{"t01-apar-0":"LEABHRÁN MÍNIÚCHÁIN DO tháblaí cabhracha Delmas ❦ AN CHÉAD SHRAITH","t01-apar-1":"TÁBLA Uimh. 1 An Scoil. — An Ardscoil. — An Rang.","t01-tit-1":"Cur síos ginearálta.","t01-01-1":"1. — Sa tábla seo léirítear **rang** in **ardscoil**. Sa rang seo tá ocht **mbord** (18) agus ocht **mbinse** (32) . Ar gach binse suíonn triúr dalta. Suíonn an **múinteoir** (7) ar **chathaoir** (8) taobh thiar dá **dheasc** (6) .","t01-02-1":"2. — Ar chlé na deisce tá **cófra** gloine (15) . Ar dheis tá an **clár dubh** (1) lena **cheirt** (2) agus lena **chailc** (3) .","t01-02-2":"Os cionn na deisce tá **táblaí balla** ( 9 , 11 , 12 ) agus **léarscáil** (10) ar crochadh.","t01-03-1":"3. — Níl na daltaí uile ina **n-áiteanna** (17) . Tá Eoin (4) ina sheasamh ag an gclár; tá an cheirt ina láimh aige agus tá sé ag glanadh na **bhfíoracha geoiméadracha**.","t01-03-2":"Tá Peadar ina sheasamh ag an deasc; tá sé ag bailiú na **gcleachtaí scríofa** (5) chun iad a thabhairt don mhúinteoir.","t01-04-1":"4. — Is múinteoir **teangacha nua-aimseartha** é an múinteoir seo. Múineann sé do na daltaí conas labhairt, léamh agus scríobh i dteangacha iasachta **(Gearmáinis, Béarla, Spáinnis, Iodáilis, Rúisis** nó **Fraincis)**.","t01-05-1":"5. — Tá an rang an-mhór agus an-solasmhar. Ag an gcúl tá **fuinneog** leathan le dhá **fhuinneog aerála** (78) agus **doras gloine**, chun é a aerú agus a shoilsiú.","t01-05-2":"Ní bhíonn fuacht sa rang seo. Sa lár, chun é a théamh, tá **sorn** an-mhaith (46) lena **phíopa** (45) .","t01-05-3":"Sa landair tá **crúcaí** (58) buailte; orthu crochtar hataí agus cótaí na ndaltaí.","t01-tit-2":"An Chlós.","t01-06-1":"6. — Léiríonn an **clog** (63) cúig nóiméad tar éis a naoi.","t01-06-2":"Tá an **sos** (76) díreach thart, agus tá an ceacht ag tosú arís. Bíonn an sos sa **chlós** (75) . Feicimid roinnt daltaí ag imirt. Tá an **maor** (74) ag faire orthu.","t01-07-1":"7. — Sa chlós feicimid daoine eile freisin: an **cigire** (73) , an **stiúrthóir** (71) agus an **ceann staidéir** (72) .","t01-07-2":"Scrúdaíonn an cigire na scoileanna, riarann an stiúrthóir an foras, agus faireann an ceann staidéir ar obair na ndaltaí.","t01-07-3":"Is é an ceathrú duine an **doirseoir** (77) . Iompraíonn sé an clár faoina ascaill, chun na daltaí atá as láthair a mharcáil.","t01-08-1":"8. — Ag cúl an chlóis tá na **fearais ghleacaíochta** (70) agus ceardlann na **hoibre láimhe** (69) .","t01-08-2":"Ar dheis an tábla is ar éigean a fheictear **ranganna** an **cheoil** agus na **líníochta**.","t01-tit-3":"Cur síos mion.","t01-tit-4":"Na daltaí maithe.","t01-09-1":"9. — Is iad na daltaí ar an gcéad bhinse ar dheis na deisce ná **Anraí** (*) , **Stiofán** agus **Cathal**.","t01-09-2":"Tá Anraí an-aireach agus an-dícheallach; éisteann sé leis an múinteoir. Ar an mbord aige tá **cóipleabhar** (28) , **leabhar** (29) , **foclóir** (30) agus **cás peann luaidhe** (31) . Ina leabhar tá go leor **leathanach**; i ngach caibidil tá roinnt **alt**, agus i ngach **líne** tá go leor **focal**.","t01-09-4":"Tá a chomharsa Stiofán (24) saothrach. Tá sé ag scríobh sa chóipleabhar an cheachta atá tugtha don chéad uair eile. Tá **lámh scríbhneoireachta** den scoth aige. Tá a leabhar dúnta. Ní fheictear ach an **clúdach** (27) . Lena thaobh tá a **chompás** (26) .","t01-09-5":"Coinníonn Cathal (23) an leabhar ina láimh; osclaíonn sé é chun an ceacht a athrá uair amháin eile. Mar a bhíonn ag gach dalta, tá **dúchán** (25) os a chomhair. Tá sé umhal.","t01-10-1":"10. — Ag an gcéad bhord eile suíonn **Labhrás, Antoine** agus **Pól**. Aithrisíonn Labhrás a **cheacht** (22) agus freagraíonn sé **ceisteanna** an mhúinteora. Tá Antoine (21) an-neamhaireach; uaireanta pionósaíonn an múinteoir é fiú. Is **comrádaí** maith é Pól (20) , cairdiúil agus cabhrach. Tá sé an-aireach.","t01-tit-5":"Na daltaí dána.","t01-11-1":"11. — Taobh thiar d’Anraí suíonn **Seoirse** (38) . Ní buachaill olc é, ach tá sé **cainteach**, neamhaireach agus corrthónach. Cuireann a **éadromacht** agus a **easumhlaíocht** **mí-ord** sa cheacht, agus is minic a thuilleann sé **rabhadh** géar. Tá a **dhréacht** (35) salach; déanann sé **smeadar dúigh** air lena **pheann** (34) , agus dá bhrí sin bíonn a **scriosán** (36) de shíor á úsáid aige; tá a **mhála scoile** (33) stróicthe, chomh míshlachtmhar sin atá sé. Cad chuige a dtugann sé a **pheann tobair** (37) go rang na dteangacha nua-aimseartha?","t01-11-2":"Ní maith le Éamann (39) , a chomharsa, é. Is fíor go bhfuil sé beagán leisciúil, ach tá sé ciúin agus socair. Ní bhíonn sé ag caint; ach in ionad éisteacht, is fearr leis **scéalta** a léamh ina **leabhar léitheoireachta**.","t01-11-3":"Is é an tríú dalta ar an mbinse seo ná **Ludwig** (40) . Tá sé