{"k":{"t01-apar-0":"KSIĄŻECZKA OBJAŚNIAJĄCA DO tablic pomocniczych Delmas ❦ SERIA PIERWSZA ","t01-apar-1":"TABLICA Nr 1 Szkoła, liceum, klasa. ","t01-tit-1":"Opis ogólny.","t01-01-1":"1. — Ta tablica przedstawia klasę w liceum. W tej klasie stoi osiem stołów  i osiem ławek . Na każdej ławce siedzi trzech uczniów. Nauczyciel  siedzi na krześle  przy swojej katedrze .","t01-02-1":"2. — Na lewo od katedry stoi szafa  oszklona. Na prawo jest czarna tablica  z gąbką  i kredą .","t01-02-2":"Nad katedrą wiszą tablice ścienne (, , ) i mapa .","t01-03-1":"3. — Nie wszyscy uczniowie siedzą na swoich miejscach . Jan  stoi przy tablicy, trzyma gąbkę i ściera figury geometryczne.","t01-03-2":"Piotr jest blisko katedry, zbiera prace pisemne  i zanosi je nauczycielowi.","t01-04-1":"4. — Ten nauczyciel jest nauczycielem języków żywych. Uczy uczniów mówić, czytać i pisać w językach obcych (po niemiecku, angielsku, hiszpańsku, włosku, rosyjsku lub francusku).","t01-05-1":"5. — Klasa jest bardzo obszerna i bardzo jasna. W głębi jest szerokie okno z dwoma lufcikami  i oszklone drzwi, żeby ją wietrzyć i oświetlać.","t01-05-2":"Ta klasa nie jest zimna. Pośrodku stoi, żeby ją ogrzewać, bardzo dobry piec  ze swoją rurą .","t01-05-3":"Do ściany przymocowane są wieszaki , wiszą na nich czapki i płaszcze uczniów.","t01-tit-2":"Boisko","t01-06-1":"6. — Zegar  wskazuje piątą po dziewiątej.","t01-06-2":"Przerwa  właśnie się skończyła i lekcja zaczyna się na nowo. Miejsce zabaw znajduje się na dziedzińcu . Widzimy kilku uczniów, którzy się bawią. Pomocnik nauczyciela  ich pilnuje.","t01-07-1":"7. — Na dziedzińcu widzimy ponadto różne osoby, mianowicie inspektora , dyrektora szkoły (rektora)  i cenzora .","t01-07-2":"Inspektor wizytuje szkoły, rektor kieruje liceum, cenzor czuwa nad naukami.","t01-07-3":"Czwartą osobą jest portier . Niesie pod pachą rejestr, żeby wpisywać nieobecnych.","t01-08-1":"8. — W głębi dziedzińca są przyrządy gimnastyczne  i warsztat do robót ręcznych .","t01-08-2":"Na prawo od tablicy zaczynamy widzieć sale do muzyki i rysunku.","t01-tit-3":"Opis szczegółowy.","t01-tit-4":"Dobrzy uczniowie.","t01-09-1":"9. — Uczniowie z pierwszej ławki na prawo od katedry to Henryk , Szczepan i Karol.","t01-09-2":"Henryk jest bardzo uważny i pracowity, słucha nauczyciela. Na swoim stole ma zeszyt , książkę , słownik  i piórnik . Jego książka ma wiele stron, każdy rozdział zawiera kilka ustępów, a każdy wiersz wiele wyrazów.","t01-09-4":"Jego sąsiad Szczepan  jest gorliwy. Zapisuje w swoim zeszycie lekcję na następny raz. Ma piękny charakter pisma. Jego książka jest zamknięta. Widzimy tylko okładkę . Obok niego leży jego cyrkiel .","t01-09-5":"Karol  trzyma w ręku swoją książkę, otwiera ją, żeby powtórzyć lekcję. Ma, jak każdy uczeń, kałamarz  przed sobą. Jest posłuszny.","t01-10-1":"10. — Przy sąsiednim stole są Ludwik, Antoni i Paweł. Ludwik powtarza swoją lekcję  i odpowiada na pytania nauczyciela. Antoni  jest bardzo nieuważny, nawet czasem nauczyciel go karze. Paweł  jest dobrym kolegą, uprzejmym i usłużnym. Jest bardzo uważny.","t01-tit-5":"Źli uczniowie.","t01-11-1":"11. — Za Henrykiem siedzi Jerzy . Nie jest złym chłopcem, ale jest gadatliwy, nieuważny i swawolny. Jego lekkomyślność i nieposłuszeństwo sprawiają zamęt podczas lekcji i często zasługuje na surowe upomnienie. Jego brulion  jest brudny, plami go atramentem swoim piórem , dlatego ciągle używa swojej gumki ; jego teczka  jest podarta, bo jest bardzo niedbały. Po co przynosi swój piórnik  do klasy języków żywych?","t01-11-2":"Jego sąsiad Edmund  go nie lubi. Jest wprawdzie trochę gnuśny, ale jest milczący i spokojny. Nie gada; ale zamiast słuchać, woli czytać opowiadania ze swojej czytanki.","t01-11-3":"Trzecim uczniem z tej ławki jest Ludwik . Jest pilny. Pisze na białym arkuszu papieru. Przed sobą położył swoją bibułę .","t01-12-1":"12. — Uczniowie z drugiej ławki, na lewo od nauczyciela, są bardzo młodzi. Pierwszy, mały Emil, nie umie jeszcze bardzo dobrze pisać, przynosi swoją tabliczkę , swój rysik i swoją gąbkę .","t01-12-2":"Obok niego są August i Bernard . Ten pracuje dobrze, ale jego ubranie jest bardzo zaniedbane.","t01-13-1":"13. — Za nimi siedzą trzej leniwi. Albert nie uczy się swoich lekcji. Jakub  śpi zamiast słuchać. Jego lenistwo ściąga na niego wymówki, a nawet kary. Wreszcie Krystian  jest zbyt niepoważny. Źle się sprawuje i wcale nie stara się poprawić.","t01-14-1":"14. — Jego sąsiedzi, przeciwnie, są dobrze wychowani. Ernest  lubi porządek i regularność, zawsze używa swojej linijki  i swojego ołówka . Jest eksternistą.","t01-14-2":"Franciszek  jest internistą, jest ubrany w mundurek, je i sypia w liceum. Jest dobrym kolegą.","t01-14-3":"Maurycy struga swój ołówek swoim scyzorykiem , jest bardzo staranny.","t01-14-4":"Przynosi wszystkie swoje książki, swoją gramatykę , swój notesik , a nawet podkładkę do pisania . Jego tornister  stoi na podłodze za nim.","t01-14-5":"Dwa stoły w głębi klasy zajmują dobrzy uczniowie .","t01-tit-6":"Rysunek i muzyka.","t01-15-1":"15. — W sali rysunkowej są wdzięczne modele zawieszone na ścianie i lampa  z abażurem, zawieszona u sufitu. Nauczyciel  jest bardzo cierpliwy, poprawia rysunki  uczniów i uczy ich rysować popiersie  z natury.","t01-16-1":"16. — Sala muzyczna wydaje się bardzo ciekawa. Uczy się w niej czytać nuty, solfeżować dźwięki gamy  zapisane na pięciolinii (do, re, mi, fa, sol, la, si = C. D. E. F. G. A. B.), poznawać klucze i śpiewać urocze melodie. Nuty kładzie się na pulpicie . Jeden z uczniów gra na fortepianie , a nauczyciel muzyki  wybija takt .","t01-17-1":"17. — Zaczynamy widzieć kąt warsztatu do robót ręcznych , gdzie chłopcy mogą się uczyć heblować drewno i piłować żelazo. Tego nie ma we wszystkich liceach.","t01-tit-7":"Sala nauk ścisłych.","t01-18-1":"18. — Nauczyciel matematyki uczy uczniów geometrii, arytmetyki, rachunków i systemu metrycznego. Widzimy na tablicy główne figury geometryczne: koło , kwadrat , trójkąt , linię .","t01-18-2":"Widzimy także jedno działanie, nie jest to dodawanie ani odejmowanie, ani mnożenie, jest to dzielenie .","t01-19-1":"19. — Na tablicy systemu metrycznego widzimy: metr , wagę i jej odważniki, litr , dekalitr , decylitr i metr sześcienny .","t01-19-2":"Uczniowie uczą się także nauk przyrodniczych , zoologii , botaniki , geologii i historii .","t01-19-3":"W szafie są przyrządy do fizyki  i do chemii .","t01-19-4":"Na szafie są: kula , stożek i globus .","t01-19-5":"Nad tablicami wisi mapa przedstawiająca pięć części świata: Europę , Azję , Afrykę , Amerykę () i Oceanię oraz dwa wielkie oceany, Spokojny i Atlantycki . ","t02-apar-1":"TABLICA Nr 2 Ciało ludzkie. — Przerwa. — Gry.","t02-tit-0":"Ciało ludzkie. (Prosta lekcja nauk przyrodniczych.)","t02-01-1":"1. — Główne części ciała ludzkiego to: głowa, tułów i kończyny.","t02-tit-1":"Głowa.","t02-02-1":"2. — Głowa zawiera dwie części: czaszkę, która mieści mózg i którą okrywają włosy, oraz twarz.","t02-03-1":"3. — Na naszym rysunku nie widzimy ani czaszki, ani mózgu; ale bardzo wyraźnie widzimy ważne części twarzy.","t02-04-1":"4. — Oto najpierw czoło, które wskazuje potężny umysł, myśl zawsze czynną. Skronie są bardzo swobodne. Oko jest żywe i szeroko otwarte. Gęsta brew i długie rzęsy je osłaniają.","t02-05-1":"5. — Oto dalej nos i nozdrza. Nos służy nam do wąchania i do oddychania. Po obu stronach nosa są policzki, dalej uszy. Dolną część twarzy tworzą usta i podbródek.","t02-06-1":"6. — Nie widzimy ich zbyt dobrze, bo wąsy i bokobrody zakrywają je przed nami. Ale wiemy, że usta mają dwie wargi, szczękę i żuchwę z ich zębami, oraz język. Ustami mówimy i jemy. Językiem odczuwamy smak pokarmów.","t02-07-1":"7. — Oko, ucho, nos i usta są, tak samo jak palce, narządami pięciu zmysłów: wzroku, słuchu, węchu, smaku, dotyku.","t02-08-1":"8. — Głowa jest więc jedną z najciekawszych części ciała ludzkiego.","t02-tit-2":"Tułów.","t02-09-1":"9. — Szyja łączy głowę z tułowiem. Zawiera gardło i kark.","t02-10-1":"10. — Tułów zawiera także wiele ważnych narządów. W piersi są płuca, którymi oddychamy, i serce, które jest ośrodkiem życia. Kiedy serce przestaje bić, istota żywa umiera.","t02-11-1":"11. — Żebra podtrzymują pierś.","t02-12-1":"12. — Pozostałe części tułowia to bok, plecy, barki i brzuch. Kładziemy się na boku albo na plecach, żeby spać, nosimy ciężary na naszych barkach.","t02-13-1":"13. — W brzuchu są żołądek i jelita. Służą nam do trawienia pokarmów.","t02-tit-3":"Kończyny.","t02-14-1":"14. — Mamy cztery kończyny: dwa ramiona i dwie nogi. Ramionami bierzemy, trzymamy, podnosimy, zbieramy przedmioty; nogami stoimy, chodzimy i biegamy.","t02-15-1":"15. — Bark łączy ramię z ciałem. Bardzo mocny mięsień, dwugłowy, porusza ramieniem, które łokieć łączy z przedramieniem. Nadgarstek tworzy staw dłoni, która kończy się palcami i paznokciami. Na dłoni rozróżniamy żyłę (i tętnicę), w której płynie krew.","t02-16-1":"16. — Części nogi to: udo, kolano i podkolanie, łydka, której mięso jest okryte skórą, kostka i stopa. Kości nogi są bardzo grube i bardzo mocne. Na końcu stopy są palce. Pozostałe części to podeszwa i pięta.","t02-17-1":"17. — Taki jest prawie zupełny opis ciała ludzkiego.","t02-17-2":"Uwaga. — Za pomocą wyrażenia: « boli mnie... (głowa itd.) » nauczyciel będzie mógł użyć całego tego słownictwa jeszcze raz, pod kątem dobrego lub złego stanu ciała.","t02-tit-4":"Gimnastyka. (Opowiadanie jednego z uczniów.)","t02-18-1":"18. — Żeby być giętkimi, zwinnymi i zdrowymi, musimy ćwiczyć nasze nogi i nasze ramiona. Dlatego bawimy się i uprawiamy gimnastykę.","t02-19-1":"19. — W ciągu tygodnia te dwa ćwiczenia odbywają się na dziedzińcu liceum (zobacz tablicę nr 1). Ale w czwartki i w niedziele idziemy na wielki trawnik, gdzie mamy miejsce, żeby biegać i się bawić.","t02-20-1":"20. — Nasi wychowawcy i nasi rodzice czasem nam tam towarzyszą; ale ćwiczeniami kieruje nauczyciel gimnastyki .","t02-21-1":"21. — Na trawniku, na lewo od wejścia, znajdują się przyrządy gimnastyczne , wspinamy się po drabinie , robimy przewroty na kółkach  i na trapezie , podciągamy się na rękach aż na szczyt drabinki linowej  albo liny z węzłami .","t02-22-1":"22. — Tymczasem nasi koledzy skaczą przez konia drewnianego  albo przez poręcze równoległe . Inni boksują  albo fechtują  w maskach i floretami. Wreszcie inni ćwiczą z ciężarkami .","t02-tit-5":"Gry.","t02-23-1":"23. — Wokół gimnastykujących chłopcy i dziewczynki bawią się w rozmaite gry. Dziewczynki bawią się swoją obręczą ; skaczą przez skakankę  albo zapraszają swoich braci i kuzynów na partię krokieta . Cieszą się, kiedy odbiją kulę przeciwnika w chwili, gdy myśli, że łatwo przejdzie przez bramkę!","t02-24-1":"24. — Chłopcy wolą gry bardziej siłowe. Chętnie grają w kręgle , które zręcznie przewracają kulą . Nie gardzą też zabawą bąkiem  i bilbokietem  ani nawet żabką . Ale ich ulubione gry to kulki  i piłka o ścianę , bo mur szklarni  bardzo dobrze nadaje się do odbijania lekkiej piłki.","t02-25-1":"25. — Mały Jan, idący na swoich szczudłach , jest bardzo zręczny i bardzo dobrze umie utrzymać równowagę. Obok niego kilku kolegów bawi się w chowanego  w tej szklarni i za żywopłotem. Inni wolą zgadywankę z klepnięciem  albo lotkę , która przelatuje z jednej rakiety na drugą.","t02-26-1":"26. — Pośrodku trawnika są dwa drzewa. U stóp jednego z nich siedmiu albo ośmiu chłopców urządziło partię skoku przez barki  . Nie we wszystkich krajach zna się tę grę; ale wszyscy wiedzą, czym jest skok przez plecy, w który chłopcy tym razem nie grają.","t02-tit-6":"Gry na wolnym powietrzu.","t02-27-1":"27. Ciuciubabka  też jest bardzo zabawna; dziewczynki i chłopcy na przemian zakładają sobie opaskę na oczy i chwytają niezręcznych, którzy dają się złapać.","t02-28-1":"28. — Pośrodku trawnika oto gra bardzo francuska, ale trochę gwałtowna: to niedźwiedź , o wiele głośniejszy niż tak spokojna gra w latawca  albo nawet niż angielska gra w tenisa .","t02-29-1":"29. — Ten ostatni sport jest radością starszych uczniów. Nasi nauczyciele sami chętnie go uprawiają. Wymaga wielkiej zręczności i zwinności i bardzo mi się podoba. Dziewczynkom zostawiam zabawę na huśtawce .","t02-30-1":"30. — Nie lubię innej gry angielskiej, która może stać się niebezpieczna.","t02-30-1b":"Mam na myśli piłkę nożną , która cieszy mojego starszego brata. Wolę naszego starego berka , równie zdrowego i naprawdę mniej brutalnego.","t02-tit-7":"Jazda na rowerze i gra w balon.","t02-31-1":"31. — Chętnie też objeżdżam trawnik na rowerze .","t02-32-1":"32. — W przyszłym roku nauczę się jazdy konnej . Jakże piękny jest koń, który wdzięcznie stąpa albo kłusuje i który galopem skacze przez przeszkody!","t02-33-1":"33. — Latem uczymy się pływania . Z rozkoszą nurkujemy i kąpiemy się w czystej i świeżej wodzie rzeki. Czasem na koniec puszczamy papierowy balon , który majestatycznie wznosi się w powietrze, gdy tylko napełni się ciepłym powietrzem.","t02-34-1":"34. — Jest jeszcze wiele innych gier, ale nie skończyłbym ich wyliczać, a z tego streszczenia widać, że w czwartki nie nudzimy się zbytnio na naszym pięknym trawniku.","t02-34-2":"Uwaga. — Nauczyciel łatwo uzupełni ten rozdział, opisując dokładniej każdą z najważniejszych gier.","t03-apar-1":"TABLICA Nr 3 Dzieciństwo i młodość.","t03-apar-2":"(Tablice 3 i 4 są tak zestawione, że przedstawiają w czterech scenach rodzinnych zasadnicze pojęcia o pogodzie, wieku, rodzinie, ubiorze i stanie.)","t03-tit-1":"Scena pierwsza.","t03-tit-2":"Uroczystość chrztu na wsi.","t03-tit-3":"Wiosna.","t03-c1-01-1":"1. — Jesteśmy na wiosnę, w miesiącach marcu, kwietniu albo maju, w dniach tygodnia: poniedziałek, wtorek albo środa. Jest dziesiąta rano.","t03-c1-02-1":"2. — Pogoda jest piękna, powietrze czyste. Słońce świeci. Kilka obłoczków  wznosi się na niebieskim niebie .","t03-c1-03-1":"3. — Drzewa ledwie mają liście. Smukłe topole  i wysoki platan  mają dotąd tylko pąki.","t03-c1-04-1":"4. — Jaskółki  wracają i latają z radosnym świergotem wokół iglicy  dzwonnicy , która wieńczy kościół  wsi.","t03-tit-4":"Kościół.","t03-c1-05-1":"5. — Bardzo skromny jest ten kościół ze swoim wielkim portalem  i grubym zegarem . Mała wskazówka  jest na cyfrze X, wskazuje godziny. Duża  jest na XII (w połowie); wskazuje minuty.","t03-c1-06-1":"6. — W dzwonnicy dzwony  wesoło dzwonią. Na szczycie dachu stoi mały kamienny krzyż .","t03-c1-07-1":"7. — Kościół ma nie tylko wielki portal , ma też małe drzwi boczne. Przez te drzwiczki ksiądz proboszcz , ubrany w swoją sutannę, wychodzi z zakrystii  i idzie na plebanię .","t03-c1-08-1":"8. — Obok niego oto mleczarka  ze swoim osłem . Wraca z miasta, do którego zaniosła dobre mleko dla dzieci.","t03-tit-5":"Sad.","t03-c1-09-1":"9. — Pan Kłapouchy (osioł) jest całkiem zadowolony z tego porannego biegu. Z rozkoszą wdycha powietrze przesycone wonią kwiatów , które okrywają drzewa owocowe  sąsiedniego sadu. Całkiem różowe i