{"k":{"t01-apar-0":"FULHET EXPLICATIU DE las Taulas Auxiliàrias Delmas ❦ PRIMIÈRA SÈRIA ","t01-apar-1":"TAULA N° 1 L’Escòla. — L’Institut. — La Classa. ","t01-tit-1":"Descripcion generala.","t01-01-1":"1. — Aquesta taula representa una classa d’institut. Dins aquesta classa i a uèch taulas  e uèch bancs . Sus cada banc s’assètan tres escolans. Lo professor  es assetat sus una cadièira  a sa catedra .","t01-02-1":"2. — A esquèrra de la catedra i a un armari amb pòrtas de veire . A drecha i a lo tablèu negre  amb lo netejador  e lo gis .","t01-02-2":"Dessús la catedra pendolan de laminas muralas (, , ) e una mapa .","t01-03-1":"3. — Totes los escolans son pas a sa plaça . Joan  es drech contra lo tablèu; ten lo netejador e escafa las figuras de geometria.","t01-03-2":"Pèire es a prèp de la catedra; recampa los exercicis escriches  e los pòrta al professor.","t01-04-1":"4. — Aqueste professor es lo professor de lengas modèrnas. Ensenha als escolans de parlar, legir e escriure de lengas estrangièras (alemand, anglés, espanhòl, italian, rus o francés).","t01-05-1":"5. — La classa es fòrça vasta e fòrça clara. Al fons i a una fenèstra larga amb dos fenestrons de ventilacion  e una pòrta veirada per l’aerejar e l’esclairar.","t01-05-2":"Aquesta classa es pas freja. Al mitan, per l’escalfar, i a una estufa  fòrça bona amb son tuble .","t01-05-3":"Sus la paret i a de penjadors  fixats; ne pendolan las casquetas e los mantèls dels escolans.","t01-tit-2":"La cort de recreacion.","t01-06-1":"6. — Lo relòtge  marca nòu oras e cinc.","t01-06-2":"La recreacion  ven d’acabar e la classa tòrna començar. La recreacion se fa dins la cort . Vesèm qualques escolans que jògan. Un mèstre d’estudi  los susvelha.","t01-07-1":"7. — Dins la cort vesèm en mai d’autras personas: l’inspector , lo director  e lo cap d’estudis .","t01-07-2":"L’inspector inspècta las escòlas, lo director dirigís l’institut, lo cap d’estudis susvelha los estudis.","t01-07-3":"Lo quatren personatge es lo concierge . Pòrta jos lo braç un registre per i marcar los absents.","t01-08-1":"8. — Al fons de la cort i a los aparelhs de gimnastica  e l’obrador de trabalhs manuals .","t01-08-2":"A drecha de la taula començam de veire las salas de musica e de dessenh.","t01-tit-3":"Descripcion detalhada.","t01-tit-4":"Los bons escolans.","t01-09-1":"9. — Los escolans del primièr banc a drecha de la catedra son Enric , Estève e Carles.","t01-09-2":"Enric es fòrça atentiu e trabalhador; escota lo professor. Sus sa taula a un quasèrn , un libre , un diccionari  e un plumièr . Son libre a fòrça paginas; cada capítol conten mantun paragraf e cada linha fòrça mots.","t01-09-4":"Son vesin Estève  es aplicat. Marca sus son quasèrn la leiçon per lo còp que ven. A una polida escritura. Son libre es barrat. Vesèm pas que la cobèrta . A son costat i a son compàs .","t01-09-5":"Carles  ten son libre a la man; lo dobrís per repassar la leiçon. Coma totes los escolans, a davant el un tintièr . Es obedient.","t01-10-1":"10. — A la taula del costat i a Loís, Antòni e Pau. Loís recita sa leiçon  e respond a las questions del professor. Antòni  es fòrça destorbat; de còps lo professor lo castiga quitament. Pau  es bon companh, amable e servicial. Es fòrça atentiu.","t01-tit-5":"Los marrits escolans.","t01-11-1":"11. — Darrièr Enric i a Jòrdi . Es pas un marrit dròlle, mas es charraire, destorbat e bolegadís. Sa leugieretat e sa desobeïssença causan de desòrdre pendent la classa, e sovent merita una severa avertida. Son quasèrn de borrolhon  es brut, l’emplena de tacas de tinta amb sa pluma , e per aquò se sèrv totjorn de sa goma d’escafar ; sa cartabèla  es esquiçada, que es fòrça descurós. Perqué pòrta son portalapis  a la classa de lengas modèrnas?","t01-11-2":"Son vesin Edmond  l’aima pas. Es vertat qu’es un pauc pigre, mas es calat e se ten quiet. Charra pas; solament que, al luòc d’escotar, aima mai legir los contes de son libre de lectura.","t01-11-3":"Lo tresen escolan d’aqueste banc es Loís . Es aplicat. Escriu sus un fuèlh de papièr blanc. Davant el a daissat son papièr secant .","t01-12-1":"12. — Los escolans del segond banc, a esquèrra del professor, son fòrça joves. Lo primièr, lo pichon Emili, sap pas encara escriure plan; pòrta sa lausa , son lapis de lausa e sa esponga .","t01-12-2":"A son costat i a Auguste e Bernat . Aqueste darrièr trabalha plan, mas son aspècte es fòrça descurós.","t01-13-1":"13. — Darrièr eles i a tres pigres. Albèrt apren pas sas leiçons. Jaume  dormís al luòc d’escotar. Sa peresa li mena de reprensions e quitament de castigs. Enfin, Cristian  es tròp leugièr. Se compòrta mal e fa pas cap d’esfòrç per s’amendar.","t01-14-1":"14. — Sos vesins, al contrari, se compòrtan plan. Ernèst  aima l’òrdre e la regularitat; se sèrv totjorn de sa règla  e de son lapis . Es extèrne.","t01-14-2":"Francés  es intèrne; pòrta l’unifòrme de l’institut; i manja e i dormís. Es un bon companh.","t01-14-3":"Maurici agusa son lapis amb son cotelet ; es fòrça curós.","t01-14-4":"Pòrta totes sos libres, sa gramatica , son quasèrn de nòtas  e quitament un sotamans . Sa cartabèla d’escòla  es per tèrra darrièr el.","t01-14-5":"Las doas taulas del fons de la classa son ocupadas per de bons escolans .","t01-tit-6":"Dessenh e musica.","t01-15-1":"15. — Dins la sala de dessenh i a de polits modèls pendolats a la paret e una lampa  amb abatjorn, pendolada al plafon. Lo professor  es fòrça pacient; corregís los dessenhs  dels escolans e lor ensenha de dessenhar un bust  d’après natura.","t01-16-1":"16. — La sala de musica sembla fòrça interessanta. Aquí s’apren de legir la musica, de solfejar las nòtas de la gama  escrichas sus la portada (do, re, mi, fa, sol, la, si = C. D. E. F. G. A. B.), de reconéisser las claus e de cantar de polidas melodias. Se pausan las particions sul pupitre . Un dels escolans jòga del pianò  e lo professor de musica  bat la mesura .","t01-17-1":"17. — Començam de veire un canton de l’obrador de trabalhs manuals , ont los dròlles pòdon aprene de rabotar la fusta e de limar lo fèrre. N’i a pas dins totes los instituts.","t01-tit-7":"La sala de sciéncias.","t01-18-1":"18. — Lo professor de matematicas ensenha als escolans la geometria, l’aritmetica, lo calcul e lo sistèma metric. Vesèm sus la taula las principalas figuras de geometria: un cercle , un carrat , un triangle , una linha .","t01-18-2":"Vesèm tanben una operacion; es pas una adicion, ni una sostraccion, ni una multiplicacion: es una division .","t01-19-1":"19. — Sus la lamina del sistèma metric destriam: un mètre , una balança e sos pes, un litre , un decalitre , un decilitre e un mètre cubic .","t01-19-2":"Los escolans estúdian tanben las sciéncias naturalas  — zoologia , botanica , geologia — e l’istòria .","t01-19-3":"Dins l’armari i a los instruments de fisica  e de quimia .","t01-19-4":"Dessús l’armari i a: una esfèra , un còne e un globe terrèstre .","t01-19-5":"Dessús las laminas pendola una mapa que representa las cinc parts del mond: l’Euròpa , l’Asia , l’Africa , l’America () e l’Oceania , e los dos grands oceans, lo Pacific e l’Atlantic . ","t02-apar-1":"TAULA N° 2 Lo Còrs Uman. — La Recreacion. — Los Jòcs.","t02-tit-0":"Lo Còrs Uman. (Leiçon simpla de sciéncias naturalas.)","t02-01-1":"1. — Las principalas partidas del còrs uman son: lo cap, lo tronc e los membres.","t02-tit-1":"Lo Cap.","t02-02-1":"2. — Lo cap compren doas partidas: lo cran, que conten lo cervèl e que los pels cobrisson, e la cara.","t02-03-1":"3. — Dins nòstre dessenh vesèm ni lo cran ni lo cervèl; mas vesèm amb tota clartat las partidas importantas de la cara.","t02-04-1":"4. — Vaicí d’en primièr lo front, qu’anóncia una intelligéncia poderosa, un pensament totjorn desrevelhat. Las tempes son fòrça liuras. L’uèlh es viu e plan dobèrt. Una cilha espessa e de parpèlas longas lo protegisson.","t02-05-1":"5. — Vaicí en mai lo nas e las narras. Lo nas nos sèrv per sentir e per respirar. De cada costat del nas i a las gautas, e mai luènh las aurelhas. La partida inferiora de la cara es formada per la boca e lo mentonh.","t02-06-1":"6. — Las vesèm pas gaire plan, que las mostachas e las patilhas nos las escondon. Mas sabèm que la boca a las doas pòtas, la maissa superiora e la maissa inferiora amb sas dents, e la lenga. Amb la boca parlam e manjam. Amb la lenga tastam los aliments.","t02-07-1":"7. — L’uèlh, l’aurelha, lo nas e la boca son, amb los dets, los organs dels cinc sens: la vista, l’ausida, l’odorat, lo gost e lo tocar.","t02-08-1":"8. — Lo cap es doncas una de las partidas mai interessantas del còrs uman.","t02-tit-2":"Lo Tronc.","t02-09-1":"9. — Lo còl unís lo cap al tronc. Compren la gòrja e la nuca.","t02-10-1":"10. — Lo tronc conten tanben fòrça organs essencials. Dins lo pièch i a los palmons, amb los quals respiram, e lo còr, qu’es lo centre de la vida. Quand lo còr daissa de batre, l’èsser viu morís.","t02-11-1":"11. — Las còstas sostenon lo pièch.","t02-12-1":"12. — Las autras partidas del tronc son lo flanc, l’esquina, las espatlas e lo ventre. Nos jasèm sul flanc o sus l’esquina per dormir, e portam las cargas sus l’espatla.","t02-13-1":"13. — Dins lo ventre i a l’estomac e los budèls. Nos sèrvon per digerir los aliments.","t02-tit-3":"Los Membres.","t02-14-1":"14. — Avèm quatre membres: dos braces e doas cambas. Amb los braces prenèm, tenèm, levam e recampam los objèctes; amb las cambas nos tenèm drechs, caminam e corrèm.","t02-15-1":"15. — L’espatla unís lo braç al còrs. Un muscle fòrça robust, lo biceps, mòu lo braç, que lo coide unís a l’avantbraç. Lo ponhet forma l’articulacion de la man, qu’acaba pels dets e las onglas. Dins la man destriam una vena (e una artèria) per ont cor lo sang.","t02-16-1":"16. — Las partidas de la camba son: la cuèissa, lo genolh e lo garret, lo gras de la camba, que la carn n’es cobèrta per la pèl, la cavilha e lo pè. Los òsses de la camba son fòrça gròsses e fòrça fòrts. A la cima del pè i a los dets del pè. Las autras partidas son la planta e lo talon.","t02-17-1":"17. — Tala es la descripcion gaireben completa del còrs uman.","t02-17-2":"Nòta. — Amb l’ajuda de l’expression «me fa mal... (lo cap, etc.)», lo professor poirà repassar tot aqueste vocabulari del ponch de vista del bon o del marrit estat del còrs.","t02-tit-4":"Gimnastica. (Contat per un dels escolans.)","t02-18-1":"18. — Per èsser soples, agils e sans, devèm exercir las cambas e los braces. Per aquò jogam e fasèm de gimnastica.","t02-19-1":"19. — Dins la setmana, aqueles dos exercicis se fan dins la cort de l’institut (vejatz la taula n° 1). Mas lo dijòus e lo dimenge anam dins un grand prat, ont avèm plaça per córrer e nos divertir.","t02-20-1":"20. — Nòstres mèstres e nòstres parents nos i acompanhan de còps; mas es lo professor de gimnastica  que dirigís los exercicis.","t02-21-1":"21. — Dins lo prat, a esquèrra de l’intrada, i a los aparelhs de gimnastica : nos enfilam per l’escala , fasèm lo pin dins los anèls  e dins lo trapèzi , nos issam amb las mans fins a la cima de l’escala de còrda  o de la còrda de nosèls .","t02-22-1":"22. — Pendent aqueste temps, nòstres companhs sautan per dessús lo caval de fusta  o las barras parallèlas . D’autres bòxan  o fan de esgrima  amb masqueta e floret. D’autres, enfin, lèvan de pes .","t02-tit-5":"Los Jòcs.","t02-23-1":"23. — A l’entorn dels gimnastas, dròlles e dròllas jògan a de jòcs diferents. Las dròllas se divertisson amb son cèrcle ; sautan a la còrda , o convidan sos fraires e sos cosins a una partida de cròquet . Las encanta d’escartar la bòla de l’adversari amb son maçòl de fusta, just quand aqueste se pensava passar sens pena per l’arquet!","t02-24-1":"24. — Los dròlles aiman mai los jòcs mai rudes. Jògan de bon grat a las quilhas , que las abaton amb adreça amb la bòla . Mespresan pas tanpauc la baudufa  e lo bilboquet , ni quitament lo jòc de la granolha . Mas sos jòcs preferits son las bilhas  e la pelòta a la paret , que la paret de la sèrra  va fòrça plan per far rebombir la pelòta leugièra.","t02-25-1":"25. — Lo pichon Joan, enfilat sus sas cambas de fusta , es fòrça adrech e sap gardar plan l’equilibri. A prèp d’el, qualques companhs jògan a rescondedons  dins aquela sèrra e darrièr la bartassa. D’autres aiman mai la man cauda  o lo volant , que volastreja d’una raqueta a l’autra.","t02-26-1":"26. — Al mitan del prat i a dos arbres. Al pè d’un d’eles, sèt o uèch dròlles an organizat una partida de saut a l’espatla  . Aqueste jòc se coneis pas dins totes los païses; mas tot lo mond sap çò qu’es lo saut a l’esquina, al qual los dròlles jògan pas ara.","t02-tit-6":"Los Jòcs a l’aire liure.","t02-27-1":"27. La galina bòrnia  es tanben fòrça divertenta; dròllas e dròlles se pausan a torn de ròtle la benda suls uèlhs e agafan los maladrechs que se daissan prene.","t02-28-1":"28. — Al mitan del prat, vaicí un jòc fòrça francés, quitament un pauc brusc: es l’orsa , fòrça mai bruchosa que lo jòc tan tranquil de l’estèla  o que lo jòc anglés del tenís .","t02-29-1":"29. — Aqueste darrièr espòrt fa las delícias dels grands escolans. Nòstres professors eles meteisses lo practican de bon grat. Exigís fòrça adreça e agilitat, e a ieu m’agrada fòrça. Daissi lo balançador  per las dròllas.","t02-30-1":"30. — M’agrada pas tanpauc un autre jòc anglés que pòt venir perilhós.","t02-30-1b":"Parli del fotbòl , que fa lo bonur de mon fraire màger. Aimi mai nòstre vièlh jòc de barras , tan san e fòrça mens brutal.","t02-tit-7":"Ciclisme e jòcs de pelòta.","t02-31-1":"31. — Tanben fau de bon grat un torn del prat en bicicleta .","t02-32-1":"32. — L’an que ven aprendrai de montar a caval . Qu’es bèl un caval que camina o que tròta amb gràcia, e que sauta los obstacles al galaup!","t02-33-1":"33. — L’estiu aprenèm de nadar . Nos capbussam e nos banham amb delici dins l’aiga clara e fresca del riu. De còps, a la fin, daissam anar un balon de papièr  que puja majestuosament per l’aire tanlèu qu’es emplenat d’aire caud.","t02-34-1":"34. — I a encara fòrça autres jòcs, mas acabariái pas jamai de los nomenar, e per aqueste brèu resumit se vei que lo dijòus dins nòstre bèl prat son pas brica enuèjoses.","t02-34-2":"N. B. — Lo professor completarà aisidament aqueste capítol en descrivent amb mai de detalh cadun dels jòcs importants. ","t03-apar-1":"TAULA N° 3 Enfança e Joventut.","t03-apar-2":"(Las taulas 3 e 4 son dispausadas de manièra que presentan, dins quatre escènas familialas, lo vocabulari essencial del temps, de l’atge, de la familha, de la rauba e de la santat.)","t03-tit-1":"Primièra scèna.","t03-tit-2":"Un batejal al vilatge.","t03-tit-3":"La prima.","t03-c1-01-1":"1. — Sèm a la prima, al mes de març, d’abril o de mai, un jorn de la setmana — diluns, dimars o dimècres. Es dètz oras del matin.","t03-c1-02-1":"2. — Fa bon temps, l’aire es pur. Lo solelh lusís. De nivolets  pujan pel cèl  blau.","t03-c1-03-1":"3. — Los arbres an tot bèl just de fuèlhas. Los prims pibols  e l’aut platan  pòrtan pas encara que de borrons.","t03-c1-04-1":"4. — Las dindoletas  son tornadas e volastrejan amb de crits alègres a l’entorn de la flècha  del cloquièr  que corona la glèisa  del vilatge.","t03-tit-4":"La Glèisa.","t03-c1-05-1":"5. — Fòrça simpla es aquesta glèisa amb son grand portal  e son gròs relòtge . L’agulha pichona  es sus la chifra X: marca las oras. La granda  es sus las XII (miègjorn); marca las minutas.","t03-c1-06-1":"6. — Dins lo cloquièr, las campanas  sonan alègrament. Amont sul teulat s’auça una pichona crotz  de pèira.","t03-c1-07-1":"7. — La glèisa a pas solament un grand portal , a tanben una pòrta pichona de costat. Per aquesta pòrta lo sénher curat , vestit de sa sotana, sortís de la sagrestia  e se dirigís cap a la clastra .","t03-c1-08-1":"8. — A