níos lú garbh.","t02-tit-7":"An rothar agus na cluichí liathróide.","t02-31-1":"31. — Téim féin timpeall na faiche go fonnmhar ar an rothar .","t02-32-1":"32. — An bhliain seo chugainn foghlaimeoidh mé marcaíocht . Nach álainn an capall nuair a shiúlann sé go breá ar choisíocht nó ar sodar agus a léimeann sé na constaicí ar cosa in airde!","t02-33-1":"33. — Sa samhradh foghlaimímid snámh . Tumaimid agus folcaimid sinn féin le pléisiúr in uisce glan fionnuar na habhann. Uaireanta ag an deireadh scaoilimid balún páipéir , a ardaíonn go maorga san aer chomh luath agus a líontar le haer te é.","t02-34-1":"34. — Tá go leor cluichí eile ann freisin, ach ní chríochnóinn choíche iad a áireamh, agus ón scéal gairid seo feictear nach bhfuil na Déardaoin ar ár bhfaiche álainn leadránach ar chor ar bith.","t02-34-2":"N.~B. — Ní bheidh sé deacair don mhúinteoir an chaibidil seo a chur i gcrích, ag déanamh cur síos níos mionsonraithe ar gach ceann de na cluichí is tábhachtaí. ","t03-apar-1":"TÁBLA Uimh. 3 An Óige agus an Aos Óg.","t03-apar-2":"(Tá táblaí 3 agus 4 cumtha chun stór bunúsach focal a thabhairt, i gceithre radharc teaghlaigh, ar an aimsir, ar an aois, ar an teaghlach, ar an éadach agus ar an tsláinte.)","t03-tit-1":"An Chéad Radharc.","t03-tit-2":"Baisteadh faoin tuath.","t03-tit-3":"An tEarrach.","t03-c1-01-1":"1. — Táimid san Earrach, i mí Márta, Aibreáin nó na Bealtaine, ar cheann de laethanta na seachtaine — Dé Luain, Dé Máirt nó Dé Céadaoin. Tá sé a deich a chlog ar maidin.","t03-c1-02-1":"2. — Tá an aimsir go hálainn, an t-aer glan. Tá an ghrian ag soilsiú. Tá roinnt scamall beag  ag ardú sa spéir ghorm .","t03-c1-03-1":"3. — Is ar éigean a bhíonn duilleoga ar na crainn. Níl ar na poibleoga caola  ná ar an bplána ard  ach bachlóga fós.","t03-c1-04-1":"4. — Tá na fáinleoga  tagtha ar ais agus tá siad ag guairdeall le gártha áthais timpeall spuaice  an chloigthí , a chorónaíonn séipéal an tsráidbhaile .","t03-tit-4":"An Séipéal.","t03-c1-05-1":"5. — Tá an séipéal seo an-simplí, lena phóirse mór  agus lena chlog mór . Tá an tsnáthaid bheag  ar an uimhir X: taispeánann sí na huaireanta. Tá an cheann mhór  ar XII (an meán lae); taispeánann sí na nóiméid.","t03-c1-06-1":"6. — Sa chloigtheach tá na cloig  ag bualadh go meidhreach. Ar bharr an dín tá cros bheag chloiche .","t03-c1-07-1":"7. — Níl ag an séipéal an póirse mór amháin ; tá doras beag taoibh ann freisin. Trí dhoras sin tagann an sagart  amach as an sacraistí , ina shútán, agus téann sé i dtreo theach an tsagairt .","t03-c1-08-1":"8. — Lena thaobh tá an bhean bhainne  lena hasal . Tá sí ag filleadh ón mbaile mór, mar a dtugann sí a bainne maith do na páistí.","t03-tit-5":"An tÚllord.","t03-c1-09-1":"9. — Tá an tUasal Liath (an t-asal) an-sásta leis an siúlóid mhaidine seo. Tarraingíonn sé isteach le pléisiúr an t-aer atá cumhraithe ag an mbláth  a chlúdaíonn crainn torthaí  an úlloird in aice láimhe. Tá na péitseoga  sin agus na haibreoga sin  ar fad i mbándearg agus i mbán, agus geallann siad fómhar maith.","t03-c1-10-1":"10. — Agus idir an dá linn tá na beacha beaga  ón gcoirceog  ag eitilt ann chun a mil mhilis a bhailiú, ag crónán ag an obair.","t03-c1-11-1":"11. — Ach cad a tharla? Seo chugainn páistí an tsráidbhaile ag rith agus ag scaipeadh na ngéanna scanraithe . Tá an mórshiúl seo ag teacht amach as an séipéal tar éis bhaisteadh mhac an nótaire.","t03-c1-12-1":"12. — Dúisíonn Séamas beag ina chliabhán  le bualadh meidhreach na gclog, agus iarrann a dheirfiúr Maighdlin, ar mhaith léi freisin an mórshiúl a fheiceáil, ar a máthair í a chíoradh agus a ghléasadh ar an tairseach.","t03-c1-13-1":"13. — Aontaíonn an mháthair. Cuireann sí uirthi a ciarsúr cinn , a blús  agus a naprún  agus suíonn sí ar chathaoir íseal os comhair an dorais. Níl ar Mhaighdlin ach sciorta  agus cabhail .","t03-c1-14-1":"14. — Nach sona atá sí! Déanann sí dearmad ar a bláthanna is ansa léi, a cornáin , ar a suíonn na féileacáin , a tiúilipí , a lilí na ngleanntán  sna pota  ar an mballa  agus a rósanna , a dhéanann fál chomh hálainn sin. Bíonn sí ag stánadh ar chulaithe saibhre na mban sa mhórshiúl.","t03-c1-15-1":"15. — Is beag a bhreathnaíonn buachaillí an tsráidbhaile ar na culaithe. Ritheann siad chun tosaigh agus brúann siad a chéile chun milseáin  nó boinn  a fháil. Tá duine acu ag gol .","t03-c1-16-1":"16. — Sheas duine eile ar chrúb madra , agus teitheann seisean ag gearán agus cuireann sé cearc  lena sicíní  ar teitheadh.","t03-tit-6":"Mórshiúl an bhaiste.","t03-c1-17-1":"17. — I dtosach an mhórshiúil siúlann an bhuime . Tá caidhp álainn uirthi  le ribíní fada. Iompraíonn sí an naíonán nuabheirthe , ar fad i lása .","t03-c1-18-1":"18. — I ndiaidh na buime tagann an t-athair baiste  agus an mháthair bhaiste . Roinneann siad milseáin agus boinn. Tá lámhainní  agus hata ard  ar an athair baiste. Coinníonn an mháthair bhaiste crobhaing bláthanna álainn  ina láimh.","t03-c1-19-1":"19. — Ina ndiaidh feictear uncail  agus aintín  an linbh. Tá hata galánta ar an aintín , agus casóg fhada dhubh  agus veist bhán ar an uncail. Níos faide siar tagann an col ceathrar  agus an banchol ceathrar . Tugann an duine deireanach seo ar láimh deirfiúr  an naíonáin, Beirtí bheag.","t03-c1-20-1":"20. — Siúlann deartháir eile Bheirtí  ina ndiaidh. Tugann sé a lámh do ghaol . Ina ndiaidh siúd tagann cairde an teaghlaigh .","t03-tit-7":"Lucht féachana.","t03-c1-21-1":"21. — In aice leis an mórshiúl tá bacach , ag brath ar a mhaide croise . Iarrann sé déirc.","t03-c1-22-1":"22. — Ar an taobh eile tá buachaill an-bhéasach . Ardaíonn sé a chaipín agus deir sé «lá maith» leo siúd a bhfuil aithne aige orthu.","t03-c1-23-1":"23. — Tá muintir an tsráidbhaile tagtha amach as na tithe chun mórshiúl an bhaiste a fheiceáil. Feicimid feirmeoir  le caipín páipéir, agus lena thaobh bean feirmeora . Ansin seanbhean , ag brath ar a bata . Faoi dheireadh an muilleoir  le hata leathan feilte  agus bean feirmeora óg i mbróga adhmaid , atá ag múineadh a leanbh siúl.","t03-c1-24-1":"24. — Is pictiúr an-bheoga é.","t03-tit-8":"An Dara Radharc.","t03-tit-9":"Féile an phobail.","t03-tit-10":"Comórtais uisce agus rásaí.","t03-c2-01-1":"1. — Tá an samhradh tagtha. Meallann grian loiscneach mhí an Mheithimh (Iúil nó Lúnasa) an óige chun snámha agus chun bádóireachta.","t03-c2-02-1":"2. — Ar bhruach deas na habhann tá na rámhaithe ag baint díobh a gcuid éadaigh, chun páirt a ghlacadh sna comórtais uisce agus sna rásaí.","t03-c2-03-1":"3. — Baineann duine acu de a bhróga ; scaoileann sé na hiallacha (na cnaipí). Tá beirt dá chomrádaithe réidh cheana féin. Níl orthu anois ach geansaí  agus brístín snámha . Tá siad ag comhrá, ag fanacht lena gcomrádaithe. Tá siad ag caint ar an aonach agus ar an bhféile ar an mbruach eile.","t03-c2-04-1":"4. — Ar an talamh lena dtaobh tá éadaí a gcomrádaithe: péire buataisí , slipéir , stocaí , hataí feilte  agus tuí  agus carbhat .","t03-c2-05-1":"5. — Tá a sheaicéad  fillte go néata ag duine de na hógánaigh. Cuireann sé ar thuáille é, ina bhfillfidh a chomharsa a gculaithe beirte gan mhoill.","t03-c2-06-1":"6. — Tá an séú buachaill deireanach. Ar a cheann tá an caipín  fós. Níor bhain sé de a léine , ná a bhóna , ná a chufaí . Coinníonn sé a veist  ina láimh agus tá sé fós ina bhríste  agus ina ghealasacha . Ní bheidh sé in am don chéad rás eile, cinnte.","t03-c2-07-1":"7. — In aice leis na hógánaigh tá cosán lán de fheochadáin  ag dul síos go dtí an t-uisce, mar a bhfuil Séamas críonna ag ullmhú i measc na ngiolcach  na dtinte ealaíne , a scaoilfear tráthnóna.","t03-tit-11":"An Rás.","t03-c2-08-1":"8. — Ar an abhainn tá roinnt ban, faoi scáth a gcuid scáthanna, ag bádóireacht i mbád . Bíonn siad ag féachaint ar an rás, agus tá sé an-taitneamhach. I ngach scif  bíonn ceathrar rámhaithe  ag rámhaíocht lena ndícheall, agus coinníonn an stiúrthóir  an stiúir  agus tugann treo don árthach leochaileach. Buaileann na maidí rámha  an t-uisce go rialta, agus téann na báid éadroma ar luas meadhránach.","t03-c2-09-1":"9. — Bíonn roinnt ógánach ag iomaíocht in aice le colún an droichid ar son duais an chrainn duaise . Bogann duine acu go cúramach ar an gcuaille solúbtha sleamhain, chun an bhratach bheag  atá ceangailte den cheann a bhaint. Tá a chéile comhraic mí-ámharach  tar éis titim san uisce. Tá sé ag snámh ar ais go dtí an bruach.","t03-c2-10-1":"10. — Bíonn na buachaillí is sine ag troid ar an uisce  in aice leis an gcé . Bíonn slua mór  ag féachaint ar na cluichí seo go léir, ag brath ar ráille an droichid  agus ag plódú feadh an bhruaigh. Casann roinnt de lucht féachana timpeall, áfach, chun féachaint ar an gcluiche leis an gcuaille  nó chun mórshiúl an bhardais a mheas, atá ag dul chuig bronnadh na nduaiseanna.","t03-c2-11-1":"11. — Ar dtús ritheann roinnt gasúr  os comhair na gceoltóirí ; ansin tagann an méara , a chúntóirí agus comhairle an bhaile. Ar deireadh siúlann na comhraiceoirí dóiteáin .","t03-tit-12":"An tAonach.","t03-c2-12-1":"12. — I bpáirc an aonaigh  tá slua mór. Tagann na daoine chun na seomraí taispeántais éagsúla a fheiceáil: na capaill adhmaid , an sorcas , mar a bhfuil an taispeántas tosaithe cheana féin; an rince poiblí , mar a ligeann ógánaigh agus cailíní an bhaile dóibh féin pléisiúr an rince.","t03-c2-13-1":"13. — Ar chúl feictear an airéine , mar a dtroideann matadóir dána Spáinneach le tarbh buile ; ansin na sléibhte Rúiseacha  agus an raon lámhaigh , mar a gcleachtar airm thine agus lámhach ar sprioc.","t03-c2-14-1":"14. — Lena thaobh tá amharclann an aonaigh , mar a n-imrítear coiméide agus dráma. An-ghar dó tá seomra an fhathaigh  agus an abhaic. Tá airde an chéad duine dhá mhéadar cúig déag; is ar éigean atá an dara duine chomh mór le páiste.","t03-c2-15-1":"15. — Faoi dheireadh, seo an teach ainmhithe mór  lena ainmhithe fiáine, leis an tíogar  agus lena chrúba cumhachtacha, leis an leon  agus lena mhoing tiubh, le dhá shioráf  agus leis an eilifint , a láimhseálann a trunc chomh haclaí sin.","t03-c2-16-1":"16. — Tá an ceansaitheoir , a thraenálann na hainmhithe seo, ina sheasamh ag doras an tseomra. ","t04-apar-1":"TÁBLA Uimh. 4 An Aibíocht agus an tSeanaois.","t04-tit-1":"An Chéad Radharc. Féasta na bainise.","t04-tit-2":"An Fómhar.","t04-c1-01-1":"1. — Tá na daoine óga tar éis fás. Tá duine acu, Eoin, ag pósadh. Táimid ag fhéasta na bainise, a bhailigh ag an mbord céanna teaghlaigh an fhir nuaphósta agus na mná nuaphósta.","t04-c1-02-1":"2. — Tá an Fómhar ann, mí Mheán Fómhair. Níor bhain gaoth fhuar Dheireadh Fómhair ná na Samhna an duilliúr glas de na páirceanna fós. Tá aer an tráthnóna bog agus cumhra; sin an fáth a dtugtar an féasta faoin vearanda , a bhreathnaíonn ar an ngairdín.","t04-c1-03-1":"3. — I bhfad uainn, ar an gcnoc , tá teach thuismitheoirí Eoin, teach mór galánta , folaithe sa ghlasra; clúdaíonn fíonghoirt áille, a thugann fíon den scoth, fána an chnoic. Tugann an fíonadóir aire dóibh agus déanann sé peataireacht orthu.","t04-c1-04-1":"4. — Os cionn na bhfíniúna eitlíonn ealta patraiscí , scanraithe ag teacht an mhaoir choille . Agus siúd é, lena ghunna faoina ascaill agus lena mhála seilge ar a ghualainn, ag cuardach na dtor  lena mhadra . Coinníonn sé faire ar an eastát agus ní ligeann sé do na póitseálaithe an fhiabheatha a scriosadh.","t04-c1-05-1":"5. — Ón taobh amuigh casann fíniúin scáileáin timpeall na vearanda, agus crochtar uaithi triopaill throma .","t04-c1-06-1":"6. — Is iad na bláthanna áille fómhair a mhaisíonn an bord  ná na criosaintéimí ; chuir athair na mná nuaphósta  ceann acu i lúbóg a chóta.","t04-c1-07-1":"7. — Tá an féasta ag druidim chun deiridh. Tá an seirbhíseach  ag tosú ar mhiasa an mhilseoige a thabhairt isteach agus baileoidh sé gan mhoill na codanna den ghléas boird nach bhfuil ag teastáil a thuilleadh — na spúnóga , na foirc , na sceana , na miasa .","t04-tit-3":"An Teaghlach.","t04-c1-08-1":"8. — Tá cuma áthasach ar chách, agus taispeánann an gáire lena mbreathnaíonn máthair an fhir nuaphósta  ar a clann cé chomh sona atá sí.","t04-c1-09-1":"9. — Nascann an pósadh seo dhá theaghlach shaibhre sa cheantar. Is é Eoin, an fear céile , mac úinéara mhóir talún, agus tá sé ag éirí ina chliamhain ag monaróir rathúil.","t04-c1-10-1":"10. — Tá na céilí óg, agus mar sin féin bhí siad geallta le fada. Tá an bhean chéile óg , Marta, gleoite ina gúna bán, maisithe le bláth na n-oráistí.","t04-c1-11-1":"11. — Tá a hathair céile  sásta le bean mhic chomh maith sin, agus déanann máthair chéile Eoin  gáire agus í ag féachaint ar a hiníon chomh hálainn sin.","t04-c1-12-1":"12. — Ag ceann an bhoird suíonn na haíonna eile : gaolta, cairde, col ceathracha. Freastalaíonn an príomhfhreastalaí  orthu go tapa, agus naipcín ar a lámh.","t04-tit-4":"Na Cairde.","t04-c1-13-1":"13. — Ar dheis an bhoird tá iníon uasal , cara na mná nuaphósta, ansin deartháir na mná nuaphósta, a fear finné . Bíonn sé ag comhrá lena chailín coimhdeachta , deirfiúr an fhir nuaphósta, atá ag éirí ina deirfiúr chéile ag Marta tríd an bpósadh seo. Is bean óg chairdiúil í. Tá seoda áille aici, muince péarlaí agus bráisléad óir.","t04-c1-14-1":"14. — In aice leo tá an duine uasal a d’éirigh ina sheasamh agus a d’ardaigh a ghloine — is é cara an teaghlaigh  é. Is duine de fhinnéithe an fhir nuaphósta é. Deir sé sláinte, ólann sé ar son sláinte na lánúine óige agus guíonn sé sonas fada orthu. Tá sé i gculaith ghalánta: casóg fhada agus bróga snasta . Tugann sé a lámh don tseanmháthair , atá ina baintreach.","t04-c1-15-1":"15. — Is é an fear óg sa chasóg fhada , le croiméal caol dubh, deartháir céile Eoin . Is innealtóir mór le rá é. Suíonn sé in aice le bean uasal an-ghalánta , deirfiúr is sine Mharta agus máthair an chailín ghleoite atá ag teacht ar láimh lena col ceathrar chun bláth a thabhairt agus chun tráthnóna maith a ghuí. Tá cluasáin áille agus gruaig chóirithe ghalánta ag an mbean uasal seo.","t04-c1-16-1":"16. — Tá an col ceathrar beag, chomh greannmhar sin ina bhlús  agus ina bhrístí leathana , an-truamhéalach. Is dílleachta é . Chaill sé a athair agus a mháthair agus é an-óg. Is é a uncail a chaomhnóir , agus d’fhan sé gan phósadh chun an leanbh bocht a thógáil. Is duine maith é. Tá sé sách maol agus an-ghearr-radharcach; caitheann sé pionsnaí.","t04-tit-5":"An Milseog.","t04-c1-17-1":"17. — Ar chúl na n-aíonna, ar bhord clúdaithe le éadach boird, tá an mhilseog  leagtha amach. I vása mór tá torthaí: péitseoga , piorraí , úlla , haibreoga  agus fíonchaora . Lena thaobh — anainn , císte álainn , buidéil licéir  agus seaimpéin , agus cruacha plátaí glana .","t04-c1-18-1":"18. — Osclaíonn an buidéalaí  buidéal  seanfhíona lena chorcscriú . Tá an corc  an-docht, is cosúil. Tá naipcín  ar lámh an bhuidéalaí seo.","t04-c1-19-1":"19. — Tar éis an fhéasta rachaidh na fir chuig an seomra tobac, agus rachaidh na mná chun iad féin a ghléasadh don rince.","t04-tit-6":"An Dara Radharc. Lá ainm an tseanathar.","t04-tit-7":"An Chuairt.","t04-c2-01-1":"1. — Tá deich mbliana caite. Tá tuismitheoirí Eoin tar éis dul in aois agus is mór acu a dtriúr gharpháistí: beirt gharmhac  agus ghariníon . Ó tharla gurb é inniu lá ainm an tseanathar, tá na páistí tagtha