białe są te brzoskwinie  i morele , i budzą nadzieję dobrych zbiorów.","t03-c1-10-1":"10. — Tymczasem małe pszczoły  z ula  lecą tam brzęcząc na łup po swój słodki miód.","t03-c1-11-1":"11. — Ale co się dzieje? Oto dzieci ze wsi nadbiegają i płoszą przestraszone gęsi . To orszak wychodzi z kościoła po chrzcie syna notariusza.","t03-c1-12-1":"12. — Mały Jakub w swojej kołysce  budzi się od radosnego bicia dzwonów, a jego siostra Magdalena, która też chce zobaczyć orszak chrzestny, prosi matkę, żeby przyszła uczesać jej włosy i ubrać ją na progu domu.","t03-c1-13-1":"13. — Matka się zgadza. Wkłada swoją chustkę , swój stanik  i swój fartuch , i przychodzi usiąść na małym stołku przed drzwiami. Magdalena ma tylko swoją halkę  i swój gorsecik .","t03-c1-14-1":"14. — Jakże jest szczęśliwa! Zapomina o swoich ulubionych kwiatach, o swoich goździkach , na których siadają motyle , o swoich tulipanach , o swoich konwaliach , w doniczkach , na murze , i o swoich różach , które tworzą tak piękny żywopłot. Przygląda się bogatym strojom pań z orszaku.","t03-c1-15-1":"15. — Dzieci ze wsi niewiele zważają na stroje. Rzucają się i popychają jedno drugie, żeby dostać cukierki  albo monety . Jedno z nich płacze .","t03-c1-16-1":"16. — Drugie nadepnęło na łapę psa , który ucieka skowycząc i płoszy kurę  i jej kurczęta .","t03-tit-6":"Orszak chrzestny.","t03-c1-17-1":"17. — Przed orszakiem idzie mamka . Ma piękny czepek  z długimi czerwonymi wstążkami. Niesie noworodka  całego ubranego w koronki .","t03-c1-18-1":"18. — Za mamką idą ojciec chrzestny  i matka chrzestna . Rozdają cukierki i monety. Ojciec chrzestny ma rękawiczki  i cylinder . Matka chrzestna trzyma w ręku piękny bukiet .","t03-c1-19-1":"19. — Za nimi widzimy wuja  i ciotkę  dziecka. Ciotka ma elegancki kapelusz , wuj czarny surdut  i białą kamizelkę. Oto dalej kuzyn  i kuzynka . Ta trzyma za rękę siostrę  noworodka, małą Bertę.","t03-c1-20-1":"20. — Drugi brat  Berty idzie z tyłu. Podaje rękę krewnej . Przyjaciele  rodziny idą potem.","t03-tit-7":"Widzowie.","t03-c1-21-1":"21. — Obok orszaku oto żebrak  wsparty na swojej kuli . Prosi o jałmużnę (żebrze).","t03-c1-22-1":"22. — Z drugiej strony jest mały chłopiec bardzo grzeczny . Kłania się i mówi « dzień dobry » osobom, które zna.","t03-c1-23-1":"23. — Mieszkańcy wsi wyszli ze swoich domów, żeby zobaczyć orszak chrzestny. Widzimy wieśniaka  w swojej bawełnianej czapce, a obok wieśniaczkę . Potem staruszkę  wspartą na swojej lasce . Wreszcie młynarza  w swoim wielkim filcowym kapeluszu  i młodą wieśniaczkę obutą w drewniaki , która uczy chodzić swoje dzieciątko.","t03-c1-24-1":"24. — Ta scena jest bardzo zabawna.","t03-tit-8":"Scena druga.","t03-tit-9":"Święto publiczne.","t03-tit-10":"Gry wodne i regaty.","t03-c2-01-1":"1. — Nadeszło lato. Upalne słońce miesiąca czerwca (lipca albo sierpnia) zachęca młodych do kąpieli i wioślarstwa.","t03-c2-02-1":"2. — Na prawym brzegu rzeki wioślarze rozbierają się, żeby wziąć udział w grach wodnych i regatach.","t03-c2-03-1":"3. — Jeden z nich zdejmuje swoje buty ; rozwiązuje je (rozpina). Jego dwaj koledzy są już gotowi. Odtąd mają tylko swoją trykotową koszulkę  i kąpielówki . Rozmawiają czekając na swoich przyjaciół. Mówią o jarmarku i o święcie, które odbywa się na drugim brzegu.","t03-c2-04-1":"4. — Na ziemi, obok nich, leżą ubrania ich kolegów: para trzewików , butów , skarpetek , filcowe  i słomkowe  kapelusze i krawat .","t03-c2-05-1":"5. — Jeden z młodzieńców starannie złożył swoją marynarkę . Kładzie ją na ręczniku, w którym jego sąsiad wkrótce zawinie oba ubrania.","t03-c2-06-1":"6. — Szósty chłopiec się spóźnia. Ma jeszcze swoją czapkę  na głowie. Nie zdjął ani swojej koszuli , ani swojego kołnierzyka , ani swoich mankietów . Trzyma w ręku swoją kamizelkę  i ma jeszcze swoje spodnie  i szelki . Na pewno nie będzie gotowy na najbliższy wyścig.","t03-c2-07-1":"7. — Obok młodzieńców ścieżka, po której bokach jest wiele ostów , prowadzi na brzeg rzeki, gdzie ojciec Jakub przygotowuje wśród trzcin  ognie sztuczne , które wystrzelą wieczorem.","t03-tit-11":"Wyścig.","t03-c2-08-1":"8. — Na rzece kilka pań, osłaniając się swoimi parasolkami, przejeżdża się łodzią . Śledzą wyścig, który jest bardzo ciekawy. W każdej jolce  czterech wioślarzy  wiosłuje ze wszystkich sił, podczas gdy sternik  trzyma ster  i kieruje kruchą łodzią wioślarską. Wiosła  rytmicznie uderzają w wodę i lekkie łodzie płyną z zawrotną szybkością.","t03-c2-09-1":"9. — Kilku młodzieńców walczy obok filaru mostu o nagrodę masztu bukszprytowego . Jeden z nich ostrożnie idzie po giętkim i śliskim maszcie, żeby dosięgnąć małej chorągiewki  umocowanej na końcu. Jego nieszczęśliwy współzawodnik  wpadł do wody. Płynie, żeby wrócić na brzeg.","t03-c2-10-1":"10. — Starsi młodzieńcy urządzają turniej łodzi  obok nabrzeża . Wszystkim tym zabawom przygląda się liczna publiczność  wsparta o poręcz mostu  i stłoczona na brzegu. Kilku widzów odwraca się jednak, żeby śledzić zabawę przy maszcie z nagrodą  albo żeby podziwiać orszak burmistrza, który idzie na rozdanie nagród.","t03-c2-11-1":"11. — Najpierw oto kilku urwisów  idących przed muzykami ; potem idzie burmistrz , jego zastępcy i rada gminna miasteczka. Na końcu idą strażacy .","t03-tit-12":"Jarmark.","t03-c2-12-1":"12. — Wielu ludzi jest na placu jarmarcznym . Przychodzi się zobaczyć rozmaite budy: drewniane konie , cyrk , w którym przedstawienie już się zaczęło; bal publiczny , gdzie młodzieńcy i panny z miasta zażywają przyjemności tańca.","t03-c2-13-1":"13. — W głębi widzimy arenę , gdzie dzielny hiszpański matador walczy z rozjuszonym bykiem , potem kolejkę górską , strzelnicę , gdzie ćwiczy się w używaniu broni palnej i w strzelaniu do celu.","t03-c2-14-1":"14. — Obok oto teatr jarmarczny , w którym grywa się komedię i dramat. Całkiem blisko jest buda olbrzyma  i karła. Wzrost pierwszego wynosi dwa metry i piętnaście centymetrów; drugi jest ledwie tak duży jak dziecko.","t03-c2-15-1":"15. — Wreszcie oto wielka menażeria  ze swoimi dzikimi zwierzętami, swoim tygrysem  o potężnych pazurach, swoim lwem  o gęstej grzywie, swoimi dwiema żyrafami  i swoim słoniem , który tak zręcznie używa swojej trąby.","t03-c2-16-1":"16. — Pogromca , który tresuje te zwierzęta, stoi przy drzwiach budy. ","t04-apar-1":"TABLICA Nr 4 Wiek dojrzały i starość.","t04-tit-1":"Scena pierwsza. Uczta weselna.","t04-tit-2":"Jesień.","t04-c1-01-1":"1. — Młodzi urośli. Jeden z nich, Jan, się żeni. Jesteśmy na uczcie weselnej, która gromadzi wokół tego samego stołu rodziny małżonków.","t04-c1-02-1":"2. — Jesteśmy w jesieni, w miesiącu wrześniu. Zimny wiatr października i listopada nie ogołocił jeszcze wsi z jej zielonego listowia. Wieczorne powietrze jest ciepłe i wonne; dlatego obiad odbywa się pod werandą  przy ogrodzie.","t04-c1-03-1":"3. — Daleko, na wzgórzu , znajduje się dom rodziców Jana, elegancki zamek  ukryty w zieleni; piękne winnice, które dają wyborne wino, okrywają stok pagórka. Winiarz je uprawia i pielęgnuje.","t04-c1-04-1":"4. — Nad winnicami przelatuje stado kuropatw  przestraszonych zbliżaniem się gajowego . Ten, ze strzelbą pod pachą i z torbą myśliwską przez ramię, przeszukuje zarośla  ze swoim psem . Dogląda majątku i przeszkadza kłusownikom niszczyć zwierzynę.","t04-c1-05-1":"5. — Na zewnątrz werandy pnie się winorośl, z której zwisają gęste grona .","t04-c1-06-1":"6. — Piękne kwiaty jesienne, które zdobią stół , to chryzantemy ; ojciec  panny młodej wpiął jedną z nich w dziurkę swojego fraka.","t04-c1-07-1":"7. — Posiłek się kończy. Służący  zaczyna przynosić półmiski z deserem i wkrótce zabierze różne części zastawy, łyżki , widelce , noże , półmiski , których już nie potrzeba.","t04-tit-3":"Krewni.","t04-c1-08-1":"8. — Wszyscy wyglądają radośnie, a uśmiech, z jakim matka  pana młodego patrzy na swoje dzieci, dowodzi jej szczęścia.","t04-c1-09-1":"9. — To małżeństwo łączy dwie bogate rodziny z okolicy. Jan, mąż , jest synem wielkiego właściciela ziemskiego i staje się zięciem zdolnego przemysłowca.","t04-c1-10-1":"10. — Małżonkowie są młodzi, a jednak od dawna byli zaręczeni. Młoda kobieta , Marta, jest czarująca w swojej białej sukni przybranej kwiatem pomarańczy.","t04-c1-11-1":"11. — Jej teść  jest bardzo szczęśliwy, że ma tak miłą synową, a teściowa  Jana uśmiecha się, widząc swoją córkę tak piękną.","t04-c1-12-1":"12. — Na końcu stołu siedzą pozostali goście , krewni, przyjaciele, kuzyni, kuzynki. Marszałek stołu , z serwetą pod pachą, gorliwie ich obsługuje.","t04-tit-4":"Przyjaciele.","t04-c1-13-1":"13. — Po prawej stronie stołu oto panna , przyjaciółka młodej żony, potem brat tejże, który jest jej drużbą . Rozmawia ze swoją druhną , siostrą męża, która przez to małżeństwo staje się bratową Marty. Jest czarującą młodą osobą. Ma piękne klejnoty, naszyjnik z pereł i złotą bransoletkę.","t04-c1-14-1":"14. — Obok nich pan, który stoi i podnosi swój kieliszek, jest przyjacielem  rodziny. Jest jednym ze świadków pana młodego. Wznosi toast, pije za zdrowie młodych małżonków i życzy im długiego szczęścia. Jest ubrany w strój uroczysty, we frak, z lakierowanymi butami . Towarzyszy babce , która jest wdową.","t04-c1-15-1":"15. — Młodzieniec we fraku , z cienkim czarnym wąsem, jest szwagrem  Jana. Jest wybitnym inżynierem. Siedzi obok młodej pani  bardzo eleganckiej, starszej siostry Marty i matki ślicznej dziewczynki, która przychodzi, podając ramię swojemu kuzynowi, ofiarować kwiat i życzyć jej dobrego wieczoru. Ta pani ma bardzo piękne kolczyki i elegancki strój głowy.","t04-c1-16-1":"16. — Mały kuzyn, tak dziwny w swojej bluzie  i w swoich bufiastych spodenkach , jest bardzo godny politowania. Jest sierotą . Bardzo młodo stracił ojca i matkę. Jego wuj jest jego opiekunem  i został kawalerem, żeby wychować biedne dziecko. Jest dobrym człowiekiem. Jest trochę łysy i bardzo krótkowzroczny; używa binokli.","t04-tit-5":"Deser.","t04-c1-17-1":"17. — Za biesiadnikami, na stole nakrytym obrusem, przygotowany jest deser . W wielkiej czarze oto owoce, brzoskwinie , gruszki , jabłka , morele  i winogrona . Obok ananasy , piękne ciasto , butelki likieru  i szampan , a także stosy czystych talerzy .","t04-c1-18-1":"18. — Piwniczny  odkorkowuje butelkę  starego wina korkociągiem . Korek  wydaje się bardzo trudny do wyciągnięcia. Ten piwniczny ma serwetę  pod pachą.","t04-c1-19-1":"19. — Po obiedzie panowie pójdą do palarni, a panie pójdą się przygotować na bal.","t04-tit-6":"Scena druga. Urodziny dziadka.","t04-tit-7":"Odwiedziny.","t04-c2-01-1":"1. — Minęło dziesięć lat, rodzice Jana zestarzeli się, bardzo kochając swoje troje wnucząt, dwóch wnuków  i jedną wnuczkę . Ponieważ dzisiaj przypadają urodziny dziadka, dzieci przychodzą złożyć im dobre życzenia.","t04-c2-02-1":"2. — Mały Piotr jest jeszcze bardzo młody, ma tylko trzy lata. Widzi, jak kot  się zbliża. Chce pogłaskać jego piękne jedwabiste futro i jego długi ogon, nie zastanawia się, że pod wdzięcznymi łapami kryją się złośliwe ostre pazury, które może go podrapią.","t04-c2-03-1":"3. — Jego siostra Gabriela, która podaje mu rękę, jest o wiele poważniejsza, a Marceli ze swoim wielkim płaszczem  i skórzanym pasem  wygląda na trochę zmężniałego, mimo swoich krótkich spodenek, które pozwalają widzieć jego pończochy .","t04-c2-04-1":"4. — Ich ojciec włożył swoje grube zimowe palto  z futrzanym kołnierzem , a w swojej kieszeni  ma chustkę. Jego żona ma swój filcowy kapelusz przybrany piórami , swój żakiet , swoje boa  i swoją mufkę .","t04-c2-05-1":"5. — Jest bardzo zimno, bo panuje zima. Śnieg  padał przez cały dzień i dachy domów są całkiem białe. Wraz z nocą zimno staje się jeszcze ostrzejsze. Na niebie księżyc  i gwiazdy  świecą i przenikają ciemność.","t04-tit-8":"Choroba.","t04-c2-06-1":"6. — Biedny ślepiec , który przechodzi przez plac przed apteką , prowadzony przez swojego pudla , jest bardzo nieszczęśliwy. Justyna, służąca , przynosi z kuchni miskę  bardzo gorących ziółek hojnie osłodzonych.","t04-c2-07-1":"7. — Babka , która chce poszukać swoich okularów  na stole, żeby przeczytać receptę , którą lekarz  właśnie napisał, podnosi się ze swojego fotela, wspierając się na swojej lasce .","t04-c2-08-1":"8. — Często cierpi na niedomagania, zawroty głowy, katary, bóle zębów, jej nogi są słabe, a jej oczy nie są już bardzo dobre. Mimo to chętnie żartuje ze swojego starego lekarza, który zawsze chce jej przepisywać miksturę . Dzisiaj jest bardzo radosna, bo ma wokół siebie swoją młodą rodzinę.","t04-c2-09-1":"9. — Jest wygodnie w dobrze zamkniętym pokoju. W marmurowym kominku  płonie piękny ogień  i czujemy się szczęśliwi w łagodnym świetle lampy , którą dopiero co zapalono.","t04-tit-9":"Dziadek.","t04-c2-10-1":"10. — Nawet dziadek  zapomniał, że był chory, że jego reumatyzm przykuwa go do jego fotela  i że jeszcze wczoraj miał gorączkę i omdlenia. Nie pamięta już, że zeszłej zimy cierpiał na zapalenie płuc i że chrapliwy i męczący kaszel bardzo mu dokuczał.","t04-c2-10-2":"A jednak z wielkim trudem go wyleczono. Odtąd czuje się nieco lepiej. Ale jego noga, którą opiera na poduszce  położonej na małym taborecie , także go boli.","t04-c2-11-1":"11. — Kiedy jest starannie owinięty w swój ciepły szlafrok  z grubymi guzikami  z masy perłowej i kiedy ma obok siebie, żeby mu czytać gazetę, małą sierotkę  ubraną w biały czepek, w niebieską sukienkę  i pelerynę , nie narzeka.","t04-c2-12-1":"12. — Co roku, kiedy kalendarz  znów wskazuje datę pierwszego grudnia, niecierpliwie czeka na swoje wnuki, bo wie, że nie zapomną tej ważnej daty.","t04-c2-13-1":"13. — Ze wzruszeniem wspomina czasy bardzo dawne, kiedy sam przychodził złożyć życzenia sławnemu marszałkowi cesarskiemu, którego portret  wisi na ścianie i który jest pradziadkiem jego dzieci. ","t05-apar-1":"TABLICA Nr 5 Dom i jego budowa.","t05-tit-1":"Szczęśliwe spotkanie.","t05-01-1":"Jan. — Wuju, bardzo chciałbym wiedzieć, jak się buduje dom.","t05-01-2":"Wuj . — To bardzo łatwe, mój przyjacielu, chodź ze mną, pokażę ci ten, który pan Bernard  każe budować i w którym będę mieszkał.","t05-01-3":"Jan. — Kto więc narysował plan  tego domu?","t05-01-4":"Wuj. — Architekt ; przedstawił bardzo wyraźny rysunek, który został zatwierdzony, i przedsiębiorca  zaczął roboty.","t05-01-5":"Jan. — A kto jest przedsiębiorcą?","t05-01-6":"Wuj. — To pan Biały, ojciec twojego przyjaciela Jakuba. Kieruje robotnikami razem z panem Rudym, architektem.","t05-01-7":"No! Oto w samą porę idzie pan Biały ze swoją linijką , a pan Rudy ze swoim planem.","t05-01-8":"Dzień dobry panom. Jak się panowie miewają?","t05-01-9":"Pan Rudy. — Bardzo dobrze, dziękuję. Dzień dobry, Janie, jak urosło to dziecko!","t05-01-10":"Wuj. — Tak, doprawdy, to mały mężczyzna. Jest bardzo poważny, trzeba go objaśniać o wszystkim, co widzi. Dzisiaj chciałby wiedzieć, jak się buduje dom.","t05-tit-2":"Robotnicy.","t05-01-11":"Pan Biały. — No, chodź ze mną, mój mały, zaraz ci to