prèp d’el, vaicí la lachièira  amb son ase . Torna de la vila, ont a portat son bon lach pels enfants.","t03-tit-5":"Lo vergièr.","t03-c1-09-1":"9. — Lo sénher Aliboron (l’ase) es fòrça content d’aquesta corsa matinala. Aspira amb delici l’aire embaumat pel perfum de las flors  que cobrisson los arbres fruchièrs  del vergièr vesin. Tot ròses e blancs son aqueles persegièrs  e aqueles abricotièrs , que prometon una bona meissa.","t03-c1-10-1":"10. — Pendent aqueste temps, las pichonas abelhas  del bornhon  i van libar son doç mèl, en bronzinant.","t03-c1-11-1":"11. — Mas qué se passa? Vaicí los enfants del vilatge, qu’arriban en corrent e fan fugir las aucas  espaurugadas. Es lo seguici que sortís de la glèisa aprèp lo batejal del filh del notari.","t03-c1-12-1":"12. — Lo pichon Jaume, dins son brèç , se desrevelha al son alègre de las campanas, e sa sòrre Magdalena, que vòl tanben veire lo seguici, demanda a sa maire de venir la penchenar e la vestir sul lindal de l’ostal.","t03-c1-13-1":"13. — La maire i consentís. Se pausa son mocador de cap , son corset  e son davantal , e ven s’assetar sus una cadièireta davant la pòrta. Magdalena pòrta pas que sos jupons  e son cotelh .","t03-c1-14-1":"14. — Qu’es urosa! Oblida sas flors preferidas, sos clavèls , ont se pausan las parpalhòlas , sas tulipas , sos muguets  dins de tèsts  sul mur , e sas ròsas , que fan una tan polida bartassa. Agacha las riquas raubas de las dònas del seguici.","t03-c1-15-1":"15. — Los dròlles del vilatge fan pas gaire cas de las raubas. Se precipitan e s’empenhon per aver de bonbons  o de moneda . Un d’eles plora .","t03-c1-16-1":"16. — Un autre a caucat la pata del gos , que fugís en cridant e fa fugir la galina  e sos polets .","t03-tit-6":"Lo seguici del batejal.","t03-c1-17-1":"17. — Davant lo seguici camina la noirissa . Pòrta una polida còfa  amb de rubans longs. Pòrta dins sos braces lo nòvel-nascut , tot vestit de dentèlas .","t03-c1-18-1":"18. — Darrièr la noirissa venon lo pairin  e la mairina . Repartisson los bonbons e la moneda. Lo pairin pòrta de gants  e un capèl de tuba . La mairina pòrta a la man un polit ramelet .","t03-c1-19-1":"19. — Darrièr eles vesèm l’oncle  e la tanta  de l’enfant. La tanta pòrta un elegant capèl , l’oncle una levita  negra e un gilet blanc. Venon puèi lo cosin  e la cosina . Aquesta ten per la man la sòrre  del nòvel-nascut, la pichona Berta.","t03-c1-20-1":"20. — L’autre fraire  de Berta camina darrièr. Dona la man a una parenta . Los amics  de la familha venon aprèp.","t03-tit-7":"Los que gaitan.","t03-c1-21-1":"21. — A prèp del seguici, vaicí un mendicant  apiejat sus sa crossa . Demanda l’almòina.","t03-c1-22-1":"22. — De l’autre costat i a un dròlle fòrça cortés . Saluda e dona lo «bonjorn» a las personas que coneis.","t03-c1-23-1":"23. — Los del vilatge son sortits de l’ostal per veire passar lo seguici del batejal. Vesèm un païsan  amb sa bonèta de coton e a son costat una païsana . Puèi una vièlha  apiejada sus son baston . Enfin, lo molinièr  amb son larg capèl de feutre , e una jove païsana caussada d’esclòps , qu’ensenha de caminar a son enfant.","t03-c1-24-1":"24. — Es una scèna fòrça divertenta.","t03-tit-8":"Segonda scèna.","t03-tit-9":"Una fèsta publica.","t03-tit-10":"Jòcs nautics e regatas.","t03-c2-01-1":"1. — L’estiu es arribat. Lo solelh ardent del mes de junh (julhet o agost) convida los joves a se banhar e a sortir en barca.","t03-c2-02-1":"2. — Sus la riba drecha del riu, los remaires se despolhan per prene part als jòcs nautics e a las regatas.","t03-c2-03-1":"3. — Un d’eles se lèva las sabatas ; las desliga (las desbotona). Sos dos companhs son ja prèstes. Pòrtan pas que son jersei  e son calçon de banh . Charran en esperant sos amics. Parlan de la fièira e de la fèsta que se tenon sus l’autra riba.","t03-c2-04-1":"4. — Per tèrra, a lor costat, jai la rauba de sos companhs: un parelh de botinas , de sabatas , de caucetas , de capèls de feutre  e de palha  e una cravata .","t03-c2-05-1":"5. — Un dels joves a plegat amb suènh sa vèsta . La pausa sus una toalha, dins la quala son vesin embolharà lèu los dos vestits.","t03-c2-06-1":"6. — Un seisen dròlle es en retard. Pòrta encara sa casqueta  sul cap. S’es levat ni la camisa , ni lo còl , ni los ponhets . Ten a la man son gilet  e pòrta encara sas bragas  e sas bretèlas . Segur que serà pas prèst per la corsa que ven.","t03-c2-07-1":"7. — A prèp dels joves, un caminòl bordat de cardons  davala a la riba del riu, ont l’oncle Jaume prepara, entre las canas , los fuòcs artificials  que se tiraràn al vèspre.","t03-tit-11":"La corsa.","t03-c2-08-1":"8. — Sul riu, qualques dònas que s’abrigan jos sos parasolelhs se passejan en barca . Seguisson la corsa, qu’es fòrça interessanta. Dins cada iòla , quatre remaires  raman de totas lors fòrças, mentre que lo timonièr  ten lo timon  e dirigís la frala embarcacion. Los rems  tustan l’aiga a la mesura, e las barcas leugièras navègan a una velocitat verginosa.","t03-c2-09-1":"9. — Qualques joves se disputan, contra lo pilar del pont, lo prètz de la cocanha orizontala . Un d’eles avança amb precaucion sul pal sople e lisant per atendre la pichona bandièra  fixada a la cima. Son malastruc concurrent  es tombat dins l’aiga. Nada per arribar a la riba.","t03-c2-10-1":"10. — De dròlles mai grands jostan en barca  contra lo cai . A totes aqueles jòcs assistís un public  nombrós, apiejat sul parapet del pont  e sarrat sus la riba. Qualques espectators, çaquelà, se viran per seguir lo jòc de la cocanha  o per admirar lo seguici municipal que ven a la distribucion dels prètzes.","t03-c2-11-1":"11. — D’en primièr, vaicí de piòts de carrièra  que van davant los musicaires ; puèi venon lo cònsol , sos adjonchs e lo conselh municipal de la pichona vila. Tampan la marcha los pompièrs .","t03-tit-12":"La fièira.","t03-c2-12-1":"12. — I a fòrça mond sul camp de fièira . Se ven veire las diferentas barracas: los cavalets de fusta , lo circ , ont la representacion es ja començada; lo bal public , ont los joves e las jovas de la vila gaudisson del plaser de dançar.","t03-c2-13-1":"13. — Al fons vesèm las arenas , ont lo valent matador espanhòl luta contra lo taur  furiós; puèi la montanha russa  e la barraca de tir , ont s’exercisson a manejar las armas de fuòc e a tirar a la cibla.","t03-c2-14-1":"14. — A prèp d’aquí, vaicí lo teatre de fièira , ont se representan la comèdia e lo drama. Fòrça prèp i a la barraca del gigant  e del nan. La talha del primièr es de dos mètres quinze; lo segond es tot bèl just tan grand coma un enfant.","t03-c2-15-1":"15. — Enfin, vaicí la granda menagariá  amb sos animals sauvatges, son tigre  de poderosas grifas, son leon  d’espessa cabeladura, sas doas girafas  e son elefant , que se sèrv amb tanta adreça de sa trompa.","t03-c2-16-1":"16. — Lo domdaire  que dòmda aqueles animals es a la pòrta de la barraca. ","t04-apar-1":"TAULA N° 4 Atge Madur e Vielhesa.","t04-tit-1":"Primièra scèna. Lo Banquet de Nòça.","t04-tit-2":"L’auton.","t04-c1-01-1":"1. — Los joves an creissut. Un d’eles, Joan, se marida. Assistissèm al banquet de nòça, qu’amassa a l’entorn de la meteissa taula las familhas dels dos espós.","t04-c1-02-1":"2. — Sèm a l’auton, al mes de setembre. Lo vent freg d’octòbre e de novembre a pas encara despolhat la campanha de son vestit verd. L’aire del vèspre es tèbe e perfumat; per aquò lo sopar se servís jos la galariá  que dona sul jardin.","t04-c1-03-1":"3. — Al luènh, sul truc , i a l’ostal dels parents de Joan, un elegant castèl  escondut dins la verdura; de bèlas vinhas, que donan un vin excellent, cobrisson lo pendís del puèg. Lo vinhairon las cultiva e las suènha.","t04-c1-04-1":"4. — Per dessús las vinhas passa una banda de perdises , espaurugadas per l’arribada del garda-caça . Aqueste, amb l’escopeta jos lo braç e lo carnièr en bandolièra, bat los bartasses  amb son gos . Susvelha lo domeni e empacha los braconièrs d’acabar amb la caça.","t04-c1-05-1":"5. — Fòra de la galariá s’enfila una trelha, que ne pendolan de rasims  pesucs.","t04-c1-06-1":"6. — Las polidas flors d’auton qu’ornan la taula  son de crisantèmas ; lo paire  de la nòvia se n’es pausat una a la botonièra del frac.","t04-c1-07-1":"7. — Lo repais toca a sa fin. Lo sirvent  comença de portar las postres e retirarà las diferentas pèças del cobèrt — culhièras , forcetas , cotels , plats  — que servisson pas mai.","t04-tit-3":"La Familha.","t04-c1-08-1":"8. — Tot lo mond sembla alègre, e lo sorire amb lo qual la maire  del nòvi agacha sos enfants pròva son bonur.","t04-c1-09-1":"9. — Aquesta nòça unís doas familhas riquas del país. Joan, lo marit , es filh d’un grand proprietari e ven lo gendre d’un grand industrial.","t04-c1-10-1":"10. — Los espós son joves e çaquelà fasiá longtemps qu’èran promeses. La jova esposa , Marta, es encantadora amb son vestit blanc ornat de flors d’irangièr.","t04-c1-11-1":"11. — Son sògre  es fòrça content d’aver una nòra tan amabla, e la sògra  de Joan sorís en veire sa filha tan polida.","t04-c1-12-1":"12. — A la cima de la taula s’assètan los autres convidats : parents, amics, cosins e cosinas. Un cap de servici , amb la servieta jos lo braç, los servís amb diligéncia.","t04-tit-4":"Los Amics.","t04-c1-13-1":"13. — Al costat drech de la taula, vaicí una damaisèla , amiga de la nòvia, e puèi lo fraire d’aquesta, qu’es son pairin de nòça . Charra amb sa dòna d’onor , sòrre del nòvi, que per aquesta nòça ven bèla-sòrre de Marta. Es una jova encantadora. Pòrta de bèlas jòias, un colar de pèrlas e un braçalet d’aur.","t04-c1-14-1":"14. — A prèp d’eles, lo sénher qu’es drech e auça sa copa es un amic  de la familha. Es un dels testimònis del nòvi. Ofrís un brinde, beu a la santat dels nòvis e lor desira fòrça bonur. Va en etiqueta, amb frac e sabatas de vernís . Acompanha la grand , qu’es veusa.","t04-c1-15-1":"15. — Lo jove de frac , amb la mostacha prima e negra, es lo bèu-fraire  de Joan. Es un enginhaire distinguit. Es al costat d’una jova dòna  fòrça eleganta, la sòrre màger de Marta e maire de la polida dròlleta que ven, al braç de son cosin, li ofrir una flor e li desirar la bona nuèch. Aquesta dòna pòrta de pendents fòrça bèles e un elegant penchenatge.","t04-c1-16-1":"16. — Lo pichon cosin, tan graciós amb sa blòda  e sas bragas  bofidas, fa fòrça pietat. Es orfanèl . Perdèt fòrça jove son paire e sa maire. Son oncle es son tutor  e demorèt solitari per elevar lo paure enfant. Es un òme excellent. Es un pauc calv e fòrça miòp; pòrta de lunetas de pincèl.","t04-tit-5":"Las Postres.","t04-c1-17-1":"17. — Darrièr los convidats, sus una taula cobèrta d’una toalha, son preparadas las postres . Dins una granda copa, vaicí de fruchas: de persègas , de peras , de poms , d’abricòts  e de rasim . Al costat, de ananàs , un bèl gastèl , de botelhas de licor  e de champanha , e tanben de pilas de plats  nets.","t04-c1-18-1":"18. — Lo cavista  destapa una botelha  de vin vièlh amb un tirabocon . Lo bocon  sembla fòrça malaisit a tirar. Aqueste cavista pòrta una servieta  jos lo braç.","t04-c1-19-1":"19. — Aprèp lo sopar, los senhers passaràn al salon de fumar e las dònas anaràn s’aprestar pel bal.","t04-tit-6":"Segonda scèna. L’Anniversari del grand.","t04-tit-7":"La Visita.","t04-c2-01-1":"1. — Dètz ans son passats. Los parents de Joan an vielhit e aiman fòrça sos tres felens, dos felens  e una felena . Coma uèi es l’anniversari del grand, los enfants venon lo felicitar.","t04-c2-02-1":"2. — Lo pichon Pèire es encara fòrça mainat; a pas que tres ans. Vei que s’apròcha lo cat . Vòl careçar son bèl pel sedós e sa longa coa; pensa pas que, jos aquelas graciosas patas, s’escondon de laidas onglas ponchudas que lo poirián plan esgrafinhar.","t04-c2-03-1":"3. — Sa sòrre Gabrièla, que li dona la man, es fòrça mai seriosa, e Marcèl, amb son grand mantèl  e sa cencha  de cuèr, sembla ja un omenet, malgrat las bragas cortas que daissan veire sas caucetas .","t04-c2-04-1":"4. — Son paire s’es pausat son gròs pardessús  d’ivèrn amb còl de pèl  e, dins la pòcha , pòrta un mocador. Sa femna pòrta son capèl de feutre ornat de plumas , sa vèsta , son boà de pèl  e son manjon .","t04-c2-05-1":"5. — Fa fòrça freg, que l’ivèrn règna. La nèu  es tombada tot lo jorn e los teulats dels ostals son blancs. Amb la nuèch, lo freg ven encara mai viu. Al cèl, la luna  e las estelas  lusisson e traucan l’escuresina.","t04-tit-8":"La Malautiá.","t04-c2-06-1":"6. — Lo paure bòrni  que traversa la plaça davant la farmacia , menat per son canich , es fòrça malastruc. Justina, la serviciala , pòrta de la cosina un bòl  de tisana fòrça cauda e plan sucrada.","t04-c2-07-1":"7. — La grand , que vòl anar quèrre sas lunetas  sus la taula per legir l’ordonança  que lo mètge  ven d’escriure, se lèva de son fautuèlh en s’apiejant sus son baston .","t04-c2-08-1":"8. — Sovent patís de pichonas indisposicions, de vertolhs, de raumasses e de mals de caissal; a las cambas flacas e la vista es pas mai gaire bona. Malgrat aquò, se trufa de bon grat de son vièlh mètge, que vòl totjorn li ordonar una pocion . Uèi es fòrça contenta d’aver sa jova familha a l’entorn d’ela.","t04-c2-09-1":"9. — Òm s’i tròba plan, dins la cambra plan barrada. Dins la chiminèa  de mabre crèma un fuòc esplendid , e òm se sentís urós amb la doça lutz de la lampa  que venon d’alucar.","t04-tit-9":"Lo Grand.","t04-c2-10-1":"10. — Quitament lo grand  oblida qu’es estat malaut, que son reumatisme lo ten clavat a son fautuèlh  e que, ièr encara, aviá la fèbre e de desfalhenças. Se sovèn pas mai que l’ivèrn passat aguèt una pneumonia e qu’una tos rauca e penosa lo fasiá fòrça patir.","t04-c2-10-2":"E çaquelà se remetèt amb fòrça pena. Ara va un pauc melhor. Mas la camba, que pausa sus un coissin  pausat sus un pichon tamboret , li fa encara mal.","t04-c2-11-1":"11. — Quand es plan embolhat dins sa cauda rauba de cambra  amb de gròsses botons  de nacre, e quand a a son costat, per li legir lo jornal, la pichona orfanèla  amb sa còfa blanca, sa rauba  e sa pelerina  blavas, se plang pas.","t04-c2-12-1":"12. — Cada an, quand lo calendièr  torna portar la data del primièr de decembre, espèra amb impaciéncia sos felens, que sap qu’oblidaràn pas aquela data importanta.","t04-c2-13-1":"13. — Se sovèn amb emocion dels temps luènhs ont el meteis anava felicitar lo gloriós marescal de l’Empèri, que son retrach  pendola a la paret, e qu’es lo rèire-grand dels enfants. ","t05-apar-1":"TAULA N° 5 L’Ostal e sa construccion.","t05-tit-1":"Una bona rescontrada.","t05-01-1":"Joan. — Oncle, m’agradariá fòrça de saber cossí se construís un ostal.","t05-01-2":"L’Oncle . — Es fòrça aisit, filh meu; vèni amb ieu e te mostrarai aquel que lo sénher Bernat  fa construire e ont demorarai.","t05-01-3":"Joan. — E qual a dessenhat lo plan  d’aqueste ostal?","t05-01-4":"L’Oncle. — L’arquitècte ; presentèt un dessenh fòrça clar, que foguèt aprovat, e l’entrepreneire  comencèt los obratges.","t05-01-5":"Joan. — E qual es l’entrepreneire?","t05-01-6":"L’Oncle. — Es lo sénher Blanc, lo paire de ton amic Jaume. Dirigís los obrièrs amb lo sénher Roge, l’arquitècte.","t05-01-7":"Agacha! Vaicí que ven justament lo sénher Blanc amb sa règla , e lo sénher Roge amb son plan.","t05-01-8":"Bonjorn, senhers. Cossí anatz?","t05-01-9":"Lo Sr. Roge. — Fòrça plan, mercés. Bonjorn, Joan; qu’a creissut aquel enfant!","t05-01-10":"L’Oncle. — O cresi ben, es tot un omenet. Es fòrça seriós; li cal explicar tot çò que vei. Uèi voldriá saber cossí se construís un ostal.","t05-tit-2":"Los obrièrs.","t05-01-11":"Lo Sr. Blanc. — Alara vèni amb ieu, amiguet, e t’o explicarai sulcòp, que m’agradan fòrça los enfants que vòlon aprene.","t05-01-12":"Veses aquel obrièr qu’a una pala  a la