dícheallach. Scríobhann sé ar **bhileog pháipéir** bhán. Os a chomhair chuir sé an **páipéar súite** (41) .","t01-12-1":"12. — Tá na daltaí ar an dara binse, ar chlé an mhúinteora, an-óg. An chéad duine, **Eimile** beag, níl sé in ann scríobh go maith fós; tugann sé leis a **shlinn** (42) , a **pheann slinne** agus a **spúinse** (43) .","t01-12-2":"Lena thaobh tá **Ágastas** agus **Bearnard** (44) . Oibríonn an duine deireanach seo go maith, ach tá **cuma** an-mhíshlachtmhar air.","t01-13-1":"13. — Taobh thiar díobh suíonn triúr **leiscéirí**. Ní fhoghlaimíonn **Ailbe** a chuid ceachtanna. Bíonn **Séamas** (47) ina chodladh in ionad éisteacht. Tarraingíonn a **leisce** **iomardaithe** agus **pionóis** fiú air. Faoi dheireadh, tá **Críostóir** (48) róéadrom. **Iompraíonn** sé é féin go holc agus ní dhéanann sé iarracht feabhas a chur air féin.","t01-14-1":"14. — A gcomharsana, os a choinne sin, iompraíonn siad iad féin go maith. Is maith le **Earnán** (51) ord agus cruinneas; úsáideann sé i gcónaí a **riail** (50) agus a **pheann luaidhe** (49) . Is **dalta lae** é.","t01-14-2":"Is **cónaitheoir** é **Proinsias** (52) ; caitheann sé éide, itheann sé agus codlaíonn sé san fhoras. Is **comrádaí** maith é.","t01-14-3":"Bíonn Muiris ag cur faobhair ar a **pheann luaidhe** lena **scian phóca** (56) ; tá sé an-tíosach.","t01-14-4":"Tugann sé leis a chuid leabhar go léir, a **ghramadach** (55) , a **leabhrán nótaí** (54) agus fiú a **cheap nótaí** (53) . Tá a **mhála cáipéisí** (57) ar an urlár taobh thiar de.","t01-14-5":"Tá an dá bhord ag cúl an ranga ag na **daltaí maithe** (19) .","t01-tit-6":"An líníocht agus an ceol.","t01-15-1":"15. — I **rang na líníochta** tá **samplaí** áille ar crochadh ar an mballa, agus ón tsíleáil crochtar **lampa** (62) lena **scáthlán**. Tá an **múinteoir** (60) an-fhoighneach; ceartaíonn sé **líníochtaí** (61) na ndaltaí agus múineann sé dóibh conas an **busta** (59) a tharraingt ón nádúr.","t01-16-1":"16. — Dealraíonn **rang an cheoil** an-taitneamhach. Ann foghlaimítear conas na **nótaí** a léamh, conas **céimeanna an scála** (67) a chanadh — scríofa ar an **chláirseach cheoil** (do, re, mi, fa, sol, la, si = C. D. E. F. G. A. B.) — , conas na **eochracha** a aithint agus **foinn** áille a chanadh. Cuirtear na nótaí ar an **seastán** (65) . Bíonn duine de na daltaí **ag seinm an phianó** (64) , agus bíonn **múinteoir an cheoil** (66) **ag bualadh an ama** (68) .","t01-17-1":"17. — Is ar éigean a fheictear cúinne de cheardlann na **hoibre láimhe** (69) , mar a bhféadann na páistí foghlaim conas adhmad a locairt agus iarann a líomhadh. Ní bhíonn a leithéid i ngach scoil.","t01-tit-7":"Rang na n-eolaíochtaí nádúrtha.","t01-18-1":"18. — Múineann múinteoir na matamaitice do na daltaí **céimseata,** **uimhríocht, áireamh** agus an **córas méadrach**. Sa tábla feicimid na príomhfhíoracha céimseata: an **ciorcal** (a) , an **cearnóg** (b) , an **triantán** (c) , an **líne** (d) .","t01-18-2":"Feicimid **oibríocht** freisin; ní **suimiú** é, ní **dealú** é ná **iolrú**: is **roinnt** (e) é.","t01-19-1":"19. — I dtábla an chórais mhéadraigh feicimid: an **méadar** (a) , an **scála** (b) agus a chuid **meáchan**, an **lítear** (e) , an **deacailítear** (f) , an **deicilítear** agus an **méadar ciúbach** (d) .","t01-19-2":"Foghlaimíonn na daltaí na **heolaíochtaí nádúrtha** freisin (11) — zó-eolaíocht (a) , luibheolaíocht (b) , geolaíocht (c) — agus an **stair** (12) .","t01-19-3":"Sa chófra tá gléasanna don **fhisic** (15) agus don **cheimic** (16) .","t01-19-4":"Ar an gcófra tá: an **sféar** (14) , an **cón** agus an **cruinneog** (13) .","t01-19-5":"Os cionn na dtáblaí tá **léarscáil** ar crochadh a léiríonn cúig chuid an domhain: an **Eoraip** (e) , an **Áise** (g) , an **Afraic** (f) , **Meiriceá** ( a b ) agus an **Aigéine** (h) , agus an dá aigéan mhóra — an **tAigéan Ciúin** (c) agus an **tAigéan Atlantach** (d) .","t02-apar-1":"TÁBLA Uimh. 2 An Corp Daonna. — An Sos. — Na Cluichí.","t02-tit-0":"An Corp Daonna. *(Ceacht simplí eolaíochta nádúrtha.)