wytłumaczę, bo bardzo lubię dzieci, które chcą się uczyć.","t05-01-12":"Widzisz tego robotnika, który trzyma łopatę  w ręku: to kopacz . Kopie rów , żeby położyć rury wodociągowe. Wykopał też ziemię w miejscu, gdzie stoi dom, żeby murarz wzniósł cztery mury. Część tych murów, która jest w ziemi, nazywa się fundamentami . Przestrzeń zawarta między fundamentami tworzy piwnicę . Ta piwnica ma małe okno zwane okienkiem piwnicznym , drzwi  i schodki.","t05-01-13":"Murarz  dalej budował mury, zostawiając otwory na drzwi  i okna .","t05-01-14":"Jan. — Ale tego murarza nie widzę!","t05-01-15":"P. Biały. — Teraz skończył pracować w domu. Jest obok stajni , na swoim rusztowaniu , buduje mur pralni .","t05-01-16":"Ma kielnię, koryto i pion . Ale nie zapamiętasz tych nazw.","t05-01-17":"Jan. — Owszem, bo zaraz poproszę wuja o małą kielnię i koryto, a sam zrobię pion ze sznurka.","t05-tit-3":"Materiał.","t05-01-18":"Wuj. — Ha! bardzo dobrze. Ale powiedz mi, Janie, czego trzeba, żeby zbudować dom?","t05-01-19":"Jan. — Trzeba ciosów  i zaprawy .","t05-01-20":"Wuj. — Słusznie, zobacz tego człowieka w wielkim kapeluszu, na swoim wozie . To woźnica . Codziennie przywozi tu bloki kamienne . Wyładowuje swój wóz na podwórzu, a kamieniarze  obciosują bloki i tną je swoją piłą do kamienia . Robotnik  nosi je do murarza, który je układa.","t05-01-21":"Tymczasem zarabiacz  przygotowuje zaprawę. Potrzebuje piasku , wapna  i wody . Wapno jest obok niego w worku , pomocnik murarza  przywozi mu piasek na taczce , a uczeń  stoi przy pompie . Napełnia wiadro . Zaprawa będzie wkrótce gotowa. Noszący zaprawę  bierze ją i niesie w górę po drabinie na rusztowanie, gdzie pracuje murarz, który kończy tę stronę domu.","t05-01-22":"A teraz jak się nazywa robotnik, który robi dach ?","t05-01-23":"Jan. — To dekarz .","t05-tit-4":"Dach domu.","t05-01-24":"P. Biały. — Tak, ale najpierw przychodzi cieśla .","t05-01-25":"Cieśla robi więźbę . Składa belki  kołkami . Ci robotnicy, tam w górze, w swoich szerokich aksamitnych spodniach, to cieśle. Jeden trzyma belkę, a drugi przycina kołek swoją siekierą . Ten, który jest obok komina , to dekarz. Przybija łaty na legarach i łupek  na łatach. Czasem kładzie dachówki.","t05-01-26":"Dach stajni jest kryty dachówką , dach domu jest kryty łupkiem , a dach werandy jest cynkowy .","t05-01-27":"Jan. — Czy dekarz robi też dachy cynkowe?","t05-01-28":"P. Biały. — Nie, ale blacharz  albo ołowiarz, ten, który zakłada świetlik  na dachu domu. Zakłada też rury spustowe  i rynny . Lutuje cynk i blachę. Umocował piorunochron  i chorągiewkę  na szczycie .","t05-01-29":"Jan. — Więc dom jest ukończony?","t05-tit-5":"Narzędzia.","t05-01-30":"P. Biały. — Nie całkiem. Tynkarz  buduje z cegieł  ścianki, które dzielą go na rozmaite pokoje. Powleka gipsem  sufity  i mury. Teraz robi sufit werandy . Ma, tak jak murarz, kielnię  i koryto .","t05-01-31":"Potem stolarz robi drzwi, okna, parkiety  i okiennice .","t05-01-32":"Teraz pracuje na podwórzu przy swoim warsztacie . Ma piłę  do cięcia drewna , strug , ścisk , dłuto , cyrkiel  i drewniany młotek .","t05-01-33":"Jan. — Ha! ale zabawniej jest stolarzyć niż murować. Wuju, kupisz mi warsztat, piłę i strug, bo wkrótce zrobię budę dla Medora.","t05-01-34":"Wuj. — Tak, chłopcze.","t05-01-35":"Jan. — Jakże jestem zadowolony! A kto to jest ten, który stoi obok drzwi wejściowych?","t05-tit-6":"Malowanie.","t05-01-36":"P. Biały. — To malarz . Stoi na swojej drabinie z garnkiem farby  i swoim pędzlem . Maluje drewno drzwi wejściowych, żeby się dłużej zachowało.","t05-01-37":"On też klei papiery w pokojach.","t05-01-38":"Tapicer , który jest na drabinie , na balkonie , zakłada roletę .","t05-01-39":"Robotnik stojący obok wielkiego okna to szklarz . Umocowuje szyby  kitem . Ten drugi robotnik, klęczący obok drzwi piwnicy, to ślusarz . Zakłada zamek . Jego pilnik  leży obok niego.","t05-01-40":"Jan. — Czy ten robotnik, który uderza swoim młotem  w żelastwo, to też ślusarz?","t05-01-41":"P. Biały. — Ściślej mówiąc, to kowal . Kuje żelaziwa  dla elektryka , który jest na dachu wozowni . Ma kuźnię , kowadło  i obcęgi .","t05-01-42":"Elektryk umocowuje miedziany  drut telefonu.","t05-tit-7":"Uprawa ogrodu.","t05-01-43":"Wuj. — W głębi podwórza , obok kraty  i bramy  widzisz ogrodnika . Przygotowuje ogródek . Przekopał ziemię swoim szpadlem , sieje nasiona i grabi grabiami . Potem swoją konewką  podleje grządki  i rośliny będą rosły.","t05-01-44":"Stajenny , który właśnie oporządził konia i dał mu paszę, czyści powóz  gąbką, pompką ręczną  i wiadrem wody. Potem wprowadzi go z powrotem do wozowni i zamknie drzwi grubym ryglem .","t05-01-45":"No i jesteś zadowolony, jak sądzę, miałeś dosyć objaśnień.","t05-01-46":"Jan. — Tak, wuju, ale chętnie zobaczyłbym wnętrze domu.","t05-01-47":"Wuj. — To będzie jutro. Pan Rudy wytłumaczy ci plan i wskaże ci nazwę każdego pokoju.","t05-tit-8":"Wewnętrzny układ domu.","t05-apar-2":"(Zobacz plan.)","t05-01-48":"Architekt. — Chodź, Janie, zaraz każę ci zwiedzić rozmaite części domu.","t05-01-49":"Wejdźmy na parter . Oto guzik dzwonka . Wchodzimy po trzech stopniach  ganku , przekraczamy próg  drzwi wejściowych  i oto jesteśmy u stóp schodów .","t05-01-50":"Jan. — To jest korytarz.","t05-01-51":"Architekt. — Nie, to jest przedsionek . Korytarz jest na końcu. Na prawo oto salon i jadalnia , naprzeciw jadalni jest kuchnia i pokój służbowy , potem z przodu gabinet . Weranda  ze swoimi oszklonymi drzwiami  jest obok salonu.","t05-01-52":"Zaraz wejdziemy po schodach. Trzymaj się poręczy  i licz stopnie. Jest ich czternaście. Oto sień , jesteśmy na pierwszym piętrze .","t05-tit-9":"Pierwsze piętro.","t05-01-53":"Naprzeciw schodów jest ustęp  i garderoba . Na prawo piękna sypialnia z dwoma oknami na fasadzie  domu. Na lewo jest łazienka  i pokój gościnny z wielką alkową . Obok sypialni jest pokój dziecinny . Znajduje się przy obszernym tarasie . Pod tym tarasem jest drugi ustęp , a na murze oto dzwon , który dzwoni na obiad.","t05-01-54":"Jan. — Chodźmy na drugie piętro.","t05-01-55":"Architekt. — Nie ma drugiego piętra. Pod dachem są tylko mansardy  i strych . Skończyliśmy zwiedzanie, możemy zejść z powrotem.","t05-01-56":"Jan. — Dziękuję panu, to bardzo ciekawe. Zaraz opowiem ojcu wszystko, co widziałem. ","t06-apar-1":"TABLICA Nr 6 Wnętrze domu, umeblowanie, żywienie, oświetlenie.","t06-apar-2":"Dom jest ukończony. Wuj Jana zamieszkał w swoim nowym domu, którego rozkład znamy. Teraz zobaczmy, jak go umeblował. Zwiedzimy najpierw:","t06-tit-1":"Sypialnia.","t06-c1-01-1":"1. — Przychodzimy nie w porę, bo pokojówka jest zajęta sprzątaniem pokoju.","t06-c1-02-1":"2. — Na toaletce  są tu i ówdzie rozmaite przedmioty, którymi się myjemy, czeszemy, krótko mówiąc robimy toaletę. Są to miednica  i dzbanek na wodę , szczotka do włosów , grzebień , mydło  i gąbka , wreszcie flakonik  na płyn do zębów.","t06-c1-03-1":"3. — Na podłodze, przed toaletką, oto wiadro  do zbierania brudnej wody.","t06-c1-04-1":"4. — Widzimy w przedpokoju  kilka wieszaków  i dwa parasole  w stojaku na parasole .","t06-c1-05-1":"5. — Po drugiej stronie drzwi jest szafa z lustrem , która mieści bieliznę .","t06-c1-06-1":"6. — Skorzystajmy z tego, że pokojówka  ściele łóżko , żeby obejrzeć jego rozmaite części. Rama łóżka  mieści dobry materac sprężynowy , na którym Justyna zaraz położy wełniany materac . Potem weźmie z krzeseł dwa prześcieradła  i koc . Wtedy położy u wezgłowia poduszkę wałek  i poduszkę , które są razem z pierzyną  na dywaniku przy łóżku . Używa miotełki z piór, żeby odkurzyć firanki  i baldachim  i oto część roboty skończona.","t06-c1-07-1":"7. — Potem będzie musiała trochę uporządkować stolik nocny , nakręcić budzik , przygotować lampkę nocną , zdjąć świecę , żeby wyczyścić świecznik.","t06-tit-2":"Koszyk z robótką i przybory kominkowe.","t06-c1-08-1":"8. — Koszyk z robótką  obok taboretu  także bardzo potrzebuje uporządkowania. Będzie musiała złożyć hafty , zamknąć w stoliku do roboty  naparstek, nici , igły  i nożyczki  i zamknąć kluczem  wieko stolika.","t06-c1-09-1":"9. — Na stoliku jednonożnym  pośrodku Justyna odnowi wodę w karafce . Włoży cukier do cukiernicy , wyczyści szczypce do cukru  i zabierze szczotkę do ubrania .","t06-c1-10-1":"10. — Prawa strona pokoju będzie od niej wymagała mniej pracy, bo szezlong  i jego poduszka  są na swoim właściwym miejscu, a ponieważ nie jest zimno, nic nie zostało przesunięte wśród przyborów kominka . Łopatka , szczypce , wilki kominkowe , zapora na popiół  są czyste; ekran kominkowy  nie został przesunięty, a skrzynia na drewno  jest dobrze zaopatrzona w polana .","t06-c1-11-1":"11. — Będzie jednak musiała odkurzyć zegar wahadłowy , kandelabry  i pudełka na drobiazgi , wreszcie wytrzeć lustro .","t06-c1-12-1":"12. — Co do kołyski  dzieciątka (bobasa ), ta jest już gotowa.","t06-tit-3":"Salon.","t06-c2-01-1":"1. — Teraz oto salon. To bardzo piękny pokój. Kominek, który znajduje się w prawym rogu, jest ozdobiony delikatną statuetką , dwoma pięknymi wazonami  i udrapowany aksamitnym lambrekinem  .","t06-c2-02-1":"2. — Żeby przeszkodzić iskrom z paleniska zapalić dywan, postawiono przed paleniskiem miedzianą osłonę przeciw iskrom .","t06-c2-03-1":"3. — Obok elegancki pański sekretarzyk  jest otwarty. Na nim pani domu  pisze swoje listy.","t06-c2-04-1":"4. — Okno jest przybrane firankami  z podwiązaniami  zaczepionymi o haczyki  i materiałowymi portierami udrapowanymi u góry .","t06-c2-05-1":"5. — We wnęce okna osłona doniczki  mieści zieloną roślinę , wspaniałą palmę, której liście rozciągają się prawie aż do lampy naftowej .","t06-c2-06-1":"6. — Abażur  lampy przygotowała Maria, czarująca panienka , która siedzi przy fortepianie . Siedząc bardzo prosto na taborecie , uczy się utworu. Jest bardzo zdolna i staranna, jak dowodzi jej szafka na nuty , która jest doskonale uporządkowana.","t06-tit-4":"Urwis.","t06-c2-07-1":"7. — Jej brat, Paweł, szuka książki  w biblioteczce . Jest młodzieńcem , ruchliwym i nieznośnym. Czepiając się biblioteczki, żeby dosięgnąć książki, która jest za wysoko, ryzykuje strąceniem popiersia , które stoi na górze.","t06-c2-08-1":"8. — Korzysta z tego, żeby zrobić to głupstwo, że jego matka jest zajęta rozmową z przyjaciółką, damą , która przyjechała spędzić kilka dni w jej domu. Matka siedzi na kanapie  obok fotela , a jej przyjaciółka jest na siedzeniu , z którego widać tylko oparcie .","t06-c2-09-1":"9. — Wielka rama  wisząca na ścianie mieści portret  krewnej. W albumie  położonym na stole zebrane są fotografie  pozostałych członków rodziny. Dzieci właśnie go przeglądały, bo krzesła  są jeszcze skupione wokół stołu.","t06-c2-10-1":"10. — Chińska waza  z porcelany, która stoi obok noża do papieru , została podarowana Marii na jej imieniny, a parawan , który zdobi kąt pokoju, przywiózł z Chin jej wuj.","t06-c2-11-1":"11. — Rozweselony pięknymi obrazami  zawieszonymi na ścianie , oświetlony żyrandolem , którego lampy elektryczne  wieczorem świecą radośnie, ten salon wygląda bardzo przyjemnie. Miękki dywan  rozłożony na parkiecie i tak dogodny dzwonek elektryczny  dopełniają jego wygody.","t06-tit-5":"Jadalnia.","t06-c3-01-1":"1. — Zadzwonił dzwon na obiad. Cała rodzina, oprócz Marii, jest zebrana wokół stołu. Jadalnia jest przyjemnie ogrzana przez wyborny piec  fajansowy, z cienką rurą .","t06-c3-02-1":"2. — Ten pokój nie ma wielu mebli. Wzdłuż ściany wisi, nad stołkiem , ozdobna fontanna . Całkiem blisko jest kredens , na którym kładzie się zimne potrawy, dania deserowe i rozmaite przybory stołowe, których nie potrzeba od razu.","t06-c3-03-1":"3. — Tak widzimy na górnej półce pieczonego kurczaka , rybę  i czarę  z owocami . Niżej oto ser , chleb , stojak na flakony , który mieści wszystko, czego trzeba do przyprawienia sałaty: oliwę, ocet, sól  i pieprz . Wreszcie na dolnej półce jest ciasto  obok musztardniczki .","t06-c3-04-1":"4. — Zegar jadalny, który nazywa się zegarem ściennym , ma bardzo osobliwy kształt. Jest wprawiony w drewnianą ramę, która mieści ponadto barometr  i termometr .","t06-tit-6":"Podawanie obiadu.","t06-c3-05-1":"5. — Na wszystkich ścianach pokoju jest położona boazeria  z woskowanego dębu. Materiałowa portiera  dosyć szczelnie zamyka drzwi, którymi wchodzi się na werandę. Tam rodzina pójdzie pić kawę po obiedzie. Już filiżanki  i spodki  są gotowe na kredensie na naczynia .","t06-c3-06-1":"6. — Nad stołem jest umocowana do sufitu lampa wisząca , której bardzo jasna lampa wieczorem oświetla całą jadalnię.","t06-c3-07-1":"7. — Teraz obejrzyjmy sam stół jadalny . Kiedy rodzina weszła, nakrycie było gotowe. Na obrusie  był położony, na miejscu każdego biesiadnika, talerz , serwetka , łyżka , widelec , nóż  i szklanka . Były też butelki  na wino i karafka  na wodę.","t06-c3-08-1":"8. — Służący  przyniósł najpierw wazę , w której jeszcze paruje trochę zupy. Teraz podaje pierwsze danie , danie mięsne. Potem poda te, które już nazwaliśmy, wreszcie po deserze skorzysta z tego, że jego państwo przejdą na werandę, żeby zabrać przybory stołowe i uporządkować jadalnię.","t06-c3-08-2":"Uwaga. — Słowa potoczne odnoszące się do żywności są tu wskazane bardzo skrótowo. Lista będzie uzupełniona na dwóch tablicach « Hotel » (nr 13) i « Targ » (nr 15).","t06-tit-7":"Kuchnia.","t06-c4-01-1":"1. — W kuchni, na którą zaczynamy patrzeć przez uchylone drzwi, widzimy malowniczy nieporządek. Przed paleniskiem , w którym trzeszczy ogień , ustawiony jest rożen . Piękna pieczeń  jest nadziana na rożen  i dopieka się.","t06-c4-02-1":"2. — Dmuchawka  i szufelka do węgla , których dopiero co użyto, zostały na podłodze, tak samo jak polana .","t06-c4-03-1":"3. — Wierzch kominka jest uporządkowany; latarnia , pudełko na zapałki , w którym są zapałki , świecznik  i lichtarz  ze świecą  są na swoim miejscu. Ale wielkie wiadro na węgiel , pełne węgla , które kucharka  dopiero co napełniła w piwnicy, zostało pośrodku kuchni.","t06-c4-04-1":"4. — Doprawdy, biedna kobieta musi się spieszyć, żeby obiad był gotowy w porę. Teraz jest przy kuchni  i miesza sos , którego nie należy za bardzo przypalić.","t06-c4-05-1":"5. — W piekarniku  piecze się ciasto, które przygotowała na podwieczorek dla dzieci. Nad kuchnią wisi warząchew  i cedzak .","t06-tit-8":"Naczynia.","t06-c4-06-1":"6. — Naczynia kuchenne , zawieszone w głębi pokoju, są bardzo czyste. Piękne miedziane rondle , garnek na mleko , sitko  i tarka  zostały starannie wyczyszczone.","t06-c4-07-1":"7. — Solniczka  stoi na kredensie obok dzbanka na herbatę  i butli na oliwę . Szuflada  zapewne mieści sztućce i noże kuchenne.","t06-c4-08-1":"8. — Miotła  i miotełka z piór  są w kącie. Kucharka dopiero co używała kloca drewnianego , zostawiła go obok okna.","t06-c4-09-1":"9. — Ręcznik  wisi na ścianie, obok lejka . W tej części kuchni odłożone są ruszt , tasak  i deska do siekania . Dalej, nad tasakiem, na półce , są garnki , garnek do gotowania  