man: es un terrassièr . Es a dobrir una trencada  per i pausar la conducha de l’aiga. Es tanben el que cavèt lo sòl a l’endrech ont es l’ostal, per que lo maçon auce las quatre parets. La partida d’aquelas parets que demòra jos tèrra s’apèla los fondaments . L’espaci compres entre los fondaments forma la cava . Aquela cava a una fenestreta apelada lucanèl , una pòrta  e un escalièr.","t05-01-13":"Lo maçon  contunhèt d’auçar las parets en daissant de traucs per las pòrtas  e las fenèstras .","t05-01-14":"Joan. — Mas lo vesi pas, aquel maçon!","t05-01-15":"Lo Sr. Blanc. — A ja acabat de trabalhar a l’ostal. Es contra l’estable , sus son escafaud , a auçar la paret del lavador .","t05-01-16":"A una truèla, una gaveta e un plomb . Mas te sovendràs pas d’aqueles noms.","t05-01-17":"Joan. — Que òc que me’n sovendrai, que demandarai a mon oncle una truèla pichona e una gaveta, e ieu meteis farai un plomb amb un cordèl.","t05-tit-3":"Los materials.","t05-01-18":"L’Oncle. — A, fòrça plan! Mas digas, Joan, qué cal per construire un ostal?","t05-01-19":"Joan. — Cal de pèiras talhadas  e de mortièr .","t05-01-20":"L’Oncle. — Exactament. Agacha aquel òme al grand capèl, sus son carri . Es un carretièr . Cada jorn pòrta aicí de blòts de pèira . Descarga son carri dins la cort, e los peirièrs  talhan los blòts e los rèsson amb sa rèssa de pèira . Un manòbra  los pòrta al maçon, que los pausa.","t05-01-21":"Pendent aqueste temps, lo gachaire  prepara lo mortièr. Li cal de sabla , de cauç  e d’aiga . La cauç es a son costat dins un sac ; un ajudaire de maçon  li pòrta la sabla dins una bèrla , e l’aprentís  es a la bomba . Emplena un selh . Lo mortièr serà lèu prèst. Lo portaire de mortièr  lo pren e lo puja per l’escala fins a l’escafaud, ont un maçon acaba aquel costat de l’ostal.","t05-01-22":"E ara, cossí s’apèla l’obrièr que fa lo teulat ?","t05-01-23":"Joan. — Es lo teulejaire .","t05-tit-4":"Lo teulat de l’ostal.","t05-01-24":"Lo Sr. Blanc. — Òc, mas d’en primièr ven lo fustièr de gròs .","t05-01-25":"Lo fustièr de gròs fa la cabirada . Unís las bigas  amb de cavilhas . Aqueles obrièrs d’amont, amb sas largas bragas de velós, son fustièrs de gròs. Un ten una biga pichona e l’autre talha una cavilha amb sa destral . Aquel qu’es contra la chiminèa  es lo teulejaire. Clava de listèls sus las bigas , e de lausas  suls listèls. De còps i pausa de teules.","t05-01-26":"Lo teulat de l’estable es de teules , aquel de l’ostal es de lausa  e aquel de la galariá es de zinc .","t05-01-27":"Joan. — Lo teulejaire fa tanben los teulats de zinc?","t05-01-28":"Lo Sr. Blanc. — Non, aqueste es lo zinguièr  o lo plombièr, aquel qu’es a pausar una luqueta  sul teulat de l’ostal. Pausa tanben las andanas  e los davalaires . Solda lo zinc e lo lauton. Es el que fixèt lo parafòldre  e la giroleta  sul frontal .","t05-01-29":"Joan. — Alara l’ostal es acabat?","t05-tit-5":"Los espleches.","t05-01-30":"Lo Sr. Blanc. — Pas del tot. Lo gipsièr  auça amb de brica  las paretas que la partisson dins las diferentas cambras. Revestís de gip  los plafons  e las parets. Ara es a far lo plafon de la galariá . A, coma lo maçon, una truèla  e una gaveta .","t05-01-31":"Puèi l’ebenista fa las pòrtas, las fenèstras, los parquets  e los contravents .","t05-01-32":"Ara trabalha dins la cort a son banc de fustièr . A una rèssa  per rèsser la fusta , un rabòt , un sarjant , un cisèl , un compàs  e un maçòl de fusta .","t05-01-33":"Joan. — A, mas es encara mai divertent d’èsser ebenista que maçon! Oncle, me cromparàs un banc, una rèssa e un rabòt? Farai una cabana per Medor.","t05-01-34":"L’Oncle. — Òc, filh meu.","t05-01-35":"Joan. — Que soi content! E aquel qu’es contra la pòrta d’intrada, qual es?","t05-tit-6":"La pintura.","t05-01-36":"Lo Sr. Blanc. — Es un pintre . Es sus son escala amb son pòt de pintura  e son brossa . Pinta la fusta de la pòrta d’intrada per que se conserve mai longtemps.","t05-01-37":"Es tanben el qu’empega lo papièr dins las cambras.","t05-01-38":"Lo tapissièr  qu’es sus una escala , sul balcon , pausa una marquisa .","t05-01-39":"L’obrièr qu’es contra la granda fenèstra es lo veirièr . Fixa los veires  amb de mastic . Aquel autre obrièr, ajolhat contra la pòrta de la cava, es un sarralhièr . Es a pausar una sarralha . Sa lima  es a son costat.","t05-01-40":"Joan. — Es tanben sarralhièr aquel que tusta amb son martèl  sus un fèrre?","t05-01-41":"Lo Sr. Blanc. — Puslèu es un fabre . Fòrja de fèrres  per l’electricista , qu’es sul teulat de la remesa . A una fornal , una enclutge  e de tenalhas .","t05-01-42":"L’electricista pausa lo fial de coire  del telefòn.","t05-tit-7":"La jardinariá.","t05-01-43":"L’Oncle. — Al fons de la cort , contra la reissa  e lo portal , veses lo jardinièr . Es a preparar lo pichon jardin . A cavat la tèrra amb sa bechada , semena de granas e rastèla amb lo rastèl . Puèi, amb son arrosador , arrosarà las platabandas  e las plantas creisseràn.","t05-01-44":"Lo varlet d’estable , que ven de suènhar lo caval e de li donar a manjar, neteja la veitura  amb una esponga, una bomba a man  e un selh d’aiga. Puèi la butarà dins la remesa e barrarà la pòrta amb lo gròs ferrolh .","t05-01-45":"Ara siás content, supausi; as agut pro d’explicacions.","t05-01-46":"Joan. — Òc, oncle, mas m’agradariá de veire l’interior de l’ostal.","t05-01-47":"L’Oncle. — Aquò serà deman. Lo sénher Roge t’explicarà lo plan e te dirà lo nom de cada cambra.","t05-tit-8":"La distribucion interiora de l’ostal.","t05-apar-2":"(Vejatz lo plan.)","t05-01-48":"L’Arquitècte. — Vèni, Joan, te farai visitar las diferentas partidas de l’ostal.","t05-01-49":"Dintrem al ras-de-caussada . Vaicí lo boton de la sonalha . Pujam los tres escalons  del perron , passam lo lindal  de la pòrta d’intrada , e vaicí que sèm al pè de l’escalièr .","t05-01-50":"Joan. — Aquò’s lo corredor.","t05-01-51":"L’Arquitècte. — Non, aquò’s lo vestibul . Lo corredor es al fons. A drecha, vaicí lo salon e la sala de manjar ; davant la sala de manjar i a la cosina e l’ofici ; puèi, davant, lo cabinet de trabalh . La galariá , amb sa pòrta veirada , es contra lo salon.","t05-01-52":"Ara pujarem l’escalièr. Agarra-te a la rampa  e compta los escalons. Ne son quatòrze. Vaicí lo palièr : sèm al primièr estatge .","t05-tit-9":"Lo primièr estatge.","t05-01-53":"Davant l’escalièr i a los comuns  e lo cabinet de toaleta . A drecha, una bèla cambra amb doas fenèstras sus la façada  de l’ostal. A esquèrra i a la sala de banh  e la cambra d’ostes amb una granda alcòva . Contra la cambra i a la cambra dels enfants . Dona sus una larga terrassa . Jos aquela terrassa i a d’autres comuns  e, contra la paret, vaicí la campana  que sona lo sopar.","t05-01-54":"Joan. — Pugem al segond estatge.","t05-01-55":"L’Arquitècte. — I a pas de segond estatge. Jos lo teulat i a pas que de mansardas  e las trèvas . Avèm acabat la visita, podèm davalar.","t05-01-56":"Joan. — Mercés, sénher, es estat fòrça interessant. Vau contar a mon paire tot çò qu’ai vist. ","t06-apar-1":"TAULA N° 6 L’Ostal per dedins, los Mòbles, lo Manjar, l’Enlumenatge.","t06-apar-2":"L’ostal es acabat. L’oncle de Joan s’es installat dins son novèl estatge, que ne coneissèm la distribucion. Vejam ara cossí l’a moblat. Visitarem d’en primièr:","t06-tit-1":"La Cambra.","t06-c1-01-1":"1. — Arribam a marrida ora, que la serviciala es ocupada a netejar la cambra.","t06-c1-02-1":"2. — Sus la taula de toaleta  son escampilhats los diferents objèctes amb los quals òm se lava, se penchena, en un mot s’apresta. Son la cuveta  e lo pichièr , la bròssa de pels , lo penche , lo sabon  e l’esponga ; enfin, un flascon  d’elixir dentifrici.","t06-c1-03-1":"3. — Per tèrra, davant la taula de toaleta, vaicí lo selh  per recampar las aigas brutas.","t06-c1-04-1":"4. — Dins l’antecambra  vesèm qualques penjadors  e dos parapluèjas  dins lo portaparapluèjas .","t06-c1-05-1":"5. — De l’autre costat de la pòrta i a l’armari de miralh , que garda la linja .","t06-c1-06-1":"6. — Profitem que la cambrièira  fa lo lièch  per n’estudiar las diferentas partidas. Lo cadre del lièch  pòrta un bon somièr  sul qual Justina pausarà lèu un matalàs  de lana. Puèi prendrà de las cadièiras los dos linçòls  e la cobèrta . Aprèp pausarà al cabeç del lièch lo traversièr  e lo coissin , que son amb l’edredon  sul tapís de lièch . Un plumalh per espolsar los ridèus  e lo cèl de lièch , e vaquí una partida de la feina ja facha.","t06-c1-07-1":"7. — Puèi li caldrà arrengar un pauc la taula de nuèch , remontar lo revelh , preparar lo lumenon  e emportar la candela  per netejar lo candelièr.","t06-tit-2":"Lo panièr de cordura e los espleches de la chiminèa.","t06-c1-08-1":"8. — Lo panièr de cordura  qu’es contra lo tamboret  a tanben fòrça besonh d’èsser arrengat. Caldrà plegar la brodadura , sarrar dins la taula de labor  lo didal, lo fial , las agulhas  e las cisèlas , e barrar amb la clau  lo cobèrcle de la taula.","t06-c1-09-1":"9. — Sul guerridon  del mitan, Justina renovelarà l’aiga de la carafa . Pausarà de sucre dins lo sucrièr , netejarà las pinças del sucre  e emportarà la bròssa de rauba .","t06-c1-10-1":"10. — Lo costat drech de la cambra li donarà mens de feina, que la chèsa-longa  e son coissin  son a lor plaça e que, coma fa pas freg, res s’es pas bolegat entre los espleches de la chiminèa . Pala , tenalhas , capfuòcs  e gardacendres  son nets; lo parafuòc  s’es pas bolegat e la caissa de la lenha  es plan provesida de lenha .","t06-c1-11-1":"11. — Li caldrà en mai levar la polsa de la pendula , dels candelabres  e dels voidapòchas , e puèi netejar lo miralh .","t06-c1-12-1":"12. — Quant al brèç  de l’enfant (del babo ), es ja prèst.","t06-tit-3":"Lo Salon.","t06-c2-01-1":"1. — Vaicí ara lo salon. Es una cambra fòrça polida. La chiminèa, qu’es dins lo canton de drecha, es ornada d’una fina estatueta  e de dos bèles vasses , e drapada d’un lambrequin  de velós .","t06-c2-02-1":"2. — Per evitar que las belugas del fogal alucan lo tapís, s’es pausat davant un gardafuòc  de coire.","t06-c2-03-1":"3. — Al costat, un elegant escritòri  de dòna es dobèrt. Aquí es que la dòna de l’ostal  escriu sas letras.","t06-c2-04-1":"4. — La fenèstra es garnida de ridèus prims  recampats en embrassas  pendoladas als cròcs , e de grands ridèus de tela acabats per una sanefa .","t06-c2-05-1":"5. — Dins l’embrasadura de la fenèstra, un cachapòt  conten una planta  verda, una palmièra magnifica que sas fuèlhas arriban gaireben fins a la lampa de petròli .","t06-c2-06-1":"6. — L’abatjorn  de la lampa l’a fach Maria, l’encantadora jova  qu’es al pianò . Assetada plan drecha sul tamboret , estúdia una pèça. Es fòrça abila e fòrça curosa, coma o pròva son mòble de la musica , qu’es perfièchament arrengat.","t06-tit-4":"Lo Bolegadís.","t06-c2-07-1":"7. — Son fraire Pau cèrca un libre  dins l’estagièra . Es un dròlle  bolegadís e insuportable. En se pendolar a l’estagièra per atenher lo libre qu’es tròp naut, risca de far tombar lo bust  qu’es al dessús.","t06-c2-08-1":"8. — Profita, per far aquela bestiesa, que sa maire es ocupada a charrar amb una amiga, una dòna  qu’es venguda passar qualques jorns amb ela. La maire es assetada sul canapè , contra lo fautuèlh , e son amiga es sus la cadièira , que ne vesèm pas que lo respalhièr .","t06-c2-09-1":"9. — Lo grand cadre  pendolat a la paret conten lo retrach  d’una parenta. Dins l’album  qu’es sus la taula son amassadas las fotografias  dels autres membres de la familha. Los enfants l’an fulhejat i a un moment, que las cadièiras  demòran encara acampadas a l’entorn de la taula.","t06-c2-10-1":"10. — Lo vas chinés  de porcelana qu’es contra lo dobrelètras  lo donèron a Maria per sa fèsta, e lo paravent  qu’orna lo canton de la cambra lo portèt de China son oncle.","t06-c2-11-1":"11. — Alegrat pels bèles tablèus  pendolats a la pareta , esclairat pel lum de plafon , que sas ampolas  donan al vèspre una lutz tan alègra, aqueste salon sembla fòrça agradiu. Lo mofle tapís  espandit sul parquet e la sonalha electrica , tan practica, acaban de lo far fòrça comòde.","t06-tit-5":"La Sala de manjar.","t06-c3-01-1":"1. — L’ora del sopar a sonat. Tota la familha, levat Maria, es acampada a l’entorn de la taula. La sala de manjar es agradivament escalfada per una excellenta estufa  de faiença, amb un tuble  prim.","t06-c3-02-1":"2. — Aquesta sala a pas gaire de mòbles. Al long de la paret pendola, dessús lo banquet , una fontaneta  decorativa. Fòrça prèp i a lo bufet , sul qual se daissan los plats freds, las postres e los diferents espleches de taula que servisson pas sulcòp.","t06-c3-03-1":"3. — Atal vesèm, sus l’estagièra d’amont, un polet rostit , un peis  e una copa  amb de frucha . Al dejós, vaicí lo fromatge , lo pan  e las olièiras , que pòrtan tot çò que cal per assasonar l’ensalada: l’òli, lo vinagre, la sal  e lo pebre . Enfin, sus l’estagièra d’aval i a un gastèl  contra lo mostardièr .","t06-c3-04-1":"4. — Lo relòtge de la sala de manjar, que s’apèla relòtge de paret , a una forma fòrça particulara. Es encaissat dins un cadre de fusta que conten en mai un baromètre  e un termomètre .","t06-tit-6":"Lo Servici del sopar.","t06-c3-05-1":"5. — Totas las parets de la sala son revestidas de lambris de fusta  de garric cerat. Una portièra  de tela barra pro plan la pòrta que dona sus la galariá. Aquí anarà la familha prene lo cafè aprèp lo sopar. Las tassas  e las sostassas  son ja prèstas sul bufet de la vaissèla .","t06-c3-06-1":"6. — Dessús la taula i a fixat al plafon un lum pendolat , que sa lutz, fòrça viva, esclaira al vèspre tota la sala de manjar.","t06-c3-07-1":"7. — Ocupem-nos ara de la taula de manjar  meteissa. Quand dintrèt la familha, la taula èra parada. Sus la toalha  s’èran pausats, a la plaça de cada convidat, un plat , una servieta , una culhièra , una forceta , un cotèl  e un veire . I aviá tanben de botelhas  pel vin e una carafa  per l’aiga.","t06-c3-08-1":"8. — Lo sirvent  portèt d’en primièr la sopièra , ont fumeja encara un pauc de sopa. Ara servís lo primièr plat , un plat de carn. Puèi presentarà los qu’avèm ja nomenats e, enfin, aprèp las postres, profitarà que sos mèstres seràn passats dins la galariá per desparar la taula e arrengar la sala de manjar.","t06-c3-08-2":"Nòta. — Los mots corrents relatius al manjar se donan aicí d’un biais fòrça somari. La lista se completarà dins las doas taulas «L’Ostalariá» (n° 13) e «Lo Mercat» (n° 15).","t06-tit-7":"La Cosina.","t06-c4-01-1":"1. — Dins la cosina, ont donam una uèlhada per la pòrta entredobèrta, trobam un desòrdre pintoresc. Davant lo fogal , ont belugueja lo fuòc , es montat lo ast giratòri . Un bèl rostit  es a l’ast  e acaba de se far.","t06-c4-02-1":"2. — Lo bofet  e la pala del carbon , que venon d’èsser emplegats, son demorats per tèrra, coma los socs .","t06-c4-03-1":"3. — L’estagièra de la chiminèa es arrengada: lo fanal , lo portalumetas , amb las lumetas  dedins, lo candelièr  e la bogeta  amb sa candela  son a lor plaça. Mas lo grand selh del carbon , plen del carbon de pèira  que la cosinièra  ven d’anar quèrre a la cava, es demorat al mitan de la cosina.","t06-c4-04-1":"4. — La vertat es que la paura femna se deu despachar per que lo dinnar siá prèst a temps. Ara es contra lo fornèl , a remenar una sauça  que deu pas daissar cramar.","t06-c4-05-1":"5. — Dins lo forn  còi un gastèl qu’a preparat per lo grand-gost dels enfants. Dessús lo fornèl pendolan la culhièra granda  e l’escumadoira .","t06-tit-8":"La Bateria de cosina.","t06-c4-06-1":"6. — La bateria de cosina , pendolada al fons de la sala, es fòrça neta. Las bèlas casseròlas  de coire, lo lachièr , lo colador  e la raspa  son estats netejats amb suènh.","t06-c4-07-1":"7. — Lo salièr  es