{"k":{"t01-apar-0":"LIBRIÑO EXPLICATIVO DOS cadros auxiliares Delmas ❦ PRIMEIRA SERIE ","t01-apar-1":"CADRO N.º 1 A escola. — O instituto. — A aula. ","t01-tit-1":"Descrición xeral.","t01-01-1":"1. — Este cadro representa unha aula nun instituto. Nesta aula hai oito mesas  e oito bancos . En cada banco sentan tres alumnos. O mestre  senta nunha cadeira  na súa tarima .","t01-02-1":"2. — Á esquerda da tarima hai un armario  con vidros. Á dereita está o encerado  co seu borrador  e o seu xiz .","t01-02-2":"Por riba da tarima penduran cadros murais (, , ) e un mapa .","t01-03-1":"3. — Non todos os alumnos están no seu sitio . Xoán  está de pé xunto ao encerado; ten o borrador na man e borra as figuras xeométricas.","t01-03-2":"Pedro está preto da tarima; recolle os exercicios escritos  e lévallos ao mestre.","t01-04-1":"4. — Este mestre é o mestre de linguas vivas. Ensínalles aos alumnos a falar, ler e escribir linguas estranxeiras (alemán, inglés, español, italiano, ruso ou francés).","t01-05-1":"5. — A aula é moi ampla e moi clara. Ao fondo hai unha ventá larga con dous postigos  e unha porta de vidro, para airear e alumar a aula.","t01-05-2":"Esta aula non é fría. No medio, para quentala, hai unha estufa moi boa  co seu tubo .","t01-05-3":"Na parede están fixados colgadoiros ; deles penduran os gorros e os abrigos dos escolares.","t01-tit-2":"O patio de xogo.","t01-06-1":"6. — O reloxo  marca as nove e cinco minutos.","t01-06-2":"O recreo  acaba de rematar e a lección comeza de novo. O recreo faise no patio . Vemos algúns alumnos que xogan. Un vixiante  vixíaos.","t01-07-1":"7. — No patio vemos ademais persoas diversas, a saber, o inspector , o director (o reitor)  e o censor .","t01-07-2":"O inspector inspecciona as escolas, o reitor dirixe o instituto, o censor vixía os estudos.","t01-07-3":"A cuarta persoa é o porteiro . Leva baixo o brazo un rexistro para anotar as ausencias.","t01-08-1":"8. — Ao fondo do patio están os aparellos de ximnasia  e o taller dos traballos manuais .","t01-08-2":"Á dereita do cadro entrevemos as aulas de música e de debuxo.","t01-tit-3":"Descrición detallada.","t01-tit-4":"Os bos alumnos.","t01-09-1":"9. — Os alumnos do primeiro banco á dereita da tarima son Henrique , Estevo e Carlos.","t01-09-2":"Henrique é moi atento e traballador; escoita o mestre. Na súa mesa ten un caderno , un libro , un dicionario  e un estoxo . O seu libro ten moitas páxinas; cada capítulo contén varios parágrafos, e cada liña moitas palabras.","t01-09-4":"O seu veciño Estevo  é fervoroso. Apunta no seu caderno a lección para a vez seguinte. Ten unha bela letra. O seu libro está pechado. Só vemos a tapa . Xunto a el está o seu compás .","t01-09-5":"Carlos  ten o libro na man; ábreo para reler a súa lección. Ten, coma cada alumno, un tinteiro  diante de si. É obediente.","t01-10-1":"10. — Na mesa do lado están Lois, Antón e Paulo. Lois recita a súa lección  e responde ás preguntas do mestre. Antón  é moi desatento; ás veces o mestre mesmo o castiga. Paulo  é bo compañeiro, amable e servizal. É moi atento.","t01-tit-5":"Os malos alumnos.","t01-11-1":"11. — Detrás de Henrique está Xurxo . Non é mal rapaz, pero é falador, desatento e inquedo. A súa lixeireza e a súa desobediencia causan desorde durante a lección, e a miúdo merece unha severa advertencia. O seu caderno de borrancho  está sucio; mánchao de tinta coa súa pluma , e por iso emprega sempre a súa goma de borrar ; o seu cartafol  está rachado, de descoidado que é. Por que trae a súa estilográfica  á aula das linguas vivas?","t01-11-2":"O seu veciño Edmundo  non o quere. É certo que é algo indolente, pero é calado e tranquilo. Non anda a falar; mais, en vez de escoitar, prefire ler os contos do seu libro de lectura.","t01-11-3":"O terceiro alumno deste banco é Ludovico . É diligente. Escribe nunha folla de papel branca. Diante de si puxo o papel secante .","t01-12-1":"12. — Os alumnos do segundo banco, á esquerda do mestre, son moi novos. O primeiro, o pequeno Emilio, aínda non sabe escribir moi ben; trae a súa lousa , o seu lapis de lousa e a súa esponxa .","t01-12-2":"Á beira del están Augusto e Bernardo . Este último traballa ben, pero a súa roupa está moi descoidada.","t01-13-1":"13. — Detrás deles están tres preguiceiros. Alberte non aprende as súas leccións. Xacobe  dorme en vez de escoitar. A súa preguiza vállelle reproches e mesmo castigos. Finalmente Cristián  é lixeiro de máis. Pórtase mal e non fai ningún esforzo por emendarse.","t01-14-1":"14. — Os seus veciños, pola contra, pórtanse ben. Ernesto  gusta da orde e da regularidade; emprega sempre a súa regra  e o seu lapis . É alumno externo.","t01-14-2":"Francisco  é interno; viste uniforme, come e dorme no instituto. É bo compañeiro.","t01-14-3":"Mauricio afía o seu lapis coa súa navalla ; é moi coidadoso.","t01-14-4":"Trae todos os seus libros, a súa gramática , o seu caderniño de notas  e mesmo un cartapacio . A súa mochila  está no chan detrás del.","t01-14-5":"As dúas mesas do fondo da aula están ocupadas polos bos alumnos .","t01-tit-6":"Debuxo e música.","t01-15-1":"15. — Na aula de debuxo hai modelos graciosos pendurados na parede e unha lámpada  coa súa pantalla, colgada do teito. O mestre  é moi paciente; corrixe os debuxos  dos alumnos e ensínalles a debuxar do natural un busto .","t01-16-1":"16. — A aula de música semella moi interesante. Nela apréndese a ler a música, a solfexar as notas da escala  escritas no pentagrama (do, re, mi, fa, sol, la, si = C. D. E. F. G. A. B.), a coñecer as claves e a cantar melodías fermosas. Póñense as partituras no atril . Un dos alumnos toca o piano  e o mestre de música  marca o compás .","t01-17-1":"17. — Entrevemos un recanto do taller dos traballos manuais , onde os rapaces poden aprender a cepillar a madeira e a limar o ferro. Iso non existe en todos os institutos.","t01-tit-7":"A aula das ciencias.","t01-18-1":"18. — O mestre de matemáticas ensínalles aos alumnos xeometría, aritmética, cálculo e o sistema métrico. Vemos no cadro as principais figuras xeométricas: o círculo , o cadrado , o triángulo , a liña .","t01-18-2":"Vemos tamén unha operación; non é unha suma, nin unha resta, nin unha multiplicación: é unha división .","t01-19-1":"19. — No cadro do sistema métrico vemos: o metro , a balanza e as súas pesas, o litro , o decalitro , o decilitro e o metro cúbico .","t01-19-2":"Os alumnos estudan tamén ciencias naturais , zooloxía , botánica , xeoloxía , e a historia .","t01-19-3":"No armario están os aparellos de física  e de química .","t01-19-4":"Enriba do armario están: a esfera , o cono e o globo terráqueo .","t01-19-5":"Por riba dos cadros pendura un mapa que representa as cinco partes do mundo: Europa , Asia , África , América () e Oceanía , e os dous grandes océanos, o Pacífico e o Atlántico . ","t02-apar-1":"CADRO N.º 2 O corpo humano. — O recreo. — Os xogos.","t02-tit-0":"O corpo humano. (Lección sinxela de ciencias naturais.)","t02-01-1":"1. — As principais partes do corpo humano son: a cabeza, o tronco e os membros.","t02-tit-1":"A cabeza.","t02-02-1":"2. — A cabeza comprende dúas partes: o cranio, que contén o cerebro e que a cabeleira cobre, e a cara.","t02-03-1":"3. — No noso debuxo non vemos nin o cranio nin o cerebro; pero vemos moi claramente as partes importantes da cara.","t02-04-1":"4. — Comecemos pola fronte, que denota unha intelixencia poderosa, un pensamento sempre activo. As tempas están moi despexadas. O ollo é vivo e ben aberto. Unha cella mesta e unhas pestanas longas resgárdano.","t02-05-1":"5. — Veñen despois o nariz e as ventas. O nariz sérvenos para cheirar e para respirar. A cada lado do nariz están as meixelas, e máis lonxe as orellas. A parte baixa da cara consta da boca e do queixo.","t02-06-1":"6. — Non os vemos moi ben, pois o bigote e as patillas agóchannolos. Pero sabemos que a boca ten os dous beizos, o maxilar e a mandíbula cos seus dentes, e a lingua. Coa boca falamos e comemos. Coa lingua saboreamos os alimentos.","t02-07-1":"7. — O ollo, a orella, o nariz e a boca son, igual ca os dedos, os órganos dos cinco sentidos: a vista, o oído, o olfacto, o gusto, o tacto.","t02-08-1":"8. — A cabeza é, xa que logo, unha das partes máis interesantes do corpo humano.","t02-tit-2":"O tronco.","t02-09-1":"9. — O pescozo xunta a cabeza ao tronco. Comprende a gorxa e a caluga.","t02-10-1":"10. — O tronco comprende tamén moitos órganos esenciais. No peito están os pulmóns, cos que respiramos, e o corazón, que é o centro da vida. Cando o corazón deixa de bater, o ser vivo morre.","t02-11-1":"11. — As costelas sosteñen o peito.","t02-12-1":"12. — As demais partes do tronco son o costado, as costas, os ombreiros e o abdome (ventre). Deitámonos sobre o costado ou sobre as costas para durmir, e levamos as cargas sobre os nosos ombreiros.","t02-13-1":"13. — No abdome están o estómago e os intestinos. Sérvennos para dixerir os alimentos.","t02-tit-3":"Os membros.","t02-14-1":"14. — Temos catro membros: dous brazos e dúas pernas. Cos brazos collemos, suxeitamos, erguemos e recollemos os obxectos; coas pernas estamos de pé, camiñamos e corremos.","t02-15-1":"15. — O ombreiro xunta o brazo ao corpo. Un músculo moi robusto, o bíceps, move o brazo, que o cóbado xunta ao antebrazo. O carpo forma a articulación da man, que remata nos dedos e nas uñas. Na man distinguimos unha vea (e unha arteria) na que corre o sangue.","t02-16-1":"16. — As partes da perna son: a coxa, o xeonllo e o xarrete, a pantorrilla, cuxa carne está cuberta pola pel, o nocello e o pé. Os ósos da perna son moi grosos e moi fortes. Na punta do pé están os dedos do pé. As demais partes son a planta e o talón.","t02-17-1":"17. — Tal é a descrición case completa do corpo humano.","t02-17-2":"Nota. — Coa axuda da expresión: « dóeme o... (a cabeza, etc.) », o mestre poderá reempregar todo este vocabulario desde o punto de vista do bo ou mal estado corporal.","t02-tit-4":"Ximnasia. (Relato dun dos alumnos.)","t02-18-1":"18. — Para sermos flexibles, áxiles e sans, temos que exercitar as pernas e os brazos. Por iso xogamos e practicamos ximnasia.","t02-19-1":"19. — Durante a semana, estes dous exercicios fanse no patio do instituto (véxase o cadro n.º 1). Pero os xoves e os domingos imos a un gran prado, onde temos sitio para correr e divertirnos.","t02-20-1":"20. — Os nosos mestres e os nosos pais acompáñannos ás veces alí; pero é ben o mestre de ximnasia  quen dirixe os exercicios.","t02-21-1":"21. — No prado, á esquerda da entrada, están os aparellos de ximnasia ; subimos pola escada , poñémonos do revés nas anelas  e no trapecio , ízamonos coas mans ata o alto da escada de corda  ou da corda con nós .","t02-22-1":"22. — Mentres tanto, os nosos compañeiros saltan por riba do cabalo de madeira  ou das barras paralelas . Outros boxean  ou esgriman  con careta e con florete. Finalmente, outros levantan halteres .","t02-tit-5":"Os xogos.","t02-23-1":"23. — Arredor dos ximnastas, rapaces e rapazas xogan a xogos diversos. As rapazas divírtense co seu aro ; saltan á corda  ou convidan os irmáns e mais os curmáns a unha partida de croquet . Encántalles empurrar lonxe a bóla do contrario co seu mazo de madeira no intre en que el pensa pasar doadamente o arquiño!","t02-24-1":"24. — Os rapaces prefiren os xogos máis musculares. De boa gana xogan aos birlos , que derruban con destreza cunha bóla . Tampouco desprezan xogar co peón  e co boliche  ou mesmo ao xogo da ra . Pero os seus xogos preferidos son ben as canicas  e a pelota contra a parede , pois o muro do invernadoiro  é moi axeitado para facer rebotar a pelota lixeira.","t02-25-1":"25. — O pequeno Xoán, que anda cos seus zancos , é moi hábil e sabe moi ben gardar o equilibrio. Preto del, algúns compañeiros xogan ás agochadas  nese invernadoiro e detrás da sebe. Outros prefiren a man quente  ou o volante , que voa dunha raqueta á outra.","t02-26-1":"26. — No medio do prado hai dúas árbores. Ao pé dunha delas, sete ou oito rapaces organizaron unha partida de salto ao ombreiro  . Non en todos os países se coñece ese xogo; pero todos saben o que é o salto ás costas, ao que os rapaces non xogan desta vez.","t02-tit-6":"Os xogos ao aire libre.","t02-27-1":"27. A pita cega  é tamén moi divertida; rapazas e rapaces poñen á quenda a venda nos ollos e apañan os torpes que se deixan coller.","t02-28-1":"28. — No medio do prado hai un xogo moi francés pero algo violento: é o oso , moito máis ruidoso ca o tan tranquilo xogo do papaventos  ou mesmo ca o xogo inglés do tenis .","t02-29-1":"29. — Este último deporte é a ledicia dos alumnos maiores. Os propios mestres practícano de boa gana. Esixe grande destreza xunto con axilidade e práceme moito. Déixolles ás rapazas os xogos da randeeira .","t02-30-1":"30. — Non me gusta outro xogo inglés que quizais chegue a ser perigoso.","t02-30-1b":"Quero falar do fútbol , que alegra o meu irmán maior. Prefiro o noso vello xogo das barras , tan hixiénico e de verdade menos brutal.","t02-tit-7":"Ciclismo e globo.","t02-31-1":"31. — Tamén de boa gana dou a volta ao prado en bicicleta .","t02-32-1":"32. — O ano que vén aprenderei a montar a cabalo . Que fermoso é un cabalo que anda ou trota con garbo, e que salta a galope por riba dos obstáculos!","t02-33-1":"33. — No verán aprendemos a nadar . Somerxémonos e bañámonos con deleite na auga clara e fresca do río. Ás veces, para rematar, lanzamos un globo de papel  que ascende maxestoso á atmosfera axiña que está cheo de aire quente.","t02-34-1":"34. — Hai tamén moitos outros xogos, pero non acabaría de os enumerar, e compréndese, segundo este resumo, que os xoves non nos aburrimos moito no noso fermoso prado.","t02-34-2":"N.-B. — O mestre completará doadamente este capítulo, describindo máis polo miúdo cada un dos xogos máis importantes.","t03-apar-1":"CADRO N.º 3 A nenez e a mocidade.","t03-apar-2":"(Os cadros 3.º e 4.