chun comhghairdeas a dhéanamh leis.","t04-c2-02-1":"2. — Tá Peadar beag an-óg fós; níl sé ach trí bliana d’aois. Feiceann sé an cat  ag teacht chuige. Ba mhaith leis a fhionnadh álainn síodúil agus a eireaball fada a chuimilt; ní thagann sé isteach ina cheann go bhfuil faoi na lapaí galánta sin crúba géara olca, a d’fhéadfadh scríob a dhéanamh air.","t04-c2-03-1":"3. — Tá a dheirfiúr Gabrielle, atá á choinneáil ar láimh, i bhfad níos dáiríre, agus tá Máirtín, ina chóta mór  agus ina chrios leathair , ar nós duine fásta, cé go bhfuil stocaí  le feiceáil faoina bhrístí gearra.","t04-c2-04-1":"4. — Chuir a n-athair air a chóta mór tiubh geimhridh  le bóna fionnaidh , agus tá scaif ina phóca . Ar a bhean tá hata feilte le cleití , seaicéad , bó fionnaidh  agus muif .","t04-c2-05-1":"5. — Tá sé an-fhuar, mar tá an geimhreadh tagtha. Bhí an sneachta  ag titim ar feadh an lae, agus tá díonta na dtithe go hiomlán bán. Leis an oíche téann an sioc i neart. Sa spéir soilsíonn an ghealach  agus na réaltaí , ag polladh an dorchadais.","t04-tit-8":"An Bhreoiteacht.","t04-c2-06-1":"6. — Tá an dall bocht , atá ag trasnú na cearnóige os comhair na cógaslainne , á threorú ag a phúdal , an-mhí-ámharach. Tá Iustín, an cailín aimsire , ag tabhairt ón gcistin cupán  tae luibhe an-te, milsithe go flúirseach.","t04-c2-07-1":"7. — Tá an tseanmháthair , ar mhaith léi a spéaclaí  a thógáil ón mbord chun an oideas  a léamh, atá díreach scríofa ag an dochtúir , ag éirí as an gcathaoir uilleann, ag brath ar a bata .","t04-c2-08-1":"8. — Fulaingíonn sí go minic tinnis beaga, meadhráin, slaghdáin agus tinneas fiacaile; tá a cosa lag, agus níl a súile go maith a thuilleadh. Agus mar sin féin tá sí sásta a bheith ag magadh faoina sean-dhochtúir, atá ag iarraidh cógas  a ordú di i gcónaí. Inniu tá sí an-sona go bhfuil na gaolta óga timpeall uirthi.","t04-c2-09-1":"9. — Sa seomra atá dúnta go maith tá sé cluthar. Sa teallach marmair  tá tine mhaith ag lasadh , agus tá sé go deas sa solas bog ón lampa  atá díreach lasta.","t04-tit-9":"An Seanathair.","t04-c2-10-1":"10. — Rinne fiú an seanathair  dearmad go raibh sé tinn, go gcoinníonn an daitheacha ceangailte den chathaoir uilleann  é agus go raibh fiabhras agus laige air inné féin. Ní cuimhin leis a thuilleadh go raibh niúmóine air an geimhreadh seo caite agus gur chuir casacht chrua phianmhar go mór air.","t04-c2-10-2":"Agus mar sin féin is ar éigean a tháinig sé chuige féin. Anois tá sé níos fearr. Ach tá an chos, atá aige ar philiúr  curtha ar stólín íseal , ag cur pian air fós.","t04-c2-11-1":"11. — Nuair a bhíonn sé fillte go cúramach ina fhallaing the  le cnaipí móra móruisce , agus nuair a bhíonn ina aice, chun an nuachtán a léamh dó, an dílleachta bheag  lena caidhp bhán, lena gúna gorm  agus lena cába , ní ghearánann sé.","t04-c2-12-1":"12. — Gach bliain, nuair a thugann an féilire  ar ais an chéad lá de mhí na Nollag, fanann sé le mífhoighne lena gharpháistí, mar tá a fhios aige nach ndéanfaidh siad dearmad ar an lá tábhachtach seo.","t04-c2-13-1":"13. — Cuimhníonn sé le mothúchán ar na laethanta i bhfad ó shin nuair a théadh sé féin chun comhghairdeas a dhéanamh leis an marascal cáiliúil impiriúil, a bhfuil a phortráid  ar crochadh ar an mballa agus atá ina shin-seanathair ag na páistí. ","t05-apar-1":"TÁBLA Uimh. 5 An Teach agus conas a thógtar é.","t05-tit-1":"Casadh sona.","t05-01-1":"Eoin. — A uncail, ba mhaith liom go mór a fháil amach conas a thógtar teach.","t05-01-2":"An tUncail . — Níl sé deacair, a bhuachaill; tar liom agus taispeánfaidh mé duit an ceann atá á thógáil ag an Uasal Bernard  agus ina mbeidh mé i mo chónaí.","t05-01-3":"Eoin. — Agus cé a tharraing plean  an tí seo?","t05-01-4":"An tUncail. — An t-ailtire ; rinne sé líníocht an-soiléir, ceadaíodh í, agus thosaigh an conraitheoir  ar na hoibreacha.","t05-01-5":"Eoin. — Agus cé hé an conraitheoir?","t05-01-6":"An tUncail. — An tUasal Blanc, athair do chomrádaí Séamas. Stiúrann sé na hoibrithe in éineacht leis an Uasal Roux, an t-ailtire.","t05-01-7":"Seo chugainn é! Tá an tUasal Blanc ag teacht díreach in am lena riail , agus an tUasal Roux lena phlean.","t05-01-8":"Lá maith, a dhaoine uaisle. Conas atá sibh?","t05-01-9":"An tUasal Roux. — Go breá, go raibh maith agat. Lá maith, a Eoin; nach mór atá an buachaill tar éis fás!","t05-01-10":"An tUncail. — Go deimhin, fear beag ar fad. Tá sé an-dáiríre; ní mór gach a bhfeiceann sé a mhíniú dó. Inniu ba mhaith leis a fháil amach conas a thógtar teach.","t05-tit-2":"Na hOibrithe.","t05-01-11":"An tUasal Blanc. — Tar liom mar sin, a chara óig, agus míneoidh mé gach rud duit láithreach, mar is breá liom páistí ar mian leo foghlaim.","t05-01-12":"An bhfeiceann tú an t-oibrí sin leis an sluasaid  ina lámha: is é an tochailteoir  é. Tá sé ag tochailt díge , chun an phíopa uisce a chur síos. Is é freisin a thochail an talamh mar a bhfuil an teach, chun go bhféadfadh an saor cloiche na ceithre bhalla a thógáil. An chuid de na ballaí sin atá sa talamh, tugtar bunsraith uirthi . Déanann an spás atá dúnta ag an mbunsraith siléar . Tá fuinneoigín ag an siléar seo, ar a dtugtar poll aeir , doras  agus staighre.","t05-01-13":"Lean an saor cloiche  ag tógáil na mballaí, ag fágáil bearnaí do na doirse  agus do na fuinneoga .","t05-01-14":"Eoin. — Ach ní fheicim é, an saor cloiche seo!","t05-01-15":"An tUasal Blanc. — Tá deireadh curtha aige leis an obair ar an teach cheana. Tá sé thall ansin, in aice leis an stábla , ar a scafall , ag tógáil bhalla na níolainne .","t05-01-16":"Tá liaigh, umar agus luaidhlíne aige . Ach ní chuimhneoidh tú ar na hainmneacha sin.","t05-01-17":"Eoin. — Cuimhneoidh go deimhin, mar iarrfaidh mé ar m’uncail liaigh bheag agus umar, agus déanfaidh mé an luaidhlíne mé féin as sreangán.","t05-tit-3":"Na hÁbhair.","t05-01-18":"An tUncail. — Go maith. Ach inis dom, a Eoin, cad atá riachtanach chun teach a thógáil?","t05-01-19":"Eoin. — Tá cloch shnoite  agus moirtéal  riachtanach.","t05-01-20":"An tUncail. — Díreach mar sin. Féach ar an bhfear sin leis an hata mór, ar a chairt . Is é an cairteoir  é. Gach lá tugann sé anseo bloic chloiche . Díluchtaíonn sé an chairt sa chlós, agus snoíonn na saoir chloiche  na bloic agus gearrann siad lena sábh cloiche  iad. Iompraíonn an fear cabhrach  chuig an saor cloiche iad, agus cuireann seisean ina n-áit iad.","t05-01-21":"Idir an dá linn ullmhaíonn an meascthóir  an moirtéal. Tá gaineamh , aol  agus uisce  de dhíth air. Tá an t-aol ina aice i mála ; tugann cúntóir an tsaoir  gaineamh chuige i bhara , agus tá an printíseach  ag an gcaidéal . Líonann sé an buicéad . Beidh an moirtéal réidh gan mhoill. Tógann an tabharthóir  é agus iompraíonn sé ar an staighre é go dtí an scafall, mar a bhfuil an saor cloiche ag críochnú an taoibh seo den teach.","t05-01-22":"Agus anois: cad a thugtar ar an oibrí a dhéanann an díon ?","t05-01-23":"Eoin. — Is é an slinnteoir  é.","t05-tit-4":"Díon an tí.","t05-01-24":"An tUasal Blanc. — Sea, ach ar dtús tagann an siúinéir tí .","t05-01-25":"Déanann an siúinéir tí na creataí . Nascann sé na bíomaí  le dúigh . Is siúinéirí tí iad na hoibrithe sin thuas, ina mbrístí leathana veilbhite. Coinníonn duine acu píosa adhmaid, snoíonn an duine eile dúigh lena thua . Is é an duine atá in aice leis an simléar  an slinnteoir. Buaileann sé na slata ar na bíomaí , agus an slinn  ar na slata. Uaireanta cuireann sé tíleanna.","t05-01-26":"Is de thíleanna  díon an stábla, is de shlinn  díon an tí, agus is de shinc  díon na vearanda.","t05-01-27":"Eoin. — An é an slinnteoir a dhéanann na díonta since freisin?","t05-01-28":"An tUasal Blanc. — Ní hé, is é an stánadóir  nó an pluiméir é, an fear sin atá ag cur an tsolasfhuinneog  i ndíon an tí. Is é freisin a chuireann na gáitéir  agus na píopaí uisce . Sádrálann sé sinc agus stán. Is é a dhaingnigh an tintreach-shlat  agus an coileach gaoithe  ar an bhinn .","t05-01-29":"Eoin. — Mar sin tá an teach réidh?","t05-tit-5":"Na hUirlisí.","t05-01-30":"An tUasal Blanc. — Ní hé go hiomlán. Tógann an plástrálaí  as bríce  na landairí, a roinneann é ina sheomraí éagsúla. Cuireann sé an plástar  ar na síleálacha  agus ar na ballaí. Anois tá sé ag obair ar shíleáil na vearanda . Mar atá ag an saor cloiche, tá liaigh  agus umar  aige.","t05-01-31":"Ansin déanann an siúinéir na doirse, na fuinneoga, na hurláir adhmaid  agus na comhlaí .","t05-01-32":"Anois tá sé ag obair sa chlós ag a bhinse oibre . Tá sábh aige , chun an t-adhmad  a ghearradh, locar , teanntán , siséal , compás  agus casúr adhmaid .","t05-01-33":"Eoin. — Á, is fearr fós a bheith i do shiúinéir ná i do shaor cloiche! A uncail, an gceannóidh tú dom binse oibre, sábh agus locar? Déanfaidh mé bothán do Bhran.","t05-01-34":"An tUncail. — Ceannóidh, a bhuachaill.","t05-01-35":"Eoin. — Nach áthasach atáim! Agus cé hé an fear sin atá ina sheasamh ag an doras tosaigh?","t05-tit-6":"Obair an phéintéara.","t05-01-36":"An tUasal Blanc. — Is é an péintéir  é. Tá sé ina sheasamh ar a dhréimire le pota péinte  agus lena scuab . Clúdaíonn sé adhmad an dorais tosaigh, chun go mairfidh sé níos faide.","t05-01-37":"Is é freisin a ghreamaíonn na páipéir bhalla sna seomraí.","t05-01-38":"Tá an obairtheoir  ar an dréimire beag , ar an mbalcóin , ag crochadh an dallóige .","t05-01-39":"Is é an t-oibrí atá ina sheasamh ag an bhfuinneog mhór an gloineadóir . Cuireann sé na gloiní  ar phutaí . Agus is é an t-oibrí sin atá ar a ghlúine ag doras an tsiléir an glasadóir . Tá sé ag cur an ghlais . Tá an liomhán  ina aice.","t05-01-40":"Eoin. — Agus an té atá ag bualadh le casúr  ar phíosa iarainn, an glasadóir é sin freisin?","t05-01-41":"An tUasal Blanc. — Níos cruinne, is gabha  é. Gaibhníonn sé na páirteanna iarainn  don leictreoir , atá ina sheasamh ar dhíon na cóiste-thí . Tá teallach , inneoin  agus teanchair  aige.","t05-01-42":"Daingníonn an leictreoir sreang chopair  an teileafóin.","t05-tit-7":"Obair sa ghairdín.","t05-01-43":"An tUncail. — Ag cúl an chlóis , in aice leis na ráillí  agus leis an ngeata , feiceann tú an garraíodóir . Tá sé ag ullmhú gairdín bhig . Rómhair sé an talamh lena spád , cuireann sé síolta agus réitíonn sé leis an ráca . Ansin as a channa uisce  uiscíonn sé na ceapacha , agus fásfaidh na plandaí.","t05-01-44":"Tá an giolla capaill , atá díreach tar éis an capall a ghlanadh agus a bheathú, ag glanadh na cóiste  le spúinse, le caidéal láimhe  agus le buicéad uisce. Ansin cuirfidh sé isteach sa chóiste-theach í agus glasálfaidh sé an doras le bolta trom .","t05-01-45":"Sin é, anois tá tú sásta, is dóigh liom; bhí míniú go leor ann.","t05-01-46":"Eoin. — Tá, a uncail, ach ba mhaith liom an teach a fheiceáil ón taobh istigh.","t05-01-47":"An tUncail. — Beidh sin amárach. Míneoidh an tUasal Roux an plean duit agus ainmneoidh sé gach seomra.","t05-tit-8":"Leagan amach an tí.","t05-apar-2":"(Féach an plean.)","t05-01-48":"An tAiltire. — Téimis, a Eoin, treoróidh mé thú trí chodanna éagsúla an tí.","t05-01-49":"Téimis isteach san urlár íochtarach . Seo cnaipe an chloigín . Ardaímid trí chéim  an phóirse , trasnaímid tairseach  an dorais tosaigh  — agus seo sinn ag bun an staighre .","t05-01-50":"Eoin. — Is é seo an conair.","t05-01-51":"An tAiltire. — Ní hé, is é seo an halla . Tá an chonair ar chúl. Ar dheis — an seomra suí agus an seomra bia ; os comhair an tseomra bia — an chistin agus an phantrach ; ansin, ar thaobh an aghaidh, an oifig . Tá an vearanda  lena doras gloine  greamaithe den seomra suí.","t05-01-52":"Anois téimis suas an staighre. Coinnigh greim ar an ráille  agus comhair na céimeanna. Tá ceithre cinn déag ann. Seo an léibheann : táimid ar an gcéad urlár .","t05-tit-9":"An chéad urlár.","t05-01-53":"Os comhair an staighre — an leithreas  agus an seomra maisiúcháin . Ar dheis seomra codlata álainn le dhá fhuinneog ar aghaidh  an tí. Ar chlé — an seomra folctha  agus an seomra aíonna le halcóib mór . In aice leis an seomra codlata — an seomra páistí . Breathnaíonn sé ar ardán leathan . Faoin ardán sin leithreas eile , agus in aice leis an mballa — an clog , a bhuailtear don dinnéar.","t05-01-54":"Eoin. — Téimis suas go dtí an dara hurlár.","t05-01-55":"An tAiltire. — Níl dara hurlár ann. Faoin díon níl ach na seomraí áiléir  agus an t-áiléar . Tá an turas thart, is féidir linn dul síos.","t05-01-56":"Eoin. — Go raibh maith agat, a dhuine uasail, bhí sé an-suimiúil. Inseoidh mé do m’athair gach a bhfaca mé. ","t06-apar-1":"TÁBLA Uimh. 6 An Teach Istigh, Troscán, Bia, Soilsiú.","t06-apar-2":"Tá an teach réidh. Tá uncail Eoin tar éis bogadh isteach ina áit chónaithe nua, a bhfuil a leagan amach ar eolas againn cheana. Feicimis anois conas a chuir sé troscán ann. Ar dtús rachaimid go dtí:","t06-tit-1":"An seomra codlata.","t06-c1-01-1":"1. — Tháinig muid ag droch-am, mar tá an cailín aimsire ag glanadh an tseomra.","t06-c1-02-1":"2. — Ar an doirteal níocháin  tá rudaí éagsúla anseo is ansiúd, a nítear, a chíortar agus a chóirítear leo. Is iad an báisín  agus an crúsca , an scuab ghruaige , an cíor , an gallúnach  agus an spúinse , agus ar deireadh an buidéilín  le huisce béil.","t06-c1-03-1":"3. — Ar an urlár, os comhair an doirteail, tá buicéad  d’uisce salach.","t06-c1-04-1":"4. — Sa halla  feictear roinnt crúcaí  agus dhá scáth fearthainne  i seastán .","t06-c1-05-1":"5. — Ar an taobh eile den doras tá an cupard scátháin , ina gcoinnítear an línéadach .","t06-c1-06-1":"6. — Bainimis leas as go bhfuil an chailleach seomra  ag cóiriú na leapa , agus scrúdaímis a codanna. Iompraíonn an leaba  tocht sprionga maith , ar a gcuirfidh Iustín gan mhoill an tocht olla . Ansin tógfaidh sí ó na cathaoireacha dhá bhraillín  agus an blaincéad . Ansin cuirfidh sí ag ceann na leapa an piliúr fada  agus an piliúr , atá in éineacht leis an gcuilt chlúimh  ar an rug cois leapa . Leis an scuab croiticín croithfidh sí na cuirtíní  agus an ceannbhrat , agus beidh cuid den obair déanta.","t06-c1-07-1":"7. — Ansin beidh uirthi beagán ord a chur ar an mbord oíche , an clog aláraim  a thochras, an solas oíche  a ullmhú agus an choinneal  a bhreith léi, chun an coinnleoir a ghlanadh.","t06-tit-2":"An chiseán oibre agus fearas an teallaigh.","t06-c1-08-1":"8. — Tá géarghá le hord ar an gciseán oibre  in aice leis an stól  freisin. Beidh gá an bhróidnéireacht  a fhilleadh, an bord oibre  a líonadh leis an mhéaracán, leis na snáitheanna , leis na snáthaidí  agus leis an siosúr , agus clúdach an bhoird a ghlasáil leis an eochair .","t06-c1-09-1":"9. — Ar an mbord cruinn  i lár an tseomra athróidh Iustín an t-uisce sa gcarafa . Cuirfidh sí an siúcra sa siúcrán , glanfaidh sí na maidí siúcra  agus béarfaidh sí léi an scuab éadaigh .","t06-c1-10-1":"10. — Tabharfaidh taobh dheis an tseomra níos lú oibre di, mar tá an tolg  agus a chúisín  ina n-áit, agus ó tharla nach bhfuil sé fuar, níor baineadh le fearas an teallaigh  ach oiread. Tá an sluaistín , an teanchair , na cinn tine  agus an ghráta luaithe  glan; níl an scáileán teallaigh  bogtha, agus tá an bosca adhmaid  lán de lomáin .","t06-c1-11-1":"11. — Beidh uirthi fós an clog teallaigh , na coinnleoirí  agus na tráidirí do rudaí beaga  a chroitheadh, agus ansin an scáthán  a