ze swoją pokrywką  i kociołek . Patelnia  wisi obok.","t06-c4-10-1":"10. — Tylko miedziany kran  rzuca blask w tym kącie. Zlew , na którym stoi gruby dzban , jest zapewne bardzo wygodny ze swoją małą szafką, w której przechowuje się beczułkę octu  zaopatrzoną w swój kranik , pudło na odpadki  i brudne talerze .","t06-tit-9":"Inne przedmioty umieszczone w kuchni.","t06-c4-11-1":"11. — Balia , w której myje się warzywa , i żeliwny kocioł  postawiony na posadzce  mają zapewne także swoje miejsce w tej szafce.","t06-c4-12-1":"12. — Kucharce z pewnością nie brakuje pieców, bo oto jeszcze, na rogu stołu, kuchenka gazowa , na której grzeje się woda w małym rondlu. Para , która z niego ucieka, wskazuje nam, że zapewne się gotuje. Prawdopodobnie ta woda posłuży do kawy, bo oto na drugim końcu stołu dzbanek do kawy  i młynek do kawy .","t06-c4-13-1":"13. — Kuchenka jest połączona z palnikiem gazowym  długim wężykiem gumowym .","t06-c4-14-1":"14. — Posługaczka , która przychodzi pomagać kucharce, przygotowuje warzywa na obiad. Kiedy zostaną oczyszczone i umyte, położy je w misce , czekając na godzinę ich gotowania.","t06-tit-10":"Łazienka. (Pokój kąpielowy.)","t06-c5-01-1":"1. — Pozostaje nam do zrobienia tylko jedna niedyskrecja, żeby poznać główne pokoje mieszkania: zobaczyć urządzenie łazienki. To nie zabierze dużo czasu, bo nie jest wielka, i szybko dowiemy się, że wanna  ma dobry piecyk kąpielowy , że mydelniczka  jest w zasięgu ręki kąpiącego się i że wieszak na ręczniki  z pewnością pozwoli łatwo wysuszyć ręczniki .","t06-c5-02-1":"2. — Ten pokój ma ściany pokryte kafelkami , które pozwoliły zainstalować natrysk  bez żadnej obawy, że woda, która rozpryskuje się przy jego używaniu, uszkodzi mury. Cynkowa miednica , która służy do kąpieli nóg, uzupełnia umeblowanie. ","t07-apar-1":"SERIA DRUGA TABLICA Nr 7","t07-tit-1":"Scena pierwsza.","t07-tit-2":"Wieś zimą.","t07-c1-01-1":"1. — Podczas ferii noworocznych towarzyszyłem ojcu do Nowego Miasta, wioski, gdzie musiał załatwić kilka spraw handlowych.","t07-c1-02-1":"2. — Jechaliśmy dyliżansem , który kursuje między miastem a tym miasteczkiem; ale ponieważ było bardzo zimno, ta podróż w mało wygodnym pojeździe nie była zbyt przyjemna.","t07-c1-03-1":"3. — Dlatego poczuliśmy prawdziwą przyjemność, kiedy zobaczyliśmy, jak woźnica zatrzymuje swój wóz na placu, przed zajazdem  pod Białym Niedźwiedziem. Oberżysta  czekał na nas na progu swojego domu, spokojnie paląc swoją fajkę.","t07-c1-03-2":"Zaprosił nas do środka i nie dałem się prosić, żeby usiąść przed ogniem z chrustu, który trzeszczał w palenisku. Wtedy bardzo drwiłem z ostrego wiatru północnego, który skrzypiał starym szyldem  i unosił czarnymi wirami dym  wychodzący z komina.","t07-c1-04-1":"4. — Była pora śniadania. Nie czekając dłużej, dobrze zjedliśmy prosty, ale smaczny posiłek, który nam podano .","t07-tit-3":"Kilka odwiedzin.","t07-c1-05-1":"5. — Po śniadaniu towarzyszyłem ojcu, który jest agentem ubezpieczeniowym, do jego klientów. Najpierw odwiedziliśmy kowala , który mieszka obok zajazdu. Był zajęty podkuwaniem konia. Podziwiałem siłę jego pomocnika, który mocno trzymał na swoim skórzanym fartuchu kopyto konia, podczas gdy kowal umocowywał podkowę  mocnymi uderzeniami młota.","t07-c1-06-1":"6. — Potem poszliśmy do szewca  ze wsi, starego Jakuba. Chociaż ma za szyld przepiękny but, zadowala się przyszywaniem podeszew do starych dziurawych butów.","t07-c1-06-2":"Starzec powiedział nam ze śmiechem: « W mieście byłem \"szewcem\" i nie miałem klientów. Tutaj jestem \"łataczem butów\" i roboty jest dużo. »","t07-c1-07-1":"7. — Mówił nam o swoim sąsiedzie golibrodzie , z którego klienci nie są zadowoleni. Jego brzytwy są zawsze wyszczerbione, a jego nożyce nigdy dobrze nie strzygą. Ale ponieważ jest jedynym golibrodą we wsi, trzeba rzecz jasna dać się golić i strzyc jemu. Zresztą jest skąpym i nieuprzejmym człowiekiem.","t07-c1-08-1":"8. — Na szczęście pozostali sąsiedzi nie są do niego podobni. Na przykład kołodziej  jest dobrym człowiekiem, pracowitym i usłużnym. To przyjemność dać mu naprawić wóz. Jego robota jest zawsze wykończona.","t07-c1-09-1":"9. — Stary Jakub nie skarżył się też na rymarza , któremu czasem pomaga zszywać uprzęże, kiedy robota jest pilna.","t07-c1-09-2":"Mój ojciec zapytał go o rodzinę: « Wszyscy mają się dobrze. Moja wnuczka jest w szkole . Jej nauczycielka  jest z niej bardzo zadowolona, jest dobrą uczennicą . Nie jest podobna do mojego niedobrego syna; on myśli tylko o zabawie. Nauczyciel  niczego nie zdoła go nauczyć. »","t07-tit-4":"Wiejskie pogawędki.","t07-c1-10-1":"10. — Starzec opowiedział nam potem nowiny ze wsi. Ma się zbudować nową szkołę, bo ta mieszcząca się w domu gminnym stała się za mała. Zresztą to łatwe, bo wystarczy kupić część ogrodu młynarza. To będzie bardzo korzystne dla biedaka. Z powodu zimna kamienie młyńskie młyna  nie mogą już mleć zboża, bo koło  zostało zatrzymane przez zamarznięty lód  strumienia .","t07-c1-11-1":"11. — « Co do budowli, czy widział pan nasz nowy kościół ? Jest bardzo malowniczy pod swoim śnieżnym płaszczem. Wrony , które nie poznają już swojej starej dzwonnicy, smutno siadają na wielkim drzewie cmentarza . »","t07-c1-12-1":"12. — Ta myśl o cmentarzu przypomniała szewcowi osoby, które mój ojciec znał i które umarły w zeszłym roku. « Ile grobów , mój dobry panie, przybyło do innych, pod cyprysem ! Śmierć skosiła naszego starego notariusza. Wszyscy mieszkańcy wsi byli na jego pogrzebie. »","t07-c1-13-1":"13. — « Oto jego następca, który jeździ na łyżwach po strumieniu. Właśnie przyszedł dać mi naprawić rzemień swojej łyżwy , który się urwał. »","t07-c1-14-1":"14. — « Oto także na brzegu strumienia nowy strażnik polny . To były żandarm, który przeraża urwisów ze wsi. Uciekają, gdy tylko zobaczą jego getry  i jego kepi . »","t07-c1-15-1":"15. — « Ha! oto stary Józef, który wiezie wózek z wiązkami drewna  dla piekarza. — To prawda, powiedział mój ojciec, poznaję jego zaprzęg mułów . Muszę z nim pomówić, skorzystam z okazji. Do widzenia, ojcze Jakubie. »","t07-c1-16-1":"16. — Właśnie kiedy wyszliśmy, dzieci ze wsi opuściły szkołę i biegnąc rzuciły się na ślizgawkę  z ryzykiem upadku i złamania sobie ręki przy upadku . Jedno z nich wzięło swoje sanki  u kołodzieja, posadziło w nich jednego z kolegów i ruszyło biegiem.","t07-c1-17-1":"17. — Inne rzuciły się na zaspę śnieżną  obok mostu  i zaczęły bombardować bałwana , którego ulepiły poprzedniego dnia i któremu włożyły kapelusz, fajkę i tornister przez ramię.","t07-c1-18-1":"18. — Mało dbają o mroźny wiatr i zimno. Większość nie ma nawet szalika , a żeby się rozgrzać po walce na śnieżne kule , wystarczy im garść bardzo gorących kasztanów  kupionych u starej przekupki Jakubowej, która drży z zimna pod swoją zbyt cienką chustą .","t07-tit-5":"Scena druga.","t07-tit-6":"Zagroda wiejska wiosną.","t07-c2-01-1":"1. — Mimo wszystkich przyjemności zimy z głęboką radością witamy powrót wiosny.","t07-c2-01-2":"Jakże radosny obraz przedstawia podwórze gospodarskie wieczorem, w miesiącu maju!","t07-c2-02-1":"2. — Na widnokręgu słońce  powoli się kładzie, zalewając wieś  swoimi purpurowymi promieniami . Pilny oracz  spieszy się zaorać swoje pole .","t07-c2-02-2":"Swoim pługiem  zaprzężonym do silnego konia  kreśli bruzdę , w którą siewca  pełną garścią rzuci ziarno, które wyda złote kłosy.","t07-c2-03-1":"3. — Kosiarze  zaopatrzeni w swoje kosy skosili trawę na łące, przewracacze siana wysuszyli siano  obracając je widłami  i grabiami, i oto wracają.","t07-c2-03-2":"Jedni idą przed ciężkim wozem ciągnionym przez woły; niosą swoje narzędzie na ramieniu. Inni, bardziej leniwi, wygodnie ułożyli się na pachnącym sianie.","t07-c2-04-1":"4. — Przechodząc pozdrawiają przyjaźnie ogrodnika  zajętego w sadzie  przycinaniem drzew owocowych i szczepieniem grusz . Śliwy  zaczynają kwitnąć, a w dobrze nawiezionym ogrodzie warzywnym  warzywa, kapusty i sałaty już się dobrze mają.","t07-c2-04-2":"Na murku piękny paw  rozkłada ogon, żeby dać podziwiać jego przepiękne pióra.","t07-tit-7":"Podwórze gospodarskie.","t07-c2-05-1":"5. — Drzwi stajni  są otwarte i widać drabinę na siano i ściółkę  klaczy , którą stajenny  właśnie wyprzągł. Źrebię , tak zabawne ze swoimi długimi nogami, idzie za matką podskakując.","t07-c2-06-1":"6. — Obok studni  krowy  idą pić do drewnianego koryta , które służy im za poidło. Cielę  korzysta ze sposobności, żeby possać, a byk , wąchając dobry zapach paszy, radośnie ryczy i dumnie podnosi głowę z potężnymi rogami .","t07-c2-07-1":"7. — Wszyscy pracują. Służąca  trzyma w ręku sznur  studni. Czerpie wodę wiadrem , żeby napoić bydło. Obok stodoły  mężczyzna grabi słomę, a przed drzwiami domu  stara prządka  swoim kołowrotkiem i swoją kądzielą przędzie len albo konopie jak za dawnych czasów.","t07-tit-8":"Gospodarz.","t07-c2-08-1":"8. — Gospodarz  kieruje wszystkimi tymi robotami i daje wskazówki swoim parobkom. Zaleca schować pod dach bronę  i motykę , o których zapomniano obok budy  psa .","t07-c2-09-1":"9. — Jego wołania płoszą gołębia , który z całych skrzydeł leci do gołębnika , i kury , które spieszą wrócić do kurnika .","t07-c2-10-1":"10. — Przed owczarnią  oto stary pasterz , który przyprowadza z powrotem swoją trzodę . Trzymając swój kij pasterski , którego nigdy mu nie brakuje, tak samo jak jego wypłowiałej bluzy , prowadzi do obory barany , owce , jagnięta , kozy  i koźlęta . Jego wierny pies  Argus idzie ostatni i swoim szczekaniem przynagla ociągających się.","t07-c2-11-1":"11. — Cały ten hałas i ruch nie mącą spokoju dobrej mlecznej krowy , która pobrzękuje swoim dzwonkiem , podczas gdy doi się ją przed drzwiami obory .","t07-c2-12-1":"12. Zdaje się rozumieć, że musi dać swoje mleko, żeby gospodyni  mogła przygotować masło w maselnicy  albo wyborne sery , które ociekają z deski położonej na kadzi .","t07-c2-13-1":"13. — Cała mleczarnia  jest utrzymywana bardzo czysto przez parobka , który właśnie umył garnki na mleko  w wielkim wiadrze, które niesie w ręku.","t07-tit-9":"Podwórze drobiu.","t07-c2-14-1":"14. — W swoich grubych drewniakach chodzi trochę ciężko i tak płoszy indyka , kaczki , kaczory  i gęsi , które szeroko otwierają swoje dzioby  i niespokojnie krzyczą.","t07-c2-14-2":"Kogut , bardziej wojowniczy, podnosi swój czerwony grzebień , potrząsa piórami swojego ogona  i wydaje dźwięczne « kukuryku ».","t07-c2-15-1":"15. — Kwoka  grzebie na gnoju  ze swoimi kurczętami . Prosię  ucieka do swojej matki, ogromnej świni , którą widzimy obok chlewu.","t07-c2-16-1":"16. — W swoich przegrodach króliki  chciwie jedzą delikatną trawę , którą przynosi im córka gospodarza. Janina bardzo lubi swoje króliki i codziennie, zebrawszy świeże jajka  w kurniku, przychodzi odwiedzić swoich przyjaciół. ","t08-apar-1":"TABLICA Nr 8 Scena pierwsza. Żniwa . — Widoki wsi.","t08-c1-01-1":"1. — Wraz z latem raz jeszcze zmienił się widok wsi. Ziarno powierzone bruździe wykiełkowało; zielona roślinka wyszła z ziemi i wypuściła kłos. Ziarno się tworzyło, potem dojrzewało, a odtąd trzeba je już tylko zebrać.","t08-c1-02-1":"2. — Kwiaty polne są rozwinięte. Chabry , maki  i naparstnice  mieszają z jednostajnym odcieniem pól zbożowych wesoły kontrast swoich świeżych koron.","t08-c1-03-1":"3. — Drzewa owocowe okryły się liśćmi; owoc dojrzał. Mała czereśnia  obfituje w piękne czereśnie , które dzieci z wielką przyjemnością zbierają i jedzą.","t08-c1-04-1":"4. — Odtąd bydło może spędzać cały dzień na wolnym powietrzu.","t08-c1-04-2":"Jagnięta  urosły i stały się pięknymi owcami  i pięknymi baranami  o gęstym wełnianym runie. Spokojnie skubią trawę pastwiska  upstrzonego stokrotkami.","t08-c1-04-3":"Wkrótce zacznie się strzyc te zwierzęta, żeby mieć ich wełnę, z której wyrabia się sukno na nasze ubrania.","t08-tit-2":"Pasterz.","t08-c1-05-1":"5. — Pasterz  zdaje się mało na nie zważać. Dba tylko o burzę, która przechodzi na widnokręgu, a juhas , który przykłada lirę korbową  do warg, wydaje się jeszcze mniej zatroskany.","t08-c1-06-1":"6. — Upał jest przytłaczający; bo pies  też przychodzi ugasić pragnienie; chłepcze świeżą wodę strumienia  i płoszy biedną żabkę , która przycupnęła w nadbrzeżnych trawach. Ta skacze w czystą wodę, gdzie kwitną grzybienie .","t08-c1-07-1":"7. — Pliszka  kąpie się przy źródełku , które tryska między dwiema skałkami, i chowa się pod ciernistymi krzewami  i krzakami głogu .","t08-tit-3":"Żniwa.","t08-c1-08-1":"8. — Dla wiejskich dzieci żniwa są bardzo zabawną porą. Radośnie koziołkują  na stertach słomy , pomagają żniwiarzom  i podczas gdy ci koszą pole zbożowe  swoimi kosami  dobrze naostrzonymi osełką , one zbierają zboże i wiążą je w snopy  albo w wiązki .","t08-c1-09-1":"9. — Czasem pozwala się największym z nich ciąć sierpem  złote źdźbła , które niosą ciężkie kłosy  pełne ziarna; a najmniejsze, pilnując bydła , które pasie się na pastwisku  w cieniu wielkiej lipy , chwytają swoją siatką  piękne motyle.","t08-c1-09-2":"Niektóre nawet wspinają się na wóz , żeby układać snopy, które podaje się im widłami .","t08-c1-10-1":"10. — Na całej równinie , gdzie wzlatują skowronki , panuje ożywienie. Wszyscy są zajęci żniwami. Ale podczas gdy biedni nadal używają dawnych narzędzi, kos, sierpów i cepów , bogaci właściciele każą kosić swoje zboże albo swoje żyto  żniwiarką . Potem, nie musząc znosić snopów do stodoły, robi się wielkie sterty snopów .","t08-c1-11-1":"11. — Wtedy przywozi się młockarnię , którą lokomobila  porusza pasem transmisyjnym , i tak ziarno oddziela się od słomy, nie opuszczając pola, na którym zostało zasiane.","t08-tit-4":"Burza.","t08-c1-12-1":"12. — Często nawałnice  zdarzają się w porze żniw. Najpierw z daleka słychać pomruki grzmotu; wichura z zachodu  zaczyna dąć i, dysząc, zgina najgrubsze drzewa lasku . Czarne chmurzyska  szturmują niebo; przecinają je oślepiające zygzaki błyskawicy . Deszcz, a czasem grad zaczynają padać, przygniatając plony gotowe do skoszenia.","t08-c1-13-1":"13. — Często piorun podpala budowlę. Tak w zeszłym roku dach wiatraka  obrócił się w popiół, a dwa jego skrzydła  zostały strzaskane.","t08-c1-14-1":"14. — Po kilku godzinach spokój się odradza. Lśniąca tęcza  pojawia się na widnokręgu, a przyroda podejmuje swoje życie przerwane na kilka chwil. Wieśniacy, którzy schronili się w szałasach , znów zabierają się do pracy i dzielnie starają się naprawić szkody, które właśnie ponieśli.","t08-tit-5":"Scena druga.","t08-tit-6":"Polowanie. — Winobranie. — Rybołówstwo.","t08-c2-01-1":"1. — Około końca sierpnia albo w połowie września, zależnie od okolic, przypada otwarcie polowania. Ledwie pierwsze promienie słońca wywabiły jaszczurki  z ich nory, kiedy myśliwy  wyrusza w drogę ze swoimi psami .","t08-c2-02-1":"2. — Włożył swój mocny strój myśliwski  z grubego sukna, obuł się w skórzane getry, w których zdoła chodzić po wilgotnej trawie, gdzie kryją się ropuchy ; wziął swoją strzelbę  i swoją torbę