*","t02-01-1":"1. — Is iad príomhchodanna an chuirp dhaonna: an **ceann**, an **cabhail** agus na **géaga**.","t02-tit-1":"An Ceann.","t02-02-1":"2. — Tá dhá chuid sa cheann: an **blaosc**, ina bhfuil an **inchinn** agus atá clúdaithe le **gruaig**, agus an **aghaidh**.","t02-03-1":"3. — Inár líníocht ní fheictear an bhlaosc ná an inchinn; ach os a choinne sin feictear go han-soiléir codanna tábhachtacha na haghaidhe.","t02-04-1":"4. — Seo ar dtús an **mhala éadain**, a labhraíonn ar intinn láidir agus ar smaoineamh atá ag obair gan stad. Tá na **huisíní** an-nochta. Tá an **tsúil** beo agus oscailte go leathan. Cosnaíonn **fabhra** tiubh agus **fabhraí** fada í.","t02-05-1":"5. — Seo freisin an **tsrón** agus na **polláirí**. Freastalaíonn an tsrón orainn chun boladh a fháil agus chun anáil a tharraingt. Ar an dá thaobh den tsrón tá na **leicne**, agus níos faide anonn na **cluasa**. Is iad an **béal** agus an **smig** a dhéanann cuid íochtarach na haghaidhe.","t02-06-1":"6. — Is deacair iad a fheiceáil, mar go bhfolaíonn an **croiméal** agus an **fhéasóg** orainn iad. Ach tá a fhios againn go bhfuil sa bhéal dhá **liopa**, an **ghiall uachtarach** agus an **ghiall íochtarach** lena gcuid **fiacla**, agus an **teanga**. Leis an mbéal labhraímid agus ithimid. Leis an teanga mothaímid blas an bhia.","t02-07-1":"7. — Is iad an tsúil, an chluas, an tsrón agus an béal, mar aon leis na méara, orgáin na gcúig chéadfa: an **radharc**, an **éisteacht**, an **boladh**, an **blas** agus an **tadhall**.","t02-08-1":"8. — Is é an ceann, mar sin, ceann de na codanna is aisteach den chorp daonna.","t02-tit-2":"An Chabhail.","t02-09-1":"9. — Nascann an **muineál** an ceann leis an gcabhail. Isteach ann tagann an **scornach** agus an **baic**.","t02-10-1":"10. — Sa chabhail freisin tá go leor orgán riachtanach. Sa **chliabh** tá na **scamhóga**, lena dtarraingímid anáil, agus an **croí**, lárionad na beatha. Nuair a stopann an croí de bhualadh, faigheann an neach beo bás.","t02-11-1":"11. — Coinníonn na **heasnacha** an cliabh.","t02-12-1":"12. — Is iad codanna eile na cabhlach an **taobh**, an **droim**, na **guaillí** agus an **bolg**. Luímid ar an taobh nó ar an droim chun codladh, agus iompraímid ualaí ar an ngualainn.","t02-13-1":"13. — Sa bholg tá an **goile** agus na **putóga**. Freastalaíonn siad orainn chun an bia a dhíleá.","t02-tit-3":"Na Géaga.","t02-14-1":"14. — Tá ceithre **ghéag** againn: dhá **lámh** agus dhá **chos**. Leis na lámha tógaimid, coinnímid, ardaímid agus bailímid rudaí; leis na cosa seasaimid, siúlaimid agus rithimid.","t02-15-1":"15. — Nascann an **ghualainn** an lámh leis an gcorp. Bogann **matán** an-láidir, an ceann dhá cheann, an lámh, agus nascann an **uillinn** í leis an **riasc**. Déanann **caol na láimhe** alt na **láimhe**, a chríochnaíonn leis na **méara** agus leis na **hingne**. Ar an láimh feictear an **féith** (agus an artaire), trína ritheann an **fhuil**.","t02-16-1":"16. — Is iad codanna na coise: an **ceathrú**, an **ghlúin** agus **log na glúine**, an **colpa**, a bhfuil a **fheoil** clúdaithe ag an **gcraiceann**, an **rúitín** agus an **tsáil bhoinn**. Tá **cnámha** na coise an-tiubh agus an-láidir. Ag ceann na coise tá **méara na coise**. Is iad na codanna eile an **bonn** agus an **tsáil**.","t02-17-1":"17. — Sin cur síos beagnach iomlán ar an gcorp daonna.","t02-17-2":"*Nóta.* — *Le cabhair na habairte «tá tinneas... orm (cinn agus mar sin de)» beidh an múinteoir in ann an foclóir seo go léir a shiúl arís ó thaobh na* **sláinte coirp** *maith nó olc*.","t02-tit-4":"An Ghleacaíocht. *(Insithe ag duine de na daltaí.)*","t02-18-1":"18. — Chun bheith solúbtha, aclaí agus sláintiúil, ní mór na cosa agus na lámha a chleachtadh. Sin an fáth a n-imrímid agus a ndéanaimid **gleacaíocht**.","t02-19-1":"19. — I rith na seachtaine bíonn an dá ghníomhaíocht sin i gclós na scoile (féach tábla uimh. 1). Ach ar an Déardaoin agus ar an Domhnach téimid amach ar fhaiche mhór, mar a bhfuil áit le rith agus le spraoi.","t02-20-1":"20. — Tagann ár múinteoirí agus ár dtuismitheoirí linn uaireanta; ach is é **múinteoir na gleacaíochta** (12) a stiúrann na cleachtaí.","t02-21-1":"21. — Ar an bhfaiche, ar chlé an bhealaigh isteach, tá na **fearais ghleacaíochta** (1) : dreapaimid an **dréimire** (2) , luascaimid bun os cionn ar na **fáinní** (3) agus ar an **trapéis** (4) , tarraingímid sinn féin suas go barr an **dréimire rópa** (5) nó an **rópa snaidhmthe** (6) .","t02-22-1":"22. — Idir an dá linn léimeann ár gcomrádaithe thar an **gcapall adhmaid** (7) nó thar na **barraí comhthreomhara** (11) . Bíonn cuid eile ag **dornálaíocht** (8) nó ag **pionsóireacht** (9) le masc agus le **floiréad**. Bíonn cuid eile fós, ar deireadh, ag ardú na **dtromán** (10) .","t02-tit-5":"Na Cluichí.","t02-23-1":"23. — Timpeall ar na gleacaithe bíonn buachaillí agus cailíní ag imirt **cluichí** éagsúla. Bíonn na cailíní ag spraoi lena **fonsa** (14) ; bíonn siad ag **léim téide** (13) , nó glaonn siad ar a ndeartháireacha agus ar a gcolceathracha chun cluiche **cróice** (15) a imirt. Nach sásta a bhíonn siad nuair a bhuaileann siad **liathróid** an chéile comhraic lena **gcasúr adhmaid** díreach nuair a cheapann seisean go rachaidh sé tríd an ngeata go héasca!","t02-24-1":"24. — Is fearr leis na buachaillí cluichí níos bríomhaire. Imríonn siad **scidilí** go fonnmhar (16) , a leagann siad go haclaí