º están combinados de xeito que presentan, en catro escenas familiares, as nocións esenciais sobre o tempo, a idade, a familia, o vestido e o estado.)","t03-tit-1":"Primeira escena.","t03-tit-2":"Cerimonia de bautizo nunha aldea.","t03-tit-3":"A primavera.","t03-c1-01-1":"1. — Estamos na primavera, nos meses de marzo, abril ou maio, nos días da semana, luns, martes ou mércores. Son as dez horas da mañá.","t03-c1-02-1":"2. — Fai bo tempo, o aire é puro. O sol brila. Algunhas nubeciñas  soben polo ceo azul .","t03-c1-03-1":"3. — As árbores apenas teñen follas. Os chopos delgados  e o plátano alto  só teñen ata agora gomos.","t03-c1-04-1":"4. — As andoriñas  volven e voan cun piar ledo arredor da frecha  do campanario  que coroa a igrexa  da aldea.","t03-tit-4":"A igrexa.","t03-c1-05-1":"5. — Moi sinxela é esa igrexa co seu gran pórtico  e o seu groso reloxo . A agulla pequena  está sobre a cifra X; marca as horas. A grande  está sobre o XII (mediodía); marca os minutos.","t03-c1-06-1":"6. — No campanario as campás  tocan ledamente. No alto do tellado érguese unha pequena cruz  de pedra.","t03-c1-07-1":"7. — A igrexa non ten só un gran pórtico ; ten tamén unha portiña lateral. Por esa portiña o señor párroco , vestido coa súa sotana, sae da sancristía  e vai á casa reitoral .","t03-c1-08-1":"8. — Ao seu carón está a leiteira  co seu burro . Volve da vila, onde levou bo leite para os nenos.","t03-tit-5":"A horta das froitas.","t03-c1-09-1":"9. — O señor Aliboron (o burro) está moi contento con esa carreira da mañá. Aspira con delicia o aire embalsamado polo recendo das flores  que cobren as árbores froiteiras  da horta veciña. Ben rosados e brancos están eses pexegueiros  e albaricoqueiros , e fan esperar unha boa colleita.","t03-c1-10-1":"10. — Mentres tanto, as pequenas abellas  da colmea  van alá de rapina recoller o seu doce mel zoando.","t03-c1-11-1":"11. — Pero que pasa? Son os rapaces da aldea, que acoden correndo e fan fuxir os gansos  espantados. É a saída da igrexa do acompañamento despois do bautizo do fillo do notario.","t03-c1-12-1":"12. — O pequeno Xacobe, no seu berce , esperta co tocar ledo das campás, e a súa irmá Madalena, que tamén ela quere ver o acompañamento do bautizo, pídelle á súa nai que veña peitearlle o cabelo e vestila na soleira da casa.","t03-c1-13-1":"13. — A nai consente. Pon o seu pano , o seu corpiño  e o seu mandil , e vén sentar nunha cadeiriña diante da porta. Madalena só ten o seu refaixo  e o seu corselete .","t03-c1-14-1":"14. — Que feliz está! Esquece as súas flores preferidas, os seus caraveis , sobre os que pousan as bolboretas , as súas tulipas , os seus lirios do val , en testos , sobre o muro , e as súas rosas , que fan unha sebe tan fermosa. Ela mira a rica roupa das damas do acompañamento.","t03-c1-15-1":"15. — Os rapaces da aldea non prestan moita atención á roupa. Precipítanse e empúrranse uns aos outros para acadaren larpeiradas  ou moedas . Un deles chora .","t03-c1-16-1":"16. — O outro pisou a pata do can , que foxe a ouvear e fai fuxir a galiña  e mais os seus pitiños .","t03-tit-6":"O desfile do bautizo.","t03-c1-17-1":"17. — Diante do acompañamento camiña a ama de cría . Ten unha bela cofia  con longas cintas. Leva o recentemente nado , todo vestido de encaixes .","t03-c1-18-1":"18. — Detrás da ama veñen o padriño  e a madriña . Reparten as larpeiradas e as moedas. O padriño ten luvas  e chapeu de copa . A madriña ten na man un fermoso ramo .","t03-c1-19-1":"19. — Detrás deles vemos o tío  e a tía  do neno. A tía ten un elegante sombreiro , o tío unha levita negra  e un chaleco branco. Vén despois o curmán  e a curmá . Esta última leva pola man a irmá  do recentemente nado, a pequena Berta.","t03-c1-20-1":"20. — O outro irmán  de Berta camiña detrás. Dálle a man a unha parenta . Os amigos  da familia veñen despois.","t03-tit-7":"Os que miran.","t03-c1-21-1":"21. — Preto do acompañamento agarda un pedinte  apoiado na súa muleta . Pide esmola (mendiga).","t03-c1-22-1":"22. — Do outro lado hai un rapaciño moi ben educado . Saúda e dille «bos días» ás persoas que coñece.","t03-c1-23-1":"23. — Os aldeáns saíron das súas casas para veren o desfile do bautizo. Vemos un labrego  co seu gorro de algodón e á beira unha labrega . Despois unha vella  apoiada no seu bastón . Finalmente o muiñeiro  co seu gran sombreiro de feltro  e unha labrega nova calzada con zocas , que ensina a camiñar ao seu neniño.","t03-c1-24-1":"24. — Esa escena é moi divertida.","t03-tit-8":"Segunda escena.","t03-tit-9":"Festa pública.","t03-tit-10":"Xogos náuticos e regatas.","t03-c2-01-1":"1. — Chegou o verán. O sol ardente do mes de xuño (xullo ou agosto) anima a mocidade a bañarse e a andar de barca.","t03-c2-02-1":"2. — Na ribeira dereita do río, os remadores desvístense para participaren nos xogos náuticos e nas regatas.","t03-c2-03-1":"3. — Un deles quita os seus zapatos ; desátaos (desabotóaos). Os seus dous compañeiros xa están listos. Desde agora só teñen a súa camiseta de punto  e o seu calzón de baño . Conversan mentres esperan polos amigos. Falan da feira e da festa que se celebra na outra ribeira.","t03-c2-04-1":"4. — No chan, preto deles, xace a roupa dos seus compañeiros: un par de botíns , zapatos , calcetíns , sombreiros de feltro  e de palla  e unha gravata .","t03-c2-05-1":"5. — Un dos mozos dobrou con coidado o seu traxe . Pono sobre unha toalla, na que o seu veciño ha meter axiña os dous traxes.","t03-c2-06-1":"6. — O sexto rapaz tarda. Aínda ten a súa pucha  na cabeza. Non quitou nin a súa camisa , nin o seu colo , nin os seus puños . Ten na man o seu chaleco  e leva aínda os seus pantalóns  e os seus tirantes . De certo non estará listo para a carreira próxima.","t03-c2-07-1":"7. — Preto dos mozos, un carreiro nas beiras do cal hai moitos cardos  leva á beira do río, onde o pai Xacobe prepara entre as canas  os fogos de artificio  que se dispararán á noite.","t03-tit-11":"A carreira.","t03-c2-08-1":"8. — No río algunhas damas, resgardándose cos seus parasoles, pasean nunha barca . Seguen a carreira, que é moi interesante. En cada iola , catro remeiros  reman con todas as súas forzas, mentres o timoneiro  ten o temón  e dirixe o fráxil bote. Os remos  baten a auga a compás e as lixeiras embarcacións navegan cunha rapidez vertixinosa.","t03-c2-09-1":"9. — Algúns mozos loitan entre si, preto do piar da ponte, polo premio do mastro de gurupés . Un deles camiña con prudencia sobre o mastro flexible e resvaladío para acadar a pequena bandeira  fixada na punta. O seu desafortunado competidor  caeu na auga. Nada para chegar a terra.","t03-c2-10-1":"10. — Mozos de máis idade xustan en barca  preto do peirao . A todos eses xogos asiste un público  numeroso apoiado no parapeto da ponte  e amoreado na ribeira. Algúns espectadores, porén, volven a cabeza para seguiren o xogo do mastro do premio  ou para admiraren o acompañamento do alcalde que vén para o reparto dos premios.","t03-c2-11-1":"11. — Primeiro van algúns cativos  por diante dos músicos ; despois vén o alcalde , os tenentes de alcalde e o concello da vila. Finalmente camiñan os bombeiros .","t03-tit-12":"A feira.","t03-c2-12-1":"12. — Hai moitísima xente na praza da feira . Vén a xente ver as diversas barracas: os cabalos de madeira , o circo , no que xa comezou a función; o baile público , onde os mozos e as mozas da vila gozan do pracer do baile.","t03-c2-13-1":"13. — Ao fondo vemos a praza de touros , na que o valente matador español loita contra o furioso touro , despois o tobogán , a barraca de tiro  onde se exercita un a usar as armas de fogo e a tirar ao branco.","t03-c2-14-1":"14. — Preto de alí está o teatro de feira , no que se representan a comedia e o drama. Moi preto está a barraca do xigante  e do anano. A estatura do primeiro é de dous metros e quince centímetros; o segundo é apenas tan alto coma un neno.","t03-c2-15-1":"15. — E ao final de todo, a gran casa de feras  coas súas feras, o seu tigre  de poderosas unllas, o seu león  de mesta melena, as súas dúas xirafas  e o seu elefante , que usa con tanta destreza a súa trompa.","t03-c2-16-1":"16. — O domador  que amestra esas feras está á porta da barraca.","t04-apar-1":"CADRO N.º 4 Idade madura e vellez.","t04-tit-1":"Primeira escena. O banquete de vodas.","t04-tit-2":"O outono.","t04-c1-01-1":"1. — Os mozos medraron. Un deles, Xoán, cásase. Asistimos ao banquete de vodas, que xunta arredor da mesma mesa as familias dos noivos.","t04-c1-02-1":"2. — Estamos no outono, no mes de setembro. O vento frío de outubro e de novembro aínda non espiu o campo da súa follaxe verde. O aire do serán é morno e recendente; por iso a cea faise baixo o alpendre , ao pé do xardín.","t04-c1-03-1":"3. — Lonxe, no outeiro , está a casa dos pais de Xoán, un elegante pazo  agochado na verdura; belas viñas, que dan un viño excelente, cobren a costa do outeiro. O viticultor cultívaas e coídaas.","t04-c1-04-1":"4. — Por riba das viñas pasa un bando de perdices  asustadas pola chegada do gardabosques . Este, coa escopeta baixo o brazo e o zurrón de caza en bandoleira, percorre a fraga  co seu can . Vixía a propiedade e impide que os furtivos destrúan a caza.","t04-c1-05-1":"5. — Fóra do alpendre trepa unha parreira da que penduran mestos acios de uvas .","t04-c1-06-1":"6. — As belas flores de outono que adornan a mesa  son crisantemos ; o pai  da noiva puxo un deles na botoeira do seu frac.","t04-c1-07-1":"7. — A comida está a rematar. O criado  comeza a traer os pratos da sobremesa e axiña vai retirar as distintas pezas do servizo, culleres , garfos , coitelos , fontes , que xa non fan falta.","t04-tit-3":"A parentela.","t04-c1-08-1":"8. — Todos parecen ledos, e o sorriso co que a nai  do noivo mira os seus fillos proba a súa felicidade.","t04-c1-09-1":"9. — Esa voda une dúas familias ricas do país. Xoán, o esposo , é fillo dun gran propietario e faise o xenro dun hábil industrial.","t04-c1-10-1":"10. — Os esposos son novos e, aínda así, hai moito que estaban prometidos. A muller nova , Marta, está encantadora co seu vestido branco adornado con flores de laranxeira.","t04-c1-11-1":"11. — O seu sogro  está moi feliz de ter unha nora tan xentil, e a sogra  de Xoán sorrí ao ver tan bela a súa filla.","t04-c1-12-1":"12. — Na punta da mesa sentan os demais convidados , parentes, amigos, curmáns, curmás. Un mestresala , cun pano de servir baixo o brazo, sérveos con dilixencia.","t04-tit-4":"Os amigos.","t04-c1-13-1":"13. — Á dereita da mesa senta unha señorita , amiga da nova esposa, e despois o irmán desta, que é o seu padriño de honra . Parola coa súa madriña de honra , irmá do esposo, que, con esa voda, faise a cuñada de Marta. É unha moza encantadora. Ten belas xoias, un colar de perlas e unha pulseira de ouro.","t04-c1-14-1":"14. — Preto deles, o señor que está de pé e ergue o seu vaso é un amigo  da familia. É unha das testemuñas do esposo. Brinda, bebe pola saúde dos novos esposos e deséxalles unha longa felicidade. Vai vestido con traxe de cerimonia, con frac e zapatos de charol . É o acompañante da avoa , que é viúva.","t04-c1-15-1":"15. — O mozo de frac , de bigote negro e fino, é o cuñado  de Xoán. É un enxeñeiro eminente. É o veciño dunha dama nova  moi elegante, a irmá maior de Marta e a nai da meniña garrida que vén, dando o brazo ao seu curmán, ofrecer unha flor e desexarlle boas tardes. Esa dama ten uns pendentes moi belos e unha elegante touca.","t04-c1-16-1":"16. — O curmán pequeno, tan raro coa súa blusa  e a súa manga  inchada, dá moita mágoa. É orfo . Moi novo perdeu o pai e a nai. O seu tío é o seu titor  e ficou solteiro para educar o pobre neno. É un home bondadoso. Está algo calvo e é moi míope; usa lentes.","t04-tit-5":"A sobremesa.","t04-c1-17-1":"17. — Detrás dos convidados, nunha mesa cuberta cun mantel, está preparada a sobremesa . Nunha copa grande hai froitas, pexegos , peras , mazás , albaricoques  e uvas . Preto, ananases , un fermoso bolo , botellas de licor  e champaña , e tamén columnas de pratos  limpos.","t04-c1-18-1":"18. — O adegueiro  descorcha unha botella  de viño vello cun sacarrollas . A rolla de cortiza  parece moi difícil de sacar. Ese adegueiro ten un pano de servir  baixo o brazo.","t04-c1-19-1":"19. — Despois da cea, os señores irán ao fumadoiro e as damas irán prepararse para o baile.","t04-tit-6":"Segunda escena. O santo do avó.","t04-tit-7":"A visita.","t04-c2-01-1":"1. — Pasaron dez anos; os pais de Xoán fixéronse vellos e queren moito os seus tres netos, dous netos  e unha neta . Como hoxe é o santo do avó, os fillos veñen desexarlles un bo día de festa.","t04-c2-02-1":"2. — O pequeno Pedro é aínda moi novo; ten só tres anos. Ve achegarse o gato . Quere acariñar o seu belo pelo sedoso e o seu longo rabo; non pensa que baixo as graciosas patas se agochan unllas maliciosas e agudas que quizais o rabuñen.","t04-c2-03-1":"3. — A súa irmá Gabriela, que lle dá a man, é moito máis seria, e Marcelo, coa súa grande capa  e o seu cinto de coiro , semella algo feito home, malia a súa manga curta, que deixa ver as súas medias .","t04-c2-04-1":"4. — O pai deles puxo o seu groso sobretodo  de inverno con colo de pel  e, no seu peto , leva un pano. A súa muller ten o seu sombreiro de feltro adornado con plumas , a súa chaqueta , a súa boa de pel  e o seu manguito .","t04-c2-05-1":"5. — Fai moito frío, pois reina o inverno. A neve  caeu durante todo o día e os tellados das casas están brancos de todo. Ao mesmo tempo ca a noite, o frío faise aínda máis agudo. No ceo a lúa  e as estrelas  brillan e atravesan a escuridade.","t04-tit-8":"A doenza.","t04-c2-06-1":"6. — O pobre cego  que cruza a praza diante da farmacia , guiado polo seu can de augas , é ben desgraciado. Xustina, a criada , trae da cociña unha cunca grande  de tisana moi quente e azucrada con xenerosidade.","t04-c2-07-1":"7. — A avoa , que quere buscar as súas lentes de man  na mesa, para ler a receita  que o médico  acaba de escribir, érguese do seu sillón apoiándose no seu bastón .","t04-c2-08-1":"8. — A miúdo sofre de achaques, mareos, catarros, dores de dentes; as súas pernas están fracas e os seus ollos xa non son moi bos. Malia iso, de boa gana búrlase do seu vello médico, que sempre lle quere receitar unha poción . Hoxe está moi ledo porque ten arredor de si a súa familia nova.","t04-c2-09-1":"9. — Estase ben no cuarto ben pechado. Na lareira  de mármore arde un lume fermosísimo , e séntese un feliz na doce luz da lámpada  que acaban de acender.","t04-tit-9":"O avó.","t04-c2-10-1":"10. — Mesmo o avó  esqueceu que estaba doente, que o seu reumatismo o prende ao seu sillón  e que, onte aínda, tivo febre e lipotimias. Xa non lembra que o inverno pasado sufriu de pulmonía e que unha tose rouca e penosa o fixo padecer moito.","t04-c2-10-2":"E, aínda así, moi a duras penas se curou. Desde entón está algo mellor. Pero a perna que apoia nun coxín  posto nun pequeno tallo  tamén lle doe.","t04-c2-11-1":"11. — Cando está coidadosamente envolto no seu quente roupón  con grosos botóns  de nácar, e cando ten preto de si, para lerlle o xornal, a pequena orfa  vestida cunha cofia branca, cun vestido azul  e cunha esclavina , non se queixa.","t04-c2-12-1":"12. — Cada ano, cando o calendario  marca de novo a data do primeiro de decembro, agarda con impaciencia polos seus netos, pois sabe que non esquecerán esa data importante.","t04-c2-13-1":"13. — Lembra con emoción o tempo moi antigo en que el mesmo veu desexarlle un bo santo ao glorioso mariscal imperial, cuxo retrato  pendura na parede e que é o bisavó dos seus fillos.","t05-apar-1":"CADRO N.