pausat sul pichon bufet, contra la tetièra  e la damajana de l’òli . Lo tirador  garda segurament los cobèrts e los cotèls de cosina.","t06-c4-08-1":"8. — L’escoba  e lo plumalh  son dins un canton. La cosinièra ven d’emplegar lo talhador ; l’a daissat contra la fenèstra.","t06-c4-09-1":"9. — Una toalha de mans  pendola a la paret, contra l’embut . Dins aquesta partida de la cosina se gardan la grasilha , lo cotèl de picar  e la pòst de picar . Puèi, dessús lo cotèl, sus una estagièra , i a d’olas de terrilha , l’ola  amb son cobèrcle  e la marmita . La padena  pendola al costat.","t06-c4-10-1":"10. — Sol lo robinet  de coire pausa una lusor dins aqueste canton. La pila , sus la quala i a lo grand dorc , deu èsser fòrça comòda amb son armariet, ont se gardan lo barral del vinagre  amb son canèl , la caissa de las bordilhas  e la vaissèla bruta .","t06-tit-9":"Autras causas que se gardan dins la cosina.","t06-c4-11-1":"11. — Lo grand cussòl  ont se lavan las legumas  e lo caudièr  de fonta pausat sul carrelatge  devon tanben aver lor plaça dins aquel armari.","t06-c4-12-1":"12. — A la cosinièra li mancan pas los fornelets, que vaicí en mai, al canton de la taula, un fornelet de gas  ont s’escalfa d’aiga dins una casseròla pichona. La vapor  que ne sortís nos indica que deu bolir. Segurament aquela aiga servirà pel cafè, que vaicí, a l’autre cap de la taula, la cafetièra  e lo molin de cafè .","t06-c4-13-1":"13. — Lo fornelet es unit al bec de gas  per un long tuble de goma .","t06-c4-14-1":"14. — L’ajudarèla , que ven ajudar la cosinièra, prepara las legumas pel sopar. Quand seràn pelhadas e lavadas, las pausarà dins la cassòla  fins a l’ora de las còire.","t06-tit-10":"La Sala de Banh. (La cambra del banh.)","t06-c5-01-1":"1. — Nos demòra pas qu’una indiscrecion a far per conéisser las principalas cambras de l’ostal: veire l’installacion de la sala de banh. Serà pas long, qu’es pas granda, e sauprem lèu que la banhadoira  a un bon escalfador , que lo portasabon  es a portada de man de qual se banha e que lo portatoalhas  permet d’eissugar fòrça aisidament las toalhas .","t06-c5-02-1":"2. — Aquesta sala a las paretas cobèrtas de cairons , çò qu’a permés d’installar una docha  sens crénher que l’aiga qu’esposca en la fasent servir degalhe las parets. Una pichona cuveta  de zinc, que sèrv pels banhs de pès, completa lo moblament. ","t07-apar-1":"SEGONDA SÈRIA TAULA N° 7","t07-tit-1":"Primièra scèna.","t07-tit-2":"Lo vilatge a l’ivèrn.","t07-c1-01-1":"1. — Pendent las vacanças del Cap d’An acompanhèri mon paire a Vilanòva, un vilatget ont aviá qualques afars a tractar.","t07-c1-02-1":"2. — Prenguèrem la diligéncia  que fa lo servici entre la vila e aquel vilatge; mas coma fasiá fòrça freg, aquel viatge dins un vehicul tan pauc comòde foguèt pas brica agradiu.","t07-c1-03-1":"3. — Per aquò sentiguèrem un veritable plaser quand vegèrem que lo cochièr arrestava sa veitura sus la plaça, davant l’ostalariá  de l’Ors Blanc. L’ostalièr  nos esperava sul lindal de son ostal, en fumar tranquillament sa pipa.","t07-c1-03-2":"Nos convidèt a dintrar e me faguèri pas pregar per m’installar davant lo fuòc de sarments que beluguejava dins lo fogal. Alara me trufava de l’aspre vent del nòrd que fasiá grinçar la vièlha ensenha  e emportava en negres revolums lo fum  que sortiá de la chiminèa.","t07-c1-04-1":"4. — Èra l’ora de dinnar. Sens esperar mai, faguèrem onor al dinnar simple mas saborós que nos serviguèron .","t07-tit-3":"Qualques visitas.","t07-c1-05-1":"5. — Aprèp lo dinnar acompanhèri mon paire, qu’es agent d’assegurança, en çò de sos clients. D’en primièr visitèrem lo fabre , que demòra contra l’ostalariá. Èra a ferrar un caval. Admirèri la fòrça de son ajudaire, que tenia fermament contra son davantal de cuèr l’ongla del caval mentre que lo fabre fixava la ferradura  a fòrts còps de martèl.","t07-c1-06-1":"6. — Puèi anèrem en çò del sabatièr  del vilatge, l’oncle Jaume. Encara qu’aguèsse per ensenha una bòta magnifica, se contentava de pausar de solas a un parelh de sabatas vièlhas e traucadas.","t07-c1-06-2":"Lo brave òme nos diguèt en risent: «A la vila èri “sabatièr” e aviái pas de clients. Aicí soi “petaçaire” e i a de trabalh de sobras».","t07-c1-07-1":"7. — Nos parlèt de son vesin lo barbièr , que sa practica es pas contenta. Sos rasors son totjorn embrecats e sas cisèlas talhan pas jamai. Mas coma es lo sol barbièr del vilatge, i a pas autre remèdi que se daissar rasar e talhar los pels per el. En mai es un òme avar e antipatic.","t07-c1-08-1":"8. — Per bonur, los autres vesins li se semblan pas. Lo carretièr , per exemple, es un òme excellent, trabalhador e servicial. Fa gaug de li portar una veitura a adobar. Son trabalh es totjorn plan acabat.","t07-c1-09-1":"9. — L’oncle Jaume se planhiá pas tanpauc del selièr , qu’ajuda de còps a cordurar los arnescs quand lo trabalh pressa.","t07-c1-09-2":"Mon paire li demandèt de sa familha. «Totes van plan. Ma felena es a l’escòla . Sa mestressa  n’es fòrça contenta; es bona escolana . Es pas coma aquel bandit de mon filh; pensa pas qu’a jogar. Lo mèstre  arriba pas a li ensenhar res».","t07-tit-4":"Charradissas del vilatge.","t07-c1-10-1":"10. — Lo brave òme nos contèt puèi las novèlas del vilatge. Anavan bastir una escòla novèla, qu’aquela qu’èra installada dins la comuna èra venguda tròp pichona. Autrament èra aisit, que sufisiá de crompar una partida del jardin del molinièr. Aquò li anariá fòrça plan al paure òme. Dempuèi que los freges son arribats, las mòlas del molin  podián pas mai mòlre lo blat, que la ròda  èra presa dins lo glaç  del riu .","t07-c1-11-1":"11. — «E en parlar de bastissas, avètz vista nòstra novèla glèisa ? Es fòrça pintoresca jos son mantèl de nèu. Los corbasses , que reconeisson pas mai son vièlh cloquièr, se pausan tristament sul grand arbre del cementèri ».","t07-c1-12-1":"12. — L’idèa del cementèri remembrèt al sabatièr las personas que mon paire aviá conegudas e qu’èran mòrtas l’an passat. «Quantas tombas , mon brave sénher, se son apondudas a las autras jos lo ciprès ! La mòrt a emportat nòstre vièlh notari. Tot lo vilatge assistiguèt a son enterrament».","t07-c1-13-1":"13. — «Vaquí son successor, a patinar sul riu. Venguèt i a una estona per que li adobèsse la correja de son patin , que s’èra copada».","t07-c1-14-1":"14. — «Vaquí tanben, a la riba del riu, lo novèl garda-campèstre . Es un ancian gendarma e la terror dels piòts del vilatge. Fugisson tanlèu que veson sas gèstras  e son quepí ».","t07-c1-15-1":"15. — «A! Vaquí l’oncle Josèp, que pòrta un carri de fais de lenha  pel fornièr. — Es verai, diguèt mon paire, reconeissi son atalatge de muòlas . Me cal parlar amb el e profitarai de l’escasença. A reveire, oncle Jaume».","t07-c1-16-1":"16. — Just quand sortissiam, los enfants del vilatge daissavan l’escòla e se lançavan en corrent sul lisador , amb lo risc de tombar e de se copar un membre dins la tombada . Un d’eles prenguèt sa luja  en çò del carretièr, i assetèt un de sos companhs e partiguèt en corrent.","t07-c1-17-1":"17. — D’autres se precipitèron cap a un molon de nèu  contra lo pont  e comencèron de bombardar lo monard de nèu  qu’avián fach lo jorn d’abans e al qual avián pausat un capèl, una pipa e una cartabèla d’escòla en bandolièra.","t07-c1-18-1":"18. — Se soscavan pauc del vent gelat e del freg. La màger part avián pas quitament de escarpa  e, per s’escalfar aprèp la batèsta de bòlas de nèu , lor sufisiá un ponhat de castanhas  fòrça caudas crompadas a la tanta Jaumeta, la venderèla, que tremòla de freg jos son chale  tròp prim.","t07-tit-5":"Segonda scèna.","t07-tit-6":"Lo mas a la prima.","t07-c2-01-1":"1. — Malgrat totes los plasers de l’ivèrn, amb una jòia prigonda saludam lo retorn de la prima.","t07-c2-01-2":"Quin tablèu tan alègre es la cort d’un mas, al calabrun, al mes de mai!","t07-c2-02-1":"2. — A l’orizont, lo solelh  se colca a plan plan, en negant la campanha  de sos rais  de porpra. Lo diligent laurador  se despacha de laurar son camp .","t07-c2-02-2":"Amb son araire , tirat per un vigorós caval , traça lo rèc  ont lo semenaire  getarà a ponhats la grana que donarà las espigas dauradas.","t07-c2-03-1":"3. — Los segaires , amb lors dalhas, an talhat l’èrba del prat, los fenaires an secat lo fen  en o virant amb las forcas  e los rastèls, e vaquí que tòrnan.","t07-c2-03-2":"Los uns van davant lo carri pesuc tirat per de buòus; pòrtan lor esplech sus l’espatla. Los autres, mai pigres, se son installats comodament sul fen odorós.","t07-c2-04-1":"4. — En passar salúdan amistosament lo jardinièr , ocupat dins lo vergièr  a poar los arbres fruchièrs e a entar los perièrs . Los prunièrs  son en flor e, dins l’òrt  plan fumat, las legumas, cauls e ensaladas son ja bèlas.","t07-c2-04-2":"Sul muret, un bèl pavon  espandís la coa per que s’admiren sas magnificas plumas.","t07-tit-7":"La cort del mas.","t07-c2-05-1":"5. — Las pòrtas de l’estable  son dobèrtas e se veson la manjadoira e lo jaç de palha  de l’èga  que lo varlet d’estable  ven de desatalar. Lo poutre , tan graciós amb sas cambas longas, seguís sa maire en sautant.","t07-c2-06-1":"6. — Contra lo potz , las vacas  van beure a la pila  de fusta que lor sèrv d’abeurador. Lo vedèl  ne profita per tetar, e lo buòu , en sentir la bona odor del fenièr, bramís alègrament e auça amb orgulh lo cap amb sas poderosas banas .","t07-c2-07-1":"7. — Totes trabalhan. La serviciala  ten a la man la còrda  del potz. Tira d’aiga amb un selh  per abeurar lo bestial. Contra lo granièr , un òme rastèla los brins de palha, e davant la pòrta de l’ostal , una vièlha filaira , amb sa colonha e son fus, fila lo lin o lo cambe coma dins los temps passats.","t07-tit-8":"Lo mainatgièr.","t07-c2-08-1":"8. — Lo mainatgièr  dirigís tot aqueste trabalh e dona d’òrdres a sos varlets. Manda recampar l’èrsa  e lo pic  que son estats oblidats contra la cabana  del gos .","t07-c2-09-1":"9. — Sos crits espaurugan una colomba , que fugís a tot vòl cap al colombièr , e las galinas , que se despachan de tornar al galinièr .","t07-c2-10-1":"10. — Davant lo jaç de las fedas , vaicí lo vièlh pastre  que torna amb son tropèl . Amb son gaiòl , que lo daissa pas jamai, coma tanpauc sa blòda  descolorida, mena al jaç marrans , fedas , anhèls , cabras  e cabrits . Son fidèl gos  Argos tampa la marcha e anima amb sos japadisses los tardièrs.","t07-c2-11-1":"11. — Tot aqueste bruch e aqueste movement destorban pas la calma de la bona vaca lachièira , que fa sonar sa esquila  mentre que la mòlzon davant la pòrta de l’estable .","t07-c2-12-1":"12. — Sembla comprene que deu donar son lach per que la mainatgièira  pòsca far de burre dins la burrièira  o los excellents fromatges  qu’escorron sus la pòst pausada sul cussòl .","t07-c2-13-1":"13. — Tota la lachariá  la ten fòrça neta lo varlet del mas , que ven de lavar los dorcs del lach  dins lo grand selh que pòrta a la man.","t07-tit-9":"La cort de las volalhas.","t07-c2-14-1":"14. — Amb sos gròsses esclòps camina un pauc pesucament, e atal fa fugir lo piòt , las anedas , los anets  e las aucas , que dobrisson bèl lo bèc  e getan de crits inquiets.","t07-c2-14-2":"Lo gal , mai bellicós, auça sa cresta  roja, brandís las plumas de sa coa  e geta un sonòr «quiquiriquí».","t07-c2-15-1":"15. — Una cloca  pigòta sul femorièr  amb sos poletons . Lo porcelet  cor cap a sa maire, l’enòrma truèja  que vesèm contra la sot.","t07-c2-16-1":"16. — Dins sas gàbias, los conilhs  manjan amb avidesa l’èrba  tendra que lor pòrta la filha del mainatgièr. Joaneta aima fòrça sos conilhs e, cada jorn, aprèp anar quèrre los uòus  fresques al galinièr, ven visitar sos amiguets. ","t08-apar-1":"TAULA N° 8 Primièra scèna. La Meissa . — Los Aspèctes de la Campanha.","t08-c1-01-1":"1. — Amb l’estiu, la campanha a cambiat d’aspècte un còp de mai. La grana confisada al rèc a germinat; una planteta verda es sortida de la tèrra e a donat son espiga. Lo gran s’es format, puèi a madurat, e demòra pas mai que de meissonar.","t08-c1-02-1":"2. — Las flors dels camps son dobèrtas. Blavets , rosèlas  e didalièras  pausan dins lo ton uniforme dels blats l’alègre contrast de lors frescas coròlas.","t08-c1-03-1":"3. — Los arbres fruchièrs se son cobèrts de fuèlhas; lo fruch a madurat. Lo pichon cerièr  es cargat de bèlas cerièras , que los enfants culhisson e manjan amb delici.","t08-c1-04-1":"4. — Lo tropèl pòt ja passar tot lo jorn a l’aire liure.","t08-c1-04-2":"Los anhèls  an creissut e son venguts de bèlas fedas  e de bèles marrans  amb un velon espés. Pasturan tranquillament l’èrba del pastenc , esposcat de margaridas.","t08-c1-04-3":"Lèu començaràn de tondre aqueles animals per n’aver la lana, amb la quala se fabrica lo drap de nòstra rauba.","t08-tit-2":"Lo Pastre.","t08-c1-05-1":"5. — Lo pastre  sembla pas ne far gaire cas. Se’n sosca pas que de l’auratge que passa a l’orizont, e lo pastorèl , que s’apròcha la gorda  de las pòtas, sembla encara mai despreocupat.","t08-c1-06-1":"6. — La calor es aclapanta; que lo gos  ven tanben se refrescar; lapa l’aiga fresca del riu  e espauruga una paura granolha  qu’èra amagada dins l’èrba de la riba. Aquesta sauta dins l’aiga clara ont florisson los nenufars .","t08-c1-07-1":"7. — Una coalonga  se banha contra la pichona font  que raja entre doas ròcas e s’amaga jos la bartassa espinosa  e los bartasses d’albespin .","t08-tit-3":"La Meissa.","t08-c1-08-1":"8. — Pels enfants de la campanha, la sèga del blat es una epòca fòrça divertenta. Fan d’alègras cambaviradas  suls molons de palha , ajudan los segaires  e, mentre qu’aqueles sègan lo camp de blat  amb lors dalhas , plan agusadas a la pèira d’agusar , eles recampan lo blat e lo ligan en garbas  o en fais .","t08-c1-09-1":"9. — De còps se permet als grands de talhar amb un volam  las tijas dauradas  que pòrtan las pesucas espigas  plenas de gran; e los pichons, mentre que gardan lo bestial  que pastura dins lo prat  a l’ombra del grand telh , caçan las bèlas parpalhòlas amb lor filat .","t08-c1-09-2":"D’unes pugen quitament sul carri  per pausar las garbas que lor passan amb una forca .","t08-c1-10-1":"10. — Per tota la plana , ont s’enauran las alausas , i règna l’animacion. Totes son ocupats amb la sèga. Mas, mentre que los paures contúnhan d’emplegar los espleches ancians — dalhas, volams e flagèls  — , los proprietaris rics fan sègar lor blat o lor segal  amb una segaira mecanica . Puèi, sens besonh de portar las garbas al granièr, se fan aquí meteis de grands molons de garbas .","t08-c1-11-1":"11. — Alara se pòrta una batusa  qu’una locomobila  mòu per mejan d’una correja de transmission , e atal lo gran demòra separat de la palha sens sortir del camp ont foguèt semenat.","t08-tit-4":"L’Auratge.","t08-c1-12-1":"12. — Sovent esclatan de violents auratges  a l’epòca de la sèga. D’en primièr s’ausisson de luènh los ronsaments del tròn; se lèva un fòrt vent de ponent  que plega amb de gemècs los arbres mai gròsses del bòsc . De negres nivolasses  assautan lo cèl; los traucan los zigazagas encegants de l’esluc . La pluèja e de còps la granissa començan de tombar, en aclapant la meissa prèsta a èsser segada.","t08-c1-13-1":"13. — Sovent lo fòldre aluca quauque bastiment. Atal, l’an passat lo teulat del molin de vent  demorèt reduch en cendres e doas de sas alas  demorèron destrusidas.","t08-c1-14-1":"14. — Al cap de qualques oras torna la calma. Un brilhant arc de Sant Martin  apareis a l’orizont e la natura repren sa vida, interrompuda un instant. Los païsans, que s’èran refugiats dins las cabanas , tòrnan al trabalh e s’esfòrçan valentament d’adobar los damatges que venon de sofrir.","t08-tit-5":"Segonda scèna.","t08-tit-6":"La Caça. — La Vendémia. — La Pesca.","t08-c2-01-1":"1. — Cap