chuimilt.","t06-c1-12-1":"12. — Maidir le cliabhán  an linbh (babo ), tá sé réidh cheana.","t06-tit-3":"An seomra suí.","t06-c2-01-1":"1. — Seo an seomra suí. Is seomra an-álainn é. Tá an teallach sa chúinne deas maisithe le dealbhóg ghalánta  agus le dhá vása áille , agus é clúdaithe le lambraicín veilbhite  .","t06-c2-02-1":"2. — Chun nach lasfadh na spréacha ón tine an rug, cuireadh os comhair an teallaigh scáileán práis .","t06-c2-03-1":"3. — Lena thaobh tá deasc ghalánta bhan ar oscailt . Anseo a scríobhann bean an tí  a cuid litreacha.","t06-c2-04-1":"4. — Tá an fhuinneog maisithe le cuirtíní tulla , ceangailte le ceangail  ar crúcaí , agus le cuirtíní troma éadaigh le lambraicín  thuas.","t06-c2-05-1":"5. — I gcuas na fuinneoige coinníonn seastán bláthanna  planda glas , pailm iontach a shroicheann a duilleoga beagnach an lampa mine .","t06-c2-06-1":"6. — Is í Máire a rinne an scáthlán , an iníon uasal ghleoite  ag an bpianó . Ina suí go díreach ar an stól , tá sí ag foghlaim píosa ceoil. Tá sí an-oilte agus an-néata, mar a thaispeánann a cófra ceoil : tá ord iomlán ann.","t06-tit-4":"An Dailtín.","t06-c2-07-1":"7. — Tá a deartháir Pól ag lorg leabhair  sa leabhragán . Is buachaill  corrthónach agus do-fhulaingthe ar fad é. Ar crochadh den chófra chun leabhar atá ró-ard a bhaint, tá contúirt ann go leagfaidh sé an busta  atá thuas.","t06-c2-08-1":"8. — Baineann sé leas don amaidí seo as go bhfuil an mháthair gafa i gcomhrá le cara, bean uasal  a tháinig chun fanacht cúpla lá aici. Tá an mháthair ina suí ar an tolg  in aice leis an gcathaoir uilleann , agus a cara ar chathaoir , nach bhfeicimid di ach an droim .","t06-c2-09-1":"9. — Sa fhráma mór  ar an mballa tá portráid  gaoil. San albam , atá ar an mbord, tá grianghraif  an chuid eile de na gaolta bailithe. Tá na páistí díreach tar éis é a chasadh, mar tá na cathaoireacha  fós bailithe timpeall an bhoird.","t06-c2-10-1":"10. — Tugadh an vása Síneach poircealláin  in aice leis an scian pháipéir  do Mháire ar a lá ainm, agus is é a huncail a thug ón tSín an scáileán  a líonann cúinne an tseomra.","t06-c2-11-1":"11. — Beoite ag na pictiúir áille  ar an mballa , soilsithe ag an gcoinnleoir craobhach síleála , a soilsíonn a bhoilgeoga leictreacha  chomh meidhreach sin sa tráthnóna, dealraíonn an seomra suí seo an-taitneamhach. Déanann an rug bog , atá leata ar an urlár, agus an cloigín leictreach chomh háisiúil sin  cluthar ar fad é.","t06-tit-5":"An seomra bia.","t06-c3-01-1":"1. — Buaileadh an clog don dinnéar. Tá an teaghlach ar fad, seachas Máire, bailithe timpeall an bhoird. Tá an seomra bia téite go deas ag sorn tíleanna den scoth  lena phíopa caol .","t06-c3-02-1":"2. — Níl mórán troscáin sa seomra seo. Feadh an bhalla, os cionn an stóil , tá tobar níocháin maisiúil  ar crochadh. Lena thaobh tá an cófra bia , ar a gcuirtear na miasa fuara, an mhilseog agus na gréithe éagsúla nach bhfuil ag teastáil fós.","t06-c3-03-1":"3. — Mar sin, ar an tseilf uachtarach feicimid sicín rósta , iasc  agus vása  le torthaí . Níos ísle tá an cháis , an t-arán  agus an gléas boird , ina bhfuil gach a bhfuil de dhíth chun an sailéad a bhlaisiú: ola, fínéagar, salann  agus piobar . Ar deireadh, ar an tseilf íochtarach tá pióg  in aice leis an mustardán .","t06-c3-04-1":"4. — Tá clog an tseomra bia, ar a dtugtar an clog balla , de chruth an-neamhghnách. Tá sé curtha i bhfráma adhmaid, ina bhfuil freisin an baraiméadar  agus an teirmiméadar .","t06-tit-6":"Conas a thugtar an dinnéar.","t06-c3-05-1":"5. — Timpeall an tseomra ar fad tá na ballaí clúdaithe le painéil adhmaid  de dhair chéarach. Dúnann cuirtín éadaigh  go maith go leor an doras a théann go dtí an vearanda. Ann sin a rachaidh an teaghlach tar éis an dinnéir chun caife a ól. Tá na cupáin  agus na sásair  leagtha amach cheana ar an drisiúr .","t06-c3-06-1":"6. — Os cionn an bhoird tá lampa crochta  ceangailte den tsíleáil; líonann a solas an-gheal an seomra bia ar fad sa tráthnóna.","t06-c3-07-1":"7. — Féachaimis anois ar an mbord dinnéir féin . Nuair a tháinig an teaghlach isteach, bhí an bord leagtha. Ar an éadach boird  cuireadh ag gach áit pláta , naipcín , spúnóg , forc , scian  agus gloine . Bhí ann freisin buidéil  don fhíon agus carafa  don uisce.","t06-c3-08-1":"8. — Thug an seirbhíseach  isteach ar dtús an sáspan anraith , ina bhfuil an t-anraith fós ag gail. Anois tá sé ag tabhairt an chéad mhias , an ceann feola. Ansin freastalóidh sé ar chách leis na cinn atá ainmnithe againn; agus ar deireadh, tar éis na milseoige, bainfidh sé leas as go bhfuil na tiarnaí tar éis dul chuig an vearanda chun an bord a ghlanadh agus ord a chur ar an seomra bia arís.","t06-c3-08-2":"Nóta. — Níl na focail choitianta faoin mbia tugtha anseo ach i línte ginearálta. Cuirfear leis an liosta sa dá thábla «An tOstán» (uimh. 13) agus «An Margadh» (uimh. 15).","t06-tit-7":"An chistin.","t06-c4-01-1":"1. — Sa chistin, mar a bhféachaimid tríd an doras leathoscailte, buaileann mí-ord pictiúrtha linn. Os comhair an teallaigh , mar a bhfuil an tine  ag cnagadh, tá an meaisín bhior  suite. Tá rósta iontach  curtha ar an mbior  agus é ag bruith.","t06-c4-02-1":"2. — D’fhan an boilg  agus an sluaistín guail , ar baineadh úsáid astu ar ball, ar an urlár in éineacht leis na lomáin .","t06-c4-03-1":"3. — Ar sheilf an teallaigh tá ord: an lóchrann , an bosca cipíní  lena chipíní , an coinnleoir  agus an coinnleoir oíche  lena choinneal  — gach rud ina áit féin. Os a choinne sin, fágadh an buicéad guail mór , lán de ghual , ar a ndeachaigh an cócaire  síos sa siléar ar ball, i lár na cistine.","t06-c4-04-1":"4. — Is é an fáth go gcaithfidh an bhean bhocht deifir a dhéanamh, chun go mbeidh an bricfeasta in am. Anois tá sí ag an sorn , ag suaitheadh an anlainn , nach féidir a ligean dó dó.","t06-c4-05-1":"5. — San oigheann  tá an phióg a rinne sí do na páistí don sólaistí á bácáil. Os cionn an tsoirn tá an ladar  agus an spúnóg pholltach  ar crochadh.","t06-tit-8":"Gréithe na cistine.","t06-c4-06-1":"6. — Tá an tsraith corcán , atá ar crochadh ar chúl an tseomra, an-ghlan. Tá na corcáin phráis áille , an crúsca bainne , an síothlán  agus an scríobán  glanta go cúramach.","t06-c4-07-1":"7. — Tá an sáiléar  ar sheilfín bheag in aice leis an taephota  agus leis an mbuidéal ola . Sa tarraiceán , is dócha, tá na gréithe boird agus sceana na cistine.","t06-c4-08-1":"8. — Tá an scuab  agus an scuab chleití  sa chúinne. Tá an cócaire díreach tar éis úsáid a bhaint as an gceap gearrtha ; d’fhág sí in aice leis an bhfuinneog é.","t06-c4-09-1":"9. — Tá an tuáille  ar crochadh ar an mballa in aice leis an tonnadóir . Sa chuid seo den chistin coinnítear an greille , an tua bheag  agus an clár gearrtha . Ansin, os cionn na tua bige, ar an tseilf , tá na pota , an corcán iarainn  lena chlúdach  agus an coire . Tá an friochtán  ar crochadh lena thaobh.","t06-c4-10-1":"10. — Níl ach an sconna práis  ag caitheamh loinnre sa chúinne seo. Caithfidh an doirteal , ar a bhfuil crúsca mór , bheith an-áisiúil lena chófra beag, mar a gcoinnítear an bairillín fínéagair  lena sconna beag , an bosca bruscair  agus na gréithe salacha .","t06-tit-9":"Cad eile a choinnítear sa chistin.","t06-c4-11-1":"11. — Is dócha go mbaineann an tobán mór , ina nitear na glasraí , agus an coire iarainn , atá ar an urlár tíleanna , leis an gcófra beag sin freisin.","t06-c4-12-1":"12. — Ní easpa sorn atá ar an gcócaire, mar seo, ar chúinne an bhoird, tá dóiteoir gáis , agus air tá uisce á théamh i gcorcán. Insíonn an gal  a thagann as dúinn go gcaithfidh an t-uisce bheith ag fiuchadh. Is dócha gur don chaife an t-uisce sin, mar seo ar an gceann eile den bhord tá an pota caife  agus an muileann caife .","t06-c4-13-1":"13. — Tá an dóiteoir ceangailte den phíopa gáis  le feadán rubair fada .","t06-c4-14-1":"14. — Tá an bhean lae , a thagann chun cabhrú leis an gcócaire, ag ullmhú na nglasraí don dinnéar. Nuair a bheidh siad glanta agus nite, cuirfidh sí sa gcorcán  iad go dtí go dtiocfaidh an t-am iad a bhruith.","t06-tit-10":"An seomra folctha. (An seomra ina bhfolctar.)","t06-c5-01-1":"1. — Níl fágtha ach áit amháin le feiceáil, chun príomhsheomraí an tí a aithint: leagan amach an tseomra folctha. Ní bheidh sé fada, mar tá sé beag, agus feicfimid go tapa go bhfuil téitheoir maith ag an bhfolcadán   , go bhfuil an gallúnadán  ar láimh ag an duine a fholcann, agus go gcaithfidh an crochadán tuáillí  triomú na dtuáillí  a éascú.","t06-c5-02-1":"2. — Tá ballaí an tseomra seo clúdaithe le tíleanna gloinithe , rud a lig dóibh an cith  a chur, gan eagla go millfeadh an t-uisce a spraeáiltear iad. Críochnaíonn báisín beag since , do fholcadh na gcos, an troscán. ","t07-apar-1":"AN DARA SRAITH TÁBLA Uimh. 7","t07-tit-1":"An Chéad Radharc.","t07-tit-2":"An Sráidbhaile sa Gheimhreadh.","t07-c1-01-1":"1. — Ar shaoire na hAthbhliana chuaigh mé le m’athair go Baile Nua, sráidbhaile ina raibh gnó aige.","t07-c1-02-1":"2. — Chuaigh muid sa chóiste , a théann idir an baile mór agus an sráidbhaile seo; ach ó bhí sé an-fhuar, níorbh aoibhinn ar chor ar bith an turas i gcarr chomh míchompordach.","t07-c1-03-1":"3. — Bhíomar an-sásta, mar sin, nuair a stop an tiománaí a chóiste sa chearnóg, os comhair tábhairne «An Béar Bán» . Bhí fear an tábhairne  ag fanacht linn ar an tairseach, ag caitheamh a phíopa go socair.","t07-c1-03-2":"Thug sé cuireadh dúinn teacht isteach, agus níorbh éigean mé a iarraidh faoi dhó chun suí os comhair na tine fíniúna a bhí ag cnagadh sa teallach. Ansin ba chuma liom faoin ngaoth aduaidh ghéar, a chuir an fhógra  sean ag díoscán agus a d’iompair i ndlaoithe dubha an deatach  a bhí ag teacht as an simléar.","t07-c1-04-1":"4. — Ba é am an dinnéir é. Gan mhoill thugamar an urraim chuí don bhia simplí ach blasta a tugadh dúinn .","t07-tit-3":"Roinnt cuairteanna.","t07-c1-05-1":"5. — Tar éis an dinnéir chuaigh mé le m’athair, atá ina ghníomhaire árachais, chuig a chuid cliant. Ar dtús thugamar cuairt ar an ngabha , atá ina chónaí in aice leis an tábhairne. Bhí sé ag cur crúite ar chapall. Chuir neart a chúntóra iontas orm, a choinnigh crúb an chapaill go daingean lena naprún leathair, agus an gabha ag bualadh na crúite  le buillí troma casúir.","t07-c1-06-1":"6. — Ansin chuaigh muid chuig gréasaí an tsráidbhaile , chuig Séamas críonna. Cé gur buatais iontach a bhí mar fhógra aige, ní raibh sé ach ag deisiú péire sean de bhróga caite.","t07-c1-06-2":"Dúirt an seanfhear linn agus é ag gáire: «Sa bhaile mór ba „ghréasaí” mé, agus ní raibh custaiméirí agam. Anseo is „deisitheoir” mé, agus tá obair go leor agam.»","t07-c1-07-1":"7. — Labhair sé linn faoina chomharsa an bearbóir , a bhfuil a chuid custaiméirí go léir míshásta. Bíonn a rásúir maolaithe i gcónaí, agus ní ghearrann a shiosúr riamh mar is ceart. Ach ó tharla gurb é an t-aon bhearbóir sa tsráidbhaile é, níl aon rogha eile ag na daoine ach a mbearradh agus a lomadh a fháil uaidh. Ina theannta sin is duine sprionlaithe agus mífhial é.","t07-c1-08-1":"8. — Ar an dea-uair, níl na comharsana eile cosúil leis. Is duine maith, dícheallach agus cabhrach é an roithleoir , mar shampla. Is pléisiúr an charr a thabhairt dó lena dheisiú. Bíonn a chuid oibre déanta go glan i gcónaí.","t07-c1-09-1":"9. — Níor ghearán Séamas críonna faoin diallaitiúir  ach oiread, a gcabhraíonn sé leis uaireanta na húmacha a fhuáil, nuair nach bhfulaingíonn an obair moill.","t07-c1-09-2":"D’fhiafraigh m’athair de faoin teaghlach. «Tá gach duine slán. Tá m’iníon mhic ar scoil . Tá an mhúinteoir  an-sásta léi; is dalta maith í . Ní hionann agus an dailtín seo, mo mhac; níl ina cheann ach cluichí. Ní féidir leis an múinteoir  rud ar bith a chur á fhoghlaim aige.»","t07-tit-4":"Cúlchaint an tsráidbhaile.","t07-c1-10-1":"10. — Ansin d’inis an seanfhear dúinn nuacht an tsráidbhaile. Bhí siad ar tí scoil nua a thógáil, mar tá an ceann atá sa halla baile imithe róchúng. Níorbh obair mhór é, mar ba leor cuid de ghairdín an mhuilleora a cheannach. Bheadh sé an-áisiúil don fhear bocht. Ó thosaigh na sioctha níorbh fhéidir le clocha an mhuilinn  an t-arbhar a mheilt, mar tá an roth  greamaithe ag an oighear  ar an sruthán .","t07-c1-11-1":"11. — «Ó tharla go bhfuilimid ag caint ar thógálacha: an bhfaca sibh ár séipéal nua ? Tá sé an-phictiúrtha faoina chaipín sneachta. Suíonn na préacháin , nach n-aithníonn a sean-chloigtheach a thuilleadh, go gruama ar an gcrann mór sa reilig .»","t07-c1-12-1":"12. — Chuir trácht na reilige i gcuimhne don ghréasaí na daoine a bhí ar aithne ag m’athair agus a fuair bás i rith na bliana. «Nach iomaí uaigh , a dhuine uasail, atá curtha leis na sean-chinn faoin gcufróg ! Thóg an bás ár sean-nótaire. Bhí an sráidbhaile ar fad ag a shochraid.»","t07-c1-13-1":"13. — «Sin é a chomharba ag scátáil ar an sruthán. Tháinig sé an lá faoi dheireadh chun go ndeisínn strapa a scáta , a bhí briste.»","t07-c1-14-1":"14. — «Agus thall ansin, ar bhruach an tsrutháin, an maor páirce nua . Is iar-shaighdiúir é agus is scanradh dhailtíní an tsráidbhaile é. Scaipeann siad chomh luath agus a fheiceann siad a loirgníní  agus a chaipín .»","t07-c1-15-1":"15. — «Á! sin é Iósaef críonna ag tabhairt cairte brosna  don bháicéir. — Go deimhin, arsa m’athair, aithním a fhoireann miúileanna . Caithfidh mé labhairt leis, agus bainfidh mé leas as seo. Slán agat, a Shéamais chríonna.»","t07-c1-16-1":"16. — Díreach agus muid ag imeacht, bhí páistí an tsráidbhaile ag teacht amach ón scoil agus ag caitheamh iad féin ar an sleamhnán oighir , agus baol ann go dtitfidís agus go mbrisfidís rud éigin sa titim . Thóg duine acu ón roithleoir a shleamhnán , chuir sé comrádaí ann agus rith sé leis.","t07-c1-17-1":"17. — Chaith cuid eile iad féin ar an mbáisín sneachta  in aice leis an droichead  agus thosaigh siad ag caitheamh liathróidí leis an bhfear sneachta , a rinne siad an lá roimhe sin agus ar thug siad hata, píopa agus mála scoile ar a ghualainn dó.","t07-c1-18-1":"18. — Ba chuma leo faoin ngaoth oighreata agus faoin bhfuacht. Ní raibh fiú scaif  ag a bhformhór, agus chun iad féin a théamh tar éis an chluiche liathróidí sneachta , ba leor dorn de chastáin the , ceannaithe ó Jacqueline chríonna, an bhean díola, atá ar crith leis an bhfuacht faoina seál róthanaí .","t07-tit-5":"An Dara Radharc.","t07-tit-6":"An Fheirm san Earrach.","t07-c2-01-1":"1. — Le gach áthas an gheimhridh, fáiltímid le lúcháir mhór roimh fhilleadh an Earraigh.","t07-c2-01-2":"Nach taitneamhach an pictiúr é clós na feirme tráthnóna, i mí na Bealtaine!","t07-c2-02-1":"2. — Ag bun na spéire tá an ghrian  ag dul faoi go mall, ag báthadh na bpáirceanna  le gathanna corcra . Tá an treabhdóir dícheallach  ag deifriú chun a ghort  a threabhadh.","t07-c2-02-2":"Lena chéachta , atá á tharraingt ag capall láidir , tarraingíonn sé an eitre , ina scaipfidh an síoladóir  le doirne an síol a thabharfaidh diasa óir.","t07-c2-03-1":"3. — Bhain na buanaithe  lena speala féar na móinéire, thriomaigh na hiompóirí an féar , á iompú lena bpíce  agus lena rácaí, agus seo iad ag filleadh abhaile.","t07-c2-03-2":"Siúlann cuid acu os comhair an chairr throim, atá á tharraingt ag daimh, agus na huirlisí ar a nguaillí. Tá cuid