º 5 A casa e a súa construción.","t05-tit-1":"Bo encontro.","t05-01-1":"Xoán. — Meu tío, gustaríame moito saber como se constrúe unha casa.","t05-01-2":"O tío . — Iso é moi doado, amigo meu; vén comigo e amosareiche a que o señor Bernardo  manda construír e na que eu vivirei.","t05-01-3":"Xoán. — E quen debuxou o plano  desta casa?","t05-01-4":"O tío. — O arquitecto ; presentou un debuxo moi claro que foi aprobado, e o contratista  comezou os traballos.","t05-01-5":"Xoán. — E quen é o contratista?","t05-01-6":"O tío. — É o señor Blanc, o pai do teu amigo Xacobe. Dirixe os obreiros xunto co señor Roux, o arquitecto.","t05-01-7":"Vaia! Xusto agora chega o señor Blanc coa súa regra , e o señor Roux co seu plano.","t05-01-8":"Bos días, señores. Como están?","t05-01-9":"O señor Roux. — Moi ben, grazas. Bos días, Xoán; canto medrou este neno!","t05-01-10":"O tío. — Si, de certo, é un homiño. É moi serio; hai que o informar de todo canto ve. Hoxe quixera saber como se constrúe unha casa.","t05-tit-2":"Os obreiros.","t05-01-11":"O señor Blanc. — Pois ven comigo, amiguiño, que che explico axiña, que quero moito os rapaces que se queren instruír.","t05-01-12":"Ves ese obreiro que ten unha pa  na man: é un peón de terra . Escava unha gabia  para poñer a canalización da auga. Tamén escavou o chan no sitio onde está a casa, para que o albanel erguese os catro muros. A parte deses muros que está no chan chámase os cimentos . O espazo que fica entre os cimentos forma o soto . Ese soto ten unha fiestra pequena chamada tragaluz , unha porta  e unha escaleira.","t05-01-13":"O albanel  seguiu erguendo os muros deixando aberturas para as portas  e as fiestras .","t05-01-14":"Xoán. — Pero ese albanel non o vexo!","t05-01-15":"O señor Blanc. — Agora rematou de traballar na casa. Está preto da cabaleriza , no seu andamio ; constrúe o muro do lavadoiro .","t05-01-16":"Ten unha trulla, unha artesa e unha prumada . Pero ti non lembrarás eses nomes.","t05-01-17":"Xoán. — Claro que si, que axiña lle pedirei ao meu tío unha trulliña e unha artesa, e eu mesmo farei unha prumada cun cordel.","t05-tit-3":"Os materiais.","t05-01-18":"O tío. — Ha! Moi ben. Pero dime, Xoán, que fai falta para construír unha casa?","t05-01-19":"Xoán. — Fan falta pedras de cantaría  e morteiro .","t05-01-20":"O tío. — Xusto. Mira ese home do sombreiro grande, no seu carro . É o carreteiro . Cada día trae aquí bloques de pedra . Descarga o seu carro no patio, e os canteiros  labran os bloques e sérranos coa súa serra de pedra . Un peón  lévaos ao albanel, que os coloca.","t05-01-21":"Mentres tanto, o amasador  prepara o morteiro. Precisa de area , cal  e auga . A cal está preto del nun saco ; un servente de albanel  tráelle a area nunha carretilla , e o aprendiz  está na bomba . Enche un balde . O morteiro está axiña listo. O portamorteiro  cólleo e lévao arriba, pola escaleira, ao andamio, onde traballa un albanel que remata ese lado da casa.","t05-01-22":"E agora, como se chama o obreiro que traballa o tellado ?","t05-01-23":"Xoán. — É o tellador .","t05-tit-4":"O tellado da casa.","t05-01-24":"O señor Blanc. — Si, pero primeiro vén o carpinteiro .","t05-01-25":"O carpinteiro traballa o armazón . Xunta as trabes  con caravillas . Eses obreiros de aí arriba, coas súas mangas anchas de veludo, son carpinteiros. Un ten unha traberiña, e o outro corta unha caravilla coa súa machada . O que está preto da cheminea  é o tellador. Crava as ripas nas vigas, e as lousas  nas ripas. Ás veces pon tellas.","t05-01-26":"O tellado da cabaleriza está cuberto de tellas , o das casas está cuberto de lousa  e o do alpendre é de cinc .","t05-01-27":"Xoán. — E o tellador traballa tamén os tellados de cinc?","t05-01-28":"O señor Blanc. — Non, iso faino o cincador  ou o chumbeiro, que é o que pon a claraboia  no tellado da casa. Pon tamén as canles da chuvia  e as canles do tellado . Solda xunto o cinc e a folla de lata. Fixou o pararraios  e a veleta  no fastial .","t05-01-29":"Xoán. — E así a casa está rematada?","t05-tit-5":"As ferramentas.","t05-01-30":"O señor Blanc. — Non de todo. O xeseiro  constrúe con ladrillos  os tabiques que a dividen en distintos cuartos. Recobre con xeso  os teitos  e mais os muros. Agora traballa o teito do alpendre . Ten, coma o albanel, unha trulla  e unha artesa .","t05-01-31":"Despois o ebanista traballa as portas, as fiestras, os parqués  e as contras .","t05-01-32":"Agora traballa no patio, no seu banco de traballo . Ten unha serra  para serrar a madeira , unha garlopa , un gato , un formón , un compás  e un mazo de madeira .","t05-01-33":"Xoán. — Ha! Pero é máis divertido facer de ebanista ca de albanel. Meu tío, ti hasme mercar un banco de traballo, unha serra e unha garlopa, que axiña farei unha caseta para Medor.","t05-01-34":"O tío. — Si, rapaciño.","t05-01-35":"Xoán. — Que contento estou! E quen é ese que está de pé preto da porta de entrada?","t05-tit-6":"A pintura.","t05-01-36":"O señor Blanc. — É o pintor . Está de pé na súa escaleira cun pote de pintura  e o seu pincel . Pinta a madeira da porta de entrada para que se conserve máis tempo.","t05-01-37":"Tamén é el quen pega os papeis nas vivendas.","t05-01-38":"O tapiceiro , que está nunha escaleira de man , no balcón , pon un estor .","t05-01-39":"O obreiro que está de pé preto da fiestra grande é o vidreiro . Fixa os vidros  con macilla . Ese outro obreiro, axeonllado preto da porta do soto, é o serralleiro . Pon unha pechadura . A súa lima  está preto del.","t05-01-40":"Xoán. — E tamén é serralleiro ese obreiro que bate co seu martelo  nun ferro?","t05-01-41":"O señor Blanc. — Para dicilo mellor, é ferreiro . Forxa ferraxes  para o electricista , que está no tellado da cocheira . Ten unha forxa , unha zafra  e unhas tenaces .","t05-01-42":"O electricista fixa o fío de cobre  do teléfono.","t05-tit-7":"A horta.","t05-01-43":"O tío. — Ao fondo do patio , preto da reixa  e do portalón , ves o xardineiro . Prepara a hortiña . Cavou a terra coa súa pa , sementa sementes e rastra co rastro . Despois, coa súa regadeira , regará os canteiros  e as plantas irán medrando.","t05-01-44":"O cabaleirizo , que acaba de coidar o cabalo e de lle dar a comida, limpa o coche  cunha esponxa, unha bomba de man  e un balde de auga. Despois volverá metelo na cocheira e pechará a porta co groso ferrollo .","t05-01-45":"Coido que xa estás contento; tiveches explicacións dabondo.","t05-01-46":"Xoán. — Si, tío meu, pero de boa gana vería o interior da casa.","t05-01-47":"O tío. — Iso será mañá. O señor Roux explicarache o plano e dirache o nome de cada cuarto.","t05-tit-8":"Distribución interior da casa.","t05-apar-2":"(Véxase o plano.)","t05-01-48":"O arquitecto. — Ven, Xoán, que che vou amosar as distintas partes da casa.","t05-01-49":"Entremos no andar baixo . Este é o botón do timbre . Subimos os tres chanzos  do perrón , cruzamos o limiar  da porta de entrada  e xa estamos ao pé da escaleira .","t05-01-50":"Xoán. — Iso é o corredor.","t05-01-51":"O arquitecto. — Non, iso é o vestíbulo . O corredor está na punta. Á dereita están o salón e o comedor ; fronte ao comedor están a cociña e o cuarto do servizo , e despois, diante, o despacho . O alpendre  coa súa porta de vidro  está preto do salón.","t05-01-52":"Imos subir agora a escaleira. Agárrate ao pasamáns  e conta os chanzos. Son catorce. Xa estamos no rechán : é o primeiro andar .","t05-tit-9":"O primeiro andar.","t05-01-53":"Fronte á escaleira están o retrete  e o cuarto de aseo . Á dereita un belo dormitorio con dúas fiestras na fachada  da casa. Á esquerda están o cuarto de baño  e o cuarto de hóspedes cunha grande alcoba : preto do dormitorio está o cuarto dos nenos . Dá a unha ampla terraza . Debaixo desa terraza hai outro retrete  e, na parede, pende a campá  que toca para a cea.","t05-01-54":"Xoán. — Imos ao segundo andar.","t05-01-55":"O arquitecto. — Non hai segundo andar. Baixo o tellado só hai faiados  e o faiado grande . Rematamos a visita; podemos baixar.","t05-01-56":"Xoán. — Grazas, señor; foi moi interesante. Axiña lle vou contar a meu pai todo canto vin.","t06-apar-1":"CADRO N.º 6 A casa por dentro, o mobiliario, a alimentación, a iluminación.","t06-apar-2":"A casa está rematada. O tío de Xoán está instalado na súa nova vivenda, da que xa coñecemos a distribución. Vexamos agora como amoblou a súa casa. Visitaremos primeiro:","t06-tit-1":"O dormitorio.","t06-c1-01-1":"1. — Chegamos a mal tempo, pois a doncela está ocupada limpando o cuarto.","t06-c1-02-1":"2. — Sobre o tocador  hai aquí e alá distintos obxectos cos que un se lava, se peitea, en poucas palabras se arranxa. Son a palangana  e a xerra da auga , o cepillo do pelo , o peite , o xabón  e a esponxa , e finalmente un frasco limpo  para o dentífrico líquido.","t06-c1-03-1":"3. — No chan, diante do tocador está o balde  para recoller as augas sucias.","t06-c1-04-1":"4. — Vemos na antecámara  algúns colgadoiros  e dous paraugas  no paragüeiro .","t06-c1-05-1":"5. — Do outro lado da porta está o armario de espello  que garda a roupa branca .","t06-c1-06-1":"6. — Aproveitemos que a doncela  está a facer a cama  para examinar as súas distintas partes. O armazón da cama  leva un bo somier de resortes  sobre o que Xustina vai pór axiña un colchón de la . Despois collerá das cadeiras as dúas sabas  e a manta . Entón porá na cabeceira o traveseiro  e a almofada , que están co edredón  sobre a colcha . Usa un plumeiro para quitar o po ás cortinas  e ao doselete , e xa hai unha parte do traballo rematada.","t06-c1-07-1":"7. — Despois terá que arranxar un pouco a mesiña de noite , dar corda ao espertador , preparar a lampadiña de noite  e sacar a vela  para limpar a palmatoria.","t06-tit-2":"O cesto da costura e os apeiros da lareira.","t06-c1-08-1":"8. — O cesto da costura  que está preto do tallo  tamén precisa moito de ser arranxado. Terá que dobrar os bordados , gardar na mesa de labor  o dedal, o fío , as agullas  e as tesoiras , e pechar coa chave  a tapa da mesa.","t06-c1-09-1":"9. — Sobre o veladoiro  do medio, Xustina renovará a auga da garrafa . Porá azucre no azucreiro , limpará a pinza do azucre  e retirará o cepillo da roupa .","t06-c1-10-1":"10. — O lado dereito do cuarto pediralle menos traballo, pois a cadeira longa  e o seu coxín  están no seu sitio xusto e, como non fai frío, nada está fóra de lugar entre os apeiros da lareira . A pa , as tenaces , os morillos  e o gardacinzas  están limpos; a pantalla do lume  non foi movida e a caixa da leña  está ben provista de leña .","t06-c1-11-1":"11. — Aínda así, terá que quitar o po ao reloxo de repisa , aos candelabros  e aos baleirapetos , e finalmente limpar o espello .","t06-c1-12-1":"12. — Canto ao berce  do neniño (do bebé ), ese xa está listo.","t06-tit-3":"O salón.","t06-c2-01-1":"1. — Entramos agora no salón. É un cuarto moi belo. A lareira, que está no recanto dereito, vai adornada cunha delicada estatuíña  e con dous belos floreiros , e vestida cun lambrequín de veludo  .","t06-c2-02-1":"2. — Para impedir que as faíscas do lar prendan na alfombra, puxeron diante do lar un gardafaíscas  de cobre.","t06-c2-03-1":"3. — Preto de alí está aberto un elegante escritorio de señora . Nel a dona da casa  escribe as súas cartas.","t06-c2-04-1":"4. — A fiestra vai adornada con cortinas de vidro  con alzapanos  enganchados aos ganchos , e con cortinóns de tea recollidos por riba .","t06-c2-05-1":"5. — No van da fiestra, unha floreira  garda unha planta verde , unha soberbia palmeira cuxas follas se estenden case ata a lámpada de petróleo .","t06-c2-06-1":"6. — A pantalla  da lámpada foi arranxada por María, a encantadora moza  que está ao piano . Sentada moi dereita no tallo , estuda unha peza de música. É moi hábil e coidadosa, como o proba o seu armario da música , que está perfectamente ordenado.","t06-tit-4":"O rapaz travieso.","t06-c2-07-1":"7. — O seu irmán, Paulo, busca un libro  na biblioteca . É un mozo  inquedo e insoportable. Ao agarrarse á biblioteca para acadar o libro, que está alto de máis, arrisca facer caer o busto  que está enriba.","t06-c2-08-1":"8. — Aproveita, para facer esa parvada, que a súa nai está ocupada conversando cunha amiga, unha dama  que veu pasar uns días na súa casa. A nai senta nun sofá  preto do sillón , e a súa amiga está no asento , do que só se ve o respaldo .","t06-c2-09-1":"9. — O gran marco  que pendura na parede garda o retrato  dunha parenta. No álbum  pousado na mesa están xuntadas as fotografías  dos demais membros da familia. Os nenos acaban de o follear, pois as cadeiras  seguen agrupadas arredor da mesa.","t06-c2-10-1":"10. — O floreiro chinés  de porcelana, que está preto do abrecartas , foille regalado a María polo seu santo, e o biombo  que adorna o recanto do cuarto tróuxoo da China o seu tío.","t06-c2-11-1":"11. — Alegrado polos fermosísimos cadros  pendurados no tabique , alumado pola lámpada do teito , cuxas lámpadas eléctricas  brillan ledas á noite, ese salón parece moi agradable. A branda alfombra  estendida no parqué, e o timbre eléctrico  tan doado de usar, rematan o seu confort.","t06-tit-5":"O comedor.","t06-c3-01-1":"1. — Tocou a campá da cea. Toda a familia, agás María, está xuntada arredor da mesa. O comedor está agradablemente quente grazas á excelente estufa  de louza, co seu tubo delgado .","t06-c3-02-1":"2. — Ese cuarto non ten moitos mobles. Ao longo da parede pendura, por riba da repisa , unha fonteciña  de adorno. Moi preto está o aparador , no que se pon a comida fría, os pratos da sobremesa e as distintas pezas do servizo que non fan falta de contado.","t06-c3-03-1":"3. — Así vemos no estante de arriba un polo asado , peixe  e unha copa  con froitas . Debaixo están o queixo , o pan , as vinagreiras  que teñen todo o que fai falta para temperar a ensalada: o aceite, o vinagre, o sal  e a pementa . Finalmente, no estante de abaixo hai un bolo  preto da mostardeira .","t06-c3-04-1":"4. — O reloxo do comedor, ao que se chama reloxo de parede , ten unha forma moi especial. Vai encaixado nun marco de madeira que garda ademais un barómetro  e un termómetro .","t06-tit-6":"Como se serve a cea.","t06-c3-05-1":"5. — En todas as paredes do cuarto están postos paneis de madeira  de carballo encerado. Unha cortina de porta  de tea pecha abondo a porta que dá entrada ao alpendre. Alí a familia irá tomar o café despois da cea. Xa as cuncas  e os pratiños  están listos no moble da louza .","t06-c3-06-1":"6. — Por riba da mesa vai fixada ao teito unha lámpada colgante  cuxa luz moi viva alumea á noite todo o comedor.","t06-c3-07-1":"7. — Vexamos agora a mesa de comer  mesma. Cando entrou a familia, o servizo estaba posto. Sobre o mantel  estaban postos, no sitio de cada comensal, un prato , un gardanapo , unha culler , un garfo , un coitelo  e un vaso . Había tamén botellas  para o viño e unha garrafa  para a auga.","t06-c3-08-1":"8. — O criado  trouxo primeiro a sopeira , na que aínda fumega algo de sopa. Agora serve o primeiro prato , un prato de carne. Despois presentará os que xa nomeamos e, finalmente, despois do prato da sobremesa, aproveitará que os seus donos entrasen no alpendre para retirar os apeiros da mesa e volver arranxar o comedor.","t06-c3-08-2":"Nota. — As palabras correntes que se refiren aos alimentos indícanse aquí moi en resumo. A lista completarase nos dous cadros «O hotel» (n.º 13) e «O mercado» (n.