a la fin d’agost o a mièg setembre, segon las regions, se dobrís la caça. Tot bèl just los primièrs rais del solelh an fach sortir las lagramusas  de son trauc, que ja lo caçaire  se met en camin amb sos gosses .","t08-c2-02-1":"2. — S’es pausat son solid vestit de caça  de drap gròs e de gèstras de cuèr amb las qualas poirà caminar dins l’èrba mòlha ont s’amagan los grapauds ; a pres son escopeta  e son carnièr , e ja se n’es anat.","t08-c2-03-1":"3. — L’ardor de la caça lo mena al mitan d’una vinha ont la vendémia es en plen trin. Los filhs del vinhairon, que gardan de costuma las cabras al camin, uèi las daissan pasturar a lor grat e, aprèp aver ligat a una estaca un vièlh boc  que mancariá pas de profitar de sa libertat per s’escapar, se donan tanben lor part de plaser. Un pren un rasim dins una semala  e se divertís de far córrer lo suc  dins un veire  per far de most (vin sens fermentar). L’autre se corona d’una garlanda de fuèlhas  que ven de trenar. Contra eles, de passeròtas  descaradas arriban fins al truèlh per pigotar los rasims.","t08-c2-04-1":"4. — Mentre que los enfants se divertisson, los òmes trabalhan. Los vendemiaires  pòrtan lo rasim a la cava dins de desquets ; un botièr  adoba las barricas , verifica se las doguas  e los fonses  son en bon estat e cambia los cèrcles  copats. Es tanben el que faguèt las grandas tinas  ont se voida lo rasim  per que fermente.","t08-c2-05-1":"5. — Quand la fermentacion es acabada, se tira lo vin e se pausa la rèsta al truèlh  e, en sarrar a plan plan lo grand cargòl , se sarra lo suc, que cor dins una tineta , e s’obten encara de vin .","t08-tit-8":"Cervesa e Sidra.","t08-c2-06-1":"6. — Per la paret de la cava  s’enfila una branca de lupol . Aicí es pas qu’una planta d’ornament, mas dins d’unes païses, ont la vinha es fòrça rara, lo lupol se cultiva per fabricar la cervesa.","t08-c2-07-1":"7. — Lo pichon pomièr  es cargat de poms que, quand seràn madurs, donaràn una sidra excellenta. Dins sa gàbia , lo canari  e lo cardin  agachan amb enveja las passeròtas que folastrejan en libertat.","t08-c2-08-1":"8. — Tant luènh que la vista pòrta, sul pendís dels truques, s’alinhan los escassièrs  que sostenon las magnificas socas , cargadas de pesucs rasims.","t08-c2-08-2":"Pendent tot l’an, lo vinhairon  a trabalhat per suènhar sa vinha , e ara es recompensat de son esfòrç per una bèla meissa. Las vendemiairas  emplenan las tinas pausadas sul carri que tiran las muòlas , e tot lo mond es alègre.","t08-tit-9":"La Pesca.","t08-c2-09-1":"9. — Es lo meteis pels pescaires a la cana , que dempuèi lo matin son venguts s’installar a la riba de l’aiga amb lors canas de pescar .","t08-c2-09-2":"Lo peis  mòrd a l’ime tanlèu que getan lor fial  dins l’aiga, e an tot bèl just lo temps de renovelar l’esca que ja una novèla victima coeja al cap del fial.","t08-c2-09-3":"Çaquelà, lo pescaire al filat , que de sa barca  geta l’esparvièr al mitan del riu , ne pren fòrça mai.","t08-c2-10-1":"10. — L’auton es la sason dels bons passejaments: a pè, a caval , en bicicleta , en automobila . Los camins  son nets e se profitan los darrièrs bons jorns, que ja las dindoletas  s’acampan suls teulats per volar a tota ala cap a de païses mai cauds. Las fuèlhas del vièlh noguièr  jaunisson, las noses tomban e los auts arbres acampats en boscatge  sus l’autura  demoraràn lèu sens fuèlhas.","t08-c2-11-1":"11. — Lo solelh  se lèva mai tard, los jorns demenisson, comença de se sentir un freg pro viu al matin, e ja de bandas de becassas  daissan nòstres climas pas ospitalièrs. ","t09-apar-1":"TAULA N° 9","t09-tit-1":"Primièra scèna.","t09-tit-2":"La Montanha. — La Vila termala.","t09-c1-01-1":"1. — Fa uèch jorns que soi a Pratz. Pòdi pas exprimir tota l’admiracion que sentiguèri quand me trobèri davant la meravilhosa sèrra  dels Pirenèus, que sa cresta  se retalha sul fons blau del cèl coma un feston gigantesc.","t09-c1-02-1":"2. — M’imaginavi pas que los cims  pirenencs arribèsson a una nautor tan granda, e demorèri estabosit davant los magnifics glacièrs  e los pics  cobèrts de nèu ont rodolan d’avalancas tan terriblas.","t09-tit-3":"Païsatge de montanha.","t09-c1-03-1":"3. — L’endeman meteis de mon arribada anèri al vièlh volcan  atudat qu’es contra Pratz. Suls bòrds arids e nusses del cratèr se veson encara fòrça plan las traças del passatge de la lava que coriá, i a mantun sègle, pel pendís de la montanha . Capitèri de trobar, sus un dels versants, qualques tròces d’aquela lava.","t09-c1-04-1":"4. — Pratz es a la frontièra, e la fortalesa  que defend lo pòrt  que separa França d’Espanha remembra tot a fach aqueles vièlhs castèls de las ribas del Rin que semblan espinchar una presa de naut de lor ròca.","t09-c1-05-1":"5. — Una agla  enòrma, qu’a son nis pas luènh del fòrt , atira sovent mon atencion. Aqueste aucèl de rapina, de bèc poderós, pòrta sovent a sos pichons un anhèl o un cabrit tengut dins sas arpas. Sas alas son tan grandas que pòt planar longtemps amb sa carga pesuca.","t09-tit-4":"L’Excursionista.","t09-c1-06-1":"6. — Lo passejament mai agradiu d’aicí es l’excursion a la cascada  de Cau. Lo saut d’aiga tomba en revolums e puèi se pèrd dins un polit riu dins la sapinèda  situada a l’oèst de la vila. Pugèrem per aquel bòsc fins a l’observatòri meteorologic  e, de naut del miralhador, abracèrem lo panorama entièr del país. Lo païsatge es superbe e la natura sembla aver prodigat a aqueste país totes los tresaurs que ne dispausa.","t09-c1-07-1":"7. — Per davalar prenguèrem lo funicular  e nos arrestèrem dins una pichona estacion contra las roïnas  d’un vièlh castèl feudal abitat antan pels senhers de Pratz.","t09-c1-08-1":"8. — Paure castèl! Qué deu pensar en veire a sos pès la coqueta vila termala , qu’uèi es una estacion termala a la mòda?","t09-c1-08-2":"Lo clima es tan agradiu e l’aiga minerala tan benefica que la cura que se seguís al sanatòri  es un veritable plaser.","t09-tit-5":"Una agradiva vila termala.","t09-c1-09-1":"9. — Autrament, s’es fach tot per que l’estada siá agradiva. Se bastiguèt un grand viaducte  per i poder tirar una via ferrada; lo pargue  del establiment termal, ont se donan de concèrts, es arrengat d’un biais encantador. Se son bastidas mantunas graciosas vilas  a l’entorn del casinò , e una caussada  fòrça plan suenhada fa aisidissimas las comunicacions.","t09-c1-10-1":"10. — Un simple talús  separa la rota  de la val  pròpriament dicha, al fons de la quala s’espandís un polit lac  qu’alimenta un riu  fòrça clar.","t09-c1-11-1":"11. — De l’autre costat de la val s’esplecha una mina  de fèrre. Anèri mantun còp veire davalar los minaires pel potz, e dintrèri quitament dins la galariá ont passan lo jorn a traire lo minerau que conten lo metal.","t09-c1-12-1":"12. — Se bastiguèt una importanta fonderiá contra la mina per profitar sulcòp de las riquesas que se’n tiran. Lo naut forn , escalfat amb lo carbon de pèira qu’abonda aicí, permet d’obténer de fonta d’un biais rapid e a bon mercat.","t09-c1-13-1":"13. — Pas luènh de la mina se dobrís una peirièira . Es ni granit, ni pòrfir, ni quitament gres çò que lo vièlh peirièr arranca amb son pic, mas de simpla pèira de talha per bastir d’ostals.","t09-c1-14-1":"14. — Un dels mai bèles ornaments d’aqueste país es lo sap . Pertot — al fons d’un ravin , a la riba d’un gorg , contra un avenc  o un precipici — , sas finas agulhas i pausan lor nòta verda.","t09-tit-6":"Caminar a pè.","t09-c1-15-1":"15. — Profiti mas vacanças per far de longs passejaments. Los camins  que serpentejan per la montanha permeton de percórrer, sens s’avisar de la distància, mantun quilomètre e sovent mantuna lèga.","t09-c1-15-2":"De bòrnas  e d’indicadors  jalonan los camins, ont òm rescontra sovent un jove montanhòl  amb lo sac  al costat, que pòrta una marmòta , o quauque gitano  que sa bonèta de pèl  contrasta d’un biais singular amb son vièlh capuchon  esquiçat. Mena a la cadena un ors  domdat.","t09-tit-7":"Escalar de montanhas.","t09-c1-16-1":"16. — Gaireben cada jorn vau amb un guida  far una ascension, e soi fòrça fièr quand, amb lo sac de montanha  a l’esquina e lo baston alpin a la man, coma un veritable torista , escali las ròcas .","t09-c1-17-1":"17. — De naut d’una montanha, los abitants de la plana semblan pas mai grands que de formigas; un tropèl de fedas  que pastura dins un pastenc  sembla una joguina d’enfant. Un pin , o quitament una cabana de fusta , son tot bèl just una taca dins la verdura.","t09-c1-18-1":"18. — Pendent aquelas excursions nos crosam sovent sul sendarèl  amb un caçaire d’isards  que pòrta a l’espatla l’animal que ven de tuar.","t09-c1-19-1":"19. — Ai pausat dins mon erbièr una branca de falguièra  fòrça curiosa e un polit ramelet ròse de bruga , qu’ai culhit a l’intrada d’una pichona bauma  dins mon darrièr passejament.","t09-tit-8":"Segonda scèna.","t09-tit-9":"Lo Bòsc. — La Caça.","t09-c2-01-1":"1. — Ièr passèri un jorn deliciós dins lo bòsc. L’activitat que règna entre los animals e los insèctes  que lo poblan m’interessèt vivament.","t09-c2-01-2":"L’aranha  que teis sa tela  entre doas brancas per agafar la mosca  que passa, la cagaraula  que pòrta penosament sa closca, lo cèrvi volant que cèrca sa presa, la formiga diligenta que s’afana contra lo formiguièr : tot aquel pichon mond anava, veniá e trabalhava amb una animacion extraordinària.","t09-c2-02-1":"2. — Una sèrp , qu’al començament prenguèri per una vipèra mas qu’èra pas qu’una simpla colòbra, èra amagada jos un tronc d’arbre e de temps en temps sortissiá son caponet prim, que semblava totjorn prèst a mòrdre. Davant ieu, una gròssa limaça  rampava pesucament aprèp aver devorat una de las saborosas majofas  que i creisson en abondància.","t09-c2-03-1":"3. — Lo sòl èra tapissat de flors del bòsc: de primavèras , de pervencas  e fòrça autras plantas que coneissiái pas florissián entre las tòfas d’èrba .","t09-c2-04-1":"4. — Dins aqueste país, la trufa es gaireben tan comuna coma lo bolet , e un porcelet  d’un garda forestièr cercava amb un aire golut se ne trobava qualqu’una.","t09-tit-10":"La caça furtiva.","t09-c2-05-1":"5. — Assistiguèri a la fin d’una scèna que me divertiguèt fòrça. Gràcia a l’odorat de son gos basset , lo garda forestièr  venia de susprene un caçaire furtiu  al moment ont aqueste s’aprestava a emportar la caça  qu’aviá tuada. Aimant mai abandonar sa presa que se daissar arrestar, lo furtiu aviá fugit, e lèbre , cèrva , cabiròl  e singlar  demoravan sus l’èrba, per la jòia del garda.","t09-c2-06-1":"6. — La varietat d’arbres que sarra lo bòsc es espantanta. Los fages  e los beçes , los pins, que donan la rosina , los garrics  e fòrça mai entremesclan lors brancas.","t09-c2-06-2":"L’èdra , que s’agafa al tronc dels arbres auts, dona a la sèlva  un verd brilhant que s’unís agradivament al ton mai clar e mai doç de la mossa  ont lo pigòt verd  cèrca d’insèctes.","t09-tit-11":"Païsatge de bòsc.","t09-c2-07-1":"7. — Los vièlhs garrics m’encantèron. Lors gròssas raiças  tòrtas, mièg sortidas de la tèrra, lor donan una esplendida aparéncia de fòrça e de vigor, e me demandi cossí lo proprietari  se pòt resignar a los far abatre e a los liurar a la rèssa  del bosquetièr . Los paures troncs , despolhats de sa rusca  o fenduts per la destral  del jornalièr , me fan pietat.","t09-c2-08-1":"8. — A prèp d’aquí, un vièlh carbonièr  aviá preparat amb sa pala un molon  de carbon, e una vièlha emportava un fais  de lenha mòrta fach amb los ramèls dels arbres abatuts.","t09-tit-12":"La Caçada.","t09-c2-09-1":"9. — Voliái anar me pausar una estona a l’ostal del garda forestièr , mas quand arribèri contra l’estanh , ont nada un bèl cinne , m’avisèri qu’una inondacion  recenta aviá cambiat lo camin en un veritable palun. Me calguèt far un torn e, en passar contra lo cèdre , los pibols  e l’olme  que son a la lisièra del bòsc, vegèri sortir d’una bartassa  un magnific cèrvi  perseguit per una mainada de gosses  enrabiada, qu’excitava en mai lo còrn  dels caçaires a caval . Lo paure animal èra espotit. Venguèt tombar moribond a qualques passes de ieu.","t09-c2-10-1":"10. — Lo filh del garda forestièr, atirat pel bruch de la caçada, sortiguèt de l’ostal e tornèrem totes dos al bòsc. Aviá vista una agaça  sus la branca d’un vièlh garric. Pensava que son nis deviá èsser amagat dins lo fulhatge  e lo voliá prene.","t09-c2-10-2":"Agil coma un esquiròl , s’enfilèt de branca  en branca, mas trobèt res e capitèt pas que de far volar una vièlha grala  pausada sus un ramèl gròs . ","t10-apar-1":"TAULA N° 10 La Mar. — Lo Pòrt.","t10-01-1":"1. — L’estiu, mentre que d’unes van cercar la calma e la frescor a la montanha, d’autres aiman mai anar a la riba de la mar. Aquò es çò que faguèrem l’an passat, que nos agrada fòrça l’ocean .","t10-02-1":"2. — Per ma part, senti un grand plaser a contemplar aquela immensa napa d’aiga que s’espandís fins a l’orizont  e a veire partir per una longa traversada los enòrmes naviris de vapor  ont embarcan los viatjaires que van en America.","t10-03-1":"3. — Per aquò mon paire, que coneis mos gostes, causís totjorn, per passar las vacanças, una plaja fòrça tranquilla situada contra un de nòstres grands pòrts de guèrra.","t10-03-2":"Pendent nòstra darrièra estada, l’esquadra èra venguda getar l’ancora darrièr l’enòrme dic  que barra e protegís lo pòrt militar , e poguèri admirar a mon gost los diferents naviris de guèrra, del pichon soslevatri , que se somergís e despareis jos las aigas, fins a l’enòrme cuirassat , que fins ara cranhiá gaireben pas que los assauts del torpedaire .","t10-tit-2":"Las embarcacions pichonas.","t10-04-1":"4. — Aqueste sabiá ja descobrir fòrça abilament lo punt feble de la gròssa cuirassa metallica per i clavar lo perilhós torpedò, que son explosion causa la pèrda del naviri; mas èra mens de crénher que lo soslevatri, que los contratorpedaires li donavan caça aisidament.","t10-05-1":"5. — Poguèri tanben veire los rapids crosaires  cuirassats, gaireben tan invulnerables coma lo veritable cuirassat, mantun transpòrt , tres o quatre canonièras  e, enfin, una fragata . L’espectacle d’aquela flòta, quand manòbra per levar l’ancora, es dels mai interessants.","t10-06-1":"6. — Quina diferéncia de construccion entre aquelas enòrmas massas d’acièr e los elegants bricbarcas o los prims velièrs , que s’emplegan encara dins la marina mercanda, e que ieu vesiái dintrar al pòrt a tota vela quand anavi passejar sul cai ! Es verai qu’aqueles perdián fòrça de lors avantatges quand lo vent èra contrari. Lor caliá recampar totas las velas per dintrar dins la darsena, e caliá un remolcador  qu’anèsse los quèrre per los menar al cai coma de simplas gabarras .","t10-tit-3":"Lo pòrt de comèrci.","t10-07-1":"7. — Çò qu’es interessant dins lo pòrt que ne parli es qu’apara pas sonque un pòrt de guèrra, creat artificialament amb d’obratges gigantescs, mas en mai un meravilhós pòrt de comèrci situat a l’embocadura d’un grand riu.","t10-08-1":"8. — La lenga de tèrra que separa las doas darsenas es fortificada e defenduda per una seguida de bateriás e de bastions que se fican dins la mar. Cal una permission especiala per passejar suls ramparts . Ieu l’aviái obtenguda sens pena per mejan de mon oncle, qu’es enginhaire dels cantièrs , e anèri visitar los naviris que se bastisson jos de vasts cobèrts.","t10-09-1":"9. — Assistiguèri quitament al lançament d’un cuirassat e me sovèni del moment d’emocion que sentiguèt tota la multitud quand l’enòrma massa, abandonada a ela meteissa, comencèt de lisar sus sa cala e venguèt susnadar sus l’aiga del riu.","t10-10-1":"10. — Per anar als cantièrs se crosa lo camp de manòbras , ont las tropas de la garnison venon cada jorn far l’exercici, e se passa per una passarèla  de fèrre