leis an **liathróid** (17) . Ní dhéanann siad neamhaird ar an **gcaiseal** (18) ná ar an **mbilbeacaid** (19) , ná fiú ar an **bhfrog** (20) . Ach is iad na cluichí is ansa leo ná na **mirlíní** (21) agus an **liathróid in aghaidh an bhalla** (22) , mar go bhfuil balla an **tí gloine** (26) díreach oiriúnach chun an liathróid éadrom a chur ar ais.","t02-25-1":"25. — Tá Eoin beag an-aclaí ar a **chosa croise** (24) agus coinníonn sé a chothromaíocht go hiontach. Lena thaobh tá roinnt comrádaithe ag imirt **folach bíog** (25) sa teach gloine sin agus taobh thiar den **fhál**. Is fearr le cuid eile **dallóg ar an láimh** (28) nó an **eiteog** (29) , a eitlíonn ó **raicéad** amháin go dtí ceann eile.","t02-26-1":"26. — I lár na faiche fásann dhá chrann. Ag bun ceann acu tá seachtar nó ochtar buachaillí tosaithe ar chluiche **léim thar na guaillí** (30) (*) . Níl an cluiche seo ar eolas i ngach tír; ach tá a fhios ag gach duine cad é **léim na gabhairín**, nach n-imríonn na páistí anois.","t02-tit-6":"Cluichí faoin aer.","t02-27-1":"27. — Is cluiche an-ghreannmhar é **dallóg** (31) freisin; cuireann na cailíní agus na buachaillí an **púicín** ar a súile ar a seal agus beireann siad ar na daoine trom a ligeann dóibh féin bheith gafa.","t02-28-1":"28. — I lár na faiche — seo cluiche atá go hiomlán Francach, cé go bhfuil sé beagán garbh: is é an **béar** (32) é, i bhfad níos callánaí ná cluiche síochánta na **heitleoige** (33) agus fiú ná cluiche Sasanach an **leadóige** (34) .","t02-29-1":"29. — Is é an spórt deireanach seo pléisiúr na ndaltaí móra. Glacann ár múinteoirí féin páirt ann go fonnmhar. Éilíonn sé aclaíocht agus luas mór, agus is breá liom é. Fágaim an **luascán** (35) ag na cailíní.","t02-30-1":"30. — Ní thaitníonn cluiche Sasanach eile liom ach oiread, cluiche a d’fhéadfadh bheith contúirteach.","t02-30-1b":"Táim ag caint ar an **sacar** (36) , áthas mo dhearthár is sine. Is fearr liom ár seanchluiche **na bpríosúnach** (38) , atá chomh sláintiúil leis agus i bhfad níos lú garbh.","t02-tit-7":"An rothar agus na cluichí liathróide.","t02-31-1":"31. — Téim féin timpeall na faiche go fonnmhar ar an **rothar** (37) .","t02-32-1":"32. — An bhliain seo chugainn foghlaimeoidh mé **marcaíocht** (39) . Nach álainn an capall nuair a shiúlann sé go breá ar choisíocht nó ar sodar agus a léimeann sé na constaicí ar cosa in airde!","t02-33-1":"33. — Sa samhradh foghlaimímid **snámh** (40) . Tumaimid agus folcaimid sinn féin le pléisiúr in uisce glan fionnuar na habhann. Uaireanta ag an deireadh scaoilimid **balún** páipéir (41) , a ardaíonn go maorga san aer chomh luath agus a líontar le haer te é.","t02-34-1":"34. — Tá go leor cluichí eile ann freisin, ach ní chríochnóinn choíche iad a áireamh, agus ón scéal gairid seo feictear nach bhfuil na Déardaoin ar ár bhfaiche álainn leadránach ar chor ar bith.","t02-34-2":"N.~B. — *Ní bheidh sé deacair don mhúinteoir an chaibidil seo a chur i gcrích, ag déanamh cur síos níos mionsonraithe ar gach ceann de na cluichí is tábhachtaí.*","t03-apar-1":"TÁBLA Uimh. 3 An Óige agus an Aos Óg.","t03-apar-2":"(Tá táblaí 3 agus 4 cumtha chun stór bunúsach focal a thabhairt, i gceithre **radharc teaghlaigh**, ar an **aimsir**, ar an **aois**, ar an **teaghlach**, ar an **éadach** agus ar an **tsláinte**.)","t03-tit-1":"*An Chéad Radharc.*","t03-tit-2":"Baisteadh faoin tuath.","t03-tit-3":"An tEarrach.","t03-c1-01-1":"1. — Táimid san **Earrach**, i mí **Márta**, **Aibreáin** nó na **Bealtaine**, ar cheann de laethanta na **seachtaine** — **Dé Luain**, **Dé Máirt** nó **Dé Céadaoin**. Tá sé a **deich a chlog** ar maidin.","t03-c1-02-1":"2. — Tá an **aimsir** go hálainn, an **t-aer** glan. Tá an ghrian ag soilsiú. Tá roinnt **scamall** beag (2) ag ardú sa **spéir** ghorm (1) .","t03-c1-03-1":"3. — Is ar éigean a bhíonn **duilleoga** ar na **crainn**. Níl ar na **poibleoga** caola (3) ná ar an **bplána** ard (17) ach bachlóga fós.","t03-c1-04-1":"4. — Tá na **fáinleoga** (4) tagtha ar ais agus tá siad ag guairdeall le gártha áthais timpeall **spuaice** (7) an **chloigthí** (5) , a chorónaíonn **séipéal** an tsráidbhaile (6) .","t03-tit-4":"An Séipéal.","t03-c1-05-1":"5. — Tá an séipéal seo an-simplí, lena **phóirse** mór (13) agus lena **chlog** mór (8) . Tá an **tsnáthaid bheag** (9) ar an uimhir X: taispeánann sí na **huaireanta**. Tá an **cheann mhór** (10) ar XII (an meán lae); taispeánann sí na **nóiméid**.","t03-c1-06-1":"6. — Sa chloigtheach tá na **cloig** (11) ag bualadh go meidhreach. Ar bharr an dín tá **cros** bheag chloiche (12) .","t03-c1-07-1":"7. — Níl ag an séipéal an póirse mór amháin (13) ; tá doras beag taoibh ann freisin. Trí dhoras sin tagann an **sagart** (15) amach as an **sacraistí** (14) , ina **shútán**, agus téann sé i dtreo **theach an tsagairt** (19) .","t03-c1-08-1":"8. — Lena thaobh tá an **bhean bhainne** (24) lena **hasal** (23) . Tá sí ag filleadh ón mbaile mór, mar a dtugann sí a bainne maith do na páistí.","t03-tit-5":"An tÚllord.","t03-c1-09-1":"9. — Tá an tUasal Liath (an t-asal) an-sásta leis an siúlóid mhaidine seo. Tarraingíonn sé isteach le pléisiúr an t-aer atá cumhraithe ag an **mbláth** (20) a chlúdaíonn **crainn torthaí** (18) an úlloird in aice láimhe. Tá na **péitseoga** (18) sin agus na **haibreoga** sin (19) ar fad i mbándearg agus i mbán, agus geallann siad fómhar maith.","t03-c1-10-1":"10. — Agus idir an dá linn tá na **beacha** beaga (22) ón **gcoirceog** (21) ag eitilt ann chun a **mil** mhilis a bhailiú, ag crónán ag an obair.","t03-c1-11-1":"11. — Ach cad a tharla? Seo chugainn páistí an tsráidbhaile ag rith agus ag scaipeadh na **ngéanna** scanraithe (25) . Tá an mórshiúl seo ag teacht amach as an séipéal tar éis **bhaisteadh** mhac an nótaire.","t03-c1-12-1":"12. — Dúisíonn Séamas beag ina **chliabhán** (26) le bualadh meidhreach na gclog, agus iarrann a dheirfiúr Maighdlin, ar mhaith léi freisin an mórshiúl a fheiceáil, ar a máthair í a chíoradh agus a ghléasadh ar an tairseach.","t03-c1-13-1":"13. — Aontaíonn an mháthair. Cuireann sí uirthi a **ciarsúr cinn** (28) , a **blús** (29) agus a **naprún** (30) agus suíonn sí ar chathaoir íseal os comhair an dorais. Níl ar Mhaighdlin ach **sciorta** (31) agus **cabhail** (32) .","t03-c1-14-1":"14. — Nach sona atá sí! Déanann sí dearmad ar a bláthanna is ansa léi, a **cornáin** (34) , ar a suíonn na **féileacáin** (35) , a **tiúilipí** (36) , a **lilí na ngleanntán** (37) sna **pota** (38) ar an **mballa** (33) agus a **rósanna** (39) , a dhéanann fál chomh hálainn sin. Bíonn sí ag stánadh ar chulaithe saibhre na mban sa mhórshiúl.","t03-c1-15-1":"15. — Is beag a bhreathnaíonn buachaillí an tsráidbhaile ar na culaithe. Ritheann siad chun tosaigh agus brúann siad a chéile chun **milseáin** (55) nó **boinn** (52) a fháil. Tá duine acu ag gol (40) .","t03-c1-16-1":"16. — Sheas duine eile ar chrúb **madra** (42) , agus teitheann seisean ag gearán agus cuireann sé **cearc** (43) lena **sicíní** (44) ar teitheadh.","t03-tit-6":"Mórshiúl an bhaiste.","t03-c1-17-1":"17. — I dtosach an mhórshiúil siúlann an **bhuime** (45) . Tá **caidhp** álainn uirthi (46) le ribíní fada. Iompraíonn sí an **naíonán nuabheirthe** (47) , ar fad i **lása** (48) .","t03-c1-18-1":"18. — I ndiaidh na buime tagann an **t-athair baiste** (49) agus an **mháthair bhaiste** (53) . Roinneann siad milseáin agus boinn. Tá **lámhainní** (51) agus **hata ard** (50) ar an athair baiste. Coinníonn an mháthair bhaiste **crobhaing bláthanna** álainn (54) ina láimh.","t03-c1-19-1":"19. — Ina ndiaidh feictear **uncail** (56) agus **aintín** (58) an linbh. Tá **hata** galánta ar an aintín (59) , agus **casóg fhada** dhubh (57) agus veist bhán ar an uncail. Níos faide siar tagann an **col ceathrar** (60) agus an **banchol ceathrar** (61) . Tugann an duine deireanach seo ar láimh **deirfiúr** (62) an naíonáin, Beirtí bheag.","t03-c1-20-1":"20. — Siúlann **deartháir** eile Bheirtí (63) ina ndiaidh. Tugann sé a lámh do **ghaol** (64) . Ina ndiaidh siúd tagann **cairde** an teaghlaigh (65) .","t03-tit-7":"Lucht féachana.","t03-c1-21-1":"21. — In aice leis an mórshiúl tá **bacach** (66) , ag brath ar a **mhaide croise** (67) . Iarrann sé déirc.","t03-c1-22-1":"22. — Ar an taobh eile tá buachaill **an-bhéasach** (68) . Ardaíonn sé a chaipín agus deir sé **«lá maith»** leo siúd a bhfuil aithne aige orthu.","t03-c1-23-1":"23. — Tá muintir an tsráidbhaile tagtha amach as na tithe chun mórshiúl an bhaiste a fheiceáil. Feicimid **feirmeoir** (69) le **caipín páipéir**, agus lena thaobh **bean feirmeora** (70) . Ansin **seanbhean** (71) , ag brath ar a **bata** (72) . Faoi dheireadh an **muilleoir** (73) le **hata leathan feilte** (74) agus bean feirmeora óg i **mbróga adhmaid** (75) , atá ag múineadh a leanbh siúl.","t03-c1-24-1":"24. — Is pictiúr an-bheoga é.","t03-tit-8":"*An Dara Radharc.