º 15).","t06-tit-7":"A cociña.","t06-c4-01-1":"1. — Na cociña, que ollamos pola porta entreaberta, vemos unha desorde pintoresca. Diante do lar , no que un lume  crepita, está instalado un asador xiratorio . Un fermoso asado  está espetado  e vai cocendo.","t06-c4-02-1":"2. — O fol  e a pa do carbón , que acaban de usar, quedaron no chan, o mesmo ca a leña .","t06-c4-03-1":"3. — O alto da lareira está ordenado; a lanterna , o misteiro , no que están os mistos , o candeeiro  e a palmatoria  coa súa vela  están no seu sitio. Pero o gran balde do carbón , cheo do carbón de pedra  que a cociñeira  acaba de encher no soto, ficou no medio da cociña.","t06-c4-04-1":"4. — Abofé que a pobre muller ten que apurar para que o xantar estea listo a tempo. Agora está preto da cociña económica  e bate unha salsa  que non se debe queimar de máis.","t06-c4-05-1":"5. — No forno  coce un bolo que preparou para a merenda dos nenos. Por riba da cociña penduran a culler grande  e a escumadeira .","t06-tit-8":"A louza.","t06-c4-06-1":"6. — A batería de cociña , colgada ao fondo do cuarto, está moi limpa. As belas cazolas de cobre , a leiteira , o coador  e o relador  foron limpados con coidado.","t06-c4-07-1":"7. — A caixa do sal  está posta no moble da louza preto da teteira  e da botella grande do aceite . O caixón  garda de seguro os cubertos e os coitelos de cociña.","t06-c4-08-1":"8. — A vasoira  e o plumeiro  están nun recanto. A cociñeira acaba de usar o bloque de madeira ; deixouno preto da fiestra.","t06-c4-09-1":"9. — Unha toalla de mans  pendura na parede, preto do funil . Nesa parte da cociña están gardados a grella , o picador  e a táboa de picar . Despois, por riba do picador, nun estante , hai potes , a pota de ferver  coa súa tapa  e a marmita . A tixola  pendura preto.","t06-c4-10-1":"10. — Só a billa  de cobre bota brillo neste recanto. O fregadeiro , no que está pousada a grosa xerra , debe de ser moi cómodo co seu armario pequeno, no que se garda o barril do vinagre  provisto da súa billa , a caixa dos restos  e os pratos sucios .","t06-tit-9":"Outros obxectos que hai na cociña.","t06-c4-11-1":"11. — A cuba  na que se lavan os legumes  e a caldeira de ferro fundido  pousada no chan de baldosas  deben de ter tamén o seu sitio nese armario.","t06-c4-12-1":"12. — De certo que á cociñeira non lle faltan fogóns, pois hai ademais, no recanto da mesa, unha cociña de gas  na que se quenta auga nunha cazola pequena. O vapor  que sae dela indícanos que debe de estar a ferver. Seguramente esa auga se usará para o café, pois no outro extremo da mesa están a cafeteira  e o muíño do café .","t06-c4-13-1":"13. — A cociña de gas vai unida ao queimador de gas  por un longo tubo de goma .","t06-c4-14-1":"14. — A criada de día  que vén axudar a cociñeira prepara os legumes para a cea. Cando estean limpados e lavados, poñeraos na bacía  agardando a hora de os cocer.","t06-tit-10":"O cuarto de baño. (Cuarto no que un se baña.)","t06-c5-01-1":"1. — Só nos queda unha indiscreción por facer para coñecermos os cuartos principais da vivenda: ver a instalación do cuarto de baño. Iso non levará moito tempo, pois non é grande, e saberemos axiña que a bañeira  ten un bo quentador , que a xaboeira  está ao alcance da man de quen se baña, e que o toalleiro  ha facer doado o secado das toallas .","t06-c5-02-1":"2. — Ese cuarto ten as paredes cubertas de azulexos , o que permitiu instalar unha ducha  sen medo ningún de que a auga, que salpica mentres se usa, estrague os muros. Unha baciña de cinc , que serve para os baños de pés, completa o mobiliario. ","t07-apar-1":"SEGUNDA SERIE CADRO N.º 7","t07-tit-1":"Primeira escena.","t07-tit-2":"A aldea no inverno.","t07-c1-01-1":"1. — Durante as vacacións de Aninovo acompañei o meu pai a Vilanova, unha aldeíña onde tiña que tratar algúns negocios de comercio.","t07-c1-02-1":"2. — Collemos a dilixencia  que anda entre a vila e ese burgo; pero, como facía moito frío, aquela viaxe nun vehículo pouco cómodo non foi moi agradable.","t07-c1-03-1":"3. — Por iso sentimos verdadeiro pracer cando vimos o condutor parar o seu carro na praza, diante da pousada  do Oso Branco. O pousadeiro  estábanos a agardar na soleira da súa casa, fumando tranquilamente a súa pipa.","t07-c1-03-2":"Convidounos a entrar e non me fixen de rogar para me instalar diante do lume de sarmentos que crepitaba no lar. Entón burlei ben do agudo vento do norte que facía renxer o vello letreiro  e levaba en remuíños negros o fume  que saía da cheminea.","t07-c1-04-1":"4. — Era a hora do xantar. Sen agardar máis, comemos ben a comida sinxela pero saborosa que nos serviron .","t07-tit-3":"Algunhas visitas.","t07-c1-05-1":"5. — Despois do xantar acompañei o meu pai, que é asegurador, á casa da súa clientela. Primeiro visitamos o ferreiro , que vive preto da pousada. Estaba ocupado ferrando un cabalo. Admirei a forza do seu compañeiro, que mantiña firme sobre o seu mandil de coiro o casco do cabalo, mentres o ferreiro fixaba a ferradura  con fortes marteladas.","t07-c1-06-1":"6. — Despois fomos á casa do zapateiro  da aldea, o vello Xacobe. Aínda que ten por letreiro unha bota fermosísima, contentábase con botar solas novas a un vello par de zapatos furados.","t07-c1-06-2":"O vello díxonos rindo: «Na vila era “fabricante de zapatos” e non tiña clientes. Aquí son “compoñedor de zapatos” e o traballo é moito.»","t07-c1-07-1":"7. — Faloume do seu veciño o barbeiro , coa clientela do cal a xente non está contenta. As súas navallas sempre están mocadas e as súas tesoiras non cortan ben en ningún momento. Pero, como é o único barbeiro da aldea, un vese obrigado, claro está, a facerse afeitar e cortar o pelo por el. Ademais é home avaro e desagradable.","t07-c1-08-1":"8. — Por sorte, os demais veciños non se lle parecen. Por exemplo o carreteiro  é un home bondadoso, traballador e servizal. É un pracer facerlle amañar un carro. O seu traballo sempre está ben rematado.","t07-c1-09-1":"9. — O vello Xacobe tampouco se queixou do albardeiro , ao que ás veces axuda a coser os arreos cando urxe o traballo.","t07-c1-09-2":"O meu pai preguntoulle pola súa familia: «Todos están ben. A miña neta está na escola . A súa mestra  está moi contenta con ela; é boa alumna . Non se parece ao lercho do meu fillo; el só pensa en xogar. O mestre  non consegue que aprenda nada.»","t07-tit-4":"Falatorio da aldea.","t07-c1-10-1":"10. — O vello contounos despois as novas da aldea. Van construír unha escola nova, pois a que está instalada na casa do concello quedou pequena de máis. Ademais é doado, pois abondará con mercar unha parte da horta do muiñeiro. Iso será moi proveitoso para o pobre home. Por mor do frío, as moas do muíño  xa non poden moer o trigo, pois a roda  quedou parada polo xeo  do regato .","t07-c1-11-1":"11. — «Falando de construcións, vostede viu a nosa nova igrexa ? É moi pintoresca baixo o seu manto de neve. Os corvos , que xa non recoñecen o seu vello campanario, pousan tristes na grande árbore do cemiterio .»","t07-c1-12-1":"12. — Esa idea do cemiterio fíxolle lembrar ao zapateiro as persoas que o meu pai coñecera e que morreron o ano pasado. «Cantas sepulturas , meu bo señor, se engadiron ás outras, baixo o ciprés ! A morte segou o noso vello notario. Todos os aldeáns asistiron ao seu enterro.»","t07-c1-13-1":"13. — «Ese é o seu sucesor, que patina no regato. Acaba de vir facerme amañar a correa do seu patín , que estaba rota.»","t07-c1-14-1":"14. — «E alí, na ribeira do regato, está o novo garda rural . É un ex-gardacivil que aterra os pillabáns da aldea. Foxen axiña que ven as súas polainas  e o seu quepis .»","t07-c1-15-1":"15. — «Ha! E aí vai o vello Xosé, que leva un carriño de feixes de leña  para o panadeiro. — É verdade — dixo meu pai — ; recoñezo a súa xunta de mulas . Ben preciso falar con el; vou aproveitar a ocasión. Ata máis ver, tío Xacobe.»","t07-c1-16-1":"16. — Xusto cando estabamos a saír, os nenos da aldea deixaron a escola e botáronse correndo ao escorregadoiro  co risco de caeren e de romperen un membro na caída . Un deles colleu o seu trineo  na casa do carreteiro, sentou nel un dos seus compañeiros e marchou correndo.","t07-c1-17-1":"17. — Outros botáronse a un montón de neve  preto da ponte  e comezaron a bombardear a estatua de neve  que ergueran o día antes e á que lle puxeran un sombreiro, unha pipa e unha mochila en bandoleira.","t07-c1-18-1":"18. — Pouco lles importa o vento xeado e o frío. A meirande parte nin sequera teñen bufanda  e, para quentaren de novo despois da batalla coas bólas de neve , abóndalles unha presa de castañas  moi quentes mercadas á vella vendedora Xacobina, que trema de frío baixo o seu mantelo  delgado de máis.","t07-tit-5":"Segunda escena.","t07-tit-6":"A casa labrega na primavera.","t07-c2-01-1":"1. — Malia todos os praceres do inverno, saudamos con fonda ledicia a volta da primavera.","t07-c2-01-2":"Que cadro tan alegre semella un patio de granxa, no serán, no mes de maio!","t07-c2-02-1":"2. — No horizonte o sol  déitase amodo, asolagando o campo  cos seus raios purpúreos . O dilixente labrador  apura para arar a súa leira .","t07-c2-02-2":"Co seu arado  enganchado a un vigoroso cabalo , traza o rego  no que o sementador  botará a mans cheas a semente que dará as espigas douradas.","t07-c2-03-1":"3. — Os segadores  provistos das súas fouces segaron a herba do prado, os xuntadores secaron o feo  dándolle voltas coas forcadas  e cos angazos, e agora volven.","t07-c2-03-2":"Uns camiñan diante do pesado carro tirado por bois; levan a súa ferramenta ao ombreiro. Outros, máis lacazáns, instaláronse comodamente sobre o feo recendente.","t07-c2-04-1":"4. — Ao pasaren fan un saúdo amigable ao xardineiro  ocupado na horta das froitas  en podar as árbores froiteiras e enxertar as pereiras . As ameixeiras  comezan a florecer e, na horta dos legumes  ben estercada, os legumes, as coles e as ensaladas xa están medradas.","t07-c2-04-2":"No muriño, un belo pavón  desprega a súa cola para facer admirar as súas plumas fermosísimas.","t07-tit-7":"O patio da granxa.","t07-c2-05-1":"5. — As portas da cabaleriza  están abertas e vese o comedeiro e a cama de palla  da egua  que o cabaleirizo  acaba de desenganchar. O poldro , tan cómico coas súas pernas longas, segue a súa nai dando chimpos.","t07-c2-06-1":"6. — Preto do pozo  as vacas  van beber na artesa de madeira  que lles serve de bebedoiro. O xato  aproveita a ocasión para mamar, e o boi , ao cheirar a herba da meda, brúa ledo e ergue con orgullo a cabeza cos seus cornos  poderosos.","t07-c2-07-1":"7. — Todos traballan. A criada  ten na man a corda  do pozo. Tira auga cun balde  para dar de beber ao gando. Preto da palleira , un home rastra as pallas, e diante da porta da casa  unha vella fiandeira , coa súa roda de fiar e a súa roca, fía o liño ou o cánabo como no tempo de antano.","t07-tit-8":"O granxeiro.","t07-c2-08-1":"8. — O granxeiro  dirixe todos eses traballos e dá instrucións aos seus criados. Recomenda gardar baixo teito a grade  e o sacho  que esqueceron preto da caseta  do can .","t07-c2-09-1":"9. — Os seus berros asustan unha pomba , que voa a todo bater ao pombal , e as galiñas , que apuran a volver ao galiñeiro .","t07-c2-10-1":"10. — Diante do cortello das ovellas  chega o vello pastor  que trae de volta o seu rabaño . Coa súa cachaba , que nunca lle falta, o mesmo ca a súa blusa  descolorida, leva ao curro os carneiros , as ovellas , os años , as cabras  e os cabritos . O seu fiel can  Argos vén o derradeiro e apura cos seus ladridos a dilixencia dos que se atrasan.","t07-c2-11-1":"11. — Todo ese ruído e ese movemento non turban a quietude da boa vaca leiteira , que fai tintinar a súa campaíña  mentres a muxen diante da porta do establo .","t07-c2-12-1":"12. Semella comprender que ten que dar o seu leite para que a granxeira  poida facer manteiga na manteigueira  ou os excelentes queixos , que escorren da táboa pousada sobre a cuba .","t07-c2-13-1":"13. — Toda a leitaría  mantense moi limpa polo criado da granxa , que acaba de lavar as leiteiras  no gran balde que leva na man.","t07-tit-9":"O galiñeiro.","t07-c2-14-1":"14. — Cos seus grosos zocos, camiña algo pesadamente, e así fai fuxir o pavo , as patas , os patos  e os gansos , que abren de par en par o seu bico  e berran inquedos.","t07-c2-14-2":"O galo , máis loitador, ergue a súa crista  vermella, sacode as plumas da súa cola  e fai oír un «quiquiriquí» sonoro.","t07-c2-15-1":"15. — Unha galiña nai  anda a rapinar no esterco  cos seus pitiños . O leitón  foxe cara á súa nai, a enorme porca , que vemos preto do cortello dos porcos.","t07-c2-16-1":"16. — Nas súas gaiolas, os coellos  comen con ansia a herba  tenra que lles trae a filla do granxeiro. Xoaniña quere moito os seus coellos e, cada día, despois de ir buscar os ovos  frescos ao galiñeiro, vén visitar os seus amiguiños. ","t08-apar-1":"CADRO N.º 8 Primeira escena. A colleita . — Os aspectos do campo.","t08-c1-01-1":"1. — Co verán mudou unha vez máis o aspecto do campo. A semente confiada ao rego xermolou; unha plantiña verde saíu da terra e botou espiga. O gran foise formando, despois madureceu, e desde agora só cómpre recollelo.","t08-c1-02-1":"2. — As flores do campo están abertas. Acianos , papoulas  e dedaleiras  mesturan co matiz uniforme dos trigais o contraste ledo das súas corolas frescas.","t08-c1-03-1":"3. — As árbores froiteiras cubríronse de follas; a froita madureceu. A pequena cerdeira  está chea de belas cereixas  que os nenos colleitan e comen con moito pracer.","t08-c1-04-1":"4. — Desde agora o gando pode pasar todo o día ao aire libre.","t08-c1-04-2":"Os años  medraron e fixéronse belas ovellas  e belos carneiros  de mesta la. Pacen tranquilos a herba do pasteiro  salferido de margaridas.","t08-c1-04-3":"Axiña se comezará a tosquiar esas bestas para ter a súa la, coa que se fabrica o pano da nosa roupa.","t08-tit-2":"O pastor.","t08-c1-05-1":"5. — O pastor  semella non lles prestar moita atención. Só se preocupa da tormenta que pasa no horizonte, e o gardián das ovellas , que achega unha cantimplora  aos beizos, semella aínda máis despreocupado.","t08-c1-06-1":"6. — A calor é opresiva, pois o can  vén tamén el matar a sede; lambe a auga fresca do regato  e asusta unha pobre ra  que se acochara nas herbas da ribeira. Esta salta á auga clara onde florecen os nenúfares .","t08-c1-07-1":"7. — Unha lavandeira  báñase preto da fontela  que abrolla entre dous penedos e agóchase baixo os arbustos espiñentos  e as silveiras de estripo .","t08-tit-3":"A colleita.","t08-c1-08-1":"8. — Para os nenos do campo, a colleita do trigo é unha época moi divertida. Ledos, dan reviravoltas  sobre os montóns de palla , axudan os segadores  e, mentres estes segan o trigal  coas súas fouces  ben afiadas coa pedra de afiar , eles recollen o trigo e átano en gavelas  ou en feixes .","t08-c1-09-1":"9. — Ás veces permítenlle aos maiores de entre eles cortaren cunha fouciña  as canas douradas  que levan as espigas  cheas de gran; e os pequenos, vixiando o gando  que pace no pasteiro  baixo a sombra da grande tileira , apañan coa súa rede  as belas bolboretas.","t08-c1-09-2":"Algúns mesmo soben ao carriño  para arranxaren as gavelas que lles pasan cunha forcada .","t08-c1-10-1":"10. — En toda a chaira , onde botan a voar as lavercas , reina a animación. Todos están ocupados coa colleita. Pero, mentres os pobres seguen a usar os vellos instrumentos, fouces, fouciñas e mallos , os propietarios ricos mandan segar o seu trigo ou o seu centeo  cunha segadora . Despois, sen precisaren levar as gavelas á palleira, fanse grandes medas .","t08-c1-11-1":"11. — Entón tráese unha malladora  que unha locomóbil  move cunha correa de transmisión , e así o gran sepárase da palla sen deixar a leira onde foi sementado.","t08-tit-4":"A tormenta.","t08-c1-12-1":"12. — Moitas veces hai treboadas  no tempo da colleita. Primeiro óense de lonxe os tronidos do trono; un vendaval do oeste  comeza a soprar e, arquexando, dobra as árbores máis grosas do bosque . Nubarróns  negros asaltan o ceo; atravésanos o zigzag deslumeante do lóstrego . A chuvia e ás veces a sarabia comezan a caer, esmagando as colleitas listas para seren segadas.","t08-c1-13-1":"13. — Moitas veces o lóstrego prende lume nun edificio. Así o ano pasado o tellado do muíño de vento  foi reducido a cinzas e dúas das súas aspas  quedaron esnaquizadas.","t08-c1-14-1":"14. — Despois dalgunhas horas, a calma volve nacer. Un arco da vella  brillante aparece no horizonte, e a natureza retoma a súa vida interrompida por uns intres. Os campesiños, que se refuxiaran nas cabanas , volven ao traballo e esfórzanse con coraxe por amañaren os estragos que acaban de sufrir.","t08-tit-5":"Segunda escena.","t08-tit-6":"A caza. — A