qu’unís l’esplanada amb l’arsenal .","t10-tit-4":"L’Arsenal e los dòcs.","t10-11-1":"11. — Amb mon oncle visitèri aquel grand establiment plen de canons , de balas  e d’obuses. Vegèri tanben la fabrica metallurgica  ont se fabrican las caudièras  dels naviris de vapor.","t10-12-1":"12. — Fòrça prèp i a los dòcs  — dòcs de carena — e los curiosissims dòcs flotants , ont poguèri veire de prèp, sus un naviri en reparacion, l’elici , la quilha  e lo timon  d’una nau.","t10-13-1":"13. — Lo pòrt de comèrci es tan interessant d’estudiar coma lo pòrt de guèrra, e passèri fòrça oras a badar suls cais ont son amarrats los vapors de ròdas  que remontan lo riu, e a agachar foncionar la grua a mastrejar , qu’auça coma de plumas de cargas enòrmas.","t10-tit-5":"Lo Pilòt.","t10-14-1":"14. — Admiravi los transatlantics  que sortissián de la rada amb lors bandièras  al vent, menats per un abil pilòt  que sabiá meravilhosament seguir lo canal marcat per de boiàs  e de balisas, en evitar las gabarras  que se menan amb tanta pena amb lor sola vela carrada. Destriavi a la prova  las cabinas  de segonda classa e, a la popa , los salons dels passatgièrs de primièra.","t10-15-1":"15. — De còps assistissiái tanben al cargament d’un naviri de carga , ont s’amolonavan las mercadarias del magazin  e de l’estacion maritima , portadas pels nombroses trens de la linha dels cais .","t10-tit-6":"Ramar per plaser.","t10-16-1":"16. — Sovent ramavi dins la darsena a flòt , ont se refugian las pichonas embarcacions , e èra una jòia per ieu de manejar lo rem . Pujavi sul pont  d’una barca de vela , m’enfilavi amb l’ajuda del cordatge  pel mast  fins a las vergas , e puèi reprenia mon passejament en iòla  entre las pesucas barcas de pesca , ont s’eissugan los filats .","t10-17-1":"17. — Sul cai  desfilavan davant ieu las mercadarias  mai divèrsas, ficadas dins de caissas  o dins de balas . Formavan lo cargament  de las barcassas, e de poderosas gruas  las auçavan e las pausavan dins de camions  mentre que los transportaires fasián la declaracion e pagavan los drechs a la doana .","t10-18-1":"18. — Enfin, quand arribavi al pont giratòri  o a l’esclusa , en passar davant la draga  que neteja lo canal , desembarcavi sul cai, contra lo semafòr .","t10-19-1":"19. — Es de l’autre costat d’aquel cai que s’acòstan las chalupas  que menan a tèrra los oficièrs de l’esquadra. Es un espectacle bèl de veire los mariniers auçar lors rems a la mesura mentre que l’embarcacion, portada per l’onda , abòrda sens esfòrç l’escala del desembarcador. Es aicí que se pòt melhor observar la marèa e lo movement del flux e del reflux sus la plaja .","t10-tit-7":"Lo Cercle dels oficièrs.","t10-20-1":"20. — Per tornar a l’ostal prenia lo tramvai electric , que son arrèst  es al pal qu’es davant lo cercle dels oficièrs.","t10-20-2":"Del balcon  del cercle, ornat d’ancoras , de canons e de balas, vesiái sovent una brilhanta acampada d’oficièrs de marina: de tenents de vaissèl  amb lor espasa, de capitanis d’artilhariá  e d’infantariá  de marina amb lor sabre. Darrièr eles i aviá un marinièr  que lor portava una lunèta quand volián destriar çò que se passava al luènh.","t10-21-1":"21. — Vesiái tanben de joves alfièrs de vaissèl  que recebián los òrdres de lor comandant  o de l’almirant , mentre qu’un caporal  esperava per los portar a bòrd.","t10-22-1":"22. — D’aquel balcon la vista es magnifica: se domina tota la plaja amb sas tendas  e sas cabanas , e se vei, a l’ora del banh, los banhaires  que jògan alègrament davant lo casinò .","t10-23-1":"23. — A la cima de la plaja, la còsta forma una pichona peninsula  rocalhosa, ont ven se copar la resaca  e sus la quala es bastit un far  qu’indica de nuèch lo camin als navegants. Aquela peninsula es unida a la tèrra pas que per un istme  fòrça estrech.","t10-tit-8":"Vista generala de la còsta.","t10-24-1":"24. — La ròca talhada  se perlonga, retalhada per la mar, que i dessenha capriciosament una seguida de golfes  e de promontòris (caps) que la fan dels mai pintorescs.","t10-24-2":"Sul planòl , que domina l’estrech , i a un fòrt  fòrça important e qualques vilas.","t10-25-1":"25. — Aquel estrech separa del continent una illa  fòrça perilhosa, envirotada d’esculhs  e de rescluses, ont de barcas e quitament de grands naviris s’encalan de còps. Malgrat la prontor dels socors e l’arribada rapida de las barcas de sauvatge, aqueles naufragis son terribles e, dins las fòrtas tempèstas d’equinòxi, mantun naviri s’es perdut amb òmes e mercadarias.","t10-25-2":"Malgrat aquel vesinatge, lo pòrt lo frequentan fòrça los mariniers. ","t11-apar-1":"TRESENA SÈRIA TAULA N° 11 La Vila e sos monuments. — L’Incendi.","t11-tit-1":"Los faubors.","t11-c1-01-1":"1. — Demòri dins una granda vila situada a cent quilomètres de l’ocean e que, çaquelà, es un pòrt  de primièr òrdre. Lo riu que la banha a quatre cents mètres de larg e forma una rada fòrça bèla.","t11-c1-02-1":"2. — Tota la partida de la vila qu’es contra los cais  a un aspècte tot maritim e industrial e forma un faubor  abitat pas que per de mariniers e d’obrièrs. Aqueles trabalhan dins las fabricas  e dins la fabrica de gas , que sa chiminèa  nauta e son gasomètre se veson de fòrça luènh.","t11-c1-03-1":"3. — Dins l’Edat Mejana la vila èra fortificada, e se tròban encara qualques rèstas de sas muralhas, en particular la pòrta  del vièlh castèl fòrt , flanquejat per sas doas torres , qu’uèi servisson de preson.","t11-c1-04-1":"4. — Dins tot aqueste quartièr, d’aspècte fòrça ancian, un sol bastiment es relativament modèrne: la doana . Es entre lo cai e lo pichon carrièr  que mena a la vièlha comuna . Aqueste darrièr monument se reconeis aisidament pel gigantesc cloquièr  que domina tota la vila vièlha.","t11-c1-05-1":"5. — De l’autre costat del carrièr s’auça un bastiment bastit dins lo meteis estil que la doana: es la bòrsa . Una de sas façadas dona sus una placeta ont es la prefectura . Nòstra vila, en efièch, sens èsser una capitala, es un important cap de departament.","t11-tit-2":"La Partida nauta de la Vila.","t11-c1-06-1":"6. — La garnison, pro nombrosa, s’alòtja dins de vastas casèrnas  fòrça salubras; s’espandisson fins a la reissa del pargue municipal . Lo baloard  que mena a aquel pargue passa darrièr la caissa d’estalvis  e desemboca sus la plaça de la catedrala .","t11-c1-07-1":"7. — Totes aqueles monuments s’escalonan en amfiteatre sus un truc ont es tanben nòstre larg institut .","t11-c1-07-2":"Se se davala per una via un pauc en pendís que se junta amb lo Grand Carrièr, s’arriba al palais de justícia , davant lo qual s’espandís un agradiu jardin public . Aquesta plaça jardinada es pas fòrça granda, mas pausa al mitan de la vila un oasi de verdura e de frescor. Per aquò la frequentan fòrça los abitants, que lor agrada de venir s’assetar jos lo tendal del cafè  per escotar la musica militara que tòca lo dijòus e lo dimenge dins lo quiòsc  pausat entre las gèspas e los massisses.","t11-c1-08-1":"8. — Sus una d’aquelas gèspas s’auça una estatua  de bronze, monument bastit a la memòria d’un de nòstres concitadins que rendèt de grands servicis a sa vila natala.","t11-tit-3":"Los transpòrts.","t11-c1-09-1":"9. — Nòstra vila es pas encara enlumenada amb la lutz electrica; a pas que de fanals de gas . Mas la premsa locala fa campanha per qu’aquel sistèma d’enlumenatge se melhore, coma s’es ja perfeccionat lo sistèma de traccion dels tramvais. Las vièlhas veituras tiradas per de cavals son estadas remplaçadas per de practics tramvais electrics , que menan rapidament los viatjaires d’un cap de la vila a l’autre per un prètz fòrça barat.","t11-c1-10-1":"10. — Contra lo palais de justícia i a la banca , ont se descomptan los valors comercials. Los garçons de banca  van a domicili far los encaissaments.","t11-tit-4":"Art e Instruccion.","t11-c1-11-1":"11. — Lo bèl bastiment qu’es al costat es lo musèu. Conten a l’encòp la bibliotèca  de la vila, de bèlas colleccions de sciéncias naturalas  (musèu d’istòria naturala) e una graciosa galariá de pintura  que constituís una esplendida exposicion permanenta.","t11-c1-11-2":"Es dobèrt al public dos còps per setmana, mas los estrangièrs lo pòdon visitar quin jorn que siá en donant una estrena al garda . Los pintres  i venon trabalhar. Los òm vei davant son cavalet, amb la paleta a la man, a copiar los tablèus celèbres.","t11-c1-12-1":"12. — Sus l’autura, darrièr lo musèu, se destria la cupòla  de l’espital  e los bastiments de l’escòla normala  ont se formavan los mèstres de nòstras escòlas municipalas. Sus la plaça del Teatre i a un burèu de pòsta  installat dins un ostal particular .","t11-tit-5":"L’Incendi.","t11-tit-6":"Lo crit de «Al fuòc!».","t11-c2-01-1":"1. — Una novèla alarmanta s’escampa per la vila: ven d’esclatar un incendi al teatre! Quand arribi sus la plaça , la multitud s’atropèla ja sul trepador  e sus la caussada . Los emplegats de pòsta  e los factors  sortisson del burèu. Un cochièr de tramvai  a degut arrestar son tramvai per daissar passar una ambulància  municipala qu’arriba amb un cirurgian  e un infirmièr  per suènhar un ferit  qu’an portat sus una civièira  fins a prèp del quiòsc de jornals .","t11-c2-02-1":"2. — Una companhiá d’infantariá que tornava de l’exercici s’es arrestada per mantenir l’òrdre amb los gardas municipals  a caval. Los cavalièrs, que lors cavals se cabran, o fan melhor que los soldats  o los gendarmas  per far recular los curioses . Autrament, aqueles darrièrs son fòrça ocupats. Un d’eles indica als agents de polícia  ont cal menar una autra victima , un valent pompièr qu’es tombat d’una escala.","t11-c2-03-1":"3. — L’oficièr  precisa l’endrech ont se deu pausar la bomba de vapor  qu’arriba. En esperant aquela poderosa maquina, a fach montar una bomba a man , que son long tuble  geta de rajòls d’aiga sul fuòc. Sièis pompièrs la manejan mentre que lor companh, que ten la lança , dirigís lo rajòl  al centre de l’incendi.","t11-c2-04-1":"4. — De l’autre costat del teatre s’es apiejada la granda escala . Permet als pompièrs de s’apropchar de las flamas que brotan entre de revolums de fum  negre.","t11-tit-7":"Actes de valor.","t11-c2-05-1":"5. — L’incendi  nasquèt dins lo vestibul del teatre , mentre que s’assajava l’opèra que sa primièra representacion deviá se tenir deman. Per bonur i aviá pas qu’un pauc d’espectators  dins la sala. Los paures se son refugiats sul balcon , ont de valents pompièrs  acorron per los socórrer amb una escala e de còrdas.","t11-c2-06-1":"6. — Jos lo peristil , ont l’afiche  anóncia la representacion, se vei fugir los musicaires  de l’orquèstra  en emportar lors instruments: violon , flaüta , violoncèl , trombòn , tambor , etc. S’ensaja de sauvar una partida del moblament .","t11-c2-07-1":"7. — Los actors  e las actrises , cantaires eles e elas, an degut fugir amb lor vestit  de teatre. Lo tenòr explica a un jornalista  cossí es arribat. Lo reportèr acorreguèt del primièr moment amb las autoritats: lo prefècte , lo cònsol , lo comissari de polícia  e un jutge , que dobriràn una enquèsta per determinar las responsabilitats. ","t12-apar-1":"TAULA N° 12 L’Estacion. — Los Camins de fèrre. — Los Naviris. Nòta. — Los oraris emplegats dins cada país son diferents, per aquò avèm pres coma exemple las oras del quadre francés.","t12-01-1":"1. — Veni de far un viatge per Alemanha. Abans de l’entreprene aviái crompat una guida d’oraris  per saber l’ora de partença dels trens. Aprèp aver verificat que lo tren mai comòde partiá de París a nòu oras del vèspre e arribava a Estrasborg a una ora e tretze, preparèri mon viatge e, l’endeman, me faguèri menar a l’estacion.","t12-02-1":"2. — Quand dintrèri dins la granda sala de partenças, darrièr un vièlh curat  de vilatge que portava a la man sa saca de viatge , èran ja arribats fòrça viatjaires .","t12-02-2":"Coma voliái mandar un telegrama , faguèri qu’un contrarotlaire  m’indiquèsse lo burèu de telegraf .","t12-03-1":"3. — Abans de passar a la sala d’espèra  anèri prene un bilhet  d’anada e retorn.","t12-04-1":"4. — Esperèri pas gaire al guichet , que i aviá pauc de mond. Un soldat  que partiá en permission me cedèt amablament son torn, de biais qu’aguèri lo temps de demandar qualques entresenhas al cap d’estacion , que parlava amb lo comissari  de susvelhança e amb lo gendarma  de servici.","t12-tit-1":"Enregistrar los bagatges.","t12-05-1":"5. — Aprèp aver crompat un jornal al quiòsc de libres , faguèri pesar mos bagatges , qu’un portaire  veniá de portar sus una bèrla ; l’emplegat  encargat de la bascula  me diguèt que ma mala pesava trenta-cinc quilòs, çò que fasiá un excès de cinc quilòs, per lo qual me caliá pagar un suplement al guichet dels bagatges .","t12-06-1":"6. — Coma èri en avança, aguèri l’escasença d’agachar lo movement dels viatjaires dins l’estacion. Los uns daissavan o recampavan de pichons paquets a la consigna ; los autres consultavan los oraris . Los viatjaires qu’arribavan se despachavan cap a la sortida  amb lor valisa  a la man. D’unes esperavan a la liurason dels bagatges  e presentavan lor recepissat  per retirar lors malas, caissas  o panièrs .","t12-07-1":"7. — Los emplegats de l’octròi  regardavan amb suènh los paquets per veire s’i aviá quicòm a declarar.","t12-08-1":"8. — D’unes viatjaires se dirigissián cap al bufet , ont un garçon  se despachava de los servir. Lor caliá se despachar, que lo tren , qu’èra un exprès, s’arrestava pas gaire de temps a l’estacion.","t12-09-1":"9. — Passèri puèi sul cai de partença e cerquèri un vagon  dirècte per pas aver de cambiar pendent lo viatge. Pugèri dins una veitura a corredor qu’a un compartiment  pels fumaires e un autre reservat a las «dònas solas».","t12-tit-2":"Partença de nuèch.","t12-10-1":"10. — Aprèp aver pujat lo marchapè , barrat la portièra , remontat lo ridèu  e pausat mos pichons paquets dins lo filat , m’assetèri sul banc . En veire lo lampista  alucar los lums, pensèri qu’aviái una nuèch a passar dins lo vagon e sonèri l’emplegat encargat del loguièr dels coissins  per ne demandar un.","t12-11-1":"11. — Lo conductor del tren venguèt verificar los bilhets. Li demandèri perqué partissiam pas, qu’èra l’ora. Me respondèt que lo cap de tren  èra ocupat a far pausar de bicicletas dins lo furgon . En mai, s’èran pas encara cambiats totes los escaufapès .","t12-12-1":"12. — Mas anàvem pas tardar a partir, que lo caufaire , sus son tènder , prenia de carbon per revifar lo fuòc de la locomotiva , e lo mecanician  esperava pas que lo senhal del sotscap d’estacion , qu’èra sul cai .","t12-13-1":"13. — La caudièra  de la locomotiva bramava sordament; la chiminèa  vomissiá de rajòls de fum mesclat de vapor . Sonèt un siblet  agut e los pistons  se metèron en movement, en fasent virar las ròdas  de la maquina pesuca.","t12-tit-3":"En rota!","t12-14-1":"14. — La velocitat del tren, que coriá suls rails , s’accelerèt; los cais  s’acabèron; passèrem los comuns  e tanben una seguida de vagons apartats sus una autra via : de veituras-lièch , una veitura-restaurant , una veitura-pòsta .","t12-15-1":"15. — Puèi passèt davant nòstres uèlhs l’estacion de mercadarias . Jos los cobèrts, d’emplegats cargavan las mercadarias  mandadas a pichona velocitat. De manòbras , contra lo depaus d’aiga , manobravan de vagons de bestial  e de vagons plataforma  per formar un tren de mercadarias .","t12-16-1":"16. — Passèrem la darrièra agulha , contra la quala èra l’agulhaire; daissèrem darrièr lo disc de senhals  e l’estacion se perdèt al luènh.","t12-17-1":"17. — Lèu dintrèrem sul pont de fèrre  que crosa lo riu . Passat lo pont, seguiguèrem lo cors del riu, ont de poderoses remolcadors  tiravan de pesucas gabarras . Vegèrem en mai un naviri de passatgièrs  al moment ont anava