myśliwską , i oto rusza.","t08-c2-03-1":"3. — Zapał pościgu prowadzi go w środek winnicy, gdzie winobranie jest w pełnym ruchu. Dzieci winiarza, które zwykle pilnują kóz na drodze, dziś pozwalają im paść się na chybił trafił, a przywiązawszy do palika starego kozła , który nie omieszkałby skorzystać ze swojej wolności, żeby uciec, one z kolei przypisują sobie udział w przyjemności. Jedno chwyta kiść winogron w koszu do zbioru  i bawi się wyciskaniem soku  do kubka , żeby zrobić moszcz (wino niesfermentowane). Drugie stroi sobie głowę wieńcem z liści , który dopiero co uplotło. Obok nich bezwstydne wróble  przylatują nawet przed prasę, żeby kraść winogrona.","t08-c2-04-1":"4. — Podczas gdy dzieci się bawią, mężczyźni pracują. Winobrańcy  znoszą winogrona do piwnicy w koszach na plecach ; bednarz  naprawia beczki , sprawdza, czy klepki  i dna  są w dobrym stanie, i wymienia pęknięte obręcze . Pracował też przy kadziach , do których wsypuje się winogrona , żeby je poddać fermentacji.","t08-c2-05-1":"5. — Kiedy fermentacja się skończy, ściąga się wino, a resztki kładzie się na prasie  i stopniowo dociskając wielką śrubą , wyciska się sok, który spływa do kadzi , i jeszcze otrzymuje się wino .","t08-tit-8":"Piwo i jabłecznik.","t08-c2-06-1":"6. — Po murze piwnicy  pnie się gałąź chmielu . Tam jest to tylko roślina ozdobna, ale w niektórych krajach, gdzie winorośl jest bardzo rzadka, chmiel uprawia się, żeby wyrabiać piwo.","t08-c2-07-1":"7. — Mała jabłoń  jest obładowana jabłkami, które, kiedy dojrzeją, dadzą wyborny jabłecznik. W swojej klatce  kanarek  i szczygieł  patrzą zazdrosnym okiem na wróble, które swobodnie dokazują.","t08-c2-08-1":"8. — Jak okiem sięgnąć, na stoku wzgórz ustawione są tyczki winne , które podtrzymują przepiękne krzewy winne , obwieszone ciężkimi kiściami.","t08-c2-08-2":"Przez cały rok winiarz  pracował, żeby doglądać swojej winnicy , a teraz jest wynagrodzony za swój trud pięknym zbiorem. Winobranki  napełniają kadzie postawione na wozie ciągnionym przez muły , i wszyscy są radośni.","t08-tit-9":"Rybołówstwo.","t08-c2-09-1":"9. — Tak samo jest z wędkarzami , którzy od rana przyszli usadowić się na brzegu wody ze swoimi wędkami .","t08-c2-09-2":"Ryba  chwyta haczyk, gdy tylko zanurzą swoją żyłkę  w wodzie, i ledwie mają czas odnowić przynętę, kiedy nowa ofiara trzepocze na końcu żyłki.","t08-c2-09-3":"Jednak rybak z siecią , który ze swojej łodzi  rzuca sieć w środek rzeki , łowi więcej ryb.","t08-c2-10-1":"10. — Jesień jest porą dobrych przechadzek: pieszo, konno , na rowerze , samochodem . Drogi  są czyste i korzysta się z ostatnich pięknych dni, bo oto już jaskółki  zbierają się na dachach, żeby odlecieć z całych skrzydeł ku cieplejszym krajom. Listowie starego orzecha  żółknie, orzechy spadają, a wysokie drzewa ustawione w grupie jak bukiet  na wzniesieniu  wkrótce stracą liście.","t08-c2-11-1":"11. — Słońce  wstaje później, dni się skracają, dość szczypiące zimno zaczyna być odczuwane rankiem, i oto już stada słonek  opuszczają nasze niegościnne strefy. ","t09-apar-1":"TABLICA Nr 9","t09-tit-1":"Scena pierwsza.","t09-tit-2":"Góry. — Uzdrowisko.","t09-c1-01-1":"1. — Od ośmiu dni jestem w Pratz. Nie potrafię wyrazić całego podziwu, jaki poczułem, kiedy stanąłem przed cudownym łańcuchem górskim  Pirenejów, którego grzbiet  rysuje się na błękitnym niebie jak olbrzymi feston.","t09-c1-02-1":"2. — Nie wyobrażałem sobie, że pirenejskie szczyty  osiągają tak wielką wysokość, i stałem oszołomiony wobec przepięknych lodowców  i ośnieżonych turni , po których staczają się tak straszliwe lawiny.","t09-tit-3":"Krajobraz górski.","t09-c1-03-1":"3. — Już nazajutrz po przyjeździe poszedłem do starego wygasłego wulkanu , który jest blisko Pratz. Na jałowych i ogołoconych brzegach krateru widać jeszcze dobrze ślady przejścia lawy, która płynęła przed wieloma wiekami po zboczu góry . Udało mi się znaleźć na jednym ze stoków kilka odłamków tej lawy.","t09-c1-04-1":"4. — Pratz leży na granicy, a twierdza , która broni przełęczy  oddzielającej Francję od Hiszpanii, całkiem przypomina te stare zamki znad Renu, które zdają się wypatrywać łupu ze szczytu swojej skały.","t09-c1-05-1":"5. — Ogromny orzeł , który ma swoje gniazdo niedaleko fortu , często przyciąga moją uwagę. Ten ptak drapieżny, którego dziób jest silny, często przynosi swoim małym jagnię albo koźlę, które trzyma w swoich szponach. Tak wielkie są jego skrzydła, że potrafi długo szybować ze swoim ciężkim brzemieniem.","t09-tit-4":"Wycieczkowicz.","t09-c1-06-1":"6. — Najprzyjemniejszą przechadzką jest tam wycieczka do wodospadu  w «Kau». Wodospad spada wirując, a potem znika jako piękny strumyk w lesie jodłowym  położonym na zachód od miasta. Wspięliśmy się przez ten las aż do obserwatorium meteorologicznego , a ze szczytu punktu widokowego dostrzegliśmy całą panoramę okolicy. Krajobraz jest cudowny, a przyroda zdaje się szczodrze obdarzać ten kraj wszystkimi skarbami, którymi rozporządza.","t09-c1-07-1":"7. — Aby zejść, skorzystaliśmy z kolejki linowej  i zatrzymaliśmy się na małej stacji blisko ruin  starego zamku feudalnego, zamieszkiwanego niegdyś przez panów na Pratz.","t09-c1-08-1":"8. — Biedny zamek! Co też pewnie myśli, widząc w dole zalotne uzdrowisko , które jest teraz modnym zdrojem termalnym?","t09-c1-08-2":"Klimat jest tak przyjemny, woda mineralna tak skuteczna, że kuracja stosowana w sanatorium  jest prawdziwą przyjemnością.","t09-tit-5":"Przyjemne miasto zdrojowe.","t09-c1-09-1":"9. — Zresztą zrobiono wszystko, żeby uprzyjemnić pobyt. Wielki wiadukt  zbudowano, aby umożliwić kolej żelazną; park  zakładu zdrojowego, w którym się koncertuje, urządzono w uroczy sposób. Kilka wdzięcznych «willi»  zbudowano wokół kasyna , a bardzo dobrze utrzymana szosa  znacznie ułatwia komunikację.","t09-c1-10-1":"10. — Zwykła skarpa  oddziela drogę  od właściwej doliny , na której dnie leży wdzięczne małe jezioro , zasilające przejrzysty strumień .","t09-c1-11-1":"11. — Po drugiej stronie doliny eksploatuje się kopalnię żelaza . Wiele razy chodziłem patrzeć, jak górnicy zjeżdżają do szybu, a nawet wszedłem do chodnika, w którym spędzają swój dzień, wydobywając rudę, która zawiera metal.","t09-c1-12-1":"12. — Ważną hutę zbudowano blisko kopalni, żeby od razu wykorzystać bogactwa, które się z niej wydobywa. Wielki piec , ogrzewany węglem kamiennym, którego tu pod dostatkiem, pozwala szybko i tanio otrzymywać surówkę.","t09-c1-13-1":"13. — Niedaleko kopalni drąży się kamieniołom . Ani granitu, ani porfiru, ani nawet piaskowca nie odłupuje stary kamieniarz swoim kilofem, lecz zwykły kamień ciosowy do budowy domów.","t09-c1-14-1":"14. — Jedną z najpiękniejszych ozdób tego kraju są jodły . Wszędzie w głębi wąwozu , na brzegu potoku , przepaści  albo urwiska ich cienkie igły kładą zielony odcień.","t09-tit-6":"Chodzenie pieszo.","t09-c1-15-1":"15. — Korzystam z wakacji, żeby długo spacerować. Drogi , które wiją się po górze, pozwalają przebyć, nie zważając na odległość, kilka kilometrów, a często kilka mil.","t09-c1-15-2":"Słupy graniczne  i drogowskazy  znaczą drogi, na których często spotyka się młodego górala  z sakwą  u boku, niosącego świstaka , albo jakiegoś Cygana , którego futrzana czapa  dziwnie kontrastuje ze starym podartym kapturem . Prowadzi on na łańcuchu tresowanego niedźwiedzia .","t09-tit-7":"Wspinaczka górska.","t09-c1-16-1":"16. — Prawie co dzień idę z przewodnikiem  ćwiczyć wspinaczkę i jestem bardzo dumny, kiedy z plecakiem  na plecach i «alpensztokiem» w ręku, jak prawdziwy turysta , szturmuję skały .","t09-c1-17-1":"17. — Ze szczytu góry mieszkańcy równiny wyglądają nie grubiej niż mrówki; stado owiec  pasące się na pastwisku  zdaje się zabawką dla dzieci. Sosna  albo i drewniany domek  wygląda ledwie jak plamka na zieleni.","t09-c1-18-1":"18. — Podczas tych wycieczek często spotykamy na ścieżce  łowcę kozic , niosącego na ramieniu zwierzę, które dopiero co zabił.","t09-c1-19-1":"19. — Umieściłem w moim zielniku bardzo osobliwą gałązkę paproci  i piękną różową gałązkę wrzosu , które zerwałem u wejścia do małej groty  podczas mojego ostatniego spaceru.","t09-tit-8":"Scena druga.","t09-tit-9":"Las. — Polowanie.","t09-c2-01-1":"1. — Wczoraj spędziłem rozkoszny dzień w lesie. Krzątanina, która panuje wśród zwierząt i owadów  zamieszkujących go, bardzo mnie zainteresowała.","t09-c2-01-2":"Pająk , który tka swoją sieć  między dwiema gałęziami, żeby złapać przelatującą muchę , ślimak  mozolnie niosący swoją muszlę, jelonek rogacz badający swoją zdobycz, pilna mrówka bardzo gorliwa przy mrowisku , ci wszyscy malutcy chodzili, przychodzili, pracowali z nadzwyczajną pilnością.","t09-c2-02-1":"2. — Wąż , którego na pierwszy rzut oka wziąłem za żmiję, ale który był tylko zwykłym zaskrońcem, przyczaił się pod pniem drzewa i od czasu do czasu wysuwał swoją cienką główkę, która zawsze zdawała się gotowa ukąsić. Przede mną gruby pomrów  ciężko pełzł, pożarłszy jedną ze smakowitych poziomek , które obficie tam rosną.","t09-c2-03-1":"3. — Ziemia była usłana kwiatami leśnymi; pierwiosnki , barwinki  i wiele innych roślin, których nie znałem, kwitły wśród kęp trawy .","t09-c2-04-1":"4. — W tej okolicy trufla jest prawie tak pospolita jak grzyb , a prosię  należące do leśnika łakomie badało, czy uda mu się znaleźć kilka z nich.","t09-tit-10":"Kłusownictwo.","t09-c2-05-1":"5. — Byłem świadkiem końca sceny, która bardzo mnie ubawiła. Dzięki węchowi swojego psa jamnika  leśnik  właśnie zaskoczył kłusownika  w chwili, gdy ten szykował się zabrać zwierzynę , którą zabił. Woląc porzucić swoją zdobycz niż dać się aresztować, kłusownik uciekł, a zając , łania , sarna  i dzik  leżały na trawie ku radości leśnika.","t09-c2-06-1":"6. — Różnorodność drzew, które zawiera las, jest zadziwiająca. Buki  i brzozy , sosny, które wydają żywicę , dęby  i wiele innych mieszają swoje konary.","t09-c2-06-2":"Bluszcz , który przywiera do pnia wysokich drzew, barwi starodrzew  lśniącą zielenią, która przyjemnie łączy się z jaśniejszym i blado zielonym odcieniem mchu , w którym dzięcioł zielony  szuka owadów.","t09-tit-11":"Krajobraz leśny.","t09-c2-07-1":"7. — Stare dęby mnie oczarowały. Ich grube skręcone korzenie , do połowy wyszłe z ziemi, dają im wspaniały wygląd siły i wigoru, i pytam siebie, jak właściciel  może godzić się na ich ścięcie i wydanie pile  drwala . Biedne pnie , obdarte ze swojej kory  albo rozłupane siekierą  wyrobnika , zasmucają mnie.","t09-c2-08-1":"8. — Obok stary węglarz  przygotował swoją łopatą stos  węgla drzewnego, a staruszka przyniosła wiązkę  martwego drewna z gałązek ściętych drzew.","t09-tit-12":"Polowanie.","t09-c2-09-1":"9. — Chciałem pójść odpocząć przez kilka chwil w leśniczówce , ale kiedy przybyłem blisko stawu , na którym pływa piękny łabędź , zauważyłem, że niedawna powódź  zmieniła drogę w prawdziwe bagno. Musiałem zawrócić i, przechodząc blisko cedru , topoli  i wiązu , które są na skraju lasu, zobaczyłem, jak z zagajnika  wypada przepiękny jeleń , ścigany przez zawziętą sforę , którą podniecał jeszcze róg  konnych myśliwych . Biedne zwierzę było zupełnie wyczerpane. Padło umierając o kilka kroków ode mnie.","t09-c2-10-1":"10. — Syn leśnika, którego przyciągnął zgiełk polowania z psami, wyszedł z domu i wróciliśmy we dwóch do lasu. Widział on srokę  na gałęzi starego dębu. Sądził, że jej gniazdo jest pewnie ukryte w listowiu , i chciał to gniazdo złapać.","t09-c2-10-2":"Zwinny jak wiewiórka , wspinał się z gałęzi  na gałąź, ale nie znalazł nic i zdołał tylko spłoszyć starą wronę  siedzącą na konarze . ","t10-apar-1":"TABLICA Nr 10 Morze. — Port.","t10-01-1":"1. — Latem, podczas gdy jedni szukają spokoju i chłodu w górach, inni wolą udać się na wybrzeże. Tak zrobiliśmy w zeszłym roku, bo bardzo lubimy Ocean .","t10-02-1":"2. — Co do mnie, odczuwam wielką przyjemność, kontemplując ten ogromny bezmiar wody, który rozciąga się aż po horyzont , i widząc, jak odpływają w daleką podróż olbrzymie parowce , na które wsiadają podróżni jadący do Ameryki.","t10-03-1":"3. — Dlatego mój ojciec, który zna moje upodobanie, zawsze wybiera na spędzenie wakacji jakąś bardzo spokojną plażę, położoną blisko jednego z naszych wielkich portów wojennych.","t10-03-2":"Podczas naszego ostatniego pobytu eskadra przybyła zakotwiczyć się za ogromnym falochronem , który zamyka i chroni port wojenny , i udało mi się zgodnie z życzeniem podziwiać rozmaite okręty wojenne, mały okręt podwodny , który nurkuje i znika pod wodą, a także ogromny pancernik , który dotąd bał się prawie tylko ataków torpedowca .","t10-tit-2":"Małe okręty.","t10-04-1":"4. — Ten ostatni umiał już bardzo zręcznie znaleźć słaby punkt grubego metalowego pancerza, żeby wetknąć tam niebezpieczną torpedę, której wybuch sprawia zagładę okrętu, ale mimo to był mniej groźny niż okręt podwodny, bo kontrtorpedowce łatwo go ścigają.","t10-05-1":"5. — Mogłem też zobaczyć szybkie opancerzone krążowniki , prawie tak samo nietykalne jak prawdziwy pancernik, kilka transportowców  trzy albo cztery kanonierki  i wreszcie jedną fregatę . Widok tej floty, kiedy manewruje, żeby podnieść kotwicę, jest najciekawszy.","t10-06-1":"6. — Jakaż różnica budowy między tymi wielkimi masami stali a eleganckimi trójmasztowcami czy wdzięcznymi żaglowcami , używanymi jeszcze dziś we flocie handlowej, które widziałem wpływające do portu pod pełnymi żaglami, kiedy spacerowałem po nabrzeżu . Owszem, traciły one wiele ze swoich zalet, kiedy wiatr był przeciwny. Musiały zwinąć wszystkie żagle, żeby wrócić do basenu, a holownik  był potrzebny, żeby po nie przypłynąć i doprowadzić je, niczym zwykłe barki towarowe , do nabrzeża.","t10-tit-3":"Port handlowy.","t10-07-1":"7. — To, co jest ciekawe w porcie, o którym mówię, to że mieści on nie tylko port wojenny, sztucznie urządzony olbrzymimi robotami, lecz także cudowny port handlowy, położony w ujściu wielkiej rzeki.","t10-08-1":"8. — Język ziemi, który oddziela oba baseny, jest ufortyfikowany i broniony szeregiem baterii i bastionów, które wysuwają się w morze. Trzeba osobnego pozwolenia, żeby spacerować po wałach . Łatwo je uzyskałem, przez mojego wuja, który jest inżynierem stoczni , i poszedłem obejrzeć okręty, które buduje się pod rozległymi halami.","t10-09-1":"9. — Byłem nawet przy wodowaniu pancernika i pamiętam wzruszającą chwilę, którą poczuł cały tłum, kiedy ogromna masa, zostawiona samej sobie, zaczęła się ześlizgiwać po swoim kołyskowym rusztowaniu i przyszła unosić się na wodzie rzeki.","t10-10-1":"10. — Żeby dojść do stoczni, przechodzi się przez plac ćwiczeń , gdzie żołnierze garnizonu co dzień przychodzą się ćwiczyć, przechodzi się po żelaznym mostku , który łączy plac defilad z arsenałem .","t10-tit-4":"Arsenał i doki.","t10-11-1":"11. — Z moim wujem zwiedziłem tę wielką budowlę pełną dział , kul  i granatów. Widziałem też fabrykę metalu , w której wyrabia się kotły  parowców.","t10-12-1":"12. — Zupełnie blisko są doki  — doki naprawcze — i bardzo osobliwe doki pływające , w których mogłem zobaczyć z bardzo bliska, na naprawianym okręcie, śrubę , stępkę  i ster  statku.","t10-13-1":"13. — Port handlowy jest zupełnie tak samo godny studiowania jak port wojenny i spędziłem wiele godzin, gapiąc się na nabrzeżach, gdzie cumują statki kołowe , które płyną w górę rzeki, i patrząc, jak działają żurawie masztowe , które podnoszą, niczym piórka, ogromne ładunki.","t10-tit-5":"Pilot.","t10-14-1":"14. — Podziwiałem transatlantyki  wychodzące z redy, z flagami  na pełnym wietrze, prowadzone przez zręcznego pilota , który cudownie umie trzymać się kanaliku żeglownego znaczonego bojami  i pławami, omijając galary , które mozolnie dają się kierować swoim jedynym czworokątnym żaglem. Rozróżniłem na przodzie statku  — dziobie — kabiny  drugiej klasy, a na tyle statku  — rufie — salony dla pasażerów pierwszej klasy.","t10-15-1":"15. — Kilka razy byłem też przy ładowaniu barki towarowej , w której właśnie gromadzono towary z magazynu  i ze stacji morskiej , przywiezione przez liczne pociągi linii nabrzeżnej .","t10-tit-6":"Wioślarstwo dla przyjemności.","t10-16-1":"16. — Często pływałem łodzią w doku postojowym , do którego przychodzą się chronić łodzie , i było dla mnie radością władać wiosłem . Wszedłem na pokład  łodzi żaglowej , wspiąłem się po linach  na maszt  aż na reje , potem powtórzyłem swoją przechadzkę jolą  między ciężkimi łodziami rybackimi , gdzie schną sieci .","t10-17-1":"17. — Na nabrzeżu  defilowały przede mną najrozmaitsze towary , zawarte w skrzyniach  albo w belach . Tworzyły ładunek  barkasów, a potężne dźwigi  zdejmowały je i składały na wozach ciężarowych , podczas gdy woźnice zgłaszali je i płacili cło w komorze celnej .","t10-18-1":"18. — Wreszcie, kiedy przybyłem do mostu obrotowego  albo do śluzy , przechodząc przed pogłębiarką , która czyści kanał , wysiadłem na nabrzeże blisko semafora .","t10-19-1":"19. — Po drugiej stronie tego nabrzeża przybijają właśnie szalupy , które przywożą na ląd oficerów eskadry. Godny podziwu to widok patrzeć, jak marynarze rytmicznie podnoszą swoje wiosła, podczas gdy łódź niesiona przez falę  łatwo dobija do schodków przystani. W tym miejscu można lepiej obserwować pływ i ruch przypływu i odpływu na plaży .","t10-tit-7":"Kasyno oficerskie.","t10-20-1":"20. — Żeby wrócić do domu, skorzystałem z tramwaju elektrycznego , którego przystanek  jest blisko słupa postawionego przed klubem oficerów.","t10-20-2":"Z balkonu  klubu, ozdobionego kotwicami , działami i kulami, często widziałem wspaniałe zgromadzenie oficerów marynarki: poruczników  ze szpadą, kapitanów artylerii  i piechoty  z szablą. Za nimi stał marynarz , który przynosił im lunetę, kiedy chcieli rozróżnić to, co dzieje się daleko.","t10-21-1":"21. — Widziałem też młodych podporuczników  otrzymujących instrukcje swojego komendanta  albo admirała , podczas gdy bosman  czekał, żeby zanieść je na okręt.","t10-22-1":"22. — Z tego balkonu widok jest wspaniały: panuje się nad całą plażą z jej namiotami  i kabinami , i widzi się, o godzinie kąpieli, kąpiących się , którzy radośnie swawolą przed kasynem .","t10-23-1":"23. — Na krańcu plaży wybrzeże tworzy mały skalisty półwysep , gdzie rozbija się fala przybojowa  i na którym zbudowano latarnię morską , nocą wskazującą drogę żeglującym. Ten półwysep łączy się z lądem tylko bardzo wąskim przesmykiem .","t10-tit-8":"Ogólny widok wybrzeży.","t10-24-1":"24. — Klif  rozciąga się, rozdarty przez morze, które kapryśnie rysuje w nim szereg zatok  i przylądków (cypli), czyniąc go najbardziej malowniczym.","t10-24-2":"Na płaskowyżu , który panuje nad (morską) cieśniną , jest bardzo ważny fort  i kilka «willi».","t10-25-1":"25. — Ta cieśnina oddziela od kontynentu bardzo niebezpieczną wyspę , otoczoną rafami  i przybojem, gdzie łodzie, a nawet wielkie okręty czasem osiadają na mieliźnie. Mimo szybkości ratunku i prędkiego przybycia łodzi ratunkowych, te katastrofy morskie są przerażające, a podczas burz równonocnych kilka statków zginęło z ludźmi i towarami.","t10-25-2":"Mimo tego sąsiedztwa port jest bardzo uczęszczany przez marynarzy. ","t11-apar-1":"SERIA TRZECIA TABLICA Nr 11 Miasto i jego zabytki. — Pożar.","t11-tit-1":"Przedmieście.","t11-c1-01-1":"1. — Mieszkam w wielkim mieście położonym o 100 kilometrów od Oceanu, a które mimo to jest portem  pierwszej rangi. Rzeka, która je obrzeża, ma szerokość 400 metrów i tworzy bardzo piękną redę.","t11-c1-02-1":"2. — Cała część miasta, która leży przy nabrzeżach , wygląda całkiem morsko i przemysłowo i tworzy przedmieście , zamieszkane tylko przez żeglarzy i robotników. Ci pracują w fabrykach  i w gazowni , której wysoki komin  i gazometr widać z bardzo daleka.","t11-c1-03-1":"3. — W średniowieczu miasto było ufortyfikowane i znajduje się jeszcze kilka pozostałości jego wałów, zwłaszcza brama  starego zamku warownego , obrzeżona swoimi dwiema wieżami , które teraz służą za więzienie.","t11-c1-04-1":"4. — W całej tej dzielnicy, która wygląda bardzo staro, tylko jedna budowla jest względnie nowoczesna: to komora celna . Leży ona między nabrzeżem a uliczką , która prowadzi do starego ratusza . Łatwo poznaje się ten ostatni zabytek po olbrzymiej dzwonnicy , która panuje nad starym miastem.","t11-c1-05-1":"5. — Po drugiej stronie ulicy stoi budynek zbudowany w tym samym stylu co komora celna: to Giełda . Jedna z jej fasad patrzy na mały plac, gdzie jest prefektura . Nasze miasto bowiem, nie będąc stolicą, jest mimo to ważną stolicą departamentu.","t11-tit-2":"Najwyższa część miasta.","t11-c1-06-1":"6. — Garnizon, dość liczny, jest zakwaterowany w rozległych, bardzo zdrowych koszarach ; rozciągają się one aż do krat parku miejskiego . Bulwar , który prowadzi do tego parku, biegnie za kasą oszczędnościową  i dochodzi do placu katedry .","t11-c1-07-1":"7. — Wszystkie te zabytki rozciągają się amfiteatralnie na wzgórku, gdzie jest też nasze rozległe liceum .","t11-c1-07-2":"Jeśli schodzi się nieco pochyłą drogą, która dołącza do Wielkiej ulicy, dochodzi się do Sądu , przed którym rozciąga się przyjemny ogród publiczny . Ten skwer nie jest bardzo duży, ale tworzy w środku miasta oazę zieleni i chłodu. Dlatego jest bardzo uczęszczany przez mieszczan, którzy lubią przychodzić i siadać pod namiotem kawiarni , żeby słuchać muzyków wojskowych, którzy w czwartki i niedziele grają w kiosku  postawionym między trawnikami a kępami krzewów.","t11-c1-08-1":"8. — Na jednym z tych trawników stoi brązowy posąg , pomnik wzniesiony ku pamięci jednego z naszych współmieszczan, który oddał wielkie usługi swojemu rodzinnemu miastu.","t11-tit-3":"Środki transportu.","t11-c1-09-1":"9. — Dotąd nasze miasto nie jest jeszcze oświetlane światłem elektrycznym, ma tylko latarnie gazowe . Ale tutejsza prasa prowadzi kampanię, żeby ten system oświetlenia został ulepszony, jak już udoskonalono system trakcyjny tramwajów. Dawne wozy, ciągnione przez konie, zostały praktycznie zastąpione przez tramwaje elektryczne , które szybko przewożą podróżnych z jednego krańca miasta na drugi, za bardzo tanią cenę.","t11-c1-10-1":"10. — Blisko Sądu jest Bank , gdzie dyskontuje się walory handlowe. Urzędnicy bankowi  chodzą inkasować należności w domach.","t11-tit-4":"Sztuka i nauczanie.","t11-c1-11-1":"11. — Piękny budynek, który stoi obok, to muzeum. Mieści ono zarazem bibliotekę  miasta, piękne zbiory przyrodnicze  (Muzeum przyrody) i wdzięczne muzeum malarstwa , które stanowi wspaniałą stałą wystawę.","t11-c1-11-2":"Otwiera się ono dla publiczności dwa razy w tygodniu, ale cudzoziemcy mogą je zwiedzać każdego dnia za napiwek dla strażnika . Malarze  przychodzą tam pracować. Widzi się ich przed ich sztalugą, z paletą w ręku, kopiujących sławne obrazy.","t11-c1-12-1":"12. — Na wzniesieniu, za muzeum, zaczyna się widzieć kopułę  szpitala  i budowle seminarium nauczycielskiego , w którym kształcono nauczycieli naszych szkół gminnych. Na placu Teatralnym jest urząd pocztowy  umieszczony w domu prywatnym .","t11-tit-5":"Pożar.","t11-tit-6":"Okrzyk o pożarze.","t11-c2-01-1":"1. — Przerażająca wieść rozchodzi się po mieście: pożar właśnie wybuchł w teatrze! W chwili, gdy przybywam na plac , tłum jest już zebrany na chodniku  i na jezdni . Urzędnicy pocztowi  i listonosze  wychodzą z urzędu pocztowego. Motorniczy  musiał zatrzymać swój wóz tramwajowy, żeby przepuścić miejską karetkę , która przybywa z chirurgiem  i pielęgniarzem , żeby opatrzyć rannego  przyniesionego na noszach  blisko kiosku z gazetami .","t11-c2-02-1":"2. — Kompania piechoty, która wracała z ćwiczeń, zatrzymała się, żeby zapewnić służbę porządkową razem z konną policją miejską . Jeźdźcy, których konie stają dęba, lepiej niż żołnierze  czy żandarmi  cofają ciekawskich . Zresztą żandarmi są bardzo zajęci. Jeden z nich wskazuje policjantom , dokąd trzeba przewieźć innego poszkodowanego , dzielnego strażaka, który spadł z drabiny.","t11-c2-03-1":"3. — Oficer  określa dokładnie miejsce, gdzie trzeba ustawić przybywającą sikawkę parową . Czekając na tę potężną maszynę, ustawił w baterii sikawkę ręczną , której długi wąż  rzuca wodę potokiem na ogień. Sześciu strażaków nią manewruje, podczas gdy ich towarzysz, który trzyma prądownicę , kieruje strumień  ku środkowi pożaru.","t11-c2-04-1":"4. — Po drugiej stronie teatru oparto wielką drabinę . Pozwala ona strażakom zbliżyć się do płomieni, które tryskają wśród kłębów czarnego dymu .","t11-tit-7":"Dzielne czyny.","t11-c2-05-1":"5. — Pożar  narodził się w foyer teatru , podczas gdy próbowano operę, której pierwsze przedstawienie miało się odbyć jutro. Szczęśliwie tylko niewielu widzów  było na widowni. Biedacy schronili się na balkonie , gdzie dzielni strażacy  przychodzą im na ratunek z drabiną i linami.","t11-c2-06-1":"6. — Pod perystylem , gdzie afisz  informuje o przedstawieniu, widzi się muzyków  z orkiestry , jak uciekają, niosąc swoje instrumenty: skrzypce , flet , wiolonczelę , puzon , bęben , itd.. Usiłuje się uratować część umeblowania .","t11-c2-07-1":"7. — Aktorzy  i aktorki , śpiewacy i śpiewaczki musieli uciekać w swoim teatralnym kostiumie . Tenor tłumaczy dziennikarzowi , jak to się stało. Sprawozdawca przybiegł zaraz od pierwszej chwili z dostojnikami: prefektem , burmistrzem , komisarzem policji  i urzędnikiem sądowym , którzy przeprowadzą dochodzenie, żeby osądzić odpowiedzialności. ","t12-apar-1":"TABLICA Nr 12 Dworzec. — Koleje. — Statki. Uwaga. — Rozkłady godzin używane w każdym kraju są rozmaite, bierzemy więc za przykład godziny tablicy francuskiej.","t12-01-1":"1. — Właśnie podróżowałem przez Niemcy. Przed odjazdem kupiłem książkę rozkładu jazdy , żeby poznać godzinę odjazdu pociągów. Stwierdziwszy, że najdogodniejszy pociąg ma odjechać z Paryża o dziewiątej wieczorem i przybyć do Strasburga o pierwszej trzynaście, przygotowałem swoją podróż, a nazajutrz kazałem się zawieźć na dworzec.","t12-02-1":"2. — Kiedy wszedłem do wielkiej hali odjazdów, za starym wiejskim księdzem , który niósł w ręku swoją torbę podróżną , wielu podróżnych  już przybyło.","t12-02-2":"Ponieważ chciałem wysłać depeszę (telegram) , kazałem sobie wskazać przez kontrolera  biuro telegraficzne .","t12-03-1":"3. — Zanim wszedłem do poczekalni , poszedłem zaopatrzyć się w bilet  powrotny.","t12-04-1":"4. — Nie czekałem długo przy okienku , bo mało osób tam było. Żołnierz , który odjeżdżał na urlop, uprzejmie ustąpił mi swoją kolej, tak że miałem dość czasu, żeby poprosić o kilka informacji naczelnika stacji , który rozmawiał z komisarzem  nadzoru i z dyżurnym żandarmem .","t12-tit-1":"Zapisywanie bagaży.","t12-05-1":"5. — Kupiwszy gazetę w księgarni , kazałem zważyć swoje bagaże , które tragarz  właśnie przywiózł na wózku bagażowym ; urzędnik  przydzielony do wagi  oznajmił mi, że mój kufer waży trzydzieści pięć kilogramów; to czyniło nadwagę pięciu kilogramów, za którą jestem winien dopłatę, przy okienku bagażowym .","t12-06-1":"6. — Ponieważ byłem za wcześnie, miałem wolny czas, żeby przypatrzeć się ruchowi podróżnych na dworcu. Jedni składali albo odbierali swój drobny bagaż w przechowalni bagażu ; inni sprawdzali rozkłady jazdy . Przybywający podróżni śpieszyli do wyjścia  ze swoją walizką  w ręku. Kilku czekało przy wydawaniu bagażu  i okazywało swój kwit , żeby odebrać swoje kufry, skrzynie  albo kosze .","t12-07-1":"7. — Urzędnicy akcyzy  starannie badali paczki, żeby stwierdzić, czy ma się coś do zgłoszenia.","t12-08-1":"8. — Niektórzy podróżni udali się do bufetu , gdzie kelner  gorliwie ich obsługiwał. Muszą się śpieszyć, bo pociąg , który jest pośpieszny, nie zostanie długo na dworcu.","t12-09-1":"9. — Potem udałem się na peron odjazdowy i poszukałem bezpośredniego wagonu , żeby nie być zmuszonym zmieniać wagonu w czasie podróży. Wsiadłem do wozu korytarzowego, który zawiera przedział  dla palących i przedział zarezerwowany dla «pań samotnych».","t12-tit-2":"Odjazd w nocy.","t12-10-1":"10. — Wszedłszy po stopniu , zamknąwszy drzwiczki , zwinąwszy zasłonkę  i umieściwszy swój drobny bagaż na siatce , usiadłem na ławce . Widząc, jak latarnik  zapala lampy, pomyślałem, że będę musiał spędzić noc w wagonie, i przywołałem urzędnika przydzielonego do wynajmu poduszek , żeby poprosić o jedną z nich.","t12-11-1":"11. — Konduktor pociągu przyszedł sprawdzić bilety. Zapytałem go, dlaczego jeszcze nie odjechaliśmy, bo jest właściwa godzina. Odpowiedział mi, że kierownik pociągu  jest zajęty ustawianiem rowerów w wagonie bagażowym . Ponadto nie zmieniono jeszcze wszystkich ogrzewaczy do nóg .","t12-12-1":"12. — Ale mieliśmy wkrótce odjechać, bo palacz , na swoim tendrze , brał węgiel, żeby podsycić ogień lokomotywy , a maszynista  czekał tylko na sygnał zastępcy naczelnika stacji , który był na peronie .","t12-13-1":"13. — Kocioł  lokomotywy głucho dudnił; komin  zwracał potoki dymu zmieszanego z parą . Przenikliwy gwizd  zabrzmiał i tłoki  ruszyły, popychając koła  ciężkiej maszyny.","t12-tit-3":"Odjazd!","t12-14-1":"14. — Prędkość pociągu biegnącego po szynach  rosła; perony  znikły; minęliśmy ustępy , a także skład wagonów odstawiony na drugim torze : wagony sypialne , wagon restauracyjny , wagon pocztowy .","t12-15-1":"15. — Potem stacja towarowa  przesunęła się przed naszymi oczami. Pod halami urzędnicy ładowali towary  wysyłane pociągiem zwykłym. Manewrowi  blisko zbiornika wody  przestawiali wagony bydlęce  i wagony platformy , żeby utworzyć pociąg towarowy .","t12-16-1":"16. — Przejechaliśmy przez ostatni rozjazd , przy którym stał zwrotniczy; minęliśmy tarczę sygnałową  i dworzec znikł w oddali.","t12-17-1":"17. — Wkrótce przejechaliśmy żelazny most , który przechodzi nad rzeką . Przejechawszy ten most, jechaliśmy wzdłuż rzeki, po której potężne holowniki  ciągnęły ciężkie barki towarowe . Widzieliśmy ponadto statek pasażerski , kiedy dobijał do pontonu .","t12-18-1":"18. — Minąwszy z ogromną prędkością kilka stacji, przejechaliśmy przez kilka