vendima. — A pesca.","t08-c2-01-1":"1. — Arredor da fin de agosto ou de mediados de setembro, segundo as rexións, ábrese a caza. Apenas os primeiros raios do sol fixeron saír os lagartos  do seu burato, xa o cazador  bota a camiñar cos seus cans .","t08-c2-02-1":"2. — Puxo o seu sólido traxe de caza  de pano groso, calzou unhas polainas de coiro, coas que conseguirá camiñar na herba húmida onde se agochan os sapos ; colleu a súa escopeta  e o seu zurrón , e alá marcha.","t08-c2-03-1":"3. — O fervor da persecución lévao ao medio dun viñedo onde a vendima está moi animada. Os fillos do viticultor, que de ordinario vixían as cabras no camiño, hoxe déixanas pacer á toa e, despois de ataren a un poste un vello castrón  que non deixaría de aproveitar a súa liberdade para fuxir, tamén eles se dan a súa parte no pracer. Un colle un acio de uvas dun cesto da vendima  e diviértese facendo escorrer o zume  nun copo  para fabricar mosto (viño sen fermentar). Outro peitéase cunha coroa de follas  que acaba de tecer. Preto deles, uns pardais  sen vergoña veñen mesmo diante do lagar rapinar as uvas.","t08-c2-04-1":"4. — Mentres os nenos se divirten, os homes traballan. Os vendimadores  levan as uvas á adega en cestos de costas ; un tanoeiro  amaña as pipas , comproba se as aduelas  e os fondos  están ben, e manda substituír os arcos  rotos. Traballou tamén as cubas  nas que se botan as uvas  para as facer fermentar.","t08-c2-05-1":"5. — Cando a fermentación remata, tírase o viño e ponse o bagazo no lagar  e, apertando pouco a pouco co fuso , escóase o zume, que corre nunha cubeta , e obtense aínda viño .","t08-tit-8":"Cervexa e sidra.","t08-c2-06-1":"6. — Na parede da adega  trepa unha póla de lúpulo . Alí non é máis ca unha planta de adorno, pero nalgúns países, onde a vide é moi rara, o lúpulo cultívase para fabricar a cervexa.","t08-c2-07-1":"7. — A pequena maceira  está cargada de mazás que darán, cando estean maduras, unha excelente sidra. Na súa gaiola , o canario  e o xílgaro  miran con ollos de envexa os pardais que brincan en liberdade.","t08-c2-08-1":"8. — Ata onde chega a vista, na costa dos outeiros, están aliñadas as estacas da vide  que sosteñen as fermosísimas cepas , cargadas de acios pesados.","t08-c2-08-2":"Durante todo o ano o viticultor  traballou para coidar o seu viñedo , e agora é recompensado pola súa fatiga cunha bela colleita. As vendimadoras  enchen as cubas postas no carriño tirado por mulas , e todos están ledos.","t08-tit-9":"A pesca.","t08-c2-09-1":"9. — O mesmo acontece cos pescadores de cana  que, desde a mañá, viñeron instalarse á beira da auga coas súas canas de pescar .","t08-c2-09-2":"O peixe  morde o anzol axiña que eles mergullan o seu fío  na auga, e apenas tiveron tempo de renovar a engada cando unha nova vítima se debate na punta do fío.","t08-c2-09-3":"Aínda así, o pescador de rede  que, desde a súa barca , bota a rede no medio do río  colle máis peixes.","t08-c2-10-1":"10. — O outono é a estación dos bos paseos: a pé, a cabalo , en bicicleta , en automóbil . Os camiños  están limpos e aprovéitanse os últimos días bos, pois xa as andoriñas  se xuntan nos tellados para botaren a voar a todo bater cara a países máis quentes. A follaxe da vella nogueira  amarelece, as noces caen, e as árbores altas dispostas en grupo coma un ramallo  sobre o alto  axiña quedarán sen follas.","t08-c2-11-1":"11. — O sol  érguese máis tarde, os días minguan, unha frescura ben picante comeza a sentirse á mañá, e xa bandos de arceas  deixan os nosos climas pouco hospitalarios.","t09-apar-1":"CADRO N.º 9","t09-tit-1":"Primeira escena.","t09-tit-2":"A montaña. — A vila balnearia.","t09-c1-01-1":"1. — Levo oito días en Pratz. Non podo expresar toda a admiración que sentín cando estiven diante da marabillosa serra  dos Pireneos, cuxa crista  se recorta no ceo azul coma un festón xigante.","t09-c1-02-1":"2. — Non imaxinaba que os cumes dos Pireneos  acadasen unha altura tan grande, e quedei abraiado diante dos fermosísimos glaciares  e dos picos nevados , polos que rolan avalanchas tan terroríficas.","t09-tit-3":"Paisaxe de montaña.","t09-c1-03-1":"3. — Xa ao día seguinte da miña chegada fun ao vello volcán  apagado que está preto de Pratz. Nas bordas áridas e espidas do cráter vense aínda ben os vestixios do paso da lava, que correu, hai varios séculos, pola ladeira da montaña . Conseguín atopar, nunha das costas, algúns anacos desa lava.","t09-c1-04-1":"4. — Pratz está situada na fronteira, e a fortaleza  que defende o desfiladeiro  que separa Francia de España lembra por completo eses vellos castelos da ribeira do Rin que semellan axexar unha presa desde o alto do seu penedo.","t09-c1-05-1":"5. — Unha enorme aguia , que ten o seu niño non lonxe do forte , atrae moitas veces a miña atención. Esa ave de rapina, cuxo bico é forte, leva a miúdo aos seus fillos un año ou un cabrito que sostén coas súas unllas. É tanta a grandeza das súas ás que pode planear moito tempo coa súa pesada carga.","t09-tit-4":"O excursionista.","t09-c1-06-1":"6. — Alí o paseo máis agradable é a excursión á cascada  de «Cau». A fervenza cae en remuíños e despois desaparece como un belo regato nun bosque de abetos  situado ao oeste da vila. Subimos por ese bosque ata o observatorio meteorolóxico  e, desde o alto do miradoiro, albiscamos todo o panorama da rexión. A paisaxe é marabillosa, e a natureza semella prodigar á terra todos os tesouros de que dispón.","t09-c1-07-1":"7. — Para baixar, collemos o funicular  e paramos nunha pequena estación preto das ruínas  dun vello castelo feudal habitado noutrora polos señores de Pratz.","t09-c1-08-1":"8. — Pobre castelo! Que pensará ao ver abaixo a coqueta vila balnearia  que hoxe é unha estación termal de moda?","t09-c1-08-2":"O clima é tan agradable, as augas minerais tan eficaces, que a cura que se segue no sanatorio  é un verdadeiro pracer.","t09-tit-5":"Unha agradable vila termal.","t09-c1-09-1":"9. — Ademais, fíxose todo para facer agradable a estadía. Construíuse un gran viaduto  para permitir o ferrocarril; o parque  do establecemento termal, no que se dan concertos, está disposto dun xeito encantador. Construíronse varias graciosas «villas»  arredor do casino , e unha estrada  moi ben mantida facilita moito as comunicacións.","t09-c1-10-1":"10. — Un simple noiro  separa o camiño  do val  propiamente dito, no fondo do cal xace un gracioso lago pequeno  que alimenta un regato  límpido.","t09-c1-11-1":"11. — Do outro lado do val explótase unha mina de ferro . Fun varias veces ver os mineiros baixando ao pozo, e mesmo entrei na galería na que pasan o día, extraendo o mineral que contén o metal.","t09-c1-12-1":"12. — Construíuse unha importante fundición preto da mina para aproveitar axiña as riquezas que dela se extraen. O forno alto , quentado co carbón de pedra que abonda aquí, permite obter ferro fundido axiña e barato.","t09-c1-13-1":"13. — Non lonxe da mina escávase unha canteira . Nin granito, nin pórfido, nin sequera gres corta o vello canteiro co seu pico, senón simple pedra de cantaría para a construción das casas.","t09-c1-14-1":"14. — Un dos máis belos adornos desa terra son os abetos . En todas as partes, no fondo dunha cavorca , na ribeira dun torrente , dunha sima  ou dun precipicio, as súas agullas delgadas botan matices verdes.","t09-tit-6":"Andar a pé.","t09-c1-15-1":"15. — Aproveito as miñas vacacións para pasear moito. Os camiños  que serpean pola montaña permiten percorrer, sen reparar na distancia, varios quilómetros e a miúdo varias decenas de quilómetros.","t09-c1-15-2":"Marcos  e postes indicadores  sinalan os camiños, nos que moitas veces se atopa un mozo montañés  coa súa alforxa  ao lado, levando unha marmota , ou algún cigano  cuxa chaqueta de pel  contrasta estrañamente co vello capote  esfarrapado. Leva cunha cadea un oso  amestrado.","t09-tit-7":"Ascensión ás montañas.","t09-c1-16-1":"16. — Case cada día vou cun guía  practicar a ascensión, e estou moi orgulloso cando, coa mochila  ás costas e o «alpenstock» na man, coma un verdadeiro turista , asalto os penedos .","t09-c1-17-1":"17. — Desde o alto dunha montaña, os habitantes da chaira semellan non máis grosos ca formigas; un rabaño de ovellas  que pace nun pasteiro  semella un xoguete para nenos. Un piñeiro  ou mesmo unha casiña de madeira  apenas parece unha mancha sobre a verdura.","t09-c1-18-1":"18. — Durante esas excursións atopamos a miúdo no carreiro  un cazador de rebezos  que leva ao ombreiro a besta que acaba de matar.","t09-c1-19-1":"19. — Puxen no meu herbario unha póla moi notable de fento  e unha bela pequena póla rosada de uz  que colleitei na entrada dunha pequena gruta  no meu último paseo.","t09-tit-8":"Segunda escena.","t09-tit-9":"O bosque. — A caza.","t09-c2-01-1":"1. — Onte pasei un día delicioso no bosque. A dilixencia que reina entre os animais e os insectos  que o habitan interesoume moito.","t09-c2-01-2":"A araña  que tece a súa tea  entre dúas pólas para apañar a mosca  que pasa, o caracol  que leva a custo a súa cuncha, o vacaloura que anda á procura da súa presa, a formiga dilixente moi atarefada preto do formigueiro , todos eses pequenos iban, viñan e traballaban cunha dilixencia extraordinaria.","t09-c2-02-1":"2. — Unha serpe  que a primeira vista tomei por unha víbora, pero que non era outra cousa ca unha simple cóbrega, estaba acochada baixo o tronco dunha árbore e de cando en vez sacaba a súa cabeciña delgada, que sempre semellaba disposta a morder. Diante de min unha grosa lesma  reptaba pesadamente despois de devorar unha das saborosas amorodiñas  que medran alí en abundancia.","t09-c2-03-1":"3. — O chan estaba tapizado de flores do bosque: primaveras , pervincas , e moitas outras plantas que eu non coñecía florecían entre as moutas de herba .","t09-c2-04-1":"4. — Nesa rexión a trufa é case tan común coma o cogomelo , e un porquiño  que pertencía a un gardabosques buscaba con gula se conseguiría atopar algunhas delas.","t09-tit-10":"Caza furtiva.","t09-c2-05-1":"5. — Asistín ao final dunha escena que me divertiu moito. Coa axuda do olfacto do seu can basset , o gardabosques  acaba de sorprender un cazador furtivo  no intre en que este se preparaba para levar a caza  que matara. Preferindo abandonar a súa presa a deixarse prender, o cazador furtivo fuxira, e a lebre , a cerva , o corzo  e o xabaril  quedaron na herba, alegrando o gardabosques.","t09-c2-06-1":"6. — A variedade das árbores que ten o bosque é abraiante. As faias  e os bidueiros , os piñeiros, que dan a resina , os carballos  e moitos outros mesturan a súa ramallada.","t09-c2-06-2":"A hedra , que se agarra ao tronco das árbores altas, colora a fraga  cun verdor brillante que se une agradablemente ao matiz máis claro e verde pálido do musgo , no que o peto verde  busca insectos.","t09-tit-11":"Paisaxe do bosque.","t09-c2-07-1":"7. — Os vellos carballos encantáronme. As súas grosas raíces  retortas, medio saídas do chan, danlles un espléndido aspecto de forza e vigor, e pregúntome como o propietario  pode resignarse a facelos abater e entregalos á serra  do leñador . Os pobres troncos , espidos da súa cortiza  ou fendidos pola machada  do xornaleiro , danme pena.","t09-c2-08-1":"8. — Preto de alí, un vello carboeiro  preparou coa súa pa un montón  de carbón, e unha vella levaba un feixe  de leña morta feito coas pólas das árbores abatidas.","t09-tit-12":"A caza.","t09-c2-09-1":"9. — Quixen ir descansar uns intres na casa do gardabosques , pero, cando cheguei preto da lagoa , na que nada un belo cisne , reparei en que unha inundación recente  mudara o camiño nun verdadeiro lameiro. Tiven que dar a volta e, ao pasar preto do cedro , dos chopos  e do ulmeiro  que están á beira do bosque, vin saír dun souto  un fermosísimo cervo , perseguido por unha teimosa matilla  que tamén azuzaba o corno  dos cazadores a cabalo . A pobre besta estaba de todo esgotada. Veu caer morrendo a uns pasos de min.","t09-c2-10-1":"10. — O fillo do gardabosques, a quen atraera o ruído da montaría, saíu da casa e volvemos os dous ao bosque. Vira unha pega  nunha póla dun vello carballo. Coidaba que o seu niño debía de estar agochado na follaxe  e quixo apañar o niño.","t09-c2-10-2":"Áxil coma un esquío , subiu de póla  en póla, pero non atopou nada e só conseguiu facer botar a voar unha vella corvella  pousada nun ramallo . ","t10-apar-1":"CADRO N.º 10 O mar. — O porto.","t10-01-1":"1. — No verán, mentres uns van buscar a calma e a frescura na montaña, outros prefiren ir á beira do mar. Iso foi o que fixemos o ano pasado, pois queremos moito o Océano .","t10-02-1":"2. — Pola miña parte, sinto un gran pracer contemplando esa inmensa extensión de auga que se estende ata o horizonte , e vendo marchar para unha longa travesía os enormes vapores  nos que embarcan os viaxeiros que van a América.","t10-03-1":"3. — Por iso meu pai, que coñece os meus gustos, escolle sempre, para pasar as vacacións, unha praia moi tranquila, situada preto dun dos nosos grandes portos de guerra.","t10-03-2":"Durante a nosa última estadía, a escuadra viñera fondear detrás do enorme dique  que pecha e protexe o porto militar , e conseguín admirar á miña vontade os distintos navíos de guerra: o pequeno submarino  que mergulla e desaparece baixo as augas, e tamén o enorme acoirazado  que, ata agora, só temía os ataques do torpedeiro .","t10-tit-2":"Os navíos pequenos.","t10-04-1":"4. — Este xa sabía atopar moi habilmente o punto feble da grosa coiraza metálica para meter alí o perigoso torpedo, cuxa explosión causa a perda do navío; pero, aínda así, era menos temible ca o submarino, pois os contratorpedeiros perségueno doadamente.","t10-05-1":"5. — Puiden ver tamén os rápidos cruceiros  acoirazados, case tan invulnerables coma o verdadeiro acoirazado, varios transportes , tres ou catro canoneiras  e, finalmente, unha fragata . O espectáculo desa frota, cando manobra para levantar áncoras, é o máis interesante que hai.","t10-06-1":"6. — Que diferenza de construción entre esas grandes moles de aceiro e os elegantes trimastros ou os graciosos veleiros  aínda hoxe empregados na mariña mercante, que eu vía entrar no porto, a todo pano, cando paseaba polo peirao . É certo que estes perdían moitas das súas vantaxes cando o vento era contrario. Tiñan que arriar todas as velas para volver entrar na dársena, e un remolcador  era preciso para os ir buscar e traelos, coma simples gabarras , ata o cais.","t10-tit-3":"O porto de comercio.","t10-07-1":"7. — O que ten de interesante o porto do que falo é que non comprende só un porto de guerra, feito a man con obras xigantescas, senón tamén un marabilloso porto de comercio situado na desembocadura dun gran río.","t10-08-1":"8. — A lingua de terra que separa as dúas dársenas está fortificada e defendida por unha serie de baterías e de baluartes que avanzan sobre o mar. Cómpre un permiso especial para pasear polas murallas . Conseguírao sen esforzo por medio do meu tío, que é enxeñeiro dos estaleiros , e fun visitar os navíos que se constrúen baixo amplos alpendres.","t10-09-1":"9. — Mesmo asistín á botadura dun acoirazado, e lembro o intre de emoción que sentiu toda a multitude cando a mole enorme, abandonada a si mesma, comezou a esvarar sobre a súa grade e veu flotar na auga do río.","t10-10-1":"10. — Para ir aos estaleiros atravésase o campo de manobras , onde os soldados da guarnición veñen cada día facer o