eile, atá níos leisciúla, socraithe go compordach ar an bhféar cumhra.","t07-c2-04-1":"4. — Ag dul thar bráid, beannaíonn siad go cairdiúil don gharraíodóir , atá ag saothrú sa ghairdín , ag bearradh na gcrann torthaí agus ag beangú na bpiorraí . Tá na plumaí  faoi bhláth, agus sa ghlasraígh  atá leasaithe go maith tá na glasraí, an cabáiste agus an leitís go breá cheana.","t07-c2-04-2":"Ar an bhfál íseal osclaíonn péacóg álainn  a heireaball, chun a cuid cleití iontacha a thaispeáint.","t07-tit-7":"Clós na feirme.","t07-c2-05-1":"5. — Tá doirse an stábla  ar oscailt, agus feictear an mhainséar agus leaba  na lárach , a bhain an giolla capaill  den chrann díreach anois. Siúlann an searrach , chomh greannmhar sin ar a chosa fada, i ndiaidh a mháthar, ag pramsáil.","t07-c2-06-1":"6. — In aice leis an tobar  tagann na ba  chun ól as umar adhmaid , atá ina n-áit uisce. Baineann an lao  leas as an deis chun diúl, agus déanann an damh , agus boladh maith an fhodair aige, géimneach ghlórach agus ardaíonn sé go bródúil a cheann lena adharca cumhachtacha .","t07-c2-07-1":"7. — Tá gach duine ag obair. Coinníonn an bhean oibre  téad an tobair . Tarraingíonn sí uisce leis an mbuicéad , chun deoch a thabhairt do na hainmhithe. In aice leis an scioból  tá fear ag cruinniú an tuí atá scaipthe, agus os comhair dhoras na feirme  tá sníomhaí chríonna  lena tuirne agus lena coigeal ag sníomh an lín nó an chnáib, mar a bhíodh sna seanlaethanta.","t07-tit-8":"An Feirmeoir.","t07-c2-08-1":"8. — Stiúrann an feirmeoir  an obair seo go léir agus tugann sé treoracha dá dhaoine. Ordaíonn sé an bhráca  agus an piocóid  a chur faoin sciathán, atá fágtha in aice le both  an mhadra .","t07-c2-09-1":"9. — Scanraíonn a chuid glaonna an colúr , a eitlíonn ar a dhícheall chuig an gcolúrlann , agus na cearca , a dheifríonn ar ais chuig an gcró .","t07-c2-10-1":"10. — Os comhair na caoraigheann  tá an t-aoire críonna  ag cruinniú a thréada . Agus a bhachall  ina láimh, nach scarann leis, mar nach scarann a bhlús tréigthe  ach oiread, tiomáineann sé isteach sa loca na reithí , na caoirigh , na huain , na gabhair  agus na meannáin . Siúlann a mhadra dílis , Argus, ar deireadh agus deifríonn sé lena thafann na cinn atá ar gcúl.","t07-c2-11-1":"11. — Ní chuireann an torann agus an fuadar seo go léir isteach ar shuaimhneas na bó bhainne maithe , a bhíonn ag baint gliogar as a clog  agus í á crú os comhair dhoras na bóithe .","t07-c2-12-1":"12. — Dealraíonn sí a thuiscint go gcaithfidh sí bainne a thabhairt, chun go bhféadfaidh bean an fheirmeora  an t-im a mhaistreadh sa chuinneog  nó cáiseanna den scoth a dhéanamh , a thriomaíonn ar chlár curtha trasna an dabhaigh .","t07-c2-13-1":"13. — Coinnítear an déirí  ar fad glan ag an mbuachaill aimsire , a nigh na cannaí  díreach anois sa bhuicéad mór atá á iompar aige.","t07-tit-9":"Clós na n-éan.","t07-c2-14-1":"14. — Ina bhróga adhmaid troma siúlann sé go místuama go leor agus scanraíonn sé dá bhrí sin an turcaí , na lachain , na bardail  agus na géanna , a osclaíonn a ngoba  go leathan agus a thógann gleo imníoch.","t07-c2-14-2":"Ardaíonn an coileach , atá níos cathaithí, a chíor dhearg , croitheann sé cleití a eireabaill  agus scaoileann sé «cuc-a-dú-dal-dú» glórach.","t07-c2-15-1":"15. — Bíonn an chearc ghoir  ag scríobadh sa charn aoiligh  lena sicíní . Ritheann an banbh  chuig a mháthair, chuig an gcráin ollmhór , atá le feiceáil in aice leis an gcró.","t07-c2-16-1":"16. — Ina gcliabháin itheann na coiníní  go santach an féar bog , a thugann iníon an fheirmeora chucu. Is mór ag Eibhlín a cuid coiníní, agus gach lá, tar éis di na huibheacha úra  a thógáil sa chró, tagann sí ar cuairt chuig a cairde beaga. ","t08-apar-1":"TÁBLA Uimh. 8 An Chéad Radharc. An Fómhar . — Aghaidh na bpáirceanna.","t08-c1-01-1":"1. — Le teacht an tsamhraidh tá aghaidh nua ar na páirceanna arís. Tá an síol a cuireadh san eitre tar éis fás; d’ardaigh planda beag glas as an talamh agus thug sé a dhias. Líonadh an gráinne, ansin aibigh sé, agus anois níl fágtha ach an fómhar a bhaint.","t08-c1-02-1":"2. — Tá bláthanna na bpáirceanna ar oscailt. Cuireann na gormáin , na poipíní  agus na méiríní sí  caismirt mheidhreach i dtón cothrom an arbhair lena gcorólla úra.","t08-c1-03-1":"3. — Tá na crainn torthaí gléasta i nduilliúr; tá na torthaí aibí. Cromann an crann silíní beag  faoi na silíní áille , a bhaineann agus a itheann na páistí le pléisiúr.","t08-c1-04-1":"4. — Is féidir leis an tréad bheith saor an lá ar fad anois.","t08-c1-04-2":"Tá na huain  tar éis fás agus tá siad ina gcaoirigh bhreátha  agus ina reithí bhreátha  le holann thiubh. Bíonn siad ag ithe an fhéir go socair ar an bhféarach , atá breactha le nóiníní.","t08-c1-04-3":"Bearrfar an olann de na hainmhithe seo gan mhoill, olann as a ndéantar an t-éadach dár gcuid éadaigh.","t08-tit-2":"An tAoire.","t08-c1-05-1":"5. — Dealraíonn nach mbreathnaíonn an t-aoire  mórán orthu. Níl a shuim ach sa stoirm atá ag dul thar bráid ag bun na spéire, agus dealraíonn an buachaill caorach , ag tabhairt a bhuidéil  chun a bhéil, níos neamhairdiúla fós.","t08-c1-06-1":"6. — Tá an teas ag brú; seo an madra  ag dul chun é féin a fhuarú; ólann sé uisce úr an tsrutháin  agus scanraíonn sé frog beag bocht , a bhí i bhfolach san fhéar ar an mbruach. Léimeann seisean isteach san uisce glan, mar a bhfuil na duilleoga báite  faoi bhláth.","t08-c1-07-1":"7. — Tá an glasóg  á folcadh féin in aice leis an tobar beag , a bhrúchtann idir dhá chloch agus a théann i bhfolach faoi na sceacha deilgneacha  agus faoi na toim sceiche gile .","t08-tit-3":"An Fómhar.","t08-c1-08-1":"8. — Do pháistí an tsráidbhaile is am an-mheidhreach é baint an arbhair. Bíonn siad ag tumadh go meidhreach  ar na cruacha tuí , cabhraíonn siad leis na buanaithe , agus fad is atá siad sin ag baint an ghoirt  lena speala , atá faobhraithe go maith ar an gcloch fhaobhair , cruinníonn siadsan an t-arbhar agus ceanglaíonn siad ina phunanna  nó ina cheanglacha  é.","t08-c1-09-1":"9. — Uaireanta ligtear do na cinn is mó an corrán  a úsáid chun na gais óir  a ghearradh, gais a iompraíonn diasa troma , lán de ghráinní; agus na cinn bheaga, agus iad ag faire ar an eallach  atá ag innilt ar an móinéar  faoi scáth na teile móire , beireann siad lena líon  ar fhéileacáin áille.","t08-c1-09-2":"Dreapann cuid acu fiú ar an gcairt , chun na punanna a leagan a thugtar dóibh ar an bpíce .","t08-c1-10-1":"10. — Ar fud an mhachaire ar fad , mar a n-éiríonn na fuiseoga , tá fuadar mór. Tá gach duine gafa leis an bhfómhar. Ach fad is a bhíonn na daoine bochta ag glacadh leis na sean-uirlisí mar a bhíodh — speala, corráin agus súistí  — baineann na húinéirí saibhre a gcruithneacht nó a seagal  leis an inneall bainte . Ansin, gan na punanna a thabhairt chuig an scioból, déanann siad cruacha móra  ar an láthair féin.","t08-c1-11-1":"11. — Ansin tugtar an inneall buailte , a chasann an lócamóibíl  tríd an gcrios tarchurtha , agus mar sin scartar an gráinne ón tuí gan an ghort ina bhfuil sé curtha a fhágáil.","t08-tit-4":"An Stoirm.","t08-c1-12-1":"12. — Le linn an fhómhair briseann stoirmeacha láidre amach go minic . Ar dtús cluintear i bhfad uainn tormán na toirní; éiríonn gaoth aniar láidir  agus lúbann sí go dtí an cnead na crainn is mó sa choill . Gabhann scamaill dhubha  an spéir; trasnaíonn zigeanna dallta na tintrí  iad. Tosaíonn an bháisteach ag titim, agus uaireanta an chloch shneachta freisin, ag leagan an arbhair atá réidh don fhómhar.","t08-c1-13-1":"13. — Is minic a lasann an tintreach foirgneamh éigin. Mar sin, anuraidh dódh díon an mhuilinn ghaoithe  go talamh, agus briseadh a dhá sciathán .","t08-c1-14-1":"14. — Tar éis cúpla uair an chloig filleann an suaimhneas. Ag bun na spéire nochtann tuar ceatha lonrach , agus tosaíonn an nádúr arís ar an mbeatha a bhí briste ar feadh tamaill. Filleann muintir an tsráidbhaile, a bhí ar foscadh sna botháin , ar an obair agus tosaíonn siad go cróga ar an damáiste a rinneadh a dheisiú.","t08-tit-5":"An Dara Radharc.","t08-tit-6":"An tSealgaireacht. — Baint na bhFíonchaor. — An Iascaireacht.","t08-c2-01-1":"1. — Faoi dheireadh mhí Lúnasa nó faoi lár mhí Mheán Fómhair, de réir an cheantair, osclaítear an tsealgaireacht. Chomh luath agus a mheallann céad ghathanna na gréine na laghairteanna  as a bpoill, bíonn an sealgaire  ag dul amach lena mhadraí .","t08-c2-02-1":"2. — Chuir sé air a chulaith sealgaireachta láidir  d’éadach tiubh agus na loirgníní leathair, a ligfidh dó siúl tríd an bhféar fliuch, mar a bhfuil na buafanna  i bhfolach; thóg sé an gunna  agus an mála sealgaireachta  — agus chun bóthair.","t08-c2-03-1":"3. — Tugann díograis na sealgaireachta é go lár an fhíonghoirt féin, mar a bhfuil an bhaint faoi lánseol. Ligeann páistí an fhíonadóra, a fhaireann na gabhair in aice leis an mbóthar de ghnáth, dóibh inniu innilt mar is mian leo agus, tar éis dóibh an sean-phocán  a cheangal de chuaille — pocán a bhainfeadh leas as an tsaoirse cinnte chun teitheadh — glacann siadsan a gcuid den ghreann freisin. Tógann duine acu triopall as an gciseán fíonchaor  agus bíonn sé ag spraoi ag fáisceadh an tsú  isteach i gcupán , chun go ndéanfar múst (fíon gan choipeadh) de. Corónaíonn duine eile é féin le fleasc duilleog , atá díreach fite aige. Lena dtaobh tagann gealbhain dhána  go dtí an fáisceán féin, chun fíonchaora a ghoid.","t08-c2-04-1":"4. — Fad is atá na páistí ag spraoi, bíonn na fir ag obair. Iompraíonn na buanaithe  na fíonchaora go dtí an siléar i gciseáin dhroma ; deisíonn an cúipéir  na bairillí , féachann sé an bhfuil na cláracha  agus na tóin  slán, agus athraíonn sé na fáinní briste . Is é freisin a rinne na dabhcha móra , ina ndoirtear na fíonchaora , chun go gcoipfidís.","t08-c2-05-1":"5. — Nuair a bheidh an choipeadh thart, doirtear an fíon, agus cuirtear an fuílleach faoin bhfáisceán ; ag casadh an scriú mhóir go mall , fáisctear an sú, a ritheann isteach sa dabhach  agus a thugann fíon  fós.","t08-tit-8":"An Beoir agus an Ceirtlis.","t08-c2-06-1":"6. — Ar bhalla an tsiléir  casann craobh leannlusa . Anseo níl ann ach maisiú, ach i dtíortha eile, mar a bhfuil an fhíniúin an-ghann, saothraítear an leannlus chun beoir a dhéanamh.","t08-c2-07-1":"7. — Cromann an crann úll beag  faoi na húlla, a thabharfaidh ceirtlis den scoth nuair a aibeoidh siad. Ina gcliabhán  féachann an canáraí  agus an lasair choille  le héad ar na gealbhain atá ag spraoi faoi shaoirse.","t08-c2-08-1":"8. — Chomh fada agus a shroicheann an tsúil, ar fhána na gcnoc tá sraitheanna cuaillí , a thacaíonn leis na fíniúna iontacha , trom le triopaill.","t08-c2-08-2":"Ar feadh na bliana ar fad shaothraigh an fíonadóir  chun aire a thabhairt dá fhíonghort , agus seo é luaite as a chuid oibre le fómhar maith. Líonann na bainteoirí  na dabhcha atá curtha ar chairt, atá á tarraingt ag miúileanna , agus tá gach duine meidhreach.","t08-tit-9":"An Iascaireacht.","t08-c2-09-1":"9. — Mar an gcéanna do na hiascairí slaite , a tháinig ag breacadh an lae chun suí cois uisce lena slata .","t08-c2-09-2":"Beireann an t-iasc  ar an duán chomh luath agus a ligeann siad a ndorú  san uisce, agus is ar éigean a bhíonn am acu an bhaoite a athrú sula mbíonn íospartach nua ag preabadh ag ceann an dorú.","t08-c2-09-3":"Mar sin féin beireann an t-iascaire eangaí , a chaitheann a líon ón mbád  go lár na habhann , i bhfad níos mó.","t08-c2-10-1":"10. — Is é an fómhar am na siúlóidí breátha: de shiúl na gcos, ar muin capaill , ar rothar , i ngluaisteán . Tá na bóithre  glan, agus baineann na daoine leas as na laethanta breátha deireanacha, mar tá na fáinleoga  ag cruinniú ar na díonta cheana chun eitilt chuig na tíortha teo. Tá duilleoga na gcoll sean  ag buíochan, tá na cnónna ag titim, agus na crainn arda, atá ina ndoire  ar an ard , beidh siad lom gan mhoill.","t08-c2-11-1":"11. — Éiríonn an ghrian  níos déanaí, éiríonn na laethanta níos giorra, tosaíonn fuacht sách géar le mothú ar maidin, agus tá scataí creabhar  ag fágáil ár dtíre neamhfháiltiúla cheana. ","t09-apar-1":"TÁBLA Uimh. 9","t09-tit-1":"An Chéad Radharc.","t09-tit-2":"Na Sléibhte. — An Baile Spá.","t09-c1-01-1":"1. — Táim seachtain i bPratz. Ní féidir liom an t-iontas ar fad a chur in iúl a mhothaigh mé agus mé i mo sheasamh os comhair shliabhraon iontach na bPiréiní , a ngearrtar a chíor  ar an spéir ghorm mar shábh ollmhór.","t09-c1-02-1":"2. — Níor shamhlaigh mé go bhféadfadh beanna na bPiréiní  teacht ar a leithéid de airde, agus d’fhan mé faoi alltacht ag na hoighearshruthanna iontacha  agus ag na stuaiceanna sneachta , ar a réabann maidhmeanna sneachta chomh scanrúil sin.","t09-tit-3":"Radharc sléibhe.","t09-c1-03-1":"3. — An lá tar éis teacht dom chuaigh mé chuig an sean-bholcán múchta  in aice le Pratz. Ar imeall lom aimrid an chráitéir feictear fós go soiléir na rianta a d’fhág an laibhe, a shil cúpla céad bliain ó shin síos fána an tsléibhe . Ar cheann de na fánaí d’éirigh liom cúpla píosa den laibhe sin a aimsiú.","t09-c1-04-1":"4. — Tá Pratz ar an teorainn, agus tá an daingean , a chosnaíonn an bhearna  idir an Fhrainc agus an Spáinn, an-chosúil leis na sean-chaisleáin ar bhruacha na Réine, a dhealraíonn a bheith ag faire ar chreach ó bharr a gcarraige.","t09-c1-05-1":"5. — Is minic a tharraingíonn iolar ollmhór  m’aird, iolar a bhfuil a nead in aice leis an dún . Is minic a thugann an t-éan creiche seo, lena ghob cumhachtach, uan nó meannán chuig a scalltáin, agus é fáiscthe ina chrúba. Tá a sciatháin chomh mór sin gur féidir leis ainliú go fada lena ualach trom.","t09-tit-4":"An Coisí.","t09-c1-06-1":"6. — Is í an tsiúlóid is taitneamhaí anseo an turas chuig eas  Coo. Tuiteann an t-uisce ag titim ina chuilithe agus imíonn sé ansin ina shruthán gleoite sa choill ghiúise  siar ón mbaile. D’ardaíomar tríd an gcoill sin go dtí an stáisiún meitéareolaíoch  agus ó bharr an túir ghlacamar isteach lenár súile lánléargas an cheantair ar fad. Tá an radharc iontach, agus dealraíonn go bhfuil an dúlra tar éis gach seod a bhí ar fáil aige a chaitheamh ar an gceantar seo.","t09-c1-07-1":"7. — Chun teacht anuas, thógamar an cáblabhealach  agus tháinig muid anuas ag stáisiún beag in aice le fothracha  an tsean-chaisleáin fheodaigh, ina raibh tiarnaí Phratz ina gcónaí tráth.","t09-c1-08-1":"8. — An caisleán bocht! Cad a chaithfidh sé a cheapadh agus é ag féachaint faoi ar an mbaile spá néata , atá anois ina ionad uisce faiseanta?","t09-c1-08-2":"Tá an aeráid chomh taitneamhach sin anseo, agus an t-uisce mianrach chomh leighsiúil sin, gur pléisiúr fíor an cúrsa leighis a dhéantar sa sanatóiriam .","t09-tit-5":"Baile spá taitneamhach.","t09-c1-09-1":"9. — Go deimhin, rinneadh gach rud chun go mbeadh an fanacht taitneamhach. Tógadh tarbhealach mór  don iarnród; tá páirc  an cheoláras, mar a dtugtar ceolchoirmeacha, leagtha amach go hálainn. Tógadh roinnt villí galánta  timpeall an cheasaíneo , agus déanann an bóthar atá coinnithe go han-mhaith  an taisteal thar a bheith éasca.","t09-c1-10-1":"10. — Ní dheighleann ach claífort simplí  an bóthar  ón ngleann féin , ar a bhfuil ina íochtar loch beag gleoite , a bheathaíonn sruthán glé .","t09-c1-11-1":"11. — Ar an taobh eile den ghleann