*","t03-tit-9":"Féile an phobail.","t03-tit-10":"Comórtais uisce agus rásaí.","t03-c2-01-1":"1. — Tá an **samhradh** tagtha. Meallann grian loiscneach mhí an **Mheithimh** (**Iúil** nó **Lúnasa**) an óige chun snámha agus chun bádóireachta.","t03-c2-02-1":"2. — Ar bhruach deas na habhann tá na rámhaithe ag baint díobh a gcuid éadaigh, chun páirt a ghlacadh sna comórtais uisce agus sna rásaí.","t03-c2-03-1":"3. — Baineann duine acu de a **bhróga** (1) ; scaoileann sé na hiallacha (na cnaipí). Tá beirt dá chomrádaithe réidh cheana féin. Níl orthu anois ach **geansaí** (2) agus **brístín snámha** (3) . Tá siad ag comhrá, ag fanacht lena gcomrádaithe. Tá siad ag caint ar an aonach agus ar an bhféile ar an mbruach eile.","t03-c2-04-1":"4. — Ar an talamh lena dtaobh tá **éadaí** a gcomrádaithe: **péire** **buataisí** (4) , **slipéir** (5) , **stocaí** (6) , hataí **feilte** (7) agus **tuí** (8) agus **carbhat** (9) .","t03-c2-05-1":"5. — Tá a **sheaicéad** (10) fillte go néata ag duine de na hógánaigh. Cuireann sé ar thuáille é, ina bhfillfidh a chomharsa a **gculaithe** beirte gan mhoill.","t03-c2-06-1":"6. — Tá an séú buachaill deireanach. Ar a cheann tá an **caipín** (11) fós. Níor bhain sé de a **léine** (12) , ná a **bhóna** (13) , ná a **chufaí** (14) . Coinníonn sé a **veist** (17) ina láimh agus tá sé fós ina **bhríste** (16) agus ina **ghealasacha** (15) . Ní bheidh sé in am don chéad rás eile, cinnte.","t03-c2-07-1":"7. — In aice leis na hógánaigh tá cosán lán de **fheochadáin** (18) ag dul síos go dtí an t-uisce, mar a bhfuil Séamas críonna ag ullmhú i measc na **ngiolcach** (19) na **dtinte ealaíne** (20) , a scaoilfear tráthnóna.","t03-tit-11":"An Rás.","t03-c2-08-1":"8. — Ar an abhainn tá roinnt ban, faoi scáth a gcuid scáthanna, ag bádóireacht i **mbád** (21) . Bíonn siad ag féachaint ar an rás, agus tá sé an-taitneamhach. I ngach **scif** (22) bíonn ceathrar **rámhaithe** (24) ag rámhaíocht lena ndícheall, agus coinníonn an **stiúrthóir** (26) an **stiúir** (25) agus tugann treo don árthach leochaileach. Buaileann na **maidí rámha** (23) an t-uisce go rialta, agus téann na báid éadroma ar luas meadhránach.","t03-c2-09-1":"9. — Bíonn roinnt ógánach ag iomaíocht in aice le colún an droichid ar son duais an **chrainn duaise** (28) . Bogann duine acu go cúramach ar an gcuaille solúbtha sleamhain, chun an **bhratach bheag** (29) atá ceangailte den cheann a bhaint. Tá a **chéile comhraic** mí-ámharach (30) tar éis titim san uisce. Tá sé ag snámh ar ais go dtí an bruach.","t03-c2-10-1":"10. — Bíonn na buachaillí is sine ag **troid ar an uisce** (32) in aice leis an **gcé** (33) . Bíonn **slua** mór (31) ag féachaint ar na cluichí seo go léir, ag brath ar **ráille** an **droichid** (27) agus ag plódú feadh an **bhruaigh**. Casann roinnt de lucht féachana timpeall, áfach, chun féachaint ar an gcluiche leis an **gcuaille** (45) nó chun **mórshiúl an bhardais** a mheas, atá ag dul chuig **bronnadh na nduaiseanna**.","t03-c2-11-1":"11. — Ar dtús ritheann roinnt **gasúr** (35) os comhair na **gceoltóirí** (36) ; ansin tagann an **méara** (37) , a chúntóirí agus **comhairle an bhaile**. Ar deireadh siúlann na **comhraiceoirí dóiteáin** (38) .","t03-tit-12":"An tAonach.","t03-c2-12-1":"12. — I **bpáirc an aonaigh** (39) tá slua mór. Tagann na daoine chun na **seomraí taispeántais** éagsúla a fheiceáil: na **capaill adhmaid** (40) , an **sorcas** (41) , mar a bhfuil an taispeántas tosaithe cheana féin; an **rince poiblí** (42) , mar a ligeann ógánaigh agus cailíní an bhaile dóibh féin pléisiúr an **rince**.","t03-c2-13-1":"13. — Ar chúl feictear an **airéine** (44) , mar a dtroideann **matadóir** dána Spáinneach le **tarbh** buile (45) ; ansin na **sléibhte Rúiseacha** (49) agus an **raon lámhaigh** (46) , mar a gcleachtar **airm thine** agus lámhach ar **sprioc**.","t03-c2-14-1":"14. — Lena thaobh tá **amharclann an aonaigh** (47) , mar a n-imrítear **coiméide** agus **dráma**. An-ghar dó tá seomra an **fhathaigh** (48) agus an **abhaic**. Tá **airde** an chéad duine dhá mhéadar cúig déag; is ar éigean atá an dara duine chomh mór le páiste.","t03-c2-15-1":"15. — Faoi dheireadh, seo an **teach ainmhithe** mór (50) lena **ainmhithe fiáine**, leis an **tíogar** (51) agus lena **chrúba** cumhachtacha, leis an **leon** (52) agus lena **mhoing** tiubh, le dhá **shioráf** (53) agus leis an **eilifint** (54) , a láimhseálann a **trunc** chomh haclaí sin.","t03-c2-16-1":"16. — Tá an **ceansaitheoir** (55) , a thraenálann na hainmhithe seo, ina sheasamh ag doras an tseomra.","t04-apar-1":"TÁBLA Uimh. 4 An Aibíocht agus an tSeanaois.","t04-tit-1":"*An Chéad Radharc.