acostar al ponton .","t12-18-1":"18. — Aprèp aver passat de long mantuna estacion, traversèrem qualques tunèls  e daissèrem darrièr nosautres d’innombrablas cabanas  de gardabarrièras. Bressat pel secodiment del tren, m’endormiguèri prigondament.","t12-tit-4":"L’estacion de Deutsch-Avricourt.","t12-19-1":"19. — Me desrevelhèt tot d’un còp la votz d’un emplegat que cridava: «Deutsch-Avricourt! Davalatz totes!». Èra l’inspeccion de las doanas e totas las fastidiosas formalitats de la frontièra. Me calguèt pausar mon relòtge a l’ora amb lo relòtge  de l’estacion, qu’anava cinquanta-cinc minutas en avança; a pena desrevelhat, destriavi amb pena l’agulha granda  de la pichona ; lo quadran  el meteis èra tot confús per la nèbla del matin.","t12-20-1":"20. — Mentre que los doanièrs fasián lor inspeccion, deschifrèri en badalhar las afichas  qu’ornan las parets de l’estacion. Dejunèri per passar lo temps, consultèri la mapa de la ret  alemanda per veire quina distància me separava encara d’Estrasborg, e tornèri pujar dins lo vagon, reconfortat per l’esperança d’arribar lèu al tèrme de mon viatge. ","t13-apar-1":"TAULA N° 13 L’Ostalariá. — Lo Restaurant. — Lo Cafè.","t13-01-1":"1. — Essent arribat a Royan ièr al vèspre, m’alotgèri a l’Ostalariá de l’Ocean, que me l’aviá recomandada un amic.","t13-01-2":"Me donèron una bèla cambra  al segond estatge , ont dormiguèri fòrça plan .","t13-02-1":"2. — Aqueste matin, en sortir de ma cambra, ont la cambrièira  m’aviá portat lo dejunar, dintrèri dins lo salon de fumar , que sèrv tanben de sala de lectura , per fulhejar los jornals  mentre que fumavi una cigareta . Quand aguèri acabat de legir, davalèri amb l’ascensor  e sortiguèri far un torn per la vila.","t13-03-1":"3. — Coma m’èra escapat de demandar a l’emplegat  de l’ostalariá a quina ora se servissián los repais a la taula redonda , tornèri d’ora e o profitèri per me donar un banh dins la sala de banh  de l’ostalariá. Puèi anèri a la caissa  per telefonar a un de mos amics. Mas lo telefòn  èra ocupat; en veire mon embarràs, la caissièira , qu’èra a marcar un compte  sul registre dels viatjaires , demandèt al concierge  que mandèsse lo grom  far ma comission amb sa bicicleta .","t13-04-1":"4. — Li mercegèri e sortiguèri donar una estrena al portafais  (l’òme per tot), qu’aviá portat de l’estacion sus sa bèrla  ma bóstia de capèls , ma valisa  e ma saca de viatge . Lo factor , qu’arribava en aquel moment, me liurèt una letra .","t13-05-1":"5. — Demorèri una estona de mai sul lindal, contra la bóstia de las letras , a agachar lo movement del carrièr. Lo conductor  de l’omnibús  cargava sus son vehicul la mala  d’un viatjaire  al qual l’ostalièr  disiá adieu. Un jove telegrafista  portava, sens cap de pressa, un telegrama  per un dels òstes de l’ostalariá; un torista , amb sa camèra fotografica  pendolada a l’espatla, consultava sa guida .","t13-tit-1":"L’ora del dinnar.","t13-06-1":"6. — Davant la reissa, un plàcid comissionari  penequejava entre sos cròcs de carga  e sa bóstia de lustraire , mentre qu’una jove bugadièira  que portava un panièr  de linja risiá de l’aire solemne del cap de servici  plantat contra la pòrta.","t13-07-1":"7. — La vista del cosinièr , qu’èra sortit de sa cosina  del sosterranh  per mandar un marmiton  a una comission, me remembrèt que s’apropchava l’ora de dinnar, e anèri al restaurant de l’autre costat de la cort, ont un automobilista  garava son automobila  mentre qu’un mecanician  adobava, segon las indicacions del ciclista , un tricicle de benzina  que veniá d’aver un accident.","t13-08-1":"8. — Demandèri a un jove grom  que portava de gèrlas de cervesa  se la taula redonda èra jos la veranda, e coma me diguèt que òc, m’assetèri a una de las taulas e me serviguèron un repais excellent.","t13-tit-2":"Un dinnar excellent.","t13-09-1":"9. — Lo garçon me portèt lo menut del dinnar e la carta dels vins. Causiguèri e demandèri de gambas amb de burre coma entremés, e, coma primièr plat, de tripas a la mòda de Caen. Prenguèri pas de peis, mas demandèri una racion de cuèissa de moton e, coma legum, d’espinarcs a la crèma. Puèi, coma cap dels plats doces me tentava pas, faguèri portar un assortiment de postres: de fromatge, de frucha e de gaufretas. I apondèri un excellent vin de Sant Emilion e, fòrça satisfach de mon repais, me levèri de taula aprèp aver donat al garçon  una bona estrena .","t13-10-1":"10. — En veire que m’aprestavi a partir, lo gerent  me prepausèt de sortir sul balcon per admirar l’esplendid panorama de l’ocean . Al luènh se destriavan de pichonas barcas  de pesca, de velièrs  e un enòrme transatlantic  que sa silueta negra se retalhava suls nívols  blancs de l’orizont . Una brisa leugièra agitava la bandièra  plantada dessús l’ensenha  del vestibul .","t13-tit-3":"Divertiments.","t13-11-1":"11. — L’espectacle èra tan interessant que decidiguèri de pujar l’endeman a la terrassa del cafè, en portar amb ieu de binòcles  o una lunèta .","t13-12-1":"12. — En sortir del balcon anèri al cafè de l’ostalariá prene una consomacion  e jogar una partida de bilhard . Traversèri la sala del cafè, ont fòrça clients jogavan als escacs , a las damas , al dominò , al tricatrac  o a las cartas , e pugèri drech a la sala de bilhard .","t13-13-1":"13. — Acabada la partida, davalèri al ras-de-caussada e demandèri al garçon una envelòpa , de papièr , un timbre , una pluma  e de tinta  per escriure una letra.","t13-13-2":"Puèi sonèri un cochièr  que sa veitura  s’èra arrestada davant lo cafè. Li demandèri son prètz per ora e per corsa e, un còp d’acòrdi, me dobriguèt la portièra  e m’installèt dedins. Tornèt pujar sus son sèti , butèt vivament los cavals amb son foet , e cap enlà anèrem far un passejament deliciós. ","t14-apar-1":"TAULA N° 14","t14-tit-1":"Lo Carrièr. — Los Comerçants.","t14-01-1":"1. — Mon amic Joan, que demòra a la campanha, es vengut passar tres jorns amb ma familha. Fins ara aviá pas jamai agut l’escasença de veire una granda vila, de biais que passam totes los jorns a passejar e ieu li explici çò que coneis pas.","t14-02-1":"2. — D’en primièr anèrem veire l’observatòri , que l’interessèt fòrça. En tornar pel carrièr  ont son los banhs turcs , nos crosèrem amb un enterrament . Al cap del seguici funèbre caminava lo clergat, davant lo corbilhard ont s’èra pausada la caissa. Fòrça amics seguissián la familha en dòl.","t14-02-2":"Quand lo seguici foguèt passat, crosèrem lo carrièr davant la granda cerveseriá , ont fòrça clients bevián de cervesa sus la terrassa, a l’abric de la marquisa  veirada.","t14-03-1":"3. — Joan foguèt intrigat per l’escut d’armas pausat entre la botiga del comerçant de vins e licors  e aquela del vendeire de musica . Me demandèt çò que significava; li diguèri que senhalava lo consolat  anglés, e li mostrèri lo cònsol  drech sul balcon.","t14-tit-2":"En agachar las vitrinas.","t14-04-1":"4. — Naturalament nos arrestèrem davant l’exposicion d’instruments de musica, d’armòniums, d’òrgues e de pianòs; agachèrem las cobèrtas illustradas de las particions e de las pèças per pianò, e admirèrem la lira de fusta daurada que serviá d’ensenha.","t14-05-1":"5. — Los nívols de polsa qu’auçavan los escobaires  e l’escobadoira  nos obliguèron a passar lèu davant los bèles jòcs de mòbles del moblièr  e davant l’exposicion d’estufas e de lampas del ferratièr .","t14-06-1":"6. — En aquel endrech, en efièch, nos calguèt daissar lo trepador, qu’èra embarrassat pels paquets que se descargavan d’un carri de mudança  per los menar dins una botiga  que veniá d’èsser logada.","t14-06-2":"Aquò nos empachèt de veire las bèlas veituras del carrossièr , mas pas de nos arrestar per agachar l’embalaire  que fasiá una caissa per son vesin, lo vendeire de bicicletas e d’automobilas . Puèi, coma èra ja pro tard, tornèrem a l’ostal.","t14-tit-3":"Un passejament per la vila.","t14-07-1":"7. — L’endeman ma maire prepausèt que Joan se faguèsse un retrach, e me demandèt de l’acompanhar en çò del fotograf . Aprèp lo dinnar anèrem a l’estudi de l’artista, ont nos calguèt esperar una bona estona. Per passar lo temps agachèrem los retrachs  pendolats a la paret.","t14-07-2":"Quand nos arribèt lo torn la causa durèt pas gaire, e tanlèu que mon amic aguèt acabat de pausar davant la camèra , davalèrem.","t14-08-1":"8. — Al primièr estatge vegèrem, per la pòrta dobèrta de la perruquiá , l’oficial que talhava los pels a un client.","t14-08-2":"Ja tornats al carrièr, passèrem davant lo burèu de tabat . Joan foguèt tan divertit pel fanal  roge e per la granda pipa que serviá d’ensenha  que trabuquèt contra dos ancians que charravan en prenent una presa de tabat .","t14-tit-4":"La pastissariá.","t14-09-1":"9. — Los bilhets e las monedas de totes los païses expausats dins la vitrina del cambiaire  nos retenguèron un moment, mas coma èra l’ora de la merenda dintrèrem dins la pastissariá  sens nos arrestar mai.","t14-10-1":"10. — Davant totas las lecarditz qu’i aviá dins la botiga — pastisses, pan d’espècias, gaufretas e doçors de tota mena — podiam tot bèl just causir. A la fin Joan se decidiguèt pels pastisses de crèma, e ieu prenguèri pas qu’una pichona tarta de cerièras, que las doçors me fan mal de caissal e ai pas cap d’enveja de visitar tròp sovent lo dentista .","t14-tit-5":"L’escritura a maquina.","t14-11-1":"11. — Per mostrar a mon amic una maquina d’escriure, que n’aviá ausit parlar mas que l’aviá pas jamai vista, dintrèrem dins lo burèu  de mon cosin . Lo trobèrem a dictar sas letras a sa secretària , qu’es estenografa. A pena acabada una letra, un mecanograf  la copiava a maquina. Coma voliam pas interrompre lo trabalh de mon parent, i demorèrem pas que qualques minutas.","t14-12-1":"12. — Jos lo burèu de mon cosin demòra un grand relotgièr e joielièr  qu’es en mai argentièr. Son esplendida botiga conten fòrça relòtges de paret, pendulas, relòtges de pòcha, cadenas e jòias preciosas, coma de colars de pèrlas, de braçalets d’aur, de pendents e de anèls amb de pèiras preciosas e de diamants. Una de las vitrinas es consacrada tota a l’argentariá e conten una granda colleccion de cobèrts d’argent.","t14-13-1":"13. — En virar lo canton del carrièr, notèri qu’avián cambiat la placa  qu’es contra lo numèro de l’ostal. Anavi o dire a votz nauta quand s’ausiguèt lo son alègre d’una musica militara. Nos metèrem a córrer cap al regiment, sens pensar que passariá davant las botigas del capelièr  e del gantièr , e que seriam estats tan plan plaçats per lo veire desfilar en demorant davant la vitrina de l’opticaire , plena de lunetas de pincèl, lunetas e binòcles.","t14-tit-6":"La desfilada.","t14-14-1":"14. — Al cap del regiment  marchava lo tambor major , seguit dels tambors , dels clarons  e de tota la musica. Lo general , qu’èra sus la plaça amb son ajudant de camp, s’èra arrestat contra lo gisclador  de la font  per veire la desfilada.","t14-14-2":"Los oficièrs de l’estat major , lo colonèl e lo tenent colonèl lo saludavan amb l’espasa. Los comandants anavan al cap de lors batalhons  e cada capitani comandava sa companhiá, mentre que los tenents, los sostenents e los sosoficièrs ocupavan lors plaças costumièras contra lors òmes.","t14-15-1":"15. — Fòrça passants s’èran acampats a la crosada ; los comerçants — lo parapluèjaire , lo tenchurièr , l’armurièr  — sortiguèron veire los soldats. Totes los vehiculs — veituras de plaça , veituras particularas  e tanben la cuba d’arrosatge  — s’arrimbèron al trepador.","t14-tit-7":"Scènas del carrièr.","t14-15-2":"Un viatjaire de comèrci  que portava a la man sas valisetas de mòstras crosèt lo carrièr a bon pas, e las personas assetadas sus l’imperiala  de l’omnibús  se virèron per gausir de l’espectacle. Un paure cantaire de carrièra  amb son orguenet  deguèt interrompre sa cançon, que lo bruch dels tambors negava sa votz.","t14-16-1":"16. — Quand lo regiment arribèt davant la botiga de teissuts , las cordurièiras  e los sartres  daissèron lors maquinas de cordurar e lor labor per s’abocar a la fenèstra. Lo comerçant , que veniá de pausar de vestits  novèls dins sa vitrina, deguèt retirar las pèças de drap  e de tela expausadas sul trepador, contra la boca d’escorreguda , per paur que lo mond las tombèssan; quitament un vièlh marchand ambulant , al qual una portièra marchandava de caucetas, deguèt se ficar dins un portal per acabar sa venda.","t14-16-2":"Acompanhèrem lo regiment fins a la casèrna e, fòrça contents de nòstre jorn, tornèrem a l’ostal a l’ora de sopar.","t14-tit-8":"Mestièrs e professions divèrses.","t14-17-1":"17. — L’endeman mon paire s’ofriguèt de nos menar visitar l’estampariá del jornal local. O acceptèrem amb entosiasme.","t14-17-2":"L’estampaire es tanben librari , editor, papetièr e religaire. A installat al primièr estatge la redaccion  del jornal, e tanben l’obrador de gravadura, ont trabalhan los litografs  e los gravaires sus coire , e enfin la sala de composicion, ont son los compositors . La sala de maquinas  pròpriament dicha, las premsas e las divèrsas maquinas, son al ras-de-caussada.","t14-tit-9":"Joan fa fòrça questions.","t14-18-1":"18. — En sortir de l’estampariá, Joan s’arrestèt, fòrça intrigat, davant una caisseta de veire montada sus un pal davant la merçariá , e demandèt de qué serviá. Mon paire li expliquèt qu’èra un avertidor d’incendi . En efièch, tot dins la vila èra una meravilha per mon amic, de la simpla font de beure  e del leugièr tricicle de liurason  que montava un grom  de liurèa, fins al furgon de pòsta .","t14-19-1":"19. — Mentre que mon paire nos daissava un moment per parlar amb lo percebeire de contribucions , que s’èra arrestat a charrar amb un avocat  e un notari , nos divertiguèrem a seguir lo movement del carrièr. Passava davant nosautres lo mond mai variat: un aprentís de pastissièr , que portava dins un panièr un esplendid pastís, veniá darrièr un pelharòt ; un alucalums  parlava amb un gasista ; una mongeta  que menava per la man una orfanèla tornava a son convent.","t14-tit-10":"De retorn a l’ostal.","t14-20-1":"20. — Just quand mon paire tornava amb nosautres, Joan daissèt anar un esclafiment de rire en veire las caras mascaradas e l’estranha fatcha de dos escobachiminèas  negres de sutja.","t14-21-1":"21. — Ieu voliái crompar una planta per ma maire a la florista , mas mon paire observèt que pesariá fòrça per la portar e que valdriá mai crompar d’irangas. Nos apropchèrem de la vendeirèla , e quand la governanta , qu’èra a ne causir qualqu’unas per son enfant, aguèt acabat sa crompa, nos serviguèron.","t14-22-1":"22. — De retorn a l’ostal nos rescontrèrem amb mantun conegut: una vièlha amiga de ma familha, apiejada al braç de sa damaisèla de companhiá , l’enginhaire  dels camins e ponts, e una de mas cosinas amb sa noirissa .","t14-22-2":"Puèi passèrem contra la modista  de ma maire e dos fraires  estrangièrs, que s’apropchèron per demandar a mon paire lo camin de l’estacion. ","t15-apar-1":"TAULA N° 15","t15-tit-1":"Lo Mercat. — Los Aliments.","t15-01-1":"1. — La màger part dels comerçants que nos provesisson dels aliments necessaris son acampats jos la nau  del mercat cobèrt, o dins los carrièrs vesins.","t15-02-1":"2. — Lo cansaladièr , que vend de cambajon , de bodin , de salsissòt , de gòfa  e de cansalada , es contra la vendeirèla de burre e de fromatge , que son estal es cobèrt de fromatges de bòla  amb una crosta roja, de camemberts , de grandas ròdas de gruèire  e de pans de burre  fresc.","t15-03-1":"3. — Davant ela, una legumièira  ofrís a sos clients de bèles tomatis , de caulsflors , d’ensaladas , de cauls , de cocorletas , de melons  e quitament de bolets . Mas un cerveseire, qu’a arrestat just davant son estal son carri de liurason  cargat de barricas de cervesa , empacha