tuneli  i zostawiliśmy za sobą niezliczone domki  dróżników. Ukołysany trzęsieniem pociągu, zasnąłem głęboko.","t12-tit-4":"Stacja Deutsch-Avricourt.","t12-19-1":"19. — Zostałem nagle obudzony głosem urzędnika, który wołał: «Deutsch-Avricourt! . Wszyscy wysiadać!» Odbyła się inspekcja celna i wszystkie nudne formalności graniczne. Musiałem uzgodnić swój zegarek kieszonkowy z wielkim zegarem  dworca, który śpieszył się o pięćdziesiąt pięć minut; ledwie obudzony, z trudem odróżniałem wielką wskazówkę  od małej ; sama tarcza  była zupełnie zamglona przez poranną mgiełkę.","t12-20-1":"20. — Podczas gdy celnicy robili swoją inspekcję, ziewając odcyfrowywałem afisze , które zdobią mury dworca. Zjadłem śniadanie, żeby zabić czas, sprawdziłem mapę niemieckiej sieci , żeby zobaczyć, ile odległości jeszcze dzieli mnie od Strasburga, i wróciłem do swojego wagonu, wzmocniony nadzieją, że wkrótce osiągnę cel swojej podróży. ","t13-apar-1":"TABLICA Nr 13 Hotel. — Restauracja. — Kawiarnia.","t13-01-1":"1. — Przybywszy wczoraj wieczorem do Royan, zamieszkałem w «Hotelu Oceanu», który polecił mi przyjaciel.","t13-01-2":"Dano mi piękny pokój , na drugim piętrze , gdzie bardzo dobrze spałem .","t13-02-1":"2. — Dziś rano, wychodząc ze swojego pokoju, do którego pokojówka  przyniosła śniadanie, wszedłem do palarni , która służy też za czytelnię , żeby czytać gazety , paląc papierosa . Po lekturze zjechałem windą  i poszedłem przejść się po mieście.","t13-03-1":"3. — Ponieważ zapomniałem zapytać urzędnika  hotelu, o której godzinie podaje się posiłki przy wspólnym stole , wróciłem wcześnie i skorzystałem z tego, żeby wykąpać się w łazience  hotelu. Potem poszedłem znowu do kasy , żeby zatelefonować do jednego z moich przyjaciół. Ale telefon  był zajęty; widząc moje zakłopotanie, kasjerka , która zapisywała rachunek  w księdze podróżnych , poprosiła portiera , żeby posłał boya  załatwić moje zlecenie na rowerze .","t13-04-1":"4. — Podziękowałem jej i wyszedłem, żeby dać napiwek tragarzowi  (robotnikowi od dźwigania), który przywiózł z dworca na swoim ręcznym wózku  moje pudło na kapelusz , moją walizkę  i moją torbę podróżną . Listonosz , który właśnie przybył, dał mi list .","t13-05-1":"5. — Zostałem jeszcze przez jakiś czas na progu drzwi, blisko skrzynki na listy , żeby popatrzeć na ruch na ulicy. Konduktor  omnibusu  ładował na swój wóz kufer  podróżnego , z którym żegnał się właściciel hotelu . Młody roznosiciel telegramów  bez pośpiechu przyniósł telegram  dla klienta hotelu; turysta  ze swoim aparatem fotograficznym  przez ramię sprawdzał swój przewodnik .","t13-tit-1":"Pora obiadu.","t13-06-1":"6. — Przed kratą beztroski posłaniec  drzemał między swoim hakiem do noszenia  a swoją skrzynką do czyszczenia butów , podczas gdy młoda praczka , która niosła kosz  bielizny, śmiała się z uroczystej miny kierownika sali , który stał przy drzwiach.","t13-07-1":"7. — Widząc kucharza , który wyszedł ze swojej kuchni  położonej w suterenie , żeby posłać pomywacza  załatwić zlecenie, przypomniałem sobie, że godzina obiadu jest bliska, i wszedłem do restauracji, przechodząc przez podwórze, na którym automobilista  stawiał swój samochód , podczas gdy mechanik  naprawiał, według wskazówek rowerzysty , trójkołowiec naftowy , który właśnie uległ wypadkowi.","t13-08-1":"8. — Zapytałem młodego boya , który niósł szklanki piwa , czy wspólny stół jest pod werandą, a wobec jego twierdzącej odpowiedzi zająłem miejsce przy jednym ze stołów i kazałem sobie dać wyborny posiłek.","t13-tit-2":"Wyborny obiad.","t13-09-1":"9. — Kelner przyniósł mi menu obiadu i listę win. Wybrałem i zamówiłem jako przystawkę krewetki z masłem, a jako danie wstępne flaki na sposób z Caen. Nie jadłem ryby, ale poprosiłem o porcję baraniego udźca, a jako danie jarzynowe, szpinak ze śmietaną. Potem, ponieważ żadna z przekąsek mi się nie podobała, kazałem przynieść rozmaite desery, ser, owoce i biszkopty. Dodałem do tego jeszcze wyborne wino Saint-Émilion, i bardzo zadowolony ze swojego posiłku opuściłem stół, dawszy kelnerowi  piękny napiwek .","t13-10-1":"10. — Widząc mnie gotowego do odejścia, zarządca  zaproponował mi, żebym udał się na balkon podziwiać wspaniałą panoramę Oceanu . W dali zaczynało się widzieć rybackie łódeczki , żaglowce  i ogromny parowiec pocztowy , którego czarna sylwetka odcina się na białych chmurach  horyzontu . Lekki wiaterek kazał falować sztandarowi  zatkniętemu nad szyldem  hali .","t13-tit-3":"Rozrywki.","t13-11-1":"11. — Widowisko było tak ciekawe, że postanowiłem wejść jutro na taras kawiarni, zabierając ze sobą lornetkę teatralną  albo lunetę .","t13-12-1":"12. — Opuszczając balkon, udałem się do kawiarni hotelu, żeby wypić napój , grając partię bilardu . Bez zatrzymania przeszedłem przez salę kawiarnianą, w której wielu konsumentów grało w szachy , w warcaby , w kostki domina , w tryktraka  albo w karty , i wprost wszedłem do sali bilardowej .","t13-13-1":"13. — Kiedy partia się skończyła, zszedłem na parter i poprosiłem kelnera o kopertę , papier , znaczek pocztowy , pióro  i atrament , żeby napisać list.","t13-13-2":"Potem przywołałem woźnicę , którego powóz  zatrzymał się przed kawiarnią. Zapytałem go o cenę według godzin albo za kurs, a kiedy zgodziliśmy się co do ceny, otworzył mi drzwiczki powozu  i usadowił mnie. Wrócił na kozioł , szybko ruszył konie bacikiem  i wyjechaliśmy na uroczą przejażdżkę. ","t14-apar-1":"TABLICA Nr 14","t14-tit-1":"Ulica. — Kupcy.","t14-01-1":"1. — Mój przyjaciel Jan, który mieszka na wsi, przyjechał spędzić trzy dni w mojej rodzinie. Do tej pory nie miał sposobności zobaczyć wielkiego miasta; dlatego spędzamy wszystkie nasze dni na spacerach, a ja tłumaczę mu to, czego nie zna.","t14-02-1":"2. — Najpierw poszliśmy zwiedzić obserwatorium , które bardzo go zajęło. Wracając ulicą , gdzie jest łaźnia turecka , spotkaliśmy pogrzeb . Przed konduktem żałobnym szło duchowieństwo, poprzedzając karawan, w którym umieszczono trumnę. Wielu przyjaciół towarzyszyło rodzinie w żałobie.","t14-02-2":"Po przejściu orszaku przeszliśmy przez ulicę przed wielką piwiarnią , w której wielu konsumentów piło piwo na tarasie, osłoniętych oszkloną markizą .","t14-03-1":"3. — Jan był bardzo zdziwiony tarczą herbową umieszczoną między sklepem likiernika  a sklepem handlarza nutami . Zapytał mnie o jej znaczenie; odpowiedziałem, że wskazuje ona angielski konsulat , i zwróciłem jego uwagę na konsula , który jest na balkonie.","t14-tit-2":"Zwiedzanie sklepów.","t14-04-1":"4. — Oczywiście zatrzymaliśmy się przed wystawą instrumentów muzycznych, fisharmonii, organów i fortepianów; oglądaliśmy ilustrowane okładki partytur i utworów muzycznych na fortepian i podziwialiśmy lirę ze złoconego drewna, która służy za szyld.","t14-05-1":"5. — Tumany kurzu robione przez zamiataczy  i wóz zamiatający  zmusiły nas, żeby szybko przejść przed pięknymi kompletami mebli handlarza mebli  i przed wystawą piecyków i lamp blacharza .","t14-06-1":"6. — Zresztą w tym miejscu byliśmy zmuszeni zejść z chodnika, bo był on zatarasowany paczkami, które brano z wozu przeprowadzkowego , żeby umieścić je w magazynie , który właśnie wynajęto.","t14-06-2":"To przeszkodziło nam zobaczyć piękne powozy karetnika , ale nie przeszkodziło nam zatrzymać się, żeby popatrzeć na pakowacza , który robił skrzynię dla swojego sąsiada, handlarza rowerów i samochodów . Potem, ponieważ było już nieco późno, wróciliśmy do domu.","t14-tit-3":"Przechadzka po mieście.","t14-07-1":"7. — Nazajutrz moja matka zaproponowała Janowi, żeby go sfotografowano, potem poleciła mi, żebym towarzyszył mu do fotografa . Po obiedzie weszliśmy do pracowni artysty, gdzie musieliśmy dość długo czekać. Żeby się czymś zająć, oglądaliśmy portrety  wiszące na ścianie.","t14-07-2":"Kiedy przyszła nasza kolej, praca nie trwała długo, a zaraz gdy mój przyjaciel skończył pozować przed aparatem fotograficznym , zeszliśmy.","t14-08-1":"8. — Na pierwszym piętrze zobaczyliśmy przez drzwi fryzjera , które są otwarte, jego czeladnika, który strzygł włosy klienta.","t14-08-2":"Wyszedłszy na ulicę, minęliśmy sklep tytoniowy . Jan był tak rozbawiony czerwoną latarnią  i grubą fajką, która służy za szyld , że zderzył się z dwoma starymi panami, którzy rozmawiali, zażywając tabaki .","t14-tit-4":"Cukiernia.","t14-09-1":"9. — Banknoty i monety ze wszystkich krajów wystawione w witrynie wekslarza  przyciągnęły na kilka chwil naszą uwagę, ale ponieważ była godzina podwieczorku, weszliśmy do cukiernika , nie zatrzymując się dłużej.","t14-10-1":"10. — Widząc wszystkie łakocie, które mieścił sklep, ciasta, pierniki, biszkopty i wszelkiego rodzaju cukierki, nie mogliśmy łatwo wybrać. W końcu Jan wybrał ciastka z kremem, a ja wziąłem tylko małą tartę wiśniową, bo od słodyczy bolą mnie zęby, a wcale nie życzę sobie chodzić za często do dentysty .","t14-tit-5":"Pisanie na maszynie.","t14-11-1":"11. — Żeby pokazać mojemu przyjacielowi maszynę do pisania, o której słyszał, ale której nie znał, weszliśmy do biura  mojego kuzyna . Zastaliśmy go dyktującego swoje listy swojemu sekretarzowi , który jest stenografem. Ledwie list był skończony, maszynista  przepisywał go na swojej maszynie. Nie chcąc przerywać zajęć mojego krewnego, zostaliśmy u niego tylko przez kilka chwil.","t14-12-1":"12. — Pod kantorem mojego kuzyna mieszka wielki zegarmistrz-jubiler , który jest ponadto złotnikiem. Jego wspaniały sklep mieści wiele zegarów, zegarów wahadłowych, zegarków kieszonkowych, łańcuszków i cennych klejnotów, na przykład naszyjników perłowych, złotych bransolet, kolczyków i pierścionków zdobionych kamieniami szlachetnymi i diamentami. Jedna z witryn jest osobno zarezerwowana dla wyrobów złotych i mieści ważny zbiór srebrnych zastaw stołowych.","t14-13-1":"13. — Skręcając na rogu ulicy, zauważyłem, że zmieniono tabliczkę  umieszczoną blisko numeru domu. Miałem właśnie powiedzieć głośno swoją uwagę, kiedy zabrzmiały wesołe dźwięki wojskowej muzyki. Pobiegliśmy naprzeciw pułkowi, nie zastanawiając się, że ten ma przejść przed sklepami kapelusznika  i rękawicznika , i że bylibyśmy równie dobrze ustawieni, żeby zobaczyć jego defiladę, gdybyśmy zostali przed witryną optyka , całkiem zaopatrzoną w binokle, lorgnony i lunetki.","t14-tit-6":"Defilada marszowa.","t14-14-1":"14. — Przed pułkiem  szedł tamburmajor , za którym szli dobosze , trębacze  i cała orkiestra. Generał , który był na placu ze swoim adiutantem, zatrzymał się blisko wodotrysku  fontanny , żeby popatrzeć na defiladę.","t14-14-2":"Oficerowie sztabowi , pułkownik i podpułkownik pozdrowili go szpadą. Majorowie byli przed swoimi batalionami , a każdy kapitan dowodził swoją kompanią, podczas gdy porucznicy, podporucznicy i podoficerowie zajmowali swoje zwykłe miejsce przy swoich ludziach.","t14-15-1":"15. — Wielu przechodniów zebrało się na skrzyżowaniu ; kupcy, parasolnik , farbiarz , rusznikarz  wyszli, żeby zobaczyć żołnierzy. Wszystkie pojazdy, dorożki , powozy pańskie , a także beczkowóz , ustawiły się wzdłuż chodnika.","t14-tit-7":"Sceny na ulicy.","t14-15-2":"Komiwojażer , niosący w ręku swoje kufry z próbkami, szybko przeszedł przez ulicę, a osoby siedzące na imperiale  omnibusu  odwróciły się, żeby nacieszyć się widowiskiem. Biedny śpiewak uliczny  ze swoją katarynką  musiał przerwać swoją piosenkę, bo huk bębnów zagłuszył jego głos.","t14-16-1":"16. — Kiedy pułk przybył przed sklep z tkaninami , szwaczki  i krawcy  zostawili swoje maszyny do szycia i swoją pracę, żeby patrzeć przez okno. Kupiec , który właśnie ustawił nowe ubrania  na swojej wystawie, musiał kazać wnieść do środka sukna  i płótna ustawione na chodniku, blisko otworu kanału , w obawie, że tłum je przewróci; nawet stary domokrążca , od którego dozorczyni targowała pończochy, był zmuszony wejść do sieni, żeby dokończyć swoją sprzedaż.","t14-16-2":"Towarzyszyliśmy pułkowi aż do koszar i, bardzo zadowoleni ze swojego dnia, wróciliśmy o godzinie kolacji.","t14-tit-8":"Rozmaite rzemiosła i zawody.","t14-17-1":"17. — Następnego dnia mój ojciec zaproponował nam zwiedzenie drukarni tutejszej gazety. Przyjęliśmy to z zapałem.","t14-17-2":"Drukarz jest też księgarzem  (=sprzedawcą książek), wydawcą, handlarzem papieru i introligatorem. Umieścił na pierwszym piętrze redakcję  gazety, a także pracownię rytowniczą, w której pracują litografowie  i miedziorytnicy , wreszcie zecernię, w której są drukarze . Właściwa drukarnia , prasy drukarskie i rozmaite maszyny są na parterze.","t14-tit-9":"Jan zadaje bardzo wiele pytań.","t14-18-1":"18. — Wychodząc z drukarni, Jan bardzo zdziwiony zatrzymał się przed małą oszkloną skrzynką umieszczoną na słupie, naprzeciw sklepu pasmanteryjnego , i zapytał, do czego ona służy. Mój ojciec wytłumaczył mu, że to ostrzegacz pożarowy . Zresztą wszystko w mieście było dla mojego przyjaciela zdumieniem, od zwykłej kamiennej fontanny  i lekkiego trójkołowca dostawczego  prowadzonego przez boya  w liberii, aż po wóz pocztowy .","t14-19-1":"19. — Podczas gdy mój ojciec zostawił nas na kilka chwil, żeby porozmawiać z poborcą podatkowym , który zatrzymał się, żeby porozmawiać z adwokatem  i notariuszem , bawiliśmy się, śledząc oczami ruch na ulicy. Najrozmaitsze osoby przechodziły przed nami: czeladnik cukierniczy , niosący w koszu wspaniały pasztet, szedł za handlarzem odzieży ; latarnik  rozmawiał z gazownikiem , zakonnica , trzymająca za rękę sierotę, wracała do swojego klasztoru.","t14-tit-10":"W drodze powrotnej do domu.","t14-20-1":"20. — W chwili, gdy mój ojciec dołączył do nas, Jan roześmiał się głośno, widząc brudną twarz i dziwaczne ubranie dwóch kominiarzy  całkiem osmolonych.","t14-21-1":"21. — Chciałem kupić u kwiaciarki  roślinę dla mojej matki, ale mój ojciec zwrócił mi uwagę, że byłaby bardzo ciężka do niesienia i że lepiej byłoby nabyć pomarańcze. Zbliżyliśmy się do sprzedawczyni , a kiedy wychowawczyni , która wybierała dla swojego wychowanka, skończyła swój zakup, kazaliśmy się obsłużyć.","t14-22-1":"22. — Wracając do domu, spotkaliśmy kilku znajomych: starą przyjaciółkę mojej rodziny, która opierała ramię na swojej damie do towarzystwa , inżyniera  od mostów i dróg, i jedną z moich kuzynek z jej nianią .","t14-22-2":"Potem spotkaliśmy modystkę  mojej matki i dwóch mnichów  obcych miastu, którzy podeszli do nas, żeby zapytać mojego ojca o drogę na dworzec. ","t15-apar-1":"TABLICA Nr 15","t15-tit-1":"Targ. — Artykuły spożywcze.","t15-01-1":"1. — Większość kupców, którzy dostarczają nam towarów potrzebnych do naszego żywienia, zbiera się pod halą  targu krytego albo na sąsiednich ulicach.","t15-02-1":"2. — Wędliniarz , który sprzedaje szynkę , kaszankę , kiełbaskę , kiszkę  i słoninę , stoi blisko sprzedawczyni masła i sera , której wystawa jest zaopatrzona w sery holenderskie  z czerwoną skórką, w sery camembert , w krążki gruyère  i w świeże bloki masła .","t15-03-1":"3. — Przed nią sprzedawczyni jarzyn  proponuje swoim klientkom piękne