* Féasta na bainise.","t04-tit-2":"An Fómhar.","t04-c1-01-1":"1. — Tá na daoine óga tar éis fás. Tá duine acu, Eoin, ag pósadh. Táimid ag **fhéasta na bainise**, a bhailigh ag an mbord céanna teaghlaigh an fhir nuaphósta agus na mná nuaphósta.","t04-c1-02-1":"2. — Tá an **Fómhar** ann, mí **Mheán Fómhair**. Níor bhain gaoth fhuar **Dheireadh Fómhair** ná na **Samhna** an duilliúr glas de na páirceanna fós. Tá aer an tráthnóna bog agus cumhra; sin an fáth a dtugtar an féasta faoin **vearanda** (8) , a bhreathnaíonn ar an ngairdín.","t04-c1-03-1":"3. — I bhfad uainn, ar an **gcnoc** (3) , tá teach thuismitheoirí Eoin, **teach mór** galánta (1) , folaithe sa ghlasra; clúdaíonn fíonghoirt áille, a thugann fíon den scoth, fána an chnoic. Tugann an fíonadóir aire dóibh agus déanann sé peataireacht orthu.","t04-c1-04-1":"4. — Os cionn na bhfíniúna eitlíonn ealta **patraiscí** (2) , scanraithe ag teacht an **mhaoir choille** (5) . Agus siúd é, lena **ghunna** faoina ascaill agus lena **mhála seilge ar a ghualainn**, ag cuardach na **dtor** (4) lena **mhadra** (6) . Coinníonn sé faire ar an eastát agus ní ligeann sé do na póitseálaithe an **fhiabheatha** a scriosadh.","t04-c1-05-1":"5. — Ón taobh amuigh casann **fíniúin scáileáin** timpeall na **vearanda**, agus crochtar uaithi **triopaill** throma (7) .","t04-c1-06-1":"6. — Is iad na bláthanna áille fómhair a mhaisíonn an **bord** (16) ná na **criosaintéimí** (9) ; chuir **athair** na mná nuaphósta (10) ceann acu i lúbóg a chóta.","t04-c1-07-1":"7. — Tá an féasta ag druidim chun deiridh. Tá an **seirbhíseach** (11) ag tosú ar mhiasa an mhilseoige a thabhairt isteach agus baileoidh sé gan mhoill na codanna den ghléas boird nach bhfuil ag teastáil a thuilleadh — na **spúnóga** (14) , na **foirc** (12) , na **sceana** (13) , na **miasa** (15) .","t04-tit-3":"An Teaghlach.","t04-c1-08-1":"8. — Tá cuma áthasach ar chách, agus taispeánann an gáire lena mbreathnaíonn **máthair** an fhir nuaphósta (17) ar a clann cé chomh sona atá sí.","t04-c1-09-1":"9. — Nascann an pósadh seo dhá theaghlach shaibhre sa cheantar. Is é Eoin, an **fear céile** (18) , **mac** úinéara mhóir talún, agus tá sé ag éirí ina **chliamhain** ag monaróir rathúil.","t04-c1-10-1":"10. — Tá na **céilí** óg, agus mar sin féin bhí siad **geallta** le fada. Tá an **bhean chéile** óg (19) , Marta, gleoite ina **gúna bán**, maisithe le bláth na n-oráistí.","t04-c1-11-1":"11. — Tá a **hathair céile** (20) sásta le **bean mhic** chomh maith sin, agus déanann **máthair chéile** Eoin (21) gáire agus í ag féachaint ar a **hiníon** chomh hálainn sin.","t04-c1-12-1":"12. — Ag ceann an bhoird suíonn na **haíonna** eile (22) : **gaolta, cairde, col ceathracha**. Freastalaíonn an **príomhfhreastalaí** (23) orthu go tapa, agus naipcín ar a lámh.","t04-tit-4":"Na Cairde.","t04-c1-13-1":"13. — Ar dheis an bhoird tá **iníon uasal** (24) , **cara** na mná nuaphósta, ansin deartháir na mná nuaphósta, a **fear finné** (25) . Bíonn sé ag comhrá lena **chailín coimhdeachta** (26) , deirfiúr an fhir nuaphósta, atá ag éirí ina **deirfiúr chéile** ag Marta tríd an bpósadh seo. Is bean óg chairdiúil í. Tá **seoda** áille aici, **muince péarlaí** agus **bráisléad** óir.","t04-c1-14-1":"14. — In aice leo tá an duine uasal a d’éirigh ina sheasamh agus a d’ardaigh a ghloine — is é **cara** an teaghlaigh (27) é. Is duine de **fhinnéithe an fhir nuaphósta** é. Deir sé **sláinte**, ólann sé ar son **sláinte** na lánúine óige agus guíonn sé sonas fada orthu. Tá sé i gculaith ghalánta: casóg fhada agus **bróga snasta** (28) . Tugann sé a lámh don **tseanmháthair** (29) , atá ina **baintreach**.","t04-c1-15-1":"15. — Is é an fear óg sa **chasóg fhada** (31) , le croiméal caol dubh, **deartháir céile** Eoin (30) . Is innealtóir mór le rá é. Suíonn sé in aice le **bean uasal** an-ghalánta (33) , **deirfiúr is sine** Mharta agus máthair an chailín ghleoite atá ag teacht ar láimh lena col ceathrar chun bláth a thabhairt agus chun **tráthnóna maith** a **ghuí**. Tá **cluasáin** áille agus **gruaig chóirithe** ghalánta ag an mbean uasal seo.","t04-c1-16-1":"16. — Tá an col ceathrar beag, chomh greannmhar sin ina **bhlús** (36) agus ina **bhrístí** leathana (37) , an-truamhéalach. Is **dílleachta** é (35) . Chaill sé a athair agus a mháthair agus é an-óg. Is é a uncail a **chaomhnóir** (38) , agus d’fhan sé gan phósadh chun an leanbh bocht a thógáil. Is duine maith é. Tá sé sách maol agus an-ghearr-radharcach; caitheann sé **pionsnaí**.","t04-tit-5":"An Milseog.","t04-c1-17-1":"17. — Ar chúl na n-aíonna, ar bhord clúdaithe le **éadach boird**, tá an **mhilseog** (39) leagtha amach. I vása mór tá torthaí: **péitseoga** (40) , **piorraí** (41) , **úlla** (42) , **haibreoga** (43) agus **fíonchaora** (44) . Lena thaobh — **anainn** (45) , **císte** álainn (46) , **buidéil licéir** (48) agus **seaimpéin** (49) , agus cruacha **plátaí** glana (47) .","t04-c1-18-1":"18. — Osclaíonn an **buidéalaí** (50) **buidéal** (52) seanfhíona lena **chorcscriú** (51) . Tá an **corc** (53) an-docht, is cosúil. Tá **naipcín** (54) ar lámh an bhuidéalaí seo.","t04-c1-19-1":"19. — Tar éis an fhéasta rachaidh na fir chuig an seomra tobac, agus rachaidh na mná chun iad féin a ghléasadh don rince.","t04-tit-6":"*An Dara Radharc.