sos clients de s’apropchar. Un ortolan li pòrta un panièr de carchòfas .","t15-tit-2":"Vendre e crompar.","t15-04-1":"4. — Al mercat l’animacion es granda, qu’es arribada l’ora de l’encant . Las mestressas de l’ostal  que venon aicí far la crompa s’arrèstan en passar davant l’estal de la tripièira  per crompar de tripas o un cap de vedèl.","t15-05-1":"5. — Un cosinièr  gròs marchanda una tonina fòrça bèla amb la peissonièira , qu’auça los prètzes a son grat. A recebut una granda partida d’anguilas, solas, truchas e de carpas. Son merluç e sos muscles son fòrça fresques.","t15-tit-3":"Lo barat e lo car.","t15-06-1":"6. — La polalhièira , installada a son costat, es fòrça onèsta. Quand vend un piòt, una auca, un anet o un simple polet, demanda pas mai que lo prètz just.","t15-07-1":"7. — Al canton de la plaça, al primièr estatge, una linjaira  s’i es establida i a pas gaire, ont las crompairas son totjorn seguras de trobar un assortiment fòrça bon de toalhas, serrietas, davantals e draps de cosina. Al meteis estatge, un cotelièr  a montat son obrador. Agusa los cotèls de las legumièiras e fa als ortolans de podadoiras de l’acièr mai dur.","t15-tit-4":"La botiga de viures.","t15-08-1":"8. — Jos son obrador s’es dobèrta i a pas gaire una granda botiga de viures. Es ja pas mai l’espiçariá  simpla e modèsta dels temps passats, que vendiá pas que de gèneres corrents — tè , chocolat , pan de sucre  e sabon . Aicí se vend de tot: de gaufretas crocantas, de consèrvas , de licors , de rom, conhac, kirsch, anís e de curaçao. S’i tròba de caça amb la meteissa aisidesa — lèbre , tordres , perdises , calhas , anets sauvatges  o faisan  — coma de frucha tropicala tala coma de banans  e d’ananàs.","t15-09-1":"9. — Un comés  fòrça servicial es prèst a liurar çò que se li demande: de confitura , de grasèlas o de codonhs, de saïm , de cogombrets  o de sardinas  en saladura.","t15-09-2":"Aquò es fòrça comòde per las practicas , que tròban, al costat dels gèneres mai corrents, las primícias mai raras e la frucha mai saborosa: de peras  sucosas, de prunas , de rasims , de persègas , d’amètlas  e de noses .","t15-tit-5":"Las practicas.","t15-10-1":"10. — Lo ris  e las lentilhas  son contra la caissa d’arencs  fumats; la trufa  e la monjeta  se tòcan amb los poms , las figas , las prunas secas  e las avelanas . Se tròban tanben dins aquesta botiga d’uòus  fresques e d’olivas , de biais que los panièrs  e los filats de la crompa  s’emplenan a tota pressa.","t15-11-1":"11. — Lo cafè  d’aquesta excellenta maison a ganhat una fama plan meritada entre las servicialas  e las cosinièiras, que lo vièlh espicièr  lo torrifica el meteis amb lo mai grand suènh.","t15-tit-6":"Causas de veire.","t15-12-1":"12. — Tot lo mond ven pas al mercat crompar de provisions. Dins lo pintoresc anar e venir del carrieròl que mena a la nau, se vei lo mond mai variat. Contra un brave tuaire  que buta davant el una bèrla , vaicí dos soldats en permission, fòrça fièrs de mostrar lors unifòrmes vistoses: l’ussard  amb son dolman blau e son chacò a plumet, e lo caporal de zoaus amb sas bragas largas e un fez sul cap.","t15-13-1":"13. — Lo fornièr , drech sul lindal del forn , ven de pastar la pasta de son pan  e de traire del forn los croissants , los panets  e las fogaças  que son dins la vitrina.","t15-14-1":"14. — Dessús lo forn demòra una abila cordurièira  qu’emplega mantuna brodaira . A son costat demòra una bugadièira e planchaira , qu’empesa la linja  aprèp l’aver lavada e eissugada, e la plancha amb una plancha .","t15-tit-7":"Carn, peis e legumas.","t15-15-1":"15. — Dins la maselariá  del ras-de-caussada se vend de carn de tota mena — moton , buòu  o vedèl  — en cuèissas d’anhèl, bistècas, rostits e costeletas. Lo varlet de masèl  talha tota aquela carn e met de costat los òsses de mesolha . A la pòrta de la maselariá i a una ostrièira  que vend d’ostras . Las dobrís se se li demanda.","t15-16-1":"16. — Totes aqueles comerçants pagan una patenta o un drech d’estal; per aquò lo garda  perseguís sens pietat las pauras legumièiras ambulantas , que lor fan la concurréncia en portar dins lors bèrlas de caròtas, rabes, naps, pòrres o de manats d’espargues, pesets fresques, espinarcs, agrelas, creissons e de jorverd.","t15-tit-8":"Mèfi al garda!","t15-17-1":"17. — Lo dròlle que vend d’alhs  e de cebas sap fòrça plan qu’a el tanpauc li es pas permés de vendre sa mercadariá contra lo mercat. Se met a córrer, amb lo risc de tombar lo panièr de crancs, de escamarlans e de gambetas de la vendeirèla  de langostas e de lingostins.","t15-18-1":"18. — Tot lo mond s’afana e fa un grand bruch; mas aquò empacha pas d’ausir clarament lo crit del veirièr  ambulant, ni lo crit del carbonièr , que ven de daissar un moment son carri per liurar un sac de carbon . ","t16-apar-1":"TAULA N° 16 Los Grands Magazins. — Lo Basar. — Las Joguinas.","t16-01-1":"1. — S’apròcha l’an novèl. Los grands magazins an preparat lors exposicions de joguinas  e de presents d’an novèl.","t16-01-2":"Demandèri a mon grand que me menèsse al basar veire aquela bèla exposicion, e acceptèt.","t16-02-1":"2. — D’en primièr nos arrestèrem davant de bèlas panoplias d’armas amb un fusilh, una casqueta, un sabre, un ceinturon e un parelh d’espauletas, o ben un casco, una cuirassa  e un pistolet . Tot aquò m’interessava fòrça mai que las lanternas magicas .","t16-tit-1":"Bèles espectacles.","t16-03-1":"3. — Dins la meteissa seccion i aviá una sentinèla  dins sa garita; semblava montar la garda sus tot un parc de fèras de carton. Quantes animals i aviá! Un papagai  sus son baston, un rinocèros  amb una bana al nas, un ren , un estruci , una mona  que copava una nose, un rainal  qu’emportava una galina, un cocodril  amb sas enòrmas maissas dobèrtas, un camèl , un elegant levrièr , una pantèra , e puèi doas bèstias que ieu coneissiái pas, que son, segon me dison, una moisseta  e una iena . I aviá tanben un leopard  e un lop ; fòrça prèp i aviá de polidas ratas  e de ratons  pichonets de cauchoc. Enfin, un ipopotam  e un dromadari  bossut completavan la colleccion. I seriái demorat d’oras entièras s’i aviá pas agut, fòrça prèp, un esplendid campament plen de soldadets de plomb  que me cridèt l’atencion.","t16-tit-2":"Soldats e guèrra.","t16-04-1":"4. — Mon grand, qu’es un invalid de guèrra  e deguèt daissar l’armada a causa d’una nafradura que li valguèt la medalha militara, adòra me contar las campanhas ont participèt. L’encantèt de m’explicar los diferents movements de la pichona armada en miniatura. Un grop de soldats de vertat que visitavan lo basar — un enginhaire militar , un caçaire alpin  amb sa bereta, un sergent major  d’infantariá e un sergent  d’artilhariá amb un galon d’aur sus la margue — s’arrestèt contra nosautres per escotar las explicacions.","t16-05-1":"5. — Mon grand, fòrça fièr d’aver un public tan distinguit, improvisèt tot un plan de batalha.","t16-05-2":"La plaça fòrta, amb sas muralhas e sos fossats, èra assetjada per l’armada enemiga, que, aprèp un long bombardament, s’aprestava a la prene d’assaut. Mas los assetjats, butats per la fam, avián ensajat una sortida contra lo campament dels assetjaires. Repossat l’ataca dins un combat aferonit a l’entorn de las tendas, los assetjaires vencedors lancèron lors esquadrons a la persecucion dels assaltants vencuts. Aqueles se retirèron, en daissant lo camp de batalha semenat de mòrts e de nafrats. Los brancardièrs menèron los nafrats a l’ambulància per que los suenhèsse lo cirurgian.","t16-05-3":"Malgrat l’eroïca resisténcia de qualques batalhons que s’èran formats en carrat, la desfacha foguèt completa; la rèsta de l’armada fugiguèt, en daissant darrièr fòrça presonièrs. L’enemic èra a mand de coronar sa victòria en prenent la plaça. Benlèu que seriá aquò la fin de la campanha, e aprèp un armistici se poiriá signar un tractat de patz.","t16-tit-3":"Los presents d’an novèl.","t16-06-1":"6. — Los joves soldats, que risián en escotar lo pintoresc raconte del veteran, li faguèron qualques questions de mai. Quant a ieu, faguèri lo torn del comptador per agachar una bèla arbalèsta  e un arc  amb sa sageta . Aquí trobèri una autra colleccion d’animals: dos aucèls cantaires , un rossinhòl e una fauveta de mecanica que cantavan a plen gargalhòl, e una seguida de bèstias estranhas — una ratapenada , un boà , una tartuga , una fòca , una balena  e un tauron  faches de pèl daurada.","t16-07-1":"7. — M’arrestèri pas gaire a los agachar, qu’aviái vist çò que somiavi: un magnific teatre de marionetas  amb d’esplendids decòrs e un deliciós ridèu roge. Sus l’empont, dos actors semblavan representar un ròtle dins una pèça interessantissima, que los pichons espectators de carton de las lòjas, o assetats dins los fautuèlhs e dins lo parterre darrièr lo director d’orquèstra, aplaudissián amb entosiasme.","t16-07-2":"Per malastre, aquel teatre èra caríssim.","t16-08-1":"8. — En mai, èra malaisit de causir entre las joguinas, que las vitrinas èran plenas de joguinas de tota mena: un Arlequin , un Polichinèla , un Pierrot , de cavècas  que batián de las alas, de mèrles  que siblavan, de canichs que japavan, un gramofòn  e de casse-cap. Una d’aquelas joguinas me divertiguèt fòrça: representava un combat naval  ont un naviri es atacat per de pirates davant una còsta plantada de cocotièrs.","t16-09-1":"9. — Poguèri agachar totas aquelas meravilhas amb tota calma, que i aviá pauc de mond dins los magazins — tot bèl just un ponhat de curioses, un dragon  e un recobraire  que presentava una letra de cambi a la caissa  principala.","t16-10-1":"10. — Demandèri a mon grand de qué servissián los libres qu’i aviá suls estatgièrs darrièr lo caissièr; me diguèt qu’èran los libres de comptes.","t16-tit-4":"En badar per tota la botiga.","t16-11-1":"11. — En sortir de la seccion de joguinas, anèrem a la selariá getar una uèlhada a las selas , als estriups , a las bridas , als mòrs  e a las cravachas. Mentre que lo cap de seccion  donava a mon grand qualques entresenhas, anèri agachar l’exposicion de porcelana e de cristalariá , ont i aviá de bèlas ensaladièras e de finas tetièras .","t16-12-1":"12. — Per pujar al primièr estatge, passèrem darrièr la vitrina dels corsets , contra la merçariá, ont èran expausats de calçons  fòrça bèles. A prèp, una vendeirèla  ajudava una crompaira  a causir de bèlas telas  de seda.","t16-12-2":"En pujar l’escalièr, notèri que los magazins èran ornats de lanternas  japonesas, d’ombrèlas  e d’enòrmas palmièras .","t16-13-1":"13. — Al primièr estatge i aviá pas gaire causa de veire: pas que de mòbles , de còfres-fòrts , de comòdas  e de cochets d’enfant . Mas la vista generala dels magazins èra fòrça divertenta.","t16-14-1":"14. — Jos nosautres vesiái los instruments de musica: de arpas , de guitarras , de mandolinas , de cornets a pistons , de clarinetas , de violons amb lors arquets  e quitament una grossa caissa . Un pauc mai luènh, al comptador de papetariá, un estudiant  marchandava amb lo comés  una cartabèla de documents. Contra eles destriavi un bèl abecedari .","t16-14-2":"Al mitan dels magazins s’auçava un naut arbre de Nadal  cargat de candelas, de tissas e de joguinas de tota mena: de cavals de fusta , de pipautas , etc.","t16-14-3":"La parfumariá , amb sos dentifricis e sos divèrses parfums, escampava una odor fòrça agradiva que pujava fins a nosautres.","t16-tit-5":"Crompam quicòm.","t16-15-1":"15. — Coma mon grand començava de trobar lo temps long, tornèrem davalar per lo grand escalièr. S’arrestèt un moment davant un quadre d’astronomia  que representava, çò que me diguèt, de cometas , d’eclipsis de luna e de solelh , una ròsa dels vents amb los quatre punts cardinals (nòrd, sud, èst e oèst), una mapa dels dos emisfèris , los planetas e lo sistèma solar . Comprenguèri res d’aquò, e m’interessèron fòrça mai la liurèa galonada d’un liuraire  que passava, e los polits ventalhs  qu’aviái al costat, contra los portamonedas  e los portafuèlhas .","t16-16-1":"16. — Admirèri tanben sul comptador de plumas  e de fivèlas de ceinturon , e las polidas flors artificialas  graciosament dispausadas dins de panièrs. Las violetas, los violièrs, los jacints , los geraniums , los liris  e las capucinas  èran fòrça plan imitats.","t16-tit-6":"Lo present del grand.","t16-17-1":"17. — Demandèri a mon grand que me crompèsse una de las bròssas de dents  d’una caissa qu’i aviá contra las espinglas de cap . Acceptèt, e anèri ieu meteis pagar ma crompa a la caissa, al costat de la quala fasián un grand paquet  per un client .","t16-18-1":"18. — Tot d’un còp i aguèt un leugièr bolegadís entre lo mond qu’èra contra los bronzes  artistics. Un panaire  veniá d’èsser suspres en flagrant delicte per un inspector dels magazins  quand ensajava de raubar a qualqu’un. Se mandèt quèrre un garda per l’arrestar, e al moment ont sortissiam, emportavan lo colpable a la comissariá. "},"noto":{"t01-noto-1":"(*) Pels noms de batisme se conselha de los transcriure tanben dins sa forma latina. Es l’unic mejan d’evitar de variantas sens nombre. D’alhors, cossí causir entre Giovanni, Jean, Johann, Jan, Hans, John, Ivan, etc.? Caldrà crear un diccionari especial dels noms de batisme? Prenguem del latin son nominatiu e disèm: Ioannes, Ioanna; Iulius, Iulia; Iakobus; Andreas; Lukas. (Gramatica completa).","t02-noto-1":"(*) Los jòcs d’enfants an sovent de noms purament nacionals. Los avèm nomenats en ido tan plan coma avèm pogut, siá en nos inspirant de l’accion meteissa que los caracteriza, siá en adoptant lo nom nacional d’un país o d’un autre quand es pas tròp inexacte. Per exemple: lo jòc de la barrica (alemand e francés) es lo jòc de la granolha  (anglés), ont los jogaires ensajan de getar sos discs redonds per la boca de la granolha de metal qu’es amb la boca dobèrta sus la caissa (la barrica) traucada. Lo saut a l’espatla  se destria del saut a l’esquina solament en aquò: per sautar per dessús lo cap, los jogaires apiejan las mans sus las espatlas del companh, mentre que dins lo «saut a l’esquina» las apiejan solament sus son esquina. — O ben, qualques uns dels que jògan s’inclinan mentre que los autres sautan sus lors esquinas en apiejant las mans sus l’espatla; los primièrs devon supportar lo còp sens se plegar, los segonds devon sautar sens pèrdre l’equilibri (vejatz la taula meteissa).","t05-noto-1":"(*) Balk-o = alemand Balken, anglés joist, francés solive, italian travicello, rus balka, espanhòl e portugués viga. Raiç tecnica pas encara adoptada, mas que se prepausa aicí per traduire lo sens del mot francés solive, qu’es pas un trau (francés poutre) ni una biga pichona. Es un fust escairat que sosten un sòl e un plafon.","t06-noto-1":"(*) Babo = enfant pichon; anglés baby, francés bébé, italian bambino.","t06-noto-2":"(*) Lambrequino = francés lambrequin, espanhòl lambrequines, portugués lambrequins, e quitament alemand e anglés lambrequins; valent a dire alemand, anglés, francés, portugués e espanhòl parièr.","t07-noto-1":"(*) Pel detalh d’un repais, vejatz las taulas 6 e 13.","t08-noto-1":"(*) Qu’aqueste mot es pas precís: s’agís d’una meissa de lin, d’una vendémia, d’una culhida de poms? Benlèu que valdriá mai emplegar « mesono », prepausat dins Mondo XIV, p. 242. Mas fins ara aquela raiç novèla es pas estada adoptada per l’Acadèmia e espèra la discussion segon las règlas costumièras del movement idista.","t12-noto-1":"(*) Nòta. — S’entend que lo viatge es descrich tal coma èra al long de la frontièra d’abans la guèrra.","t13-noto-1":"(*) Pels detalhs de la cambra, vejatz la taula n° 6.","t13-noto-2":"(*) Amb l’ajuda de la lista de plats que dona lo vocabulari, lo mèstre pòt variar aisidament lo menut seguent.","t16-noto-1":"(*) Vejatz la taula n° 6."}}