oibrítear mianach iarainn . Chuaigh mé cúpla uair chun féachaint ar na mianadóirí ag dul síos sa shaft, agus chuaigh mé isteach sa ghailearaí féin, mar a gcaitheann siad an lá ag baint na mianaigh, ina bhfuil an miotal.","t09-c1-12-1":"12. — In aice leis an mianach tógadh teilgcheárta mhór, chun na saibhris a bhaintear as a úsáid ar an láthair. Ligeann an foirnéis soinneáin , a théitear leis an ngual flúirseach anseo, iarann teilgthe a fháil go tapa agus go saor.","t09-c1-13-1":"13. — Ní i bhfad ón mianach oibrítear cairéal . Ní bhaineann an cairéalaí críonna lena phiocóid eibhear, ná porfaire, ná fiú gaineamhchloch, ach cloch thógála shimplí chun tithe a thógáil.","t09-c1-14-1":"14. — Ceann de na maisiúcháin is áille sa cheantar seo ná an ghiúis . Gach áit — in íochtar an ghleanna chúng , ar bhruach an tsrutha , in aice leis an duibheagán  nó leis an aill — tugann a snáthaidí caola a nóta glas féin.","t09-tit-6":"Siúlóidí de shiúl na gcos.","t09-c1-15-1":"15. — Bainim leas as an tsaoire chun siúlóidí fada a dhéanamh. Ligeann na cosáin , a chasann ar an sliabh, cúpla ciliméadar a shiúl, agus go minic cúpla léig fiú, gan an fad a thabhairt faoi deara.","t09-c1-15-2":"Marcálann na clocha míle  agus na comharthaí  na cosáin, ar a gcastar go minic sléibhteánach óg  le mála  ar a thaobh, ag iompar marmait , nó giofóg éigin , a gcuireann a caipín fionnaidh  caismirt aisteach lena clóca sean stróicthe . Tugann sí ar shlabhra béar foghlamtha .","t09-tit-7":"Dreapadóireacht.","t09-c1-16-1":"16. — Beagnach gach lá téim leis an treoraí  ar dhreapadh, agus táim an-bhródúil nuair a bhíonn mála droma  ar mo dhroim agus bata sléibhe i mo láimh, mar thurasóir  fíor, agus mé ag tabhairt ruathair faoi na carraigeacha .","t09-c1-17-1":"17. — Ó bharr an tsléibhe ní dhealraíonn na daoine ar an machaire níos mó ná seangáin; tá an tréad caorach , atá ag innilt ar an bhféarach , cosúil le bréagán páiste. Níl sa ghiúis  ná fiú sa teachín adhmaid  ach ponc ar éigean le feiceáil ar an nglasra.","t09-c1-18-1":"18. — Ar na siúlóidí seo castar go minic orainn ar an gcosán  an sealgaire fia gabhair , ag iompar ar a ghualainn an ainmhí a mharaigh sé ar ball.","t09-c1-19-1":"19. — Chuir mé i mo luibhchlár duilleog an-suntasach raithní  agus craobhóg bhándearg ghleoite fraoigh , a bhain mé ag béal uaimhe bige  ar an tsiúlóid dheireanach.","t09-tit-8":"An Dara Radharc.","t09-tit-9":"An Choill. — An tSealgaireacht.","t09-c2-01-1":"1. — Inné chaith mé lá aoibhinn sa choill. Chuir beatha ghníomhach na n-ainmhithe agus na bhfeithidí  a chónaíonn ann suim mhór ionam.","t09-c2-01-2":"An damhán alla , ag fí a líon  idir dhá chraobh chun greim a fháil ar an gcuileog  atá ag dul thar bráid; an seilide , ag tarraingt go trom lena theachín; an priompallán, ag faire ar chreach; an seangán dícheallach, ag obair in aice leis an seangánlann  — bhí na créatúir bheaga seo go léir ag corraí agus ag saothrú le neart neamhghnách.","t09-c2-02-1":"2. — An nathair , ar shíl mé ar dtús gur nathair nimhe í, agus nach raibh inti ach sciathán leathair neamhurchóideach, chas sí í féin faoi stoc crainn agus chuir sí a ceann tanaí amach ó am go ham, í i gcónaí mar a bheadh sí réidh le cealg. Os mo chomhair bhí drúchtín mór  ag lámhacán go mall, drúchtín a d’ith ceann de na sútha talún beaga blasta , a bhfuil an oiread sin díobh anseo.","t09-c2-03-1":"3. — Bhí an talamh clúdaithe le bláthanna coille: bhí na sabhaircíní , na bréanáin  agus go leor plandaí eile nach raibh aithne agam orthu faoi bhláth i measc na dtorthóg féir .","t09-c2-04-1":"4. — Sa cheantar seo tá an strufal beagnach chomh coitianta leis an muisiriún , agus bhí banbh  le maor coille éigin ag rómhar go santach, féachaint an bhfaigheadh sé iad.","t09-tit-10":"An Phóitseáil.","t09-c2-05-1":"5. — Rug mé ar dheireadh radhairc a chuir an-ghreann orm. A bhuí le boladh a dhaicseoinn , bhí an maor coille  díreach tar éis breith ar an bpóitseálaí  agus é ar tí an fhiabheatha  a mharaigh sé a bhreith leis. Ó b’fhearr leis scaradh lena chreach ná bheith gafa, theith an póitseálaí, agus d’fhan an giorria , an eilit , an fia rua  agus an torc  ina luí ar an bhféar, chun áthais mhóir an mhaoir choille.","t09-c2-06-1":"6. — Cuireann éagsúlacht na gcrann sa choill seo iontas ort. Fíonn na feá  agus na beitheanna , na giúiseanna, a thugann roisín , na daracha  agus go leor eile a gcraobhacha le chéile.","t09-c2-06-2":"Tugann an t-eidhneán , a ghreamaíonn de stoic na gcrann ard, glas geal don choill ard , glas a mheascann go taitneamhach le ton bán bog na caonaí , mar a mbíonn an snag darach glas  ag cuardach feithidí.","t09-tit-11":"Radharc coille.","t09-c2-07-1":"7. — Chuir na sean-daracha draíocht orm. Tugann a bhfréamhacha móra snaidhmthe , atá leath amuigh as an talamh, cuma iontach nirt agus cumhachta dóibh, agus ní thuigim conas is féidir leis an n-úinéir  cinneadh iad a leagan agus iad a thabhairt do shábh  an tuadóra . Cuireann na stoic bhochta , gan choirt  orthu nó scoilte le tua  an fhir lae , brón orm.","t09-c2-08-1":"8. — Lena thaobh rinne gualadóir sean  lena shluasaid carn  guail, agus bhí seanbhean ag iompar beart  brosna as craobhacha na gcrann leagtha.","t09-tit-12":"An tSealgaireacht.","t09-c2-09-1":"9. — Bhí sé ar intinn agam scíth bheag a ghlacadh i dteach an mhaoir choille , ach, ag teacht chuig an lochán beag , ar a raibh eala álainn  ag snámh, thug mé faoi deara go raibh an tuile le déanaí  tar éis an cosán a dhéanamh ina riasc ceart. Bhí orm cor a chur díom, agus, ag dul thar an gcéadar , na poibleoga  agus an leamhán  atá ar imeall na coille, chonaic mé conas mar a bhris as an mhuine  fia iontach , agus conairt dhothuirsithe  sa tóir air, á griosú ag adharc  na sealgairí ar muin capaill . Bhí an t-ainmhí bocht spíonta ar fad. Thit sé, ag fáil bháis, cúpla coiscéim uaim.","t09-c2-10-1":"10. — Tháinig mac an mhaoir choille, tarraingthe ag torann na sealgaireachta, amach as an teach, agus d’fhilleamar beirt ar an gcoill. Thug sé faoi deara snag breac  ar chraobh sean-daraigh. Cheap sé go raibh a nead i bhfolach sa duilliúr , agus theastaigh uaidh í a thógáil.","t09-c2-10-2":"Chomh haclaí le iora , dhreap sé ó chraobh  go craobh, ach ní bhfuair sé faic agus níor scanraigh sé ach préachán sean , a bhí ina shuí ar ghéag . ","t10-apar-1":"TÁBLA Uimh. 10 An Fharraige. — An Calafort.","t10-01-1":"1. — Sa samhradh, agus cuid againn ag lorg an chiúnais agus na fionnuaire ar an sliabh, is fearr le daoine eile dul go dtí an cladach. Sin é a rinneamar anuraidh, mar is mór againn an tAigéan .","t10-02-1":"2. — Maidir liom féin, is aoibhinn liom breathnú ar an leathanas ollmhór uisce sin a shíneann amach go bun na spéire , agus na galtáin ollmhóra  a fheiceáil ag imeacht ar aistear fada leis na taistealaithe a bhíonn ag dul go Meiriceá.","t10-03-1":"3. — Dá bhrí sin roghnaíonn m’athair, a bhfuil eolas aige ar mo dhúil, trá an-chiúin i gcónaí chun na laethanta saoire a chaitheamh, trá atá suite in aice le ceann de na calafoirt chogaidh mhóra atá againn.","t10-03-2":"Le linn ár dtréimhse dheireanaí tháinig an cabhlach ar ancaire taobh thiar den mhúr farraige ollmhór  a dhúnann agus a chosnaíonn an calafort cogaidh , agus d’éirigh liom, mar ba mhian liom, na longa cogaidh éagsúla a scrúdú: an fomhuireán beag  a thumann agus a imíonn as radharc faoi na huiscí, agus fós an chathlong ollmhór  nach raibh eagla uirthi go dtí seo ach roimh ionsaithe an bháid toirpéad .","t10-tit-2":"Na longa beaga.","t10-04-1":"4. — Bhí a fhios ag an gceann sin cheana conas an pointe lag san armúr tiubh miotail a aimsiú go healaíonta chun an toirpéad contúirteach a chur ann, toirpéad a chuireann an long ar lár lena phléasc; ach ba lú ba chás é ná an fomhuireán, mar leanann na scriostóirí é gan dua.","t10-05-1":"5. — Chonaic mé freisin na cúrsóirí mearluatha  armúrtha, atá beagnach chomh doghonta leis an bhfíorchathlong, roinnt long iompair , trí nó ceithre bhád gunnaí , agus frigéad  ar deireadh. Is é radharc an chabhlaigh sin, agus é ag ullmhú chun na hancairí a thógáil, an ceann is suimiúla ar fad.","t10-06-1":"6. — A leithéid de dhifríocht tógála idir na carnáin ollmhóra cruach sin agus na trímhastaigh ghalánta nó na longa seoil caola  a bhíonn fós in úsáid sa chabhlach tráchtála, longa a chonaic mé ag teacht isteach sa chalafort faoi lánseol nuair a bhínn ag siúl ar an lamairne . Is fíor gur chaill siad seo cuid mhór dá mbuntáistí nuair a bhí an ghaoth ina n-aghaidh. B’éigean dóibh na seolta go léir a ísliú chun dul isteach sa duga arís, agus bhí tuga  riachtanach chun iad a thógáil agus a tharraingt, mar a bheadh báirsí simplí  ann, chun na cé.","t10-tit-3":"An calafort tráchtála.","t10-07-1":"7. — Is é an rud a chuireann suim sa chalafort a bhfuil mé ag caint air, nach calafort cogaidh amháin atá ann, a rinneadh de láimh le hoibreacha ollmhóra, ach calafort tráchtála iontach chomh maith, atá suite in inbhear abhann móire.","t10-08-1":"8. — Tá an teanga talún a scarann an dá dhuga daingnithe agus cosanta ag sraith ceallraí agus báisteán a bhrúnn amach ar an bhfarraige. Teastaíonn cead ar leith chun siúl ar na rampair . Fuair mé é sin gan dua trí m’uncail, atá ina innealtóir ar na longchlóis , agus chuaigh mé ag féachaint ar na longa a thógtar faoi sciobóil fhairsinge.","t10-09-1":"9. — Bhí mé i láthair fiú ag seoladh cathloinge, agus is cuimhin liom an nóiméad corraitheach a mhothaigh an slua ar fad nuair a thosaigh an mais ollmhór, fágtha fúithi féin, ag sleamhnú ar a creat sleamhnáin agus tháinig sí ar snámh ar uisce na habhann.","t10-10-1":"10. — Chun dul chuig na longchlóis trasnaítear an machaire cleachtaí  ina dtagann saighdiúirí an gharastúin gach lá chun a n-oiliúint a dhéanamh, agus téitear thar dhroichead coise iarainn  a cheanglaíonn faiche na paráide leis an armlann .","t10-tit-4":"An Armlann agus na Dugaí.","t10-11-1":"11. — Thug mé cuairt le m’uncail ar an bhfoirgneamh mór sin atá lán de ghunnaí móra , de urchair mhóra  agus de phléascáin. Chonaic mé freisin an mhonarcha mhiotail  ina ndéantar coirí  na ngaltán.","t10-12-1":"12. — Go han-ghar dó tá na dugaí  — dugaí deisiúcháin — agus na dugaí ar snámh  sár-shuimiúla, inar éirigh liom, ar long a bhí á deisiú, an lián , an chíle  agus stiúir  báid a fheiceáil go gairid.","t10-13-1":"13. — Tá an calafort tráchtála chomh fiúntach le staidéar leis an gcalafort cogaidh, agus chaith mé mórán uaireanta ag stánadh ar na céanna ina mbíonn na báid rothacha  a théann suas an abhainn ar ceangal, agus ag féachaint ar an gcraein chrannaithe  ag obair, craein a thógann ualaí ollmhóra mar a bheadh cleití ann.","t10-tit-5":"An Píolóta.","t10-14-1":"14. — Bhí meas agam ar na longa trasatlantacha  ag imeacht as an ród, agus a mbratacha  in airde san aer, faoi stiúir phíolóta oilte  a bhí in ann an cainéal a leanúint go hiontach, cainéal atá marcáilte le baoithe  agus le comharthaí, agus é ag seachaint na ngeabaraí  a stiúrann iad féin go doiligh lena n-aon seol cearnach amháin. D’aithin mé ar an gcuid tosaigh  — an gob — na cábáin  den dara grád, agus ar an gcuid deiridh  — an deireadh — na hallaí do phaisinéirí an chéad ghráid.","t10-15-1":"15. — Uaireanta bhí mé i láthair freisin ag luchtú loinge lasta  inar carnadh earraí an stórais  agus an stáisiúin mhara , earraí a thug traenacha líonmhara líne na gcéanna  isteach.","t10-tit-6":"An Rámhaíocht.","t10-16-1":"16. — Is minic a chuaigh mé ag bádóireacht sa duga snámha , inar tháinig na báid bheaga  ar foscadh, agus ba mhór an t-áthas dom an rámha  a láimhseáil. Chuaigh mé suas ar dheic  bháid seoil , dhreap mé, le téada , an crann  isteach sna slata seoil , agus ansin lean mé de mo shiúlóid i yóla  i measc na mbád iascaigh troma , áit a dtriomaíonn na líonta .","t10-17-1":"17. — Ar an ché  chuaigh na hearraí  ba éagsúla thar mo shúile, iad i gcistí  nó i mburlaí . Ba iad lasta  na mbáirsí iad, agus thóg craenacha cumhachtacha  iad agus leag siad ar thrucailí  iad, fad is a bhí na tiománaithe lasta ag déanamh a ndearbhaithe agus ag íoc na ndleachtanna i dteach an chustaim .","t10-18-1":"18. — Faoi dheireadh, nuair a shroich mé an droichead casta  nó an loc , agus mé ag gabháil thar an dreidire  a ghlanann an chanáil , chuaigh mé i dtír ar an lamairne in aice leis an seamafór .","t10-19-1":"19. — Is ar an taobh eile den lamairne sin a thagann na báid fhada  i dtír, báid a thugann oifigigh an chabhlaigh chun talaimh. Is radharc iontach é na mairnéalaigh a fheiceáil ag ardú a rámhaí in éineacht, agus an bád, á iompar ag an tonn , ag teacht le taobh dhréimire an chéibh gan stró. Is san áit seo is fearr a fheictear an taoide agus gluaiseacht an láin mhara agus an laig trá ar an trá .","t10-tit-7":"An Cumann.","t10-20-1":"20. — Chun filleadh abhaile bhain mé úsáid as an tram leictreach  a bhfuil a stad  in aice leis an gcuaille atá curtha os comhair chumann na n-oifigeach.","t10-20-2":"Ó bhalcóin  an chumainn, atá maisithe le hancairí , le gunnaí móra agus le hurchair, is minic a chonaic mé cruinniú taibhseach d’oifigigh chabhlaigh: leifteanaint loinge  agus a gclaíomh leo, captaein airtléire  agus coisithe  mara agus a sabar leo. Taobh thiar díobh bhí mairnéalach  a thug gloine fhada chucu nuair ab áil leo an rud a bhí ag titim amach i gcéin a dhéanamh amach.","t10-21-1":"21. — Chonaic mé freisin meirgirí óga  ag glacadh orduithe óna gceannasaí loinge  nó ón aimiréal , fad is a bhí ceathrúshaoiste  ag fanacht chun iad a bhreith ar bord.","t10-22-1":"22. — Ón mbalcóin sin tá an radharc taibhseach: tá an trá ar fad faoi shúil, agus a pubaill  agus a bothanna  léi, agus feictear, ar uair an fholctha, na folcadóirí  ag rince go háthasach os comhair an chasaíno .","t10-23-1":"23. — Ag ceann na trá déanann an cladach leathinis bheag  charraigeach, ar a mbriseann an tonn mhór , agus ar ar tógadh teach solais  a thaispeánann an bealach do na mairnéalaigh san oíche. Níl an leathinis sin ceangailte leis an talamh ach le cuing talún an-chúng .","t10-tit-8":"Radharc ginearálta ar an gcósta.","t10-24-1":"24. — Síneann an aill  léi, í stróicthe ag an bhfarraige, a tharraingíonn inti go haerach sraith bánna  agus rinní (ceanna), rud a fhágann an cladach ar an gceann is pictiúrtha.","t10-24-2":"Ar an ardchlár , a bhfuil radharc uaidh ar an gcaolas , tá dún  an-tábhachtach agus roinnt « villa »-í.","t10-25-1":"25. — Scarann an caolas sin ón mórthír oileán  an-chontúirteach, atá timpeallaithe ag sceireacha  agus bristeacha, mar a dtéann báid agus fiú longa móra i dtalamh uaireanta. In ainneoin luais an fhóirithinte agus theacht mear na mbád tarrthála, is uafásach na longbhristeacha sin, agus le linn stoirmeacha an chónocht chuaigh roinnt long ar lár le foireann agus le lasta.","t10-25-2":"In ainneoin na comharsanachta sin, is minic na mairnéalaigh ag triall ar an gcalafort.","t11-apar-1":"AN TRÍÚ SRAITH TÁBLA Uimh. 11 An Chathair agus a Cuid Foirgneamh. — An Dóiteán.","t11-tit-1":"An Bruachbhaile.","t11-c1-01-1":"1. — Tá cónaí orm i gcathair mhór atá céad ciliméadar ón Aigéan, agus is calafort den chéad ghrád í ina dhiaidh sin . Tá an abhainn a shníonn lena taobh ceithre chéad méadar ar leithead, agus déanann sí ród an-bhreá.","t11-c1-02-1":"2. — An chuid sin