pomidory , kalafiory , sałatę , kapustę głowiastą , kabaczki , melony , a nawet grzyby . Ale roznosiciel piwa, który zatrzymał swój wóz dostawczy  obładowany beczkami piwa  właśnie przed jej wystawą, przeszkadza jej klientkom się zbliżyć. Ogrodniczka przynosi jej wielki kosz karczochów .","t15-tit-2":"Sprzedaż i kupno.","t15-04-1":"4. — Na targu ożywienie jest wielkie, bo nadeszła godzina sprzedaży licytacyjnej . Gospodynie domowe , które przychodzą tam po swoje zakupy, zatrzymują się przechodząc przed straganem sprzedawczyni flaków , żeby kupić flaki albo głowę cielęcą.","t15-05-1":"5. — Tłusty kucharz  targuje bardzo pięknego tuńczyka u sprzedawczyni ryb , która według swojego uznania podnosi swoje ceny sprzedaży. Dostała wielką ilość węgorzy, soli, pstrągów i karpi. Jej dorsz i małże są bardzo świeże.","t15-tit-3":"Tanie i drogie towary.","t15-06-1":"6. — Sprzedawczyni drobiu , umieszczona blisko niej, jest bardzo sumienna. Kiedy sprzedaje indyka, gęś, kaczkę albo zwykłe kurczę, żąda tylko słusznej ceny.","t15-07-1":"7. — Na rogu placu, na pierwszym piętrze, od niedawna urządził się sprzedawca płótna , u którego kupujące są zawsze pewne, że znajdą bardzo piękny wybór obrusów, serwetek, fartuchów i ręczników. Na tym samym piętrze nożownik  urządził swoją pracownię. Ostrzy noże sprzedawczyń w hali i wyrabia dla ogrodników sierpy z najtwardszej stali.","t15-tit-4":"Sklep korzenny.","t15-08-1":"8. — Pod jego pracownią od niedawna otwarto wielki magazyn artykułów spożywczych. Już nie jest to zwykły i nieważny dawny sklep korzenny , który sprzedawał tylko towary powszechnego użytku, herbatę , czekoladę , cukier w głowach  i mydło . Tam sprzedaje się każdy towar, chrupiące ciastka, konserwy , likiery , rum, koniak, kirsz, anyżówkę i curaçao. Tam znajduje się zwierzynę: zająca , drozdy , kuropatwy , przepiórki , dziką kaczkę  albo bażanta , równie łatwo jak owoce egzotyczne takie jak banany  i ananasy.","t15-09-1":"9. — Bardzo uprzejmy czeladnik  korzennika jest gotów dać to, czego się pragnie: konfiturę  porzeczkową albo pigwową, smalec , ogórki konserwowe  albo solone sardynki .","t15-09-2":"To jest bardzo dogodne dla klientek , które znajdują obok towarów najpowszechniejszego użytku najrzadsze nowalijki i owoce najsmakowitsze: soczyste gruszki , śliwki , winogrona , brzoskwinie , migdały  i orzechy .","t15-tit-5":"Klientela.","t15-10-1":"10. — Ryż  i soczewica  są obok skrzyni wędzonych śledzi ; ziemniak  i fasola  sąsiadują z jabłkami , figami , suszonymi śliwkami  i orzechami laskowymi . Znajduje się w tym magazynie świeże jajka  i oliwki ; dlatego kosze  i siatki na zakupy  są napełniane z ogromną szybkością.","t15-11-1":"11. — Kawa  tej wybornej firmy zyskała wśród służących  i kucharek słuszną sławę, bo stary korzennik  sam ją najstaranniej praży.","t15-tit-6":"Widowiska.","t15-12-1":"12. — Nie wszyscy idą na targ, żeby się zaopatrzyć. W malowniczym ruchu na uliczce, która prowadzi do hali, widzi się osoby najrozmaitsze. Obok uprzejmego pomocnika rzeźnika , który pcha przed sobą taczkę , oto dwaj żołnierze na przepustce, całkiem dumni, że pokazują swój lśniący mundur: huzar  z niebieskim dolmanem i czakiem z pióropuszem, i kapral zuawów, z bufiastymi spodniami i głową nakrytą fezem.","t15-13-1":"13. — Piekarz , który stoi na progu piekarni , właśnie ugniótł ciasto swojego chleba  i wyjął z pieca rogaliki , bułki  i okrągłe chleby , które są w witrynie.","t15-14-1":"14. — Nad piekarnią mieszka zdolna bieliźniarka , która zatrudnia kilka hafciarek . Obok niej mieszka praczka-prasowaczka , która krochmali bieliznę  po upraniu jej i wysuszeniu, i która wygładza ją żelazkiem .","t15-tit-7":"Mięso, ryby i jarzyny.","t15-15-1":"15. — W jatce , położonej na parterze, sprzedaje się wszelkiego rodzaju mięsa, baraninę , wołowinę  albo cielęcinę  jako udźce baranie, befsztyki, pieczenie i kotlety. Czeladnik rzeźnicki  rozbiera wszystkie te mięsa i osobno kładzie kości szpikowe . Przy drzwiach jatki jest sprzedawczyni ostryg , która sprzedaje ostrygi . Otwiera je, jeśli się tego pragnie.","t15-16-1":"16. — Wszyscy ci kupcy płacą patent albo opłatę za miejsce; dlatego policjant  bez litości ściga biedne przekupki jarzyn , które robią im konkurencję, roznosząc na swoich wózkach marchew, rzodkiewki, rzepę, pory albo pęczki szparagów, świeży groszek, szpinak, szczaw, rzeżuchę i pietruszkę.","t15-tit-8":"Uwaga na policjanta!","t15-17-1":"17. — Chłopiec, który sprzedaje czosnek  i cebulę, bardzo dobrze wie, że i jemu nie wolno sprzedawać swoich towarów blisko targu. Ucieka, biegnąc z ryzykiem przewrócenia kosza krabów, raków i krewetek sprzedawcy  langust i homarów.","t15-18-1":"18. — Wszyscy się krzątają i hałasują; ale to nie przeszkadza słyszeć wyraźnie głosu wędrownego szklarza  ani okrzyku węglarza , który właśnie zostawił na kilka chwil swój wózek, żeby dostarczyć worek węgla . ","t16-apar-1":"TABLICA Nr 16 Wielki magazyn. — Bazar. — Zabawki.","t16-01-1":"1. — Nowy rok się zbliża. Wielkie magazyny przygotowały swoje wystawy zabawek  i podarków noworocznych.","t16-01-2":"Poprosiłem mojego dziadka, żeby zaprowadził mnie do bazaru zobaczyć tę piękną wystawę, i zgodził się na to.","t16-02-1":"2. — Najpierw zatrzymaliśmy się przed pięknymi tarczami z bronią, które mieszczą karabin, kepi, szablę, pas do szpady i parę epoletów, albo hełm, pancerz  i pistolet . To wszystko zajęło mnie o wiele bardziej niż latarnie czarnoksięskie .","t16-tit-1":"Piękne widoki.","t16-03-1":"3. — W tym samym dziale był wartownik  w swojej budce; zdawał się pełnić wartę przed całą menażerią z tektury. Ileż zwierząt tam było: Papuga  na swojej grzędzie, nosorożec  z rogiem na nosie, renifer , struś , małpa  zgryzająca orzech, lis  niosący kurę, krokodyl  rozwierający ogromne szczęki, wielbłąd , elegancki chart , pantera , potem dwa zwierzęta, których nie znałem, a które są, jak mówią, łasicą  i hieną . Także tam były lampart  i wilk ; zupełnie blisko były milutkie szczurki  i maleńkie myszki  kauczukowe. Na koniec hipopotam  i garbaty dromader  zamykały zbiór. Zostałbym tam jeszcze wiele godzin, gdyby obok nie było wspaniałego obozu pełnego ołowianych żołnierzyków , który przyciągnął moją uwagę.","t16-tit-2":"Żołnierze i wojna.","t16-04-1":"4. — Mój dziadek, który jest inwalidą  i który musiał opuścić armię z powodu rany, za którą otrzymał medal wojskowy, bardzo lubi opowiadać mi o kampaniach, w których brał udział. Był szczęśliwy, tłumacząc rozmaite ruchy małej armii w miniaturze. Grupa prawdziwych żołnierzy zwiedzających bazar: saper , strzelec alpejski  z głową nakrytą beretem, sierżant sztabowy  piechoty i sierżant artylerii  ze złotym galonem na rękawie, zatrzymała się blisko nas, żeby posłuchać wyjaśnień.","t16-05-1":"5. — Mój dziadek, całkiem dumny z tego, że miał tak świetnych słuchaczy, zaimprowizował kompletny plan bitwy.","t16-05-2":"Miasto ufortyfikowane, ze swoimi wałami i fosami, było oblegane przez armię nieprzyjacielską, która po długim bombardowaniu była gotowa do szturmu. Ale oblężeni, zmuszeni głodem, spróbowali wypadu na obóz oblegających. Odparłszy atak zaciętą walką wokół obozowiska, zwycięscy oblegający puścili swoje szwadrony, żeby ścigać zwyciężonych napastników. Ci cofnęli się, pokrywając pole bitwy zabitymi i rannymi. Noszowi unieśli tych ostatnich do ambulansu, żeby dać ich pod opiekę chirurga.","t16-05-3":"Mimo bohaterskiego oporu kilku batalionów, które utworzyły czworobok, klęska była zupełna, reszta armii uciekła, zostawiając wielu jeńców. Nieprzyjaciel poszedł dopełnić swojego zwycięstwa, zajmując miasto. Może to będzie koniec kampanii i po rozejmie będzie można podpisać traktat pokojowy.","t16-tit-3":"Podarki na nowy rok.","t16-06-1":"6. — Młodzi żołnierze, którzy śmiali się, słuchając malowniczego opowiadania weterana, poprosili go o kilka innych wyjaśnień. Co do mnie, obszedłem sklep, żeby popatrzeć na piękną kuszę  i łuk  z jego strzałą . Tam znalazłem inny zbiór zwierząt: dwa ptaki śpiewające : automatycznego słowika i pokrzewkę śpiewającą całym gardłem, i szereg dziwnych zwierząt: nietoperza , boa , żółwia , fokę , wieloryba  i rekina  ze złoconej skóry.","t16-07-1":"7. — Nie zatrzymałem się długo, żeby je oglądać, bo dostrzegłem to, o czym marzyłem: przepiękny teatr marionetek  ze wspaniałymi dekoracjami i zachwycającą czerwoną kurtyną. Na scenie dwaj aktorzy zdawali się grać rolę w bardzo ciekawej sztuce teatralnej, bo mali widzowie z tektury umieszczeni w lożach albo siedzący na fotelach i na parterze za dyrygentem żywo bili brawo.","t16-07-2":"Niestety, ten teatr kosztował bardzo drogo.","t16-08-1":"8. — Zresztą wybrać zabawki było trudno, bo w witrynach nagromadzono wszelkiego rodzaju zabawki: Arlekina , Pulcinellę , Pierrota , puszczyki  machające skrzydłami, gwiżdżące kosy , szczekające pudle, fonograf  i łamigłówki. Jedna z tych zabawek bardzo mnie rozbawiła: przedstawiała bitwę morską , w której statek był atakowany przez piratów blisko lądu obsadzonego palmami kokosowymi.","t16-09-1":"9. — Mogłem bardzo łatwo oglądać wszystkie te cuda, bo tylko mało osób było w magazynie, ledwie kilku spacerowiczów, dragon  i inkasent , który przedstawiał tratę w głównej kasie .","t16-10-1":"10. — Zapytałem mojego dziadka, do czego służą książki położone na półkach za kasjerką; odpowiedział mi, że to księgi rachunkowe.","t16-tit-4":"Gapienie się po sklepie.","t16-11-1":"11. — Opuszczając dział zabawek, udaliśmy się do rymarni, żeby rzucić okiem na siodła , strzemiona , uzdy , wędzidła  i szpicruty. Podczas gdy kierownik działu  dawał kilka informacji mojemu dziadkowi, poszedłem popatrzeć na wystawę porcelany i kryształów , gdzie są piękne salaterki i delikatne czajniki .","t16-12-1":"12. — Żeby pójść na pierwsze piętro, przeszliśmy za witryną gorsetów , obok działu pończoch, gdzie wystawiono bardzo piękne pantalony . Blisko sprzedawczyni  kazała wybierać kupującej  piękne jedwabne tkaniny .","t16-12-2":"Wchodząc po schodach, zauważyłem, że magazyn jest ozdobiony japońskimi lampionami , parasolkami  i ogromnymi palmami .","t16-13-1":"13. — Na pierwszym piętrze niewiele było do zobaczenia; tylko meble , kasy pancerne , komody , wózki dziecięce . Ale widok całego magazynu był bardzo zabawny.","t16-14-1":"14. — U naszych stóp zobaczyłem instrumenty muzyczne: harfy , gitary , mandoliny , kornety wentylowe , klarnety , skrzypce z ich smyczkiem , a nawet wielki bęben . Nieco dalej, przy dziale papierniczym, student  targował u subiekta  teczkę na zeszyty. Blisko nich rozróżniłem piękny elementarz .","t16-14-2":"Pośrodku magazynu wzniesiono wysoką choinkę  całkiem zaopatrzoną w świeczki, drobiazgi i wszelkiego rodzaju zabawki: drewniane konie , lalki , itd..","t16-14-3":"Perfumeria  ze swoimi środkami do zębów i rozmaitymi perfumami roztaczała bardzo dobrą woń, która dolatywała do nas.","t16-tit-5":"Kupujemy coś.","t16-15-1":"15. — Ponieważ mój dziadek zaczął uznawać czas za zbyt długi, zeszliśmy wielkimi schodami. Zatrzymał się nieco przed tablicą astronomiczną  przedstawiającą, jak mi powiedział, komety , zaćmienia księżyca i słońca , różę wiatrów z czterema stronami świata (Północ, Południe, Wschód i Zachód), mapę dwóch półkul , planety i układ słoneczny . Nie zrozumiałem nic z tego wszystkiego i o wiele bardziej zajęła mnie obszyta galonami liberia posłańca , który przechodził, i piękne wachlarze , które były obok mnie, blisko portmonetek  i portfeli .","t16-16-1":"16. — Podziwiałem też na wystawie pióra  i klamry do pasa , piękne kwiaty sztuczne  wdzięcznie ułożone w koszach. Fiołki, lewkonie, hiacynty , pelargonie , lilie  i nasturcje  były bardzo dobrze naśladowane.","t16-tit-6":"Podarek mojego dziadka.","t16-17-1":"17. — Poprosiłem mojego dziadka, żeby kupił mi jedną ze szczoteczek do zębów , które były w pudełku obok szpilek do włosów . Zgodził się, a ja sam poszedłem zapłacić za swój zakup przy kasie, blisko której przygotowywano ważną przesyłkę  dla klienta .","t16-18-1":"18. — Nagle lekkie zamieszanie powstało wśród osób, które zatrzymały się blisko artystycznych brązów . Złodziej  został właśnie schwytany na gorącym uczynku przez inspektora , gdy próbował kogoś okraść. Zadbano o to, żeby sprowadzić policjanta, który miał go aresztować, a właśnie kiedy wychodziliśmy, sprawcę prowadzono do więzienia. "},"noto":{"t01-noto-1":"(*) Dla imion chrzestnych radzi się przepisywać je również według formy łacińskiej. To jedyny sposób, żeby uniknąć niezliczonych odmian. Jak zresztą wybierać między Giovanni, Jean, Johann, Jan, Hans, John, Ivan, itd.? Czy stworzymy osobny słownik imion chrzestnych? Czerpmy z łaciny ich mianownik i mówmy: Ioannes, Ioanna; Iulius, Iulia; Iakobus; Andreas; Lukas. (Gram. Zupełna).","t02-noto-1":"(*) Gry dziecięce i chłopięce mają często nazwy czysto narodowe. Staraliśmy się nazwać je w ido jak najlepiej, albo natchnąwszy się samą czynnością, która je znamionuje, albo wybierając nazwę narodową z tego lub innego kraju, kiedy nie jest zbyt niesłuszna. Np.: gra w beczkę (po niemiecku i po francusku) to żabka  (po angielsku), w której grający starają się wrzucić swoje okrągłe krążki przez usta metalowej żaby, stojącej z otwartym pyskiem na dziurawej skrzyni (beczce). Skok przez barki  różni się od skoku przez plecy tylko tym: żeby przeskoczyć przez głowę, gracze opierają ręce na barkach towarzysza, podczas gdy w « skoku przez plecy » opierają ręce tylko na jego plecach. — Albo też kilku uczestników jest pochylonych, a inni będą skakać przez ich plecy opierając ręce na barku; pierwsi muszą znieść uderzenie bez ugięcia się, drudzy muszą skoczyć bez utraty równowagi (zobacz samą tablicę).","t05-noto-1":"(*) Balk-o = niem. Balken, ang. joist, fr. solive, wł. travicello, ros. balka, hiszp. i port. viga. Rdzeń techniczny dotąd nieprzyjęty, ale godny zaproponowania dla oddania znaczenia słowa fr. solive, które nie jest ani belką fr. poutre, ani beleczką. Jest to okrągławo obrobiony drąg drewniany o przekroju kwadratowym, który podtrzymuje podłogę i sufit.","t06-noto-1":"(*) Babo = małe dziecko, ang. baby, fr. bébé, wł. bambino.","t06-noto-2":"(*) Lambrequino = fr. lambrequin, hiszp. lambrequines, port. lambrequins, nawet niem. i ang. lambrequins, więc niem. ang. fr. port. hiszp.","t07-noto-1":"(*) Zobacz co do szczegółów posiłku tablice 6 i 13.","t08-noto-1":"(*) Ponieważ to słowo nie jest ścisłe: czy chodzi o zbiór lnu, winobranie, zbiór jabłek? Może dobrze byłoby użyć « mesono » zaproponowanego w Mondo XIV, s. 242. Ale dotąd ten nowy rdzeń nie został przyjęty przez Akademię i czeka na dyskusje zgodnie ze zwyczajowym regulaminem idystycznym.","t12-noto-1":"(*) Uwaga. — Rozumie się, że opis podróży jest według granicy przedwojennej.","t13-noto-1":"(*) Co do szczegółów pokoju, zobacz tablicę Nr 6.","t13-noto-2":"(*) Za pomocą listy dań wprowadzonej do słownika nauczyciel będzie mógł łatwo urozmaicać poniższe menu.","t16-noto-1":"(*) Zobacz tablicę Nr 6."}}