exercicio, e pásase por unha pasarela  de ferro que comunica a explanada do desfile co arsenal .","t10-tit-4":"O arsenal e os diques.","t10-11-1":"11. — Co meu tío visitei ese gran establecemento cheo de canóns , de balas  e de obuses. Vin tamén a fundición  na que se fabrican as caldeiras  dos vapores.","t10-12-1":"12. — Moi preto de alí están os diques  — diques de reparación — e os moi curiosos diques flotantes  nos que puiden ver de preto, nun navío en reparación, a hélice , a quilla  e o temón  dun barco.","t10-13-1":"13. — O porto de comercio é tan digno de estudo coma o porto de guerra, e pasei moitas horas a papar moscas polos cais onde están amarrados os barcos de rodas  que remontan o río, e mirando funcionar as guindastres de mastrear , que erguen coma plumas cargas enormes.","t10-tit-5":"O práctico.","t10-14-1":"14. — Admirei os transatlánticos  que saían da rada, coas súas bandeiras  ao vento, guiados por un hábil práctico  que sabía marabillosamente seguir a canle marcada por boias  e balizas, evitando as gabarras  que se dirixen a custo coa súa única vela cadrada. Distinguín na proa  — a amura — os camarotes  de segunda clase, e na popa  — o coroamento — os salóns para os pasaxeiros de primeira clase.","t10-15-1":"15. — Ás veces asistía tamén á carga dun cargueiro  no que se amoreaban as mercadorías do almacén  e da estación marítima , traídas polos moitos trens da liña dos cais .","t10-tit-6":"O pracer de remar.","t10-16-1":"16. — Moitas veces andei en bote na dársena de flotación , na que veñen refuxiarse as embarcacións , e era unha ledicia para min manexar o remo . Subín á cuberta  dunha barca de vela , gabeei, coas cordas , polo mastro  ata as vergas , e despois seguín o meu paseo en iola  entre as pesadas barcas de pesca , onde secan as redes .","t10-17-1":"17. — No cais  desfilaban diante de min as máis diversas mercadorías , metidas en caixas  ou en fardos . Formaban a carga  das gabarras, e uns guindastres potentes  colléronas e depositáronas en camións  mentres os transportistas facían a súa declaración e pagaban os dereitos na aduana .","t10-18-1":"18. — Finalmente, cando cheguei á ponte xiratoria  ou á esclusa , pasando diante da draga  que limpa a canle , desembarquei no peirao preto do semáforo .","t10-19-1":"19. — É do outro lado dese peirao onde veñen atracar as chalupas  que traen a terra os oficiais da escuadra. É un espectáculo admirable ver os mariñeiros erguer a compás os seus remos, mentres a barca, levada pola onda , atraca sen esforzo na escaleira do desembarcadoiro. Neste lugar é onde mellor se pode observar a marea e o movemento do fluxo e do refluxo sobre a praia .","t10-tit-7":"O casino.","t10-20-1":"20. — Para volver á casa collín o tranvía eléctrico , cuxa parada  está preto do poste posto diante do círculo dos oficiais.","t10-20-2":"Desde o balcón  do círculo, adornado con áncoras , canóns e balas, vin moitas veces unha espléndida xuntanza de oficiais de mariña: tenentes de navío , coa súa espada, capitáns de artillaría  e de infantaría  con sabre. Detrás deles había un mariñeiro  que lles traía un catalexo cando querían distinguir o que sucedía ao lonxe.","t10-21-1":"21. — Vin tamén novos alféreces  recibindo as instrucións do seu comandante  ou do almirante , mentres un contramestre  agardaba para as levar ao navío.","t10-22-1":"22. — Desde ese balcón, a vista é espléndida: domínase toda a praia coas súas tendas  e casetas , e vense, á hora do baño, os bañistas  que brincan ledos diante do casino .","t10-23-1":"23. — Na punta da praia, a costa forma unha pequena península  rochosa, onde vén romper a vagallada  e sobre a que está construído un faro , que indica de noite o camiño aos navegantes. Esa península só comunica coa terra por un istmo moi estreito .","t10-tit-8":"Vista xeral da costa.","t10-24-1":"24. — O cantil  esténdese, fendido polo mar, que debuxa nel caprichosamente unha serie de enseadas  e de promontorios (cabos), que o fan moi pintoresco.","t10-24-2":"Sobre o chan alto , que domina o estreito , hai un forte  moi importante e algunhas «villas».","t10-25-1":"25. — Ese estreito separa do continente unha illa  moi perigosa, cinguida de escollos  e de rompentes, onde barcas e mesmo grandes navíos encallan ás veces. A pesar da prontitude dos socorros e da chegada rápida dos botes de salvamento, eses naufraxios son terroríficos e, durante as tempestades do equinoccio, varios navíos pereceron con xente e mercadorías.","t10-25-2":"A pesar desa veciñanza, o porto é moi frecuentado polos mariñeiros.","t11-apar-1":"TERCEIRA SERIE CADRO N.º 11 A cidade e os seus monumentos. — O incendio.","t11-tit-1":"O arrabalde.","t11-c1-01-1":"1. — Vivo nunha cidade grande situada a cen quilómetros do Océano e que, aínda así, é un porto  de primeira orde. O río que a bordea ten catrocentos metros de largo e forma unha rada moi fermosa.","t11-c1-02-1":"2. — Toda a parte da cidade que está nos cais  ten un aspecto totalmente mariñeiro e industrial, e forma un arrabalde  habitado só por mariñeiros e obreiros. Estes traballan nas fábricas  e na fábrica de gas , cuxa alta cheminea  e cuxo gasómetro se ven de moi lonxe.","t11-c1-03-1":"3. — Na Idade Media a cidade estaba fortificada, e aínda se atopan algúns restos das súas murallas, en particular a porta  do vello castelo fortificado , flanqueado polas súas dúas torres , que hoxe serven de cárcere.","t11-c1-04-1":"4. — En todo ese barrio, que ten un aspecto moi vello, un só edificio é relativamente moderno: é a aduana . Está situada entre o cais e a rúa pequena  que leva á vella casa do concello . Recoñécese doadamente ese último monumento polo campanario  xigantesco que domina a cidade antiga.","t11-c1-05-1":"5. — Do outro lado da rúa ergue un edificio construído no mesmo estilo ca a aduana: é a Bolsa . Unha das súas fachadas dá a unha pequena praza na que está a prefectura . Efectivamente, a nosa cidade, sen ser unha capital, é aínda así unha importante cabeceira de departamento.","t11-tit-2":"A parte máis alta da cidade.","t11-c1-06-1":"6. — A guarnición, bastante numerosa, está aloxada en amplos cuarteis  moi salubres; esténdense ata a reixa do parque municipal . O bulevar  que leva a ese parque pasa detrás da caixa de aforros  e vai dar á praza da catedral .","t11-c1-07-1":"7. — Todos eses monumentos espállanse en anfiteatro nun outeiro pequeno onde está tamén o noso amplo instituto .","t11-c1-07-2":"Se un baixa por unha vía algo en costa, que se xunta á Rúa Grande, chégase ao Palacio de Xustiza , diante do cal se estende un agradable xardín público . Esa praza axardinada non é moi grande, pero pon no medio da cidade un oasis de verdura e frescura. Por iso é moi frecuentada polos habitantes da cidade, que gustan de vir sentar baixo o toldo do café  para escoitar os músicos soldados que os xoves e os domingos tocan no quiosco  posto entre os céspedes e os macizos de flores.","t11-c1-08-1":"8. — Nun deses céspedes érguese unha estatua  de bronce, monumento erguido á memoria dun dos nosos conveciños que fixo grandes servizos á súa cidade natal.","t11-tit-3":"Os medios de transporte.","t11-c1-09-1":"9. — Ata agora a nosa cidade non está aínda alumada coa luz eléctrica; só ten lámpadas de gas . Pero a prensa local fai campaña para que ese sistema de alumado sexa mellorado, como xa se perfeccionou o sistema de tracción dos tranvías. Os vellos coches, tirados por cabalos, foron practicamente substituídos por tranvías eléctricos  que transportan axiña os viaxeiros dun extremo da cidade ao outro, por un prezo moi barato.","t11-c1-10-1":"10. — Preto do Palacio de Xustiza está o Banco  no que se descontan os valores comerciais. Os ordenanzas do banco  van cobrar a domicilio as débedas.","t11-tit-4":"Arte e instrución.","t11-c1-11-1":"11. — O belo edificio que se ergue preto de alí é o museo. Contén á vez a biblioteca  da cidade, as belas coleccións de ciencias naturais  (Museo de Historia Natural) e unha graciosa galería de pintura  que constitúe unha espléndida exposición permanente.","t11-c1-11-2":"Ábrese ao público dúas veces por semana, pero os forasteiros poden visitalo calquera día dando unha propina ao garda . Os pintores  veñen alí traballar. Vense diante do seu cabalete, coa paleta na man, copiando os cadros famosos.","t11-c1-12-1":"12. — No alto, detrás do museo, albíscase a cúpula  do hospital  e os edificios da escola normal  na que se formaban os mestres das nosas escolas municipais. Na praza do Teatro hai unha oficina de correos  instalada nunha casa particular .","t11-tit-5":"O incendio.","t11-tit-6":"Berro de incendio.","t11-c2-01-1":"1. — Un rumor arrepiante espállase pola cidade: acaba de estalar un incendio no teatro! No intre en que chego á praza , a multitude está xa amoreada no beirarrúa  e na calzada . Os empregados de correos  e os carteiros  saen da oficina. Un condutor de tranvía  tivo que parar o seu coche para deixar pasar un coche de ambulancias municipais , que chega cun cirurxián  e un enfermeiro  para atender un ferido  traído nunha padiola  preto do quiosco de xornais .","t11-c2-02-1":"2. — Unha compañía de infantaría, que volvía do exercicio, parou para asegurar o servizo de orde cos gardas municipais a cabalo . Os cabaleiros, cuxos cabalos se encabritan, fano mellor ca os soldados  ou os gardas  para faceren recuar os curiosos . Ademais os gardas están moi ocupados. Un deles indícalles aos axentes de policía  onde cómpre levar outra vítima , un valente bombeiro caído dunha escaleira.","t11-c2-03-1":"3. — O oficial  precisa o lugar onde se debe colocar a bomba de vapor  que chega. Mentres agarda por esa potente máquina, mandou pór en batería unha bomba de man , cuxo longo tubo  lanza auga a torrentes sobre o lume. Seis bombeiros manóbrana, mentres o seu compañeiro, que ten a lanza , dirixe o chorro  ao centro do incendio.","t11-c2-04-1":"4. — Do outro lado do teatro apoiouse a grande escaleira . Permítelles aos bombeiros achegárense ás lapas que xorden entre remuíños de fume negro .","t11-tit-7":"Fazañas valentes.","t11-c2-05-1":"5. — O incendio  naceu no vestíbulo do teatro , mentres se ensaiaba a ópera cuxa primeira representación había ser mañá. Por sorte só había poucos espectadores  na sala. Os coitados refuxiáronse no balcón , onde uns valentes bombeiros  veñen socorrelos con escaleira e cordas.","t11-c2-06-1":"6. — Baixo o peristilo , onde o cartel  anuncia a representación, vense fuxir os músicos  da orquestra , levando os seus instrumentos: violín , frauta , violonchelo , trombón , tambor , etc. Tenta salvarse unha parte do mobiliario .","t11-c2-07-1":"7. — Os actores  e as actrices , cantantes e cantatrices, tiveron que fuxir co seu traxe  de teatro. O tenor explícalle a un xornalista  como sucedeu. O reporteiro acudiu axiña desde o primeiro intre coas autoridades: o prefecto , o alcalde , o comisario de policía  e un maxistrado , que abrirán unha investigación para xulgar as responsabilidades.","t12-apar-1":"CADRO N.º 12 A estación. — Os ferrocarrís. — Os barcos. Nota. — Os horarios empregados en cada estación son distintos; por iso tomamos como exemplo as horas do cadro francés.","t12-01-1":"1. — Acabo de viaxar por Alemaña. Antes de saír merquei unha guía de horarios  para saber a hora de saída dos trens. Despois de comprobar que o tren máis cómodo era o que saía de París ás nove da noite e chegaba a Estrasburgo á unha e trece minutos, preparei a miña viaxe e, ao día seguinte, fíxenme levar á estación.","t12-02-1":"2. — Cando entrei no gran vestíbulo de saídas, detrás dun vello crego  de aldea que levaba na man o seu saco de viaxe , moitos viaxeiros  chegaran xa.","t12-02-2":"Como quería mandar un despacho (telegrama) , fixen que un revisor  me indicase a oficina do telégrafo .","t12-03-1":"3. — Antes de pasar á sala de espera  fun proverme dun billete  de ida e volta.","t12-04-1":"4. — Non agardei moito na ventaíña , pois había pouca xente. Un soldado , que saía de permiso, tivo a amabilidade de cederme a súa quenda, de xeito que tiven tempo dabondo para pedir algúns informes ao xefe de estación , que estaba a conversar co comisario  de vixilancia e co garda  de servizo.","t12-tit-1":"Facturación da equipaxe.","t12-05-1":"5. — Despois de mercar un xornal na biblioteca , fixen pesar a miña equipaxe , que un mozo  acababa de traer nun carro de paquetes ; o empregado  encargado da báscula  fíxome saber que o meu baúl pesaba trinta e cinco quilogramos; iso daba un exceso de peso de cinco quilogramos, polo que debía pagar un suplemento na ventaíña da equipaxe .","t12-06-1":"6. — Como ía moi cedo, tiña tempo libre para examinar o movemento dos viaxeiros na estación. Uns deixaban ou recollían a súa equipaxe lixeira na consigna ; outros consultaban os horarios . Os viaxeiros que chegaban apuraban cara á saída  coa súa maleta  na man. Algúns agardaban na entrega de equipaxe  e presentaban o seu billete  para recuperaren os seus baúles, as súas caixas  ou os seus cestos .","t12-07-1":"7. — Os empregados de consumos  examinaban con coidado os paquetes para comprobaren se había algo que declarar.","t12-08-1":"8. — Algúns viaxeiros foron á cantina , onde un camareiro  se afanaba por servilos. Teñen que apurar, pois o tren , que é expreso, non ficará moito na estación.","t12-09-1":"9. — Despois fun ao anden de saída e busquei un vagón  directo para non me ver obrigado a mudar de vagón durante a viaxe. Subín a un coche de corredor que ten un departamento  para fumadores e un departamento reservado a «señoras soas».","t12-tit-2":"Saída de noite.","t12-10-1":"10. — Despois de subir polo estribo , pechar a porta , enrolar a cortina  e colocar a miña equipaxe pequena na rede , sentei no banco . Ao ver o lampareiro  acender as lámpadas, pensei que tería que pasar unha noite no vagón e chamei o empregado encargado do alugueiro das almofadas  para lle pedir unha.","t12-11-1":"11. — O revisor do tren veu comprobar os billetes. Pregunteille por que non saíramos aínda, pois era a hora xusta. Respondeume que o xefe do tren  estaba ocupado en meter bicicletas no furgón . Ademais, aínda non se cambiaran todos os quentapés .","t12-12-1":"12. — Pero axiña iamos saír, pois o fogueiro , no seu ténder , collía carbón para atizar o lume da locomotora , e o maquinista  só agardaba polo sinal do subxefe de estación , que estaba no anden .","t12-13-1":"13. — A caldeira  da locomotora roñaba xordamente; a cheminea  vomitaba torrentes de fume mesturado con vapor . Un asubío estridente  soou con forza e os émbolos  comezaron a moverse, empurrando as rodas  da pesada máquina.","t12-tit-3":"Saída!","t12-14-1":"14. — A velocidade do tren, que corría sobre os carrís , foi acelerándose; os andéns  desapareceron; pasamos diante dos retretes  e tamén diante dun conxunto de vagóns estacionados na outra vía : coches cama , coche restaurante , coche correo .","t12-15-1":"15. — Despois pasou diante dos nosos ollos a estación de mercadorías . Baixo os alpendres, uns empregados cargaban as mercadorías  expedidas por tren lento. Uns cadrilleiros  preto do depósito de auga  manobraban vagóns de gando  e vagóns plataforma  para formaren un tren de mercadorías .","t12-16-1":"16. — Pasamos o último cambio de vía , preto do cal estaba o guardaagullas; deixamos atrás o disco de sinais  e a estación desapareceu ao lonxe.","t12-17-1":"17. — Axiña cruzamos unha ponte de ferro  que pasa por riba do río . Despois de cruzar esa ponte fomos ao longo da ribeira, na que uns remolcadores  potentes tiraban de pesadas gabarras . Vimos ademais un barco de viaxeiros  cando atracaba nun pontón .","t12-18-1":"18. — Despois de pasar a toda présa diante de varias estacións, cruzamos algúns túneles  e deixamos atrás casiñas sen conta  de gardabarreiras. Arrolado polo abalo do tren, quedei profundamente durmido.","t12-tit-4":"Estación de Deutsch-Avricourt.","t12-19-1":"19. — Espertoume de súpeto a voz dun empregado que berraba: «Deutsch-Avricourt! . Baixen todos!» Fíxose a inspección da aduana e todas as formalidades aburridas da fronteira. Tiven que pór o meu reloxo de peto en concordancia co reloxo grande  da estación, que ía cincuenta e cinco minutos adiantado; apenas esperto, distinguín a custo a agulla grande  da pequena ; a propia esfera  estaba de todo confusa por mor da néboa da mañá.","t12-20-1":"20. — Mentres os aduaneiros facían a súa inspección, eu, a bocexar, descifraba os carteis  que adornan as paredes da estación. Almorcei para pasar o tempo, consultei o mapa da rede alemá  para ver canta distancia me separaba aínda de Estrasburgo, e volvín entrar no meu vagón, reconfortado pola esperanza de acadar axiña a meta da miña viaxe.","t13-apar-1":"CADRO N.