uile den chathair atá ar na céanna  tá cuma mhara agus tionsclaíoch ar fad uirthi, agus déanann sí bruachbhaile  nach gcónaíonn ann ach mairnéalaigh agus lucht oibre. Oibríonn na daoine sin sna monarchana  agus sna gasoibreacha  a bhfeictear a simléar ard  agus a ngasaiméadar i bhfad uathu.","t11-c1-03-1":"3. — Sa mheánaois bhí an chathair daingnithe, agus tá rian dá ballaí le fáil fós, go háirithe geata  an tseanchaisleáin dhaingnithe  agus a dhá thúr  ar gach taobh de, túir a úsáidtear inniu mar phríosún.","t11-c1-04-1":"4. — Sa cheantar sin ar fad, a bhfuil cuma an-ársa air, níl ach aon fhoirgneamh amháin sách nua-aimseartha: sin teach an chustaim . Tá sé idir an ché agus an sráidín  a théann chuig sean-halla na cathrach . Aithnítear an foirgneamh deireanach sin gan dua ar an gclogás ollmhór  atá os cionn na seanchathrach.","t11-c1-05-1":"5. — Ar an taobh eile den tsráid seasann foirgneamh a tógadh ar an stíl chéanna le teach an chustaim: sin an Mhalartlann . Féachann ceann dá aghaidheanna ar chearnóg bheag ina bhfuil teach an phréifeachta . Go deimhin, gan a bheith ina príomhchathair, is príomhbhaile tábhachtach rannáin í ár gcathair.","t11-tit-2":"An Chuid is Airde den Chathair.","t11-c1-06-1":"6. — Tá an garastún, atá sách líonmhar, ar lóistín i mbeairicí  fairsinge an-fholláin; sínid chomh fada le ráillí pháirc na cathrach . Gabhann an bulbhard  a théann chuig an bpáirc sin taobh thiar den bhanc taisce , agus baineann sé amach cearnóg na hardeaglaise .","t11-c1-07-1":"7. — Tá na foirgnimh sin uile leata mar a bheadh amfaitéatar ar chnocán ina bhfuil ár n-ardscoil fhairsing  chomh maith.","t11-c1-07-2":"Má théitear síos bóthar atá beagán ar fhána, bóthar a cheanglaíonn leis an tSráid Mhór, tagtar chuig teach na cúirte , a bhfuil gairdín poiblí taitneamhach  sínte os a chomhair. Níl an chearnóg sin an-mhór, ach cuireann sí ósais glaise agus fionnuaire i lár na cathrach. Dá bhrí sin is minic muintir na cathrach ann, iad tugtha do shuí faoi phuball an chaife  chun éisteacht le ceoltóirí an airm a sheinneann Déardaoin agus Domhnach sa bhothán ceoil  atá curtha idir na faichí féir agus na ceapacha bláth.","t11-c1-08-1":"8. — Ar cheann de na faichí sin seasann dealbh chré-umha , leacht a tógadh i gcuimhne ar dhuine dár gcomhchathróirí a rinne seirbhísí móra dá chathair dhúchais.","t11-tit-3":"Na Modhanna Iompair.","t11-c1-09-1":"9. — Go dtí seo níl ár gcathair soilsithe leis an solas leictreach, níl aici ach lampaí gáis . Ach tá na nuachtáin áitiúla ag feachtasaíocht chun go bhfeabhsófaí an córas soilsithe sin, amhail mar a feabhsaíodh cheana córas tarraingthe na dtramanna. Cuireadh tramanna leictreacha  beagnach in ionad na sean-charranna a bhíodh á dtarraingt ag capaill, agus iompraíonn siad na taistealaithe go mear ó cheann na cathrach go dtí an ceann eile ar phraghas an-saor.","t11-c1-10-1":"10. — In aice le teach na cúirte tá an Banc  ina lascainítear na sócmhainní tráchtála. Téann teachtairí an bhainc  chun na dtithe chun na fiacha a bhailiú.","t11-tit-4":"Ealaín agus Oideachas.","t11-c1-11-1":"11. — Is é an foirgneamh breá atá in aice leis an músaem. Tá ann leabharlann  na cathrach, bailiúcháin staire nádúrtha  áille (an Músaem Nádúir) agus dánlann mhaisiúil  atá ina taispeántas buan den scoth.","t11-c1-11-2":"Osclaítear don phobal é dhá uair sa tseachtain, ach ceadaítear do choimhthígh cuairt a thabhairt air lá ar bith ar shíneadh láimhe a thabhairt don choimeádaí . Tagann na péintéirí  ann chun oibre. Feictear iad os comhair a gcreata, agus pailéad ina lámh, ag cóipeáil na bpictiúr cáiliúil.","t11-c1-12-1":"12. — Ar an ard, taobh thiar den mhúsaem, feictear cruinneachán  an ospidéil  agus foirgnimh an choláiste oiliúna  inar oileadh múinteoirí ár scoileanna pobail. Ar chearnóg na hAmharclainne tá oifig phoist  curtha i dteach príobháideach .","t11-tit-5":"An Dóiteán.","t11-tit-6":"Gairm Dhóiteáin.","t11-c2-01-1":"1. — Scaipeann ráfla scanrúil ar fud na cathrach: tá dóiteán tar éis briseadh amach san amharclann! An nóiméad a shroichim an chearnóg , tá an slua cruinnithe cheana ar an gcosán  agus ar an mbóthar . Tagann oibrithe an phoist  agus fir an phoist  amach as an oifig. B’éigean do thiománaí tram  a charr a stopadh chun otharcharr na cathrach  a ligean thart, carr a thagann le máinlia  agus le haltra  chun aire a thabhairt do dhuine gortaithe  a tugadh ar shínteán  in aice leis an mboth nuachtán .","t11-c2-02-1":"2. — Stad complacht coisithe, a bhí ag filleadh ón gcleachtadh, chun an t-ord a choimeád i dteannta na ngardaí cathrach ar muin capaill . Ní chuireann na saighdiúirí  ná na gardaí  na fiosraitheoirí  siar chomh maith leis na marcaigh, a bhfuil a gcapaill ag éirí in airde ar a gcosa deiridh. Tá na gardaí an-ghnóthach mar sin féin. Taispeánann duine acu do na póilíní  cá gcaithfear íospartach eile  a iompar, fear dóiteáin cróga a thit de dhréimire.","t11-c2-03-1":"3. — Sonraíonn an t-oifigeach  an áit inar cheart an caidéal gaile  atá ag teacht a shuíomh. Agus é ag feitheamh leis an inneall cumhachtach sin, chuir sé caidéal láimhe  i bhfearas, caidéal a scaoileann a phíobán fada  tuilte uisce ar an tine. Oibríonn seisear fear dóiteáin é, fad is a dhíríonn a gcomrádaí, a bhfuil an soc  ina lámh aige, an scaird  ar lár an dóiteáin.","t11-c2-04-1":"4. — Ar an taobh eile den amharclann cuireadh an dréimire mór  in airde. Ligeann sé d’fhir an dóiteáin druidim leis na lasracha a phléascann amach i measc guairneán deataigh dhuibh .","t11-tit-7":"Gaiscí Cróga.","t11-c2-05-1":"5. — Sa halla tosaigh a thosaigh an dóiteán , halla tosaigh na hamharclainne , agus an ceoldráma á chleachtadh, ceoldráma a raibh a chéad léiriú le bheith ann amárach. Ar an dea-uair ní raibh sa halla ach beagán lucht féachana . Chuaigh na hainniseoirí ar foscadh ar an mbalcóin , áit a dtagann fir dhóiteáin chróga  i gcabhair orthu le dréimire agus le téada.","t11-c2-06-1":"6. — Faoin gcolúnáid , áit a bhfógraíonn an fógra  an léiriú, feictear ceoltóirí  na ceolfhoirne  ag teitheadh, agus a n-uirlisí á n-iompar acu: veidhlín , fliúit , dordveidhil , trombón , druma , srl. Déantar iarracht cuid den troscán  a shábháil.","t11-c2-07-1":"7. — B’éigean do na haisteoirí  agus do na ban-aisteoirí , do na hamhránaithe agus do na mná amhránaíochta, teitheadh agus a gculaith  amharclainne orthu. Míníonn an teanór d’iriseoir  conas a tharla an rud. Tháinig an tuairisceoir ar cosa in airde ón gcéad nóiméad i dteannta lucht údaráis: an préifeacht , an méara , coimisinéir na bpóilíní  agus oifigeach breithiúnach , a chuirfidh fiosrúchán ar bun chun na freagrachtaí a shocrú.","t12-apar-1":"TÁBLA Uimh. 12 An Stáisiún. — Na hIarnróid. — Na Longa. Nóta. — Is éagsúil na hamchláir a bhíonn i ngach stáisiún, agus mar sin glacaimid mar shampla amanna an tábla Fhrancaigh.","t12-01-1":"1. — Rinne mé turas tríd an nGearmáin le déanaí. Roimh imeacht dom cheannaigh mé clár ama  chun uaireanta imeachta na dtraenacha a fháil amach. Nuair a chinntigh mé gurbh í an traein ba áisiúla an ceann a d’imigh ó Pháras ag a naoi a chlog tráthnóna agus a shroicheann Strasbourg ag a haon a chlog trí nóiméad déag, chuir mé mo thuras in ord, agus lá arna mhárach thug mé orm féin dul chun an stáisiúin.","t12-02-1":"2. — Nuair a chuaigh mé isteach sa halla imeachta mór, taobh thiar de shagart tuaithe aosta , a bhí ag iompar a mhála taistil  ina láimh, bhí a lán taistealaithe  tagtha cheana.","t12-02-2":"Ó theastaigh uaim teachtaireacht (teileagram)  a chur, chuir mé cigire  ag taispeáint oifig an teileagraif  dom.","t12-03-1":"3. — Sula ndeachaigh mé isteach sa seomra feithimh  chuaigh mé ag fáil ticéid  fillte dom féin.","t12-04-1":"4. — Níor fhan mé i bhfad ag an bhfuinneoigín , mar ní raibh mórán daoine ann. Bhí saighdiúir , a bhí ag imeacht ar saoire, sásta a áit a thabhairt dom, ionas go raibh mo dhóthain ama agam chun roinnt eolais a iarraidh ar mháistir an stáisiúin , a bhí ag comhrá leis an gcoimisinéir  faireachais agus leis an ngarda  a bhí ar dualgas.","t12-tit-1":"Clárú an bhagáiste.","t12-05-1":"5. — Tar éis nuachtán a cheannach ag an leabharlann , chuir mé mo chuid bagáiste  á mheá, bagáiste a thug póirtéir  isteach ar thralaí pacáistí ; chuir an cléireach  a bhí i mbun na meá  in iúl dom go raibh cúig chileagram is tríocha i mo chófra; b’in rómheáchan de chúig chileagram, agus chaithfinn a íoc dá bharr ag fuinneoigín an bhagáiste .","t12-06-1":"6. — Ó bhí mé róluath, bhí uain agam chun breathnú ar shiúl na dtaistealaithe sa stáisiún. Chuir cuid acu a mbagáiste beag i dtaisce nó thóg ar ais é ag an taisceadán bagáiste ; chuaigh cuid eile i gcomhairle leis na cláir ama . Bhí na taistealaithe a tháinig isteach ag brostú chun an doras amach  agus a mála  ina láimh acu. D’fhan roinnt acu ag an oifig bhagáiste  agus thaispeáin siad a ticéad  chun a gcófraí, a gcistí  nó a gciseáin  a fháil ar ais.","t12-07-1":"7. — Scrúdaigh oifigigh an mháil  na pacáistí go haireach féachaint an raibh aon rud le dearbhú.","t12-08-1":"8. — Chuaigh cuid de na taistealaithe chun an bhuféidh , áit a raibh freastalaí  go dícheallach á bhfreastal. Caithfidh siad brostú, mar ní fhanfaidh an traein , ar luastraein í, i bhfad sa stáisiún.","t12-09-1":"9. — Ansin chuaigh mé chun ardáin an imeachta agus chuardaigh mé carráiste díreach  le nach gcuirfí orm carráiste a athrú i lár an turais. Chuaigh mé suas i gcarráiste pasáiste ina bhfuil urrann  do lucht tobac agus urrann curtha ar leataobh do « mhná uaisle gan tionlacan ».","t12-tit-2":"Imeacht san oíche.","t12-10-1":"10. — Tar éis dul suas ar an gcéim , an doras  a dhúnadh, an dallóg  a chornadh agus mo bhagáiste beag a chur ar an líonra , shuigh mé ar an mbinse . Nuair a chonaic mé an lampadóir  ag lasadh na lampaí, smaoinigh mé go gcaithfinn oíche a chaitheamh sa charráiste, agus ghlaoigh mé ar an oifigeach a bhí i mbun ligean na gceannadhart  chun ceann acu a iarraidh air.","t12-11-1":"11. — Tháinig stiúrthóir na traenach ag seiceáil na dticéad. D’fhiafraigh mé de cén fáth nach raibh imithe againn cheana, mar ba é an t-am ceart é. D’fhreagair sé go raibh ceannaire na traenach  gafa le rothair a chur sa veain . Ina theannta sin ní raibh na téitheoirí coise  go léir athraithe fós.","t12-12-1":"12. — Ach ní fada go n-imeoimis, mar bhí an tiománaí teallaigh , ar a thender , ag tógáil guail chun tine an innill  a ghríosadh, agus ní raibh an t-innealtóir  ag fanacht ach le comhartha leas-mháistir an stáisiúin , a bhí ar an ardán .","t12-13-1":"13. — Bhí coire  an innill ag drantán go bodhar; bhí an simléar  ag caitheamh amach tuilte deataigh measctha le gal . Bhúir fead ghéar  agus thosaigh na loiní  ag bogadh, ag tiomáint rothaí  an innill throm.","t12-tit-3":"Ar Siúl!","t12-14-1":"14. — Ghéaraigh luas na traenach agus í ag rith ar na ráillí ; d’imigh na hardáin  as radharc; ghabhamar thar na leithris , agus thar shraith carráistí a bhí ar stad ar an líne eile : carráistí codlata , carráiste bia , carráiste poist .","t12-15-1":"15. — Ansin ghabh stáisiún na n-earraí  thar ár súile. Faoi na sciobóil bhí oifigigh ag luchtú na n-earraí  a bhí le cur amach ar thraein mhall. Bhí scuad fear  in aice leis an umar uisce  ag ainliú vaigíní ainmhithe  agus vaigíní ardáin  chun traein earraí  a chur le chéile.","t12-16-1":"16. — Ghabhamar thar an ngabhal deireanach , mar a raibh fear na dtolgán ina sheasamh; ghabhamar thar an diosca comhartha  agus d’imigh an stáisiún as radharc i gcéin.","t12-17-1":"17. — Níorbh fhada gur thrasnaíomar droichead iarainn  atá thar an abhainn . Tar éis an droichead sin a thrasnú lean muid an abhainn, ar a raibh tugaí  cumhachtacha ag tarraingt báirsí troma . Chonaiceamar fós bád paisinéirí  agus é ag teacht le taobh ponntúin .","t12-18-1":"18. — Tar éis gabháil thar roinnt stáisiún ar luas lasrach, chuamar trí roinnt tolláin  agus d’fhágamar inár ndiaidh tithe beaga gan áireamh  lucht coimeádta na mbacainní. Le luascadh na traenach do mo bhréagadh, thit mé i mo chodladh go trom.","t12-tit-4":"Stáisiún Deutsch-Avricourt.","t12-19-1":"19. — Dhúisigh guth oifigigh go tobann mé agus é ag glaoch: « Deutsch-Avricourt! . Amach libh go léir! » Rinneadh cigireacht an chustaim agus gnásanna leadránacha uile na teorann. B’éigean dom m’uaireadóir póca a chur in oiriúint don chlog mór  sa stáisiún, a bhí caoga cúig nóiméad chun tosaigh; ar éigean múscailte dom, is ar éigean a d’aithin mé an tsnáthaid mhór  thar an gceann beag ; bhí aghaidh an chloig  féin trí chéile ar fad de bharr cheo na maidine.","t12-20-1":"20. — Fad is a bhí lucht an chustaim i mbun a gcigireachta, léigh mé agus mé ag méanfach na fógraí  atá ag maisiú bhallaí an stáisiúin. D’ith mé bricfeasta chun an t-am a chur thart, chuaigh mé i gcomhairle le léarscáil an líonra Ghearmánaigh  féachaint cén fad a bhí fós idir mé agus Strasbourg, agus chuaigh mé ar ais i mo charráiste, agus mé neartaithe ag an dóchas go sroichfinn ceann scríbe mo thurais gan mhoill.","t13-apar-1":"TÁBLA Uimh. 13 An tÓstán. — An Bhialann. — An Caife.","t13-01-1":"1. — Ó tháinig mé go Royan tráthnóna inné, chuir mé fúm in « Óstán an Aigéin », áit a mhol cara dom.","t13-01-2":"Tugadh seomra breá dom  ar an dara hurlár , agus chodail mé go han-mhaith ann .","t13-02-1":"2. — Ar maidin inniu, agus mé ag fágáil mo sheomra, áit ar thug an cailín freastail  an bricfeasta chugam, chuaigh mé isteach sa seomra tobac  a úsáidtear mar sheomra léitheoireachta  chomh maith, chun na nuachtáin  a léamh agus toitín  a chaitheamh. Tar éis na léitheoireachta chuaigh mé síos san ardaitheoir  agus amach ag siúl tríd an mbaile.","t13-03-1":"3. — Ó rinne mé dearmad a fhiafraí den chléireach  san óstán cén t-am a chuirtear na béilí ar an mbord coiteann , d’fhill mé go luath agus bhain mé leas as sin chun dul á fholcadh féin i seomra folctha  an óstáin. Ansin chuaigh mé arís chuig oifig an airgid  chun glaoch a chur ar dhuine de mo chairde. Ach bhí an teileafón  gafa; nuair a chonaic bean an airgid  mo chás, í ag breacadh bille  ar chlár na dtaistealaithe , d’iarr sí ar an doirseoir  an gasúr  a chur ag déanamh mo theachtaireachta ar rothar .","t13-04-1":"4. — Ghabh mé buíochas léi agus chuaigh mé amach chun síneadh láimhe a thabhairt don iompróir  (fear na hoibre trom) a thug ón stáisiún ar a thralaí láimhe  mo bhosca hata , mo chás taistil  agus mo mhála taistil . Bhí fear an phoist  tar éis teacht, agus thug sé litir  dom.","t13-05-1":"5. — D’fhan mé tamall eile ar leac an dorais, in aice leis an mbosca litreach , ag féachaint ar an siúl ar an tsráid. Bhí tiománaí  an omnibus  ag luchtú chófra  taistealaí  ar a charr, taistealaí a raibh fear an óstáin  á thionlacan. Thug teileagrafaí óg  teileagram  isteach gan deifir do chliant den óstán; bhí turasóir  agus a cheamara  ar iompar ar a ghualainn aige, ag dul i gcomhairle lena threoirleabhar .","t13-tit-1":"Am an Lóin.","t13-06-1":"6. — Os comhair na ráillí bhí teachtaire  neamhchúiseach ina thámhnéal idir a chrúca iompair  agus a bhosca snasáin , fad is a bhí bean níocháin óg  a bhí ag iompar ciseáin  éadaigh ag gáire faoi ghnúis shollúnta mhaor an bhoird  a bhí ina sheasamh in aice leis an doras.","t13-07-1":"7. — Nuair a chonaic mé an cócaire , a tháinig