º 13 O hotel. — O restaurante. — O café.","t13-01-1":"1. — Chegado onte pola noite a Royan, aloxeime no «Hotel do Océano», que me recomendara un amigo.","t13-01-2":"Déronme un belo cuarto  no segundo andar , onde durmín moi ben .","t13-02-1":"2. — Esta mañá, ao saír do meu cuarto, no que a criada  me trouxera o almorzo, entrei no fumadoiro , que se usa tamén como sala de lectura , para ler os xornais  fumando un cigarro . Despois de ler, baixei polo ascensor  e fun pasear pola vila.","t13-03-1":"3. — Como esquecera preguntarlle ao empregado  do hotel a que hora se serven as comidas na mesa común , volvín cedo e aproveitei para ir bañarme no cuarto de baño  do hotel. Despois fun outra vez á caixa  para telefonar a un dos meus amigos. Pero o teléfono  estaba ocupado; ao ver o meu apuro, a caixeira , que estaba a rexistrar unha factura  no libro de viaxeiros , pediulle ao porteiro  que mandase o botones  facer o meu recado en bicicleta .","t13-04-1":"4. — Deille as grazas e saín para darlle unha propina ao mozo  (o traballador de forza) que trouxera da estación no seu carro de man  a miña caixa de sombreiros , a miña maleta  e o meu saco de viaxe . O carteiro , que acababa de chegar, deume unha carta .","t13-05-1":"5. — Quedei aínda un pouco na soleira da porta, preto do caixa do correo , mirando o movemento da rúa. O condutor  do ómnibus  cargaba no seu coche o baúl  dun viaxeiro  ao que acompañaba o hoteleiro . Un novo telegrafista  traía sen présa un telegrama  para un cliente do hotel; un turista  coa súa máquina de fotografía  en bandoleira consultaba a súa guía .","t13-tit-1":"Hora do xantar.","t13-06-1":"6. — Diante da reixa, un recadeiro  despreocupado dormitaba entre o seu gancho de carga  e a súa caixa de betún , mentres unha nova lavandeira  que levaba un cesto  de roupa ría do xesto solemne do maître  que estaba de pé xunto á porta.","t13-07-1":"7. — Ao ver o cociñeiro , que saía da súa cociña  situada no soto  para mandar un pinche  facer un recado, lembrei que a hora do xantar estaba preto e entrei no restaurante, atravesando o patio no que un chofer  gardaba o seu automóbil , mentres un mecánico  amañaba, segundo as indicacións do ciclista , un triciclo de petróleo  que acababa de ter un accidente.","t13-08-1":"8. — Pregunteille a un novo botones  que levaba uns vasos de cervexa  se a mesa común estaba baixo a galería e, como me respondeu que si, sentei nunha das mesas e fixen que me servisen unha comida excelente.","t13-tit-2":"Un xantar excelente.","t13-09-1":"9. — O camareiro tróuxome o menú do xantar e a carta dos viños. Escollín e pedín como entremés camaróns con manteiga, e, como entrada, callos á moda de Caen. Non comín peixe, pero pedín unha porción de perna de año e, como prato de legumes, espinacas con nata. Despois, como ningún dos pratos intermedios me gustou, fixen traer sobremesas variadas, queixo, froitas e biscoitos. Engadín ademais un excelente viño de Saint-Émilion e, moi contento coa miña comida, deixei a mesa despois de darlle ao camareiro  unha bela propina .","t13-10-1":"10. — Ao verme disposto a marchar, o xerente  propúxome ir ao balcón para admirar o espléndido panorama do Océano . Ao lonxe albiscábanse barquiñas de pesca , veleiros  e un enorme paquebote  cuxa silueta negra se recortaba sobre as nubes brancas  do horizonte . Unha brisa lixeira facía ondear o estandarte  chantado por riba do letreiro  do vestíbulo .","t13-tit-3":"Divertimentos.","t13-11-1":"11. — O espectáculo era tan interesante que decidín subir mañá á terraza do café levando comigo uns binóculos  ou un catalexo .","t13-12-1":"12. — Ao deixar o balcón, fun ao café do hotel para tomar unha bebida  xogando unha partida de billar . Atravesei sen parar a sala do café, na que moitos consumidores xogaban ao xadrez , ás damas , ao dominó , ao chaquete  ou ás cartas , e subín directamente á sala de billar .","t13-13-1":"13. — Cando rematou a partida, baixei ao andar baixo e pedinlle ao camareiro un sobre , papel , un selo de correos , unha pluma  e tinta  para escribir unha carta.","t13-13-2":"Despois chamei un cocheiro  cuxo coche  parara diante do café. Pregunteille polo prezo por horas ou por carreira e, cando nos puxemos de acordo no prezo, abriume a porta do coche  e instaloume. Subiu de novo ao pescante , botou a andar os cabalos axiña co látego  e marchamos para un paseo encantador.","t14-apar-1":"CADRO N.º 14","t14-tit-1":"A rúa. — Os comerciantes.","t14-01-1":"1. — O meu amigo Xoán, que vive no campo, veu pasar tres días coa miña familia. Ata entón non tivera ocasión de ver unha cidade grande; por iso empregamos todos os nosos días a pasear, e eu explícolle o que non coñece.","t14-02-1":"2. — Primeiro fomos visitar o observatorio , que lle interesou moito. Ao volver pola rúa  na que están os baños turcos , atopamos un enterro . Diante do cortexo fúnebre camiñaba o clero, que precedía o coche fúnebre, no que estaba posto o cadaleito. Moitos amigos acompañaban a familia de loito.","t14-02-2":"Despois de pasar o acompañamento, atravesamos a rúa diante da gran cervexaría  na que moitos consumidores bebían cervexa na terraza, resgardados pola marquesiña envidrada .","t14-03-1":"3. — Xoán quedou moi abraiado polo escudo posto entre o almacén do licoreiro  e o do vendedor de música . Preguntoume o seu significado; respondinlle que sinala o consulado  inglés, e fíxenlle reparar no cónsul  que estaba no balcón.","t14-tit-2":"Exploración das tendas.","t14-04-1":"4. — Como é natural, paramos diante do escaparate dos instrumentos de música, harmonios, órganos e pianos; miramos as cubertas ilustradas das particións e das pezas de música para piano, e admiramos a lira de madeira dourada que se usa como letreiro.","t14-05-1":"5. — As nubes de po feitas polos varredores  e polo carro de varrer  obrigáronnos a pasar axiña diante dos belos mobles do vendedor de mobles  e diante do escaparate de fogóns e lámpadas do folleiro .","t14-06-1":"6. — Ademais, nese lugar vímonos obrigados a deixar o beirarrúa, pois estaba ateigado de paquetes que se collían dun carro de transporte  para os poñer nun almacén  que acababan de alugar.","t14-06-2":"Iso impediunos ver os belos coches do carroceiro , pero non nos impediu parar para mirar o embalador  que facía unha caixa para o seu veciño, o vendedor de bicicletas e automóbiles . Despois, como xa era algo tarde, volvemos á casa.","t14-tit-3":"Paseo pola cidade.","t14-07-1":"7. — Ao día seguinte, miña nai propúxolle a Xoán que lle tirasen un retrato, e despois encargoume que o acompañase á casa do fotógrafo . Despois do xantar fomos ao taller do artista, onde nos vimos obrigados a agardar bastante. Para nos entreter, miramos os retratos  pendurados na parede.","t14-07-2":"Cando chegou a nosa quenda, o traballo non durou moito e, axiña que o meu amigo acabou de pousar diante da cámara , baixamos.","t14-08-1":"8. — No primeiro andar vimos, pola porta do peiteeiro , que estaba aberta, o seu oficial que cortaba o pelo a un cliente.","t14-08-2":"Ao chegar á rúa pasamos diante do estanco . Xoán quedou tan divertido co farol vermello  e coa pipa grosa que se usa como letreiro , que chocou con dous vellos señores que conversaban tomando rapé .","t14-tit-4":"A pastelaría.","t14-09-1":"9. — Os billetes de banco e as moedas de todos os países expostos no escaparate do cambista  atraeron a nosa atención uns intres, pero, como era a hora de merendar, entramos na casa do pasteleiro  sen parar máis tempo.","t14-10-1":"10. — Ao ver todas as lambetadas que había no almacén, pasteis, pan de mel, biscoitos e toda clase de caramelos, non nos foi doado escoller. Finalmente Xoán escolleu os pasteis de nata, e eu tomei só unha pequena torta de cereixas, pois os doces estrágame os dentes, e non teño ningunha gana de ir moi a miúdo á casa do dentista .","t14-tit-5":"A escritura a máquina.","t14-11-1":"11. — Para lle amosar ao meu amigo unha máquina de escribir da que oíra falar, pero que non coñecía, entramos no despacho  do meu curmán . Atopámolo ditando as súas cartas ao seu secretario , que é estenógrafo. Apenas rematada unha carta, un mecanógrafo  copiábaa coa súa máquina. Como non queriamos interromper as ocupacións do meu parente, quedamos na súa casa só uns intres.","t14-12-1":"12. — Baixo o despacho do meu curmán vive un gran reloxeiro-xoieiro  que é ademais ourive. O seu espléndido almacén contén moitos reloxos, reloxos de péndulo, reloxos de peto, cadeíñas e xoias preciosas, por exemplo colares de perlas, pulseiras de ouro, pendentes e aneis adornados con pedras e diamantes. Un dos escaparates está reservado especialmente á ourivaría e contén unha importante colección de cubertos de prata.","t14-13-1":"13. — Ao virar na esquina da rúa reparei en que mudaran a placa  posta preto do número da casa. Ía dicir en voz alta a miña observación cando se oíron os sons ledos da música militar. Botamos a correr ao encontro do rexemento, sen pensar que este había pasar diante dos almacéns do sombreireiro  e do luveiro , e que estariamos igual de ben situados para ver o seu desfile quedando diante do escaparate do óptico , ben provisto de lentes de pinza, lentes de aro e binóculos.","t14-tit-6":"Desfile.","t14-14-1":"14. — Diante do rexemento  camiñaba o tambor maior , seguido polos tambores , os corneteiros  e toda a banda de música. O xeneral , que estaba na praza co seu axudante, parara preto do chorro de auga  da fonte  para asistir ao desfile.","t14-14-2":"Os oficiais do estado maior , o coronel e o tenente coronel saudárono coa espada. Os comandantes estaban diante dos seus batallóns  e cada capitán mandaba a súa compañía, mentres os tenentes, alféreces e suboficiais ocupaban o seu sitio de costume ao lado dos seus homes.","t14-15-1":"15. — Moitos transeúntes agrupáranse no cruzamento ; os comerciantes, o paraugueiro , o estañador  e o armeiro  saíron para ver os soldados. Todos os vehículos, coches de aluguer , carros de mudanzas  e mesmo a cuba de rega , puxéronse ao carón do beirarrúa.","t14-tit-7":"Escenas na rúa.","t14-15-2":"Un viaxante de comercio  que levaba na man as súas caixas de mostras atravesou axiña a rúa, e as persoas sentadas na imperial  do ómnibus  volvéronse para gozar do espectáculo. Un pobre cantor ambulante  co seu organiño  tivo que interromper a súa canción, pois o ruído dos tambores cubría a súa voz.","t14-16-1":"16. — Cando o rexemento chegou diante do comercio de tecidos , as costureiras  e os xastres  deixaron as súas máquinas de coser e o seu traballo para mirar pola fiestra. O comerciante , que acababa de pór traxes novos  no seu escaparate, tivo que facer meter dentro os panos  e as teas postos no beirarrúa, preto do sumidoiro , por medo de que a multitude os derrubase; mesmo un vello vendedor ambulante , ao que unha porteira lle regateaba unhas medias, viuse obrigado a entrar nun corredor para rematar a súa venda.","t14-16-2":"Acompañamos o rexemento ata o cuartel e, moi contentos coa nosa xornada, volvemos á hora da cea.","t14-tit-8":"Comercios e oficios diversos.","t14-17-1":"17. — Ao día seguinte, meu pai propúxonos visitar a imprenta do xornal de alí. Aceptamos con entusiasmo.","t14-17-2":"O impresor é tamén libreiro  (= vendedor de libros), editor, papeleiro e encadernador. Instalou no primeiro andar a redacción  do xornal, e tamén o taller de gravado, no que traballan os litógrafos  e os gravadores en cobre , e finalmente o taller de composición, no que están os obreiros impresores . A imprenta propiamente dita , as prensas de imprimir e as distintas máquinas están no andar baixo.","t14-tit-9":"Xoán fai moitísimas preguntas.","t14-18-1":"18. — Ao saír da imprenta, Xoán, moi abraiado, parou diante dunha pequena caixa envidrada posta nunha columna, contra a mercería , e preguntou para que servía. Meu pai explicoulle que é un avisador de incendios . Ademais, todo na cidade era, para o meu amigo, motivo de abraio, desde a simple fonte de pedra  e o lixeiro triciclo de reparto  guiado por un botones  de librea, ata o coche de correos .","t14-19-1":"19. — Mentres meu pai nos deixaba uns intres para falar co recadador de impostos , que parara para conversar cun avogado  e cun notario , nós entretivémonos seguindo cos ollos o movemento da rúa. As persoas máis diversas pasaban diante de nós: un oficial de pasteleiro , que levaba nun cesto un pastelón espléndido, viña detrás dun vendedor de roupa ; un acendedor de farois  conversaba cun gasista ; unha relixiosa  que levaba da man unha orfa volvía ao seu convento.","t14-tit-10":"No noso regreso á casa.","t14-20-1":"20. — No intre en que meu pai nos alcanzou, Xoán botou a rir con forza ao ver a cara sucia e a roupa estraña de dous limpachemineas  totalmente cheos de feluxe.","t14-21-1":"21. — Eu quería mercarlle unha planta á miña nai á florista , pero meu pai fíxome reparar en que sería moi pesada de levar e que sería mellor mercar laranxas. Achegámonos á vendedora  e, cando a institutriz , que estaba a escoller para a súa pupila, rematou a súa compra, fixemos que nos servisen.","t14-22-1":"22. — Ao volver á casa atopamos varios coñecidos: unha vella amiga da miña familia, que apoiaba o brazo na súa dama de compaña , o enxeñeiro  de pontes e camiños, e unha das miñas curmás coa súa neneira .","t14-22-2":"Despois atopamos a modista  da miña nai e dous monxes  forasteiros na cidade, que se achegaron a nós para lle preguntar a meu pai polo camiño da estación.","t15-apar-1":"CADRO N.º 15","t15-tit-1":"O mercado. — Os comestibles.","t15-01-1":"1. — A maior parte dos comerciantes que nos fornecen as mercadorías precisas para o noso sustento xúntanse baixo a praza cuberta  do mercado ou nas rúas veciñas.","t15-02-1":"2. — O chacineiro , que vende xamón , morcilla , chourizo , androlla  e touciño , está preto da vendedora de manteiga e queixo , cuxo posto está provisto de queixos holandeses  de codia vermella, de queixos camembert , de rodas de gruyère  e de pelotas de manteiga fresca .","t15-03-1":"3. — Diante dela, unha vendedora de legumes  ofrécelles ás súas freguesas belos tomates , coliflores , leituga , repolos , cabaciñas , melóns  e mesmo cogomelos . Pero un mozo da cervexaría, que parou o seu carro de reparto  cargado de barrís de cervexa  xusto diante do posto dela, impide que as súas freguesas se acheguen. Unha horticultora tráelle un cesto grande de alcachofas .","t15-tit-2":"Venda e compra.","t15-04-1":"4. — No mercado hai moita animación, pois chegou a hora da poxa . As donas da casa , que veñen alí facer as súas compras, paran ao pasar diante da tenda da tripeira  para mercaren callos ou unha cabeza de xato.","t15-05-1":"5. — Un cociñeiro  graxento regatea un atún moi belo á peixeira , que sobe os seus prezos ao seu antollo. Recibiu unha gran cantidade de anguías, linguados, troitas e carpas. O seu bacallau e os seus mexillóns están moi frescos.","t15-tit-3":"Mercadorías baratas e caras.","t15-06-1":"6. — A vendedora de aves , instalada preto dela, é moi honrada. Cando vende un pavo, unha oca, un pato ou un simple polo, só pide o prezo xusto.","t15-07-1":"7. — Na esquina da praza, no primeiro andar, hai instalado desde hai pouco tempo un vendedor de tea  na casa do cal as compradoras están sempre seguras de atopar unha moi bela variedade de manteis, gardanapos, mandís e panos de cociña. No mesmo andar, un coiteleiro  instalou o seu taller. Afía os coitelos das vendedoras da praza e fabrica para os horteláns fouciños do aceiro máis duro.","t15-tit-4":"A tenda de ultramarinos.","t15-08-1":"8. — Baixo o taller del abriuse hai pouco tempo un gran almacén de alimentos. Xa non é a simple e pouco importante tenda de especias  de antano, que só vendía as mercadorías correntes, té , chocolate , azucre en pan  e xabón . Alí véndese calquera mercadoría, galletas crocantes, conservas , licores , ron, coñac, kirsch, anís e curaçao. Alí atópase caza: lebre , tordos , perdices , codornices , pato bravo  ou faisán , tan doadamente coma froitas exóticas tales coma plátanos  e ananases.","t15-09-1":"9. — Un mozo de ultramarinos  moi amable está disposto a dar o que un queira: marmelada  de grosellas ou de marmelos, graxa , pepiniños  ou sardiñas  salgadas.","t15-09-2":"Iso é moi cómodo para as freguesas , que atopan, ao lado das mercadorías máis correntes, as primicias máis raras e as froitas máis saborosas: peras  zumarentas, ameixas , uvas , pexegos , améndoas  e noces .","t15-tit-5":"A clientela.","t15-10-1":"10. — O arroz  e as lentellas  están ao lado da caixa dos arenques afumados ; a pataca  e as fabas  están xunto ás mazás , aos figos , ás ameixas pasas  e ás abelás . Nese almacén atópanse ovos  frescos e olivas ; por iso os cestos  e as redes da compra  se enchen axiña.","t15-11-1":"11. — O café  desa excelente casa acadou, entre as criadas  e as cociñeiras, unha xusta sona, pois o vello tendeiro  en persoa tórrao co maior coidado.","t15-tit-6":"Os espectáculos.","t15-12-1":"12. — Non todos van ao mercado para se abasteceren. No movemento pintoresco da rúa pequena que leva á praza cuberta vense as persoas máis diversas. Ao lado dun amable mozo de carnicería , que empurra diante de si unha carretilla , pasan dous soldados de permiso, moi orgullosos de amosaren o seu uniforme brillante: o húsar  co seu dolmán azul e o seu chacó de pluma, e o cabo de zuavos, coa manga inchada e a cabeza cuberta cun fez.","t15-13-1":"13. — O panadeiro , que está de pé na soleira da panadaría , acaba de amasar a masa do seu pan  e de sacar do forno os croissants , os bolos  e as fogazas  que están no escaparate.","t15-14-1":"14. — Por riba da panadaría vive unha hábil costureira de roupa branca  que emprega varias bordadoras . Ao lado dela vive unha lavandeira e pasadora , que almidoa a roupa branca  despois de a lavar e secar, e que a pasa co ferro .","t15-tit-7":"Carne, peixe e legumes.","t15-15-1":"15. — Na carnicería , situada no andar baixo, véndese toda clase de carnes, carne de carneiro , carne de vaca  ou carne de xato  en forma de pernas de carneiro, bistés, asados e costeletas. O mozo do carniceiro  corta todas esas carnes e pon aparte os ósos con tutano . Á porta da carnicería está unha ostreira  que vende ostras . Ábreas se un o desexa.","t15-16-1":"16. — Todos eses comerciantes pagan unha patente ou unha taxa de posto; por iso o policía  persegue sen piedade as pobres vendedoras ambulantes de legumes , que lles fan a competencia levando nos seus carriños cenorias, rabanetes, nabos, porros ou mollos de espárragos, chícharos frescos, espinacas, acedeiras, agrón e perexil.","t15-tit-8":"Coidado co policía!","t15-17-1":"17. — O rapaz que vende allos  e cebolas sabe moi ben que tampouco el pode vender a súa mercadoría preto do mercado. Foxe, correndo co risco de derrubar o cesto de cangrexos, cangrexos de río e camaróns do vendedor  de lagostas e lumbrigantes.","t15-18-1":"18. — Todos se axitan e fan moito ruído; pero iso non impide oír claramente a voz do vidreiro  ambulante, nin o berro do carboeiro  que acaba de deixar uns intres o seu carriño para entregar un saco de carbón .","t16-apar-1":"CADRO N.º 16 O gran almacén. — O bazar. — Os xoguetes.","t16-01-1":"1. — O ano novo achégase. Os grandes almacéns prepararon os seus escaparates de xoguetes  e de agasallos de ano novo.","t16-01-2":"Pedinlle ao meu avó que me levase ao bazar para ver esa bela exposición, e el consentiu.","t16-02-1":"2. — Primeiro paramos diante duns belos panoplios que teñen un fusil, un quepis, un sabre, un cinguidoiro de espada e un par de dragonas, ou un casco, unha coiraza  e unha pistola . Todo iso interesoume moito máis ca os proxectores .","t16-tit-1":"Belos espectáculos.","t16-03-1":"3. — Na mesma sección había un centinela  na súa garita; semellaba montar garda diante dun zoolóxico enteiro de cartón. Cantos animais había alí: un papagaio  no seu pousadoiro, un rinoceronte  co corno no nariz, un reno , un avestruz , un mono  rillando unha noz, un raposo  que levaba unha galiña, un crocodilo  coas enormes mandíbulas abertas, un camelo , un elegante galgo , unha pantera , e despois dúas bestas que eu non coñecía e que son, segundo din, unha donicela  e unha hiena . Tamén había alí un leopardo  e un lobo ; moi preto había ratiños  monísimos e ratos pequeniños  de caucho. Por último, un hipopótamo  e un dromedario  xibudo remataban a colección. Quedaría alí moitas máis horas se non houbese preto un espléndido campamento cheo de soldados de chumbo  que me chamou a atención.","t16-tit-2":"Soldados e guerra.","t16-04-1":"4. — O meu avó, que é inválido  e que tivo que deixar o exército por unha ferida que lle valeu a medalla militar, gusta moito de me contar as campañas nas que participou. Estaba feliz explicando os distintos movementos do pequeno exército en miniatura. Un grupo de soldados de verdade que visitaban o bazar — un soldado de enxeñaría , un cazador alpino  coa cabeza cuberta cunha boina, un sarxento maior  de infantaría e un sarxento de artillaría  cun galón de ouro na manga — parou preto de nós para escoitar as explicacións.","t16-05-1":"5. — O meu avó, moi orgulloso de ter un auditorio tan brillante, improvisou un plan de batalla completo.","t16-05-2":"A cidade fortificada, coas súas murallas e os seus fosos, estaba asediada polo exército inimigo, que, despois dun longo bombardeo, estaba listo para o asalto. Pero os asediados, forzados pola fame, tentaron unha saída contra o campamento dos asediantes. Despois de rexeitaren o ataque cun combate teimoso arredor do campamento, os asediantes vencedores lanzaron os seus escuadróns para perseguiren os atacantes vencidos. Estes retiráronse cubrindo o campo de batalla de mortos e de feridos. Uns padioleiros levaron estes últimos á ambulancia para que o cirurxián os atendese.","t16-05-3":"A pesar da resistencia heroica dalgúns batallóns que formaran un cadro, a derrota foi completa, o resto do exército fuxiu deixando moitos prisioneiros. O inimigo foi rematar a súa vitoria ocupando a cidade. Se cadra ese será o fin da campaña e, despois dun armisticio, será posible asinar un tratado de paz.","t16-tit-3":"Agasallos de ano novo.","t16-06-1":"6. — Os soldados novos, que rían escoitando o relato pintoresco do veterano, pedíronlle algunhas explicacións máis. Pola miña parte, dei a volta á tenda para mirar unha bela bésta  e un arco  coa súa frecha . Alí atopei outra colección de bestas: dous paxaros cantores  — un reiseñor automático e unha papuxa que cantaba a plena gorxa — e unha serie de animais estraños: un morcego , unha boa , unha tartaruga , unha foca , unha balea  e un tiburón  de pano.","t16-07-1":"7. — Non parei moito para os contemplar, pois albisquei o que soñaba: un belísimo teatro de monicreques  con espléndidos decorados e un encantador pano vermello. No escenario, dous actores semellaban representar un papel nunha obra moi interesante, pois os pequenos espectadores de cartón instalados nos palcos ou sentados nas butacas e no patio detrás do director de orquestra aplaudían con forza.","t16-07-2":"Por desgraza, ese teatro custaba moi caro.","t16-08-1":"8. — Ademais, escoller os xoguetes era difícil, pois nos escaparates amoreábase toda clase de xoguetes: Arlequín , Polichinelo , Pierrot , curuxas  que batían as ás, merlos  que asubiaban, cans de augas que ladraban, un fonógrafo  e xogos de paciencia. Un deses xoguetes divertiume moito: representaba un combate naval  no que un navío era atacado por piratas preto dunha terra plantada de coqueiros.","t16-09-1":"9. — Puiden contemplar moi doadamente todas esas marabillas, pois había pouca xente no almacén, apenas algúns paseantes, un dragón  e un cobrador  que presentaba unha letra na caixa principal .","t16-10-1":"10. — Pregunteille ao meu avó para que servían os libros postos en estantes detrás da caixeira; respondeume que son libros de contabilidade.","t16-tit-4":"Papar moscas arredor da tenda.","t16-11-1":"11. — Ao deixar a sección dos xoguetes, fomos á talabartaría botar unha ollada ás selas , aos estribos , ás bridas , aos bocados  e ás fustas. Mentres o xefe de sección  lle daba algúns informes ao meu avó, eu fun mirar o escaparate das porcelanas e dos cristais , onde hai belas ensaladeiras e delicadas teteiras .","t16-12-1":"12. — Para ir ao primeiro andar pasamos detrás do escaparate dos corsés , ao lado da tenda de medias, onde estaban expostos uns calzóns moi belos . Preto de alí, unha dependenta  facía escoller a unha compradora  uns belos tecidos de seda .","t16-12-2":"Subindo pola escaleira, reparei en que o almacén está adornado con farois xaponeses , parasoles  e enormes palmeiras .","t16-13-1":"13 . — No primeiro andar non había moito que ver; só mobles , caixas fortes , cómodas  e carriños de neno . Pero a vista de conxunto do almacén era moi divertida.","t16-14-1":"14. — Aos nosos pés vin os instrumentos de música: arpas , guitarras , bandolinas , cornetíns de pistóns , clarinetes , violíns co seu arco  e mesmo un bombo . Un pouco máis lonxe, na sección do papel, un estudante  regateaba a un dependente  unha carpeta de cadernos. Preto deles distinguín un belo abecedario .","t16-14-2":"No medio do almacén erguérase unha alta árbore de Nadal  toda provista de candeas, de miudezas e de toda clase de xoguetes: cabalos de madeira , bonecas , etc.","t16-14-3":"A perfumaría , cos seus dentífricos e os seus perfumes variados, espallaba un moi bo recendo que chegaba ata nós.","t16-tit-5":"Mercamos algo.","t16-15-1":"15. — Como o meu avó comezaba a xulgar longo de máis o tempo, baixamos pola escaleira grande. Parou un intre diante dun cadro de astronomía  que representaba, díxome, cometas , eclipses de lúa e de sol , unha rosa dos ventos cos catro puntos cardinais (Norte, Sur, Leste e Oeste), un mapa dos dous hemisferios , os planetas e o sistema solar . Eu non entendín nada de todo iso, e interesoume moito máis a librea con galóns dun mozo de reparto  que pasaba, e mais os belos abanicos  que estaban preto de min, ao lado dos moedeiros  e das carteiras .","t16-16-1":"16. — Admirei tamén no escaparate plumas  e fibelas de cinto , e as belas flores artificiais  dispostas con graza en cestos. As violetas, os lirios, os xacintos , os xeranios , os lirios brancos  e as capuchinas  estaban moi ben copiados.","t16-tit-6":"Un agasallo do meu avó.","t16-17-1":"17. — Pedinlle ao meu avó que me mercase un dos cepillos de dentes  que estaban nunha caixa preto duns gafitos de pelo . Consentiu e fun eu mesmo pagar a miña compra á caixa, preto da cal se preparaba unha importante expedición  para un cliente .","t16-18-1":"18. — De súpeto houbo un lixeiro rebumbio entre as persoas paradas preto dos bronces artísticos . Un ladrón  acababa de ser collido no seu delito por un inspector , mentres tentaba roubar alguén. Coidouse de facer vir un policía para o deter, e xusto cando estabamos a saír levaban o delincuente ao cárcere."},"noto":{"t01-noto-1":"(*) Para os nomes de bautismo aconséllase tamén transcribilos segundo a forma latina. Ese é o único xeito de fuxir de variantes sen conta. Ademais, como escoller entre Giovanni, Jean, Johann, Jan, Hans, John, Ivan, etc.? Imos crear un dicionario especial para os nomes de bautismo? Tomemos do latín o seu nominativo e digamos: Ioannes, Ioanna; Iulius, Iulia; Iakobus; Andreas; Lukas. (Gram. Completa).","t02-noto-1":"(*) Os xogos de nenos ou de rapaces teñen a miúdo nomes puramente nacionais. Tratamos de nomealos en Ido o mellor posible, xa inspirándonos na propia acción que os caracteriza, xa escollendo o nome nacional deste ou daquel país, cando non é inxusto de máis. Ex.: o xogo do barril (en alemán e en francés) é o xogo da ra  (en inglés), no cal os xogadores tentan guindar os seus discos redondos pola boca da ra de metal que está de pé, coa boca aberta, sobre a caixa (o barril) furada. O salto ao ombreiro  difire do salto ás costas só nisto: para saltaren por riba da cabeza, os xogadores apoian as mans nos ombreiros do compañeiro, mentres que no «salto ás costas» apoian as mans só nas costas del. — Ou tamén algúns dos participantes están inclinados mentres os outros saltarán por riba das costas deles apoiando as mans no ombreiro; os primeiros deben aturar o choque sen dobrarse, os segundos deben saltar sen perderen o equilibrio (Véxase o propio cadro).","t05-noto-1":"(*) Balk-o = Al. Balken, Ing. joist, Fr. solive, It. travicello, Ru. balka, Gal., Esp. e Port. viga. Raíz técnica aínda non adoptada, pero que cómpre propoñer para traducir o sentido do francés solive, que non é nin trabo (Fr. poutre) nin unha viguiña. É un pau de madeira escuadrado que sostén o piso e o teito.","t06-noto-1":"(*) Babo = neno pequeno; Ing. baby, Fr. bébé, It. bambino.","t06-noto-2":"(*) Lambrequino = Fr. lambrequin, Esp. lambrequines, Port. lambrequins, e mesmo Al. e Ing. lambrequins; polo tanto en alemán, inglés, francés, portugués e español.","t07-noto-1":"(*) Véxanse os detalles da comida nos cadros 6 e 13.","t08-noto-1":"(*) Porque esa palabra non é precisa: trátase da colleita do liño, da vendima, da colleita das mazás? Se cadra sería bo empregar « mesono », proposta en Mondo XIV, p. 242. Pero ata agora esa raíz nova non foi adoptada pola Academia e agarda polas discusións segundo o regulamento idista de costume.","t12-noto-1":"(*) Nota. — Compréndese que a descrición da viaxe se fai segundo a fronteira de antes da guerra.","t13-noto-1":"(*) Sobre os detalles do cuarto, véxase o cadro N.º 6.","t13-noto-2":"(*) Coa axuda da lista de pratos posta no vocabulario, o mestre poderá variar doadamente o menú de abaixo.","t16-noto-1":"(*) Véxase o cadro N.º 6."}}