amach as a chistin  atá san íoslach  chun buachaill cistine  a chur ar theachtaireacht, chuimhnigh mé go raibh uair an lóin ag druidim liom, agus chuaigh mé isteach sa bhialann, ag trasnú na cúirte inar chuir tiománaí gluaisteáin  a ghluaisteán  ar leataobh, agus ina raibh meicneoir , a bhí ag obair de réir threoracha an rothaí , i mbun deisiúcháin ar thríchruthach peitril  a raibh timpiste bainte dó.","t13-08-1":"8. — D’fhiafraigh mé de ghasúr óg  a bhí ag iompar gloiní beorach , an raibh an bord coiteann faoin vearanda, agus ó dúirt sé go raibh, shuigh mé ag ceann de na boird agus thug mé orm béile den scoth a fháil.","t13-tit-2":"Lón den Scoth.","t13-09-1":"9. — Thug an freastalaí biachlár an lóin chugam agus liosta na bhfíonta. Roghnaigh mé agus d’ordaigh mé mar chéadchúrsa ribí róibéis le him, agus, mar bhéile tosaigh, putóga ar nós Caen. Níor ith mé iasc, ach d’iarr mé cuid de cheathrú caoireola, agus, mar mhias ghlasraí, spionáiste le huachtar. Ansin, ó nár thaitin ceann ar bith de na hidirchúrsaí liom, chuir mé fios ar mhilseoga éagsúla, cáis, torthaí agus brioscaí. Chuir mé leis sin fíon den scoth ó Saint-Émilion, agus, agus mé an-sásta le mo bhéile, thug mé don fhreastalaí  síneadh láimhe breá  agus d’fhág mé an bord.","t13-10-1":"10. — Nuair a chonaic an bainisteoir  go raibh mé réidh le himeacht, mhol sé dom dul chun an bhalcóin chun radharc iontach an Aigéin  a fheiceáil. I gcéin thángthas ar bháidíní iascaigh , ar longa seoil  agus ar phaicéad ollmhór  a raibh a scáil dhubh ag seasamh amach ar scamaill bhána  bhun na spéire . Chuir leoithne éadrom an bhratach  a bhí sáite os cionn chomhartha  an halla  ag luascadh.","t13-tit-3":"Caitheamh Aimsire.","t13-11-1":"11. — Bhí an radharc chomh suimiúil sin gur shocraigh mé dul suas amárach ar theirís an chaife agus déghloine  nó gloine fhada  a bhreith liom.","t13-12-1":"12. — Ag fágáil an bhalcóin dom chuaigh mé chuig caife an óstáin chun deoch  a ól agus cluiche billéardaí  a imirt. Ghabh mé gan stad tríd an seomra caife inar imir a lán custaiméirí ficheall , táiplis , dúradáin , táiplis mhór  nó cártaí , agus chuaigh mé díreach suas chun an tseomra bhilléardaí .","t13-13-1":"13. — Nuair a bhí an cluiche thart, chuaigh mé síos go hurlár na talún agus d’iarr mé ar an bhfreastalaí clúdach , páipéar , stampa poist , peann  agus dúch  chun litir a scríobh.","t13-13-2":"Ansin ghlaoigh mé ar chóisteoir  a raibh a charráiste  stoptha os comhair an chaife. D’fhiafraigh mé de faoin bpraghas de réir na n-uaireanta nó de réir an turais, agus, nuair a thángamar ar aon fhocal faoin bpraghas, d’oscail sé doras an charráiste  dom agus chuir sé isteach mé. Chuaigh sé suas arís ar an suíochán , chuir sé na capaill chun siúil go mear leis an bhfuip , agus d’imíomar ar shiúlóid álainn.","t14-apar-1":"TÁBLA Uimh. 14","t14-tit-1":"An tSráid. — Na Ceannaithe.","t14-01-1":"1. — Tháinig mo chara Seán, a bhfuil cónaí air faoin tuath, chun trí lá a chaitheamh i dteannta mo mhuintire. Go dtí sin ní raibh caoi aige cathair mhór a fheiceáil; dá bhrí sin caithimid ár laethanta go léir ag siúl, agus mínímse dó an rud nach eol dó.","t14-02-1":"2. — Ar dtús chuamar ag féachaint ar an réadlann , a chuir an-suim ann. Ag filleadh dúinn tríd an tsráid  ina bhfuil na Folcadáin Thurcacha , casadh sochraid  orainn. Os comhair mhórshiúl na sochraide shiúil an chléir, rompu cóiste na marbh, ina raibh an chónra curtha. Bhí a lán cairde i dteannta an teaghlaigh a bhí faoi bhrón.","t14-02-2":"Nuair a bhí an mhuintir a lean tar éis dul thart, thrasnaíomar an tsráid os comhair an tí bheorach mhóir  ina raibh a lán custaiméirí ag ól beorach ar an teirís, faoi scáth an scáthláin ghloine .","t14-03-1":"3. — Bhí ionadh an domhain ar Sheán faoin sciath a bhí curtha idir siopa an díoltóra biotáille  agus siopa an díoltóra ceoil . D’fhiafraigh sé díom cad ba bhrí leis; d’fhreagair mé gur consalacht  Shasana a chomharthaigh sé, agus tharraing mé a aird ar an gconsal  a bhí ar an mbalcóin.","t14-tit-2":"Turas na siopaí.","t14-04-1":"4. — Ar ndóigh stadamar os comhair thaispeántas na n-uirlisí ceoil, na n-harmóiniamaí, na n-orgán agus na bpianónna; d’fhéach muid ar chlúdaigh mhaisithe na scórtha agus na bpíosaí ceoil don phianó, agus bhí meas againn ar an lir adhmaid órtha a úsáidtear mar chomhartha.","t14-05-1":"5. — Chuir na scamaill deannaigh a rinne na scuabadóirí  agus an carr scuabtha  orainn dul go tapa thar throscán breá an díoltóra troscáin  agus thar thaispeántas sorn agus lampaí an stánadóra .","t14-06-1":"6. — Chomh maith leis sin b’éigean dúinn ag an áit sin an cosán a fhágáil, mar bhí sé lán de phacáistí a tógadh as veain iompair  chun iad a chur i siopa  a bhí díreach tógtha ar cíos.","t14-06-2":"Chuir sin cosc orainn carranna breátha an déantóra carranna  a fheiceáil, ach níor chuir sé cosc orainn stad chun féachaint ar an bpacálaí  agus é ag déanamh ciste dá chomharsa, an díoltóir rothar agus gluaisteán . Ansin, ó bhí sé beagán déanach cheana, d’fhilleamar abhaile.","t14-tit-3":"Siúlóid tríd an mbaile.","t14-07-1":"7. — Lá arna mhárach mhol mo mháthair do Sheán go dtógfaí a phictiúr, agus chuir sí de chúram orm dul in éineacht leis chuig an ngrianghrafadóir . Tar éis an lóin chuamar isteach i gceardlann an ealaíontóra, mar ar chaith muid tamall maith ag feitheamh. Chun sinn féin a choimeád gnóthach, d’fhéach muid ar na portráidí  a bhí ar crochadh ar an mballa.","t14-07-2":"Nuair a tháinig ár seal, níor mhair an obair i bhfad, agus chomh luath is a chríochnaigh mo chara a sheasamh os comhair an cheamara , chuamar síos.","t14-08-1":"8. — Ar an gcéad urlár chonaiceamar trí dhoras an bhearbóra , a bhí ar oscailt, a bhuachaill ag bearradh gruaige custaiméara.","t14-08-2":"Nuair a shroicheamar an tsráid ghabhamar thar an siopa tobac . Bhí Seán chomh tógtha sin leis an laindéar dearg  agus leis an bpíopa mór a úsáidtear mar chomhartha , gur bhuail sé faoi bheirt sheanuaisle a bhí ag comhrá agus snaoisín á chaitheamh acu .","t14-tit-4":"An Siopa Cácaí.","t14-09-1":"9. — Tharraing na nótaí bainc agus na boinn airgid as gach tír a bhí ar taispeáint i bhfuinneog an fhir mhalartaithe airgid  ár n-aird tamall, ach ó bhí sé in am greim a ithe, chuamar isteach chuig an mbáicéir cácaí  gan stad níos faide.","t14-10-1":"10. — Nuair a chonaiceamar na sólaistí go léir a bhí sa siopa, cácaí, cácaí meala, brioscaí agus gach cineál milseán, níorbh fhurasta dúinn rogha a dhéanamh. Faoi dheireadh roghnaigh Seán na cácaí uachtair, agus níor thóg mise ach toirtín beag silíní, mar milleann an tsiúcra mo chuid fiacla, agus ní theastaíonn uaim ar chor ar bith a bheith ag dul rómhinic chuig an bhfiaclóir .","t14-tit-5":"An Clóscríobh.","t14-11-1":"11. — Chun clóscríobhán a thaispeáint do mo chara, ceann ar chuala sé trácht air ach nach raibh aithne aige air, chuamar isteach in oifig  mo chol ceathrair . Fuaireamar é ag deachtú a chuid litreacha dá rúnaí , ar gearrscríobhaí é. Ar éigean a bhí litir críochnaithe nuair a rinne clóscríobhaí  cóip di ar a inneall. Ó nár theastaigh uainn cur isteach ar chúraimí mo ghaoil, níor fhan muid aige ach cúpla nóiméad.","t14-12-1":"12. — Faoi oifig mo chol ceathrair tá uaireadóirí-seodóir mór  a bhfuil ceird an ghaibhne óir aige chomh maith. Tá a lán clog, clog balla, uaireadóirí, slabhraíní agus seoda luachmhara ina shiopa iontach, mar shampla muinceáin phéarlaí, bráisléid óir, fáinní cluaise agus fáinní méire maisithe le clocha agus le diamaint. Tá ceann de na fuinneoga curtha ar leataobh do na hearraí óir agus tá bailiúchán mór sceanra airgid ann.","t14-13-1":"13. — Ag casadh dúinn ag coirnéal na sráide thug mé faoi deara go raibh an pláta  in aice le huimhir an tí athraithe. Bhí mé ar tí mo bharúil a rá os ard nuair a chualathas fuaimeanna aoibhne ó cheol an airm. Thosaíomar ag rith i gcoinne na reisiminte, gan cuimhneamh go raibh sí le gabháil thar shiopaí an díoltóra hataí  agus an díoltóra lámhainní , agus go mbeimis chomh maith céanna as chun a mórshiúl a fheiceáil dá bhfanaimis os comhair fhuinneog an radharceolaí , atá lán de phionsnéis, spéaclaí agus ghloiní beaga.","t14-tit-6":"An Mórshiúl.","t14-14-1":"14. — Os comhair na reisiminte  shiúil máistir na ndrumaí , agus ina dhiaidh na drumadóirí , na stocairí  agus an cheolfhoireann ar fad. Bhí an ginearál , a bhí ar an gcearnóg lena aidiúnach, stoptha in aice le scaird uisce  an fhuaráin  chun féachaint ar an mórshiúl.","t14-14-2":"Bheannaigh oifigigh na foirne , an coirnéal agus an leas-choirnéal dó lena gclaíomh. Bhí na maoir os comhair a gcuid cathlán  agus bhí gach captaen i gceannas a chomplachta, fad is a bhí na leifteanaint, na fo-leifteanaint agus na fo-oifigigh ina n-áit ghnách in aice lena gcuid fear.","t14-15-1":"15. — Bhí a lán daoine tar éis cruinniú ar an gcrosbhóthar ; tháinig na ceannaithe, an díoltóir scáthanna báistí , fear an stánaithe  agus an gunnadóir  amach chun na saighdiúirí a fheiceáil. Chuir na feithiclí go léir, fiacraí , carranna crainn  agus fiú an bairille uiscithe , iad féin ar leataobh le hais an chosáin.","t14-tit-7":"Radharcanna ar an tSráid.","t14-15-2":"Thrasnaigh taistealaí tráchtála  an tsráid go mear agus a bhoscaí samplaí ar iompar ina láimh aige, agus d’iompaigh na daoine a bhí ina suí ar bharr  an omnaibus  thart chun sult a bhaint as an radharc. B’éigean d’amhránaí fáin bocht  agus a orgán sráide  aige a amhrán a bhriseadh, mar bhí a ghuth báite ag torann na ndrumaí.","t14-16-1":"16. — Nuair a shroich an reisimint an siopa éadaigh , d’fhág na mná fuála  agus na táilliúirí  a gcuid inneall fuála agus a gcuid oibre chun féachaint amach an fhuinneog. B’éigean don cheannaí , a bhí díreach tar éis cultacha nua  a chur ar a thaispeántas, na brait  agus na línéadaí a bhí curtha amach ar an gcosán, in aice le béal an draenacháin , a thabhairt isteach ar eagla go leagfadh an slua iad; b’éigean fiú do mhangaire  aosta, a raibh bean an dorais ag margáil leis faoi stocaí, dul isteach i bpasáiste chun a dhíolachán a chríochnú.","t14-16-2":"Chuamar in éineacht leis an reisimint chomh fada leis an mbeairic, agus, agus sinn an-sásta lenár lá, d’fhilleamar in am an dinnéir.","t14-tit-8":"Ceirdeanna agus Gairmeacha Éagsúla.","t14-17-1":"17. — An lá dár gcionn mhol m’athair dúinn cuairt a thabhairt ar chlólann nuachtáin na háite. Ghlacamar leis go fonnmhar.","t14-17-2":"Is clódóir é an fear céanna agus is leabharcheannaí  (= díoltóir leabhar), foilsitheoir, díoltóir páipéir agus ceanglóir é chomh maith. Chuir sé ar an gcéad urlár seomra eagarthóireachta  an nuachtáin, agus an cheardlann ghreanta freisin, ina n-oibríonn na liteagrafaithe  agus na greanadóirí copair , agus ar deireadh an seomra cló, ina bhfuil na hoibrithe cló . Tá an chlólann féin , na preasanna cló agus na hinnill éagsúla ar urlár na talún.","t14-tit-9":"Cuireann Seán a lán ceisteanna.","t14-18-1":"18. — Ag fágáil na clólainne dúinn stad Seán agus ionadh mór air os comhair bosca beag gloine a bhí curtha ar cholún, le hais an tsiopa mionearraí , agus d’fhiafraigh sé cad chuige a n-úsáidtear é. Mhínigh m’athair dó gur rabhadán dóiteáin  atá ann. Chomh maith leis sin bhí gach rud sa chathair ina ábhar iontais do mo chara, ón bhfuarán cloiche simplí  agus ón tríchruthach iompair éadrom  a bhí á thiomáint ag gasúr  faoi éide, go dtí carr an phoist .","t14-19-1":"19. — Fad is a d’fhág m’athair sinn tamall chun labhairt le bailitheoir na gcánacha , a bhí stoptha ag comhrá le habhcóide  agus le nótaire , thugamar caitheamh aimsire dúinn féin ag leanúint le súil an tsiúil ar an tsráid. Ghabh na daoine ba éagsúla tharainn: tháinig buachaill an bháicéara , agus pastae iontach á iompar aige i gciseán, taobh thiar de dhíoltóir éadaí ; bhí lasadóir na lampaí  ag comhrá le fear an gháis ; bhí bean rialta  agus dílleachtaí ar láimh aici ag filleadh ar a clochar.","t14-tit-10":"Ar ár mbealach abhaile.","t14-20-1":"20. — An nóiméad ar tháinig m’athair suas linn, rinne Seán gáire mór nuair a chonaic sé aghaidh shalach agus éadaí aisteacha beirte ghlantóirí simléar  a bhí clúdaithe le súiche.","t14-21-1":"21. — Theastaigh uaim planda a cheannach ó bhean na mbláth  do mo mháthair, ach thug m’athair le fios dom go mbeadh sé róthrom le hiompar agus gurbh fhearr oráistí a fháil. Chuamar i ngar don bhean díolta , agus nuair a chríochnaigh an bhanoide , a bhí ag roghnú dá dalta, a ceannach, thugamar orainn féin freastal a fháil.","t14-22-1":"22. — Ag filleadh abhaile dúinn casadh roinnt aithne orainn: seanchara de chuid mo mhuintire, a bhí ag ligean a huillinne ar a bean chompánach , an t-innealtóir  droichead agus bóithre, agus duine de mo chol ceathracha lena buime .","t14-22-2":"Ansin casadh bean hataí  mo mháthar orainn, agus beirt mhanach  nach raibh eolas acu ar an gcathair, a tháinig chugainn chun ceist a chur ar m’athair faoin mbealach chun an stáisiúin.","t15-apar-1":"TÁBLA Uimh. 15","t15-tit-1":"An Margadh. — Na hEarraí Bia.","t15-01-1":"1. — Cruinníonn formhór na gceannaithe a sholáthraíonn dúinn na hearraí is gá dár gcothú faoin halla  sa mhargadh faoi dhíon nó sna sráideanna in aice láimhe.","t15-02-1":"2. — Tá an díoltóir muiceola , a dhíolann liamhás , putóg dhubh , ispín mór , ispín putóg  agus blonag , ina sheasamh in aice le bean an ime agus na cáise , a bhfuil a taispeántas lán de cháiseanna Ollannacha  agus crotal dearg orthu, de cháiseanna Camembert , de rothaí Gruyère  agus de bhloic ime úra .","t15-03-1":"3. — Os a comhair sin tá bean díolta glasraí  ag tairiscint trátaí breátha  dá custaiméirí, agus cóilis , sailéad , cabáiste cinn , cúirséid , mealbhacáin  agus fiú beacáin . Ach tá buachaill beorach, a stop a charr seachadta  agus é luchtaithe le bairillí beorach , díreach os comhair a taispeántais, ag cur cosc ar a custaiméirí teacht i ngar di. Tugann bean gharraíodóra ciseán mór bliosán  chuici.","t15-tit-2":"Díol agus Ceannach.","t15-04-1":"4. — Tá an-anam sa mhargadh, mar tá uair an cheant  tagtha. Stadann na mná tí , a thagann ann chun a gcuid ceannaigh a dhéanamh, agus iad ag gabháil thar shiopa bhean na bputóg , chun putóga goile nó ceann laoi a cheannach.","t15-05-1":"5. — Tá cócaire ramhar  ag margáil faoi thuinnín an-bhreá le bean an éisc , a ardaíonn a praghsanna de réir a tola féin. Fuair sí méid mór eascann, sóil, breac agus carbán. Tá a cuid troisc agus diúilicíní an-úr.","t15-tit-3":"Earraí Saora agus Daora.","t15-06-1":"6. — Tá an bhean díolta éanlaithe , atá lonnaithe in aice léi, an-choinsiasach. Nuair a dhíolann sí turcaí, gé, lacha nó sicín simplí, ní iarrann sí ach an praghas cóir.","t15-07-1":"7. — Ag coirnéal na cearnóige, ar an gcéad urlár, tá díoltóir línéadaigh  lonnaithe le tamall gearr, agus bíonn na ceannaitheoirí mná cinnte i gcónaí go bhfaighidh siad aige rogha an-bhreá éadaí boird, naipcíní, naprúin agus ceirteacha. Ar an urlár céanna chuir sceanadóir  a cheardlann ar bun. Cuireann sé faobhar ar sceana na mban díolta sa halla agus déanann sé corráin do na garraíodóirí as an gcruach is crua.","t15-tit-4":"An Siopa Spíosraí.","t15-08-1":"8. — Faoina cheardlann siúd osclaíodh siopa mór bia le tamall gearr. Ní hé an siopa spíosraí simplí gan tábhacht  a bhíodh ann fadó é a thuilleadh, siopa nach ndíoladh ach na hearraí coitianta, tae , seacláid , siúcra bloic  agus gallúnach . Díoltar earra ar bith ann, brioscaí briosca, bia stánaithe , licéir , rum, coinneac, kirsch, licéar ainíse agus curaçao. Faightear fiadhach ann: giorria , smólaigh , patraiscí , gearga , lacha fhiáin  nó piasún , chomh héasca le torthaí coimhthíocha ar nós bananaí  agus anainn.","t15-09-1":"9. — Bíonn buachaill an tsiopa spíosraí , atá an-lácha, réidh chun an rud a theastaíonn a thabhairt: subh  chuiríní nó cuinsí, geir , gircíní  nó sairdíní  saillte.","t15-09-2":"Tá sin an-áisiúil do na custaiméirí mná , a fhaigheann, in aice leis na hearraí is coitianta, na céadtorthaí is annaimhe agus na torthaí is blasta: piorraí súmhara , plumaí , fíonchaora , péitseoga , almóinní  agus cnónna .","t15-tit-5":"Na Custaiméirí.","t15-10-1":"10. — Tá an rís  agus na lintilí  in aice le ciste na scadán deataithe ; tá an práta  agus an phónair  le hais na n-úll , na bhfigí , na bplumaí triomaithe  agus na gcnónna coill . Faightear sa siopa sin uibheacha  úra agus ológa ; dá bhrí sin líontar ciseáin  agus líonta lóin  ar an toirt.","t15-11-1":"11. — Tá cáil thuillte bainte amach ag caife  an chomhlachta den scoth sin i measc na gcailíní freastail  agus na gcócairí mná, mar déanann an seanshiopadóir spíosraí  féin é a róstadh go han-aireach.","t15-tit-6":"Na Radharcanna.","t15-12-1":"12. — Ní hé gach duine a thagann chun an mhargaidh chun soláthar a dhéanamh. I siúl pictiúrtha na sráidíne a théann chun an halla feictear na daoine is éagsúla. In aice le buachaill an bhúistéara  lácha, atá ag brú bara rotha  roimhe, seo beirt shaighdiúirí ar saoire agus iad an-bhródúil as a n-éide lonrach a thaispeáint: an hasár  agus dolman gorm agus seacó cleiteach air, agus an ceannaire zuáivigh, agus a mhuinchille bolgach agus feas ar a cheann.","t15-13-1":"13. — Tá an báicéir , atá ina sheasamh ar leac dorais an tsiopa aráin , díreach tar éis taos a aráin  a fhuint agus na corráin , na rollóga  agus na builíní cruinne  atá san fhuinneog a bhaint amach as an oigheann.","t15-14-1":"14. — Os cionn an tsiopa aráin tá cónaí ar bhean línéadaigh oilte  a fhostaíonn roinnt bróidnéirí . In aice léi tá cónaí ar bhean níocháin is iarnála , a chuireann stáirse san éadach  tar éis a nite agus a thriomaithe, agus a iarnálann é leis an iarann .","t15-tit-7":"Feoil, Iasc agus Glasraí.","t15-15-1":"15. — I siopa an bhúistéara , atá ar urlár na talún, díoltar gach cineál feola, caoireoil , mairteoil  nó laofheoil  mar cheathrúna caorach, stéigeanna, rósta agus gríscíní. Gearrann buachaill an bhúistéara  na feolta sin go léir agus cuireann sé na cnámha smeara  ar leataobh. Ag doras an tsiopa tá bean na n-oisrí  a dhíolann oisrí . Osclaíonn sí iad má theastaíonn sin.","t15-16-1":"16. — Íocann na ceannaithe sin go léir paitinn nó táille áite; dá bhrí sin tugann an póilín  tóir gan trua ar na mná bochta díolta glasraí  a chuireann iomaíocht orthu agus iad ag iompar thart ar a gcairteacha cairéad, raidisí, tornapaí, cainneann nó bhurlaí asparagais, piseanna úra, spionáiste, samhadh, biolar agus peirsil.","t15-tit-8":"Seachain an póilín!","t15-17-1":"17. — Tá a fhios go han-mhaith ag an mbuachaill a dhíolann gairleog  agus oinniúin, nach bhfuil cead aigesean ach an oiread a chuid earraí a dhíol in aice leis an margadh. Teitheann sé, agus é ag rith faoi bhaol ciseán na bportán, na cráifisce agus na ribí róibéis a leagan, ciseán an díoltóra  gliomach spíonach agus gliomach.","t15-18-1":"18. — Bíonn gach duine ag corraí agus ag callán; ach ní chuireann sin cosc ar ghuth an ghloineadóra  taistil a chloisteáil go soiléir, ná ar bhéic fhear an ghuail  a d’fhág a chairtín ar feadh cúpla nóiméad chun mála guail  a sheachadadh.","t16-apar-1":"TÁBLA Uimh. 16 An Siopa Mór. — An Basár. — Na Bréagáin.","t16-01-1":"1. — Tá an bhliain nua ag druidim linn. Tá na siopaí móra tar éis a dtaispeántais bréagán  agus bronntanas na bliana nua a ullmhú.","t16-01-2":"D’iarr mé ar mo sheanathair mé a thabhairt chun an bhasáir chun an taispeántas breá sin a fheiceáil, agus thoiligh sé leis.","t16-02-1":"2. — Ar dtús stadamar os comhair sciatha breátha arm, ina bhfuil raidhfil, céipí, sabar, crios claímh agus péire gualainníní, nó clogad, cathéide  agus piostal . Chuir sin ar fad i bhfad níos mó suime ionam ná na teilgeoirí solais .","t16-tit-1":"Radharcanna breátha.","t16-03-1":"3. — San urrann chéanna bhí fear faire  ina bhosca faire; ba dhóigh leat go raibh sé ag faire os comhair gairdín ainmhithe cairtchláir ar fad. Nach iomaí ainmhí a bhí ann: Pearóid  ar a fara, srónbheannach  agus beann ar a shrón, réinfhia , strus , moncaí  ag briseadh cnó, sionnach  ag breith cearc leis, crogall  agus a chraos ollmhór ar leathadh, camall , cú caol galánta , pantar , ansin dhá ainmhí nach raibh aithne agam orthu agus arb iad, de réir mar a dúradh, easóg  agus hiéna  iad. Bhí liopard  agus mac tíre  ann freisin; díreach in aice leo bhí francaigh bheaga ghleoite  agus lucha bídeacha  rubair. Ar deireadh chuir hipapotamas  agus dromadaire  dronnach clabhsúr ar an mbailiúchán. D’fhanfainn ann uaireanta níos faide murach go raibh in aice láimhe machaire iontach lán de shaighdiúirí luaidhe  a tharraing m’aird.","t16-tit-2":"Saighdiúirí agus cogadh.","t16-04-1":"4. — Is mór le mo sheanathair, ar easlán  é agus a raibh air an t-arm a fhágáil de bharr créachta a thuill an bonn míleata dó, cur síos a dhéanamh dom ar na feachtais inar ghlac sé páirt. Bhí áthas air agus é ag míniú ghluaiseachtaí éagsúla an airm bhig mhionsamhlaigh. Stad grúpa fíorshaighdiúirí a bhí ar cuairt ar an mbasár in aice linn chun éisteacht leis na mínithe: saighdiúir innealtóireachta , sealgaire Alpach  agus bairéad ar a cheann, sáirsint mór  coisithe agus sáirsint airtléire  agus galún óir ar a mhuinchille.","t16-05-1":"5. — Bhí mo sheanathair chomh bródúil sin go raibh lucht éisteachta chomh taibhseach sin aige, gur chum sé as a cheann plean iomlán catha.","t16-05-2":"Bhí an chathair dhaingnithe, agus a rampair agus a díoga aici, faoi léigear ag an arm namhad, arm a bhí réidh chun ionsaí a dhéanamh tar éis bombardaithe fhada. Ach bhain na daoine faoi léigear, a raibh an t-ocras ag brú orthu, triail as ruathar a thabhairt ar champa lucht an léigir. Tar éis dóibh an t-ionsaí a chur ar gcúl le comhrac dianseasmhach timpeall an champa, chuir lucht an léigir buacach a gcuid marcshluaite amach chun tóir a chur ar na hionsaitheoirí cloíte. Chúlaigh siad sin agus mairbh agus lucht créachta fágtha acu ar fud an mhachaire chatha. Thug lucht na sínteán an dream deireanach sin leo isteach san otharcharr le go dtabharfadh an máinlia aire dóibh.","t16-05-3":"In ainneoin frithsheasamh laochta roinnt cathlán a rinne cearnóg díobh féin, ba iomlán é an bua, agus theith an chuid eile den arm agus a lán príosúnach fágtha ina ndiaidh acu. Chuaigh an namhaid chun a bhua a chur i gcrích trí sheilbh a ghlacadh ar an gcathair. B’fhéidir gurb é sin deireadh an fheachtais, agus tar éis sos cogaidh go bhféadfaí conradh síochána a shíniú.","t16-tit-3":"Bronntanais na bliana nua.","t16-06-1":"6. — D’iarr na saighdiúirí óga, a bhí ag gáire agus iad ag éisteacht le hinsint phictiúrtha an tseanshaighdiúra, roinnt mínithe eile air. Maidir liom féin, chuaigh mé timpeall an tsiopa chun féachaint ar chrosbhogha breá  agus ar bhogha  agus a shaighead  leis. Fuair mé ansin bailiúchán eile ainmhithe: dhá éan cheoil , filiméala uathoibríoch agus ceolaire ag canadh in ard a ghutha, agus sraith ainmhithe aisteacha: ialtóg , bóa , turtar , rón , míol mór  agus siorc  de cheirt.","t16-07-1":"7. — Níor stad mé i bhfad chun breathnú orthu, mar chonaic mé an rud a bhí i mo bhrionglóidí: amharclann phuipéad sárbhreá  agus maisiúcháin iontacha agus cuirtín dearg álainn uirthi. Ar an stáitse ba dhóigh leat go raibh beirt aisteoirí ag imirt páirte i ndráma an-suimiúil, mar bhí an lucht féachana beag cairtchláir a bhí curtha sna loighsí nó ina suí ar na cathaoireacha móra agus sa phairtéar taobh thiar de stiúrthóir na ceolfhoirne ag bualadh bos go beoga.","t16-07-2":"Faraor, bhí an amharclann sin an-daor.","t16-08-1":"8. — Rud eile, ba dheacair na bréagáin a roghnú, mar bhí gach cineál bréagán carntha sna fuinneoga: Airlicín , Puinseoinéal , Pierrot , ceanna cait  ag croitheadh a sciathán, loin dhubha  feadaíola, púdail ag tafann, fónagraf  agus bréagáin foighne. Chuir ceann de na bréagáin sin an-siamsa orm: bhí cath farraige  á léiriú aige, cath ina raibh long á hionsaí ag foghlaithe mara in aice le tír a raibh crainn chnó cócó curtha inti.","t16-09-1":"9. — D’éirigh liom breathnú go réidh ar na hiontais sin go léir, mar ní raibh ach beagán daoine sa siopa, ar éigean cúpla fánaí, dragún  agus bailitheoir  a chuir bille malairte i láthair ag an bpríomh-chiste .","t16-10-1":"10. — D’fhiafraigh mé de mo sheanathair cad chuige a n-úsáidtear na leabhair a bhí curtha ar chláir taobh thiar de bhean an chiste; d’fhreagair sé gur leabhair chuntais iad.","t16-tit-4":"Ag stánadh timpeall an tsiopa.","t16-11-1":"11. — Ag fágáil urrann na mbréagán dúinn chuamar chuig an diallaitlann chun súil a chaitheamh ar na diallaití , na stíoróipí , na srianta , na béalbhaigh  agus na fuipeanna. Fad is a thug ceann na hurrainne  roinnt eolais do mo sheanathair, chuaigh mé ag féachaint ar thaispeántas na bpoirceallán agus na gcriostal  ina bhfuil babhlaí sailéid breátha agus taephotaí mine .","t16-12-1":"12. — Chun dul ar an gcéad urlár ghabhamar taobh thiar d’fhuinneog na gcorsaí , in aice le siopa na stocaí, mar a raibh brístí an-bhreátha  ar taispeáint. In aice leis sin chuir cailín siopa  ar cheannaitheoir mná  fabraicí síoda breátha  a roghnú.","t16-12-2":"Agus mé ag dul suas an staighre, thug mé faoi deara go bhfuil an siopa maisithe le laindéir Sheapánacha , le parasóil  agus le crainn phailme ollmhóra .","t16-13-1":"13 . — Ar an gcéad urlár ní raibh mórán le feiceáil; ní raibh ann ach troscán , taisceadáin iarainn , cófraí tarraiceán  agus pramanna . Ach bhí radharc iomlán an tsiopa an-taitneamhach.","t16-14-1":"14. — Ag ár gcosa chonaic mé na huirlisí ceoil: cláirseacha , giotáir , maindilíní , coirnéid comhla , cláirnéidíní , veidhlíní agus a mbogha  leo, agus fiú druma mór . Beagán níos faide uainn, ag urrann an pháipéir, bhí mac léinn  ag margáil le cúntóir siopa  faoi chás cóipleabhar. In aice leo d’aithin mé aibítirleabhar breá .","t16-14-2":"I lár an tsiopa bhí crann Nollag ard  curtha in airde agus é lán de choinnle, de mhionrudaí agus de gach cineál bréagáin: capaill adhmaid , bábóga , srl.","t16-14-3":"Scaip siopa na gcumhrán , agus a chuid taosanna fiacla agus cumhrán éagsúil ann, boladh an-bhreá a tháinig inár dtreo.","t16-tit-5":"Ceannaímid rud éigin.","t16-15-1":"15. — Ó thosaigh mo sheanathair ag ceapadh go raibh an t-am rófhada, chuamar síos an staighre mór. Stad sé tamall os comhair tábla na réalteolaíochta , tábla a raibh air, mar a dúirt sé liom, cóiméid , urú gealaí agus urú gréine , rós na ngaoth agus na ceithre hairde (An Tuaisceart, An Deisceart, An tOirthear agus An tIarthar), léarscáil an dá leathsféar , na pláinéid agus grianchóras . Níor thuig mé faic de sin ar fad, agus chuir sé i bhfad níos mó suime ionam an éide agus galúin uirthi a bhí ar bhuachaill seachadta  a ghabh tharainn, agus na feananna breátha  a bhí in aice liom, cois na sparán airgid  agus na vaidhcín .","t16-16-1":"16. — Bhí meas agam freisin ar an taispeántas ar chleití  agus ar bhúclaí creasa , agus ar na bláthanna saorga breátha  a bhí curtha go maisiúil i gciseáin. Bhí na sailchuacha, na lilí sráide, na bú , na geiréiniamaí , na lilí  agus na caipisíní  cóipeáilte go han-mhaith.","t16-tit-6":"Bronntanas ó mo sheanathair.","t16-17-1":"17. — D’iarr mé ar mo sheanathair ceann de na scuaba fiacla  a bhí i mbosca in aice le bioráin ghruaige  a cheannach dom. Thoiligh sé leis agus chuaigh mé féin ag íoc as mo cheannach ag an gciste, mar a raibh coinsíneacht mhór  á hullmhú do chliant .","t16-18-1":"18. — Go tobann tharla corraíl bheag i measc na ndaoine a bhí stoptha in aice leis na cré-umhaí ealaíne . Bhí gadaí  díreach gafa i mbun a choire ag cigire , agus é ag iarraidh duine a robáil. Cuireadh fios ar phóilín chun é a ghabháil, agus díreach agus sinn ag dul amach, bhí an coirpeach á thabhairt chun an phríosúin."},"noto":{"t01-noto-1":"(*) Do na hainmneacha freisin molaimid iad a thabhairt sa fhoirm Laidine. Sin an t-aon slí chun na hathruithe gan áireamh a sheachaint. Agus conas a roghnófaí idir Giovanni, Jean, Johann, Jan, Hans, John, Eoin agus a thuilleadh? Ní dhéanfaimid foclóir ar leith d’ainmneacha. Glacaimis leis an ainmneach Laidine agus abraimis: Ioannes, Ioanna; Iulius, Iulia; Iakobus; Andreas; Lukas. (Gramadach iomlán).","t02-noto-1":"(*) Is minic a bhíonn ainmneacha náisiúnta go hiomlán ar chluichí na bpáistí. Thugamar ainmneacha orthu in ido mar ab fhearr a d’fhéadamar: uaireanta de réir na gníomhaíochta féin a dhéanann idirdhealú eatarthu, uaireanta eile ag glacadh le hainm náisiúnta tíre amháin nó tíre eile, nuair nach gcuireann sé mearbhall rómhór. Mar shampla: is é an bairille (Gearmánach agus Francach) an frog  (Sasanach), mar a ndéanann na himreoirí iarracht a gcuid diosca cruinne a chaitheamh isteach i mbéal froig mhiotail, atá oscailte os cionn bosca poillte (bairille). Ní bhíonn difríocht idir an léim thar na guaillí  agus an léim na gabhairín ach sa mhéid seo: ag léim thar an gceann, cuireann na himreoirí a lámha ar ghuaillí an chomrádaí, agus i «léim na gabhairín» ní chuireann siad iad ach ar an droim. — Nó arís: cromann imreoirí áirithe, agus léimeann cuid eile thar a ndroim, ag brú lena lámha ar na guaillí; caithfidh na chéad chinn an brú a sheasamh gan géilleadh, agus na cinn eile léim gan a gcothromaíocht a chailleadh (féach an tábla féin).","t05-noto-1":"(*) Balk-o = Gearm. Balken, Béarla joist, Fr. solive, Iod. travicello, Gaeilge bíoma, Sp. agus Port. viga. Fréamh theicniúil, nár glacadh léi fós, ach a mholtar anseo chun brí an fhocail Fhrancaigh solive a thabhairt, focal nach é trabo (Fr. poutre) é ná píosa adhmaid. Is lomán snoite é a iompraíonn an t-urlár agus an tsíleáil.","t06-noto-1":"(*) Babo = leanbh beag; Béarla baby, Fr. bébé, Iod. bambino.","t06-noto-2":"(*) Lambrequino = Fr. lambrequin, Sp. lambrequines, Port. lambrequins, agus fiú Gearm. agus Béarla lambrequins — is é sin le rá i nGearmáinis, i mBéarla, i bhFraincis, i bPortaingéilis agus i Spáinnis.","t07-noto-1":"(*) Féach sonraí an dinnéir i dtáblaí 6 agus 13.","t08-noto-1":"(*) Toisc nach bhfuil an focal seo cruinn: fómhar an lín, baint na bhfíonchaor, baint na n-úll? B’fhéidir gurbh fhearr « mesono » a ghlacadh, a moladh in Mondo XIV, lch. 242. Ach go dtí seo níor ghlac an tAcadamh leis an bhfréamh nua seo agus tá sí ag fanacht le plé de réir gnáthrialacha ghluaiseacht an ido.","t12-noto-1":"(*) Nóta. — Is é atá sa chur síos ar an turas, ar ndóigh, an teorainn mar a bhí sí roimh an gcogadh.","t13-noto-1":"(*) I dtaobh mionsonraí an tseomra, féach an tábla Uimh. 6.","t13-noto-2":"(*) Le cabhair na liosta miasa atá curtha sa fhoclóir, féadfaidh an múinteoir an meanú thíos a athrú go héasca.","t16-noto-1":"(*) Féach an tábla Uimh. 6."}}