* Lá ainm an tseanathar.","t04-tit-7":"An Chuairt.","t04-c2-01-1":"1. — Tá deich mbliana caite. Tá tuismitheoirí Eoin tar éis dul in aois agus is mór acu a dtriúr **gharpháistí**: beirt **gharmhac** (2) agus **ghariníon** (3) . Ó tharla gurb é inniu **lá ainm an tseanathar**, tá na páistí tagtha chun comhghairdeas a dhéanamh leis.","t04-c2-02-1":"2. — Tá Peadar beag an-óg fós; níl sé ach trí bliana d’aois. Feiceann sé an **cat** (1) ag teacht chuige. Ba mhaith leis a **fhionnadh** álainn síodúil agus a **eireaball** fada a chuimilt; ní thagann sé isteach ina cheann go bhfuil faoi na **lapaí** galánta sin crúba géara olca, a d’fhéadfadh scríob a dhéanamh air.","t04-c2-03-1":"3. — Tá a dheirfiúr Gabrielle, atá á choinneáil ar láimh, i bhfad níos dáiríre, agus tá Máirtín, ina **chóta mór** (4) agus ina **chrios** leathair (5) , ar nós duine fásta, cé go bhfuil **stocaí** (6) le feiceáil faoina bhrístí gearra.","t04-c2-04-1":"4. — Chuir a n-athair air a **chóta mór** tiubh geimhridh (7) le **bóna fionnaidh** (8) , agus tá scaif ina **phóca** (9) . Ar a bhean tá hata feilte le **cleití** (10) , **seaicéad** (11) , **bó** fionnaidh (12) agus **muif** (13) .","t04-c2-05-1":"5. — Tá sé an-fhuar, mar tá an geimhreadh tagtha. Bhí an **sneachta** (19) ag titim ar feadh an lae, agus tá díonta na dtithe go hiomlán bán. Leis an **oíche** téann an sioc i neart. Sa spéir soilsíonn an **ghealach** (17) agus na **réaltaí** (18) , ag polladh an **dorchadais**.","t04-tit-8":"An Bhreoiteacht.","t04-c2-06-1":"6. — Tá an **dall** bocht (20) , atá ag trasnú na cearnóige os comhair na **cógaslainne** (16) , á threorú ag a **phúdal** (21) , an-mhí-ámharach. Tá Iustín, an **cailín aimsire** (14) , ag tabhairt ón gcistin **cupán** (15) tae luibhe an-te, milsithe go flúirseach.","t04-c2-07-1":"7. — Tá an **tseanmháthair** (23) , ar mhaith léi a **spéaclaí** (26) a thógáil ón mbord chun an **oideas** (27) a léamh, atá díreach scríofa ag an **dochtúir** (25) , ag éirí as an gcathaoir uilleann, ag brath ar a **bata** (24) .","t04-c2-08-1":"8. — Fulaingíonn sí go minic **tinnis** beaga, **meadhráin**, **slaghdáin** agus **tinneas fiacaile**; tá a cosa lag, agus níl a súile go maith a thuilleadh. Agus mar sin féin tá sí sásta a bheith ag magadh faoina **sean-dhochtúir**, atá ag iarraidh **cógas** (28) a ordú di i gcónaí. Inniu tá sí an-sona go bhfuil na gaolta óga timpeall uirthi.","t04-c2-09-1":"9. — Sa seomra atá dúnta go maith tá sé cluthar. Sa **teallach** marmair (29) tá **tine mhaith** ag lasadh (30) , agus tá sé go deas sa **solas** bog ón **lampa** (31) atá díreach lasta.","t04-tit-9":"An Seanathair.","t04-c2-10-1":"10. — Rinne fiú an **seanathair** (33) dearmad go raibh sé tinn, go gcoinníonn an **daitheacha** ceangailte den **chathaoir uilleann** (34) é agus go raibh **fiabhras agus laige** air inné féin. Ní cuimhin leis a thuilleadh go raibh **niúmóine** air an geimhreadh seo caite agus gur chuir **casacht** chrua phianmhar go mór air.","t04-c2-10-2":"Agus mar sin féin is ar éigean a tháinig sé chuige féin. Anois tá sé níos fearr. Ach tá an chos, atá aige ar **philiúr** (38) curtha ar **stólín** íseal (39) , ag cur pian air fós.","t04-c2-11-1":"11. — Nuair a bhíonn sé fillte go cúramach ina **fhallaing** the (35) le **cnaipí** móra móruisce (36) , agus nuair a bhíonn ina aice, chun an nuachtán a léamh dó, an **dílleachta** bheag (40) lena **caidhp** bhán, lena **gúna** gorm (42) agus lena **cába** (41) , ní ghearánann sé.","t04-c2-12-1":"12. — Gach bliain, nuair a thugann an **féilire** (43) ar ais an chéad **lá** de mhí na **Nollag**, fanann sé le mífhoighne lena **gharpháistí**, mar tá a fhios aige nach ndéanfaidh siad dearmad ar an **lá** tábhachtach seo.","t04-c2-13-1":"13. — Cuimhníonn sé le mothúchán ar na laethanta i bhfad ó shin nuair a théadh sé féin chun comhghairdeas a dhéanamh leis an **marascal** cáiliúil impiriúil, a bhfuil a **phortráid** (44) ar crochadh ar an mballa agus atá ina **shin-seanathair** ag na páistí.","t05-apar-1":"TÁBLA Uimh. 5 An Teach agus conas a thógtar é.","t05-tit-1":"Casadh sona.","t05-01-1":"Eoin. — A uncail, ba mhaith liom go mór a fháil amach conas a thógtar **teach**.","t05-01-2":"An tUncail (80) . — Níl sé deacair, a bhuachaill; tar liom agus taispeánfaidh mé duit an ceann atá á thógáil ag an Uasal Bernard (79) agus ina mbeidh mé i mo chónaí.","t05-01-3":"Eoin. — Agus cé a tharraing **plean** (76) an tí seo?","t05-01-4":"An tUncail. — An **t-ailtire** (75) ; rinne sé líníocht an-soiléir, ceadaíodh í, agus thosaigh an **conraitheoir** (77) ar na hoibreacha.","t05-01-5":"Eoin. — Agus cé hé an conraitheoir?","t05-01-6":"An tUncail. — An tUasal Blanc, athair do chomrádaí Séamas. Stiúrann sé na hoibrithe in éineacht leis an Uasal Roux, an t-ailtire.","t05-01-7":"Seo chugainn é! Tá an tUasal Blanc ag teacht díreach in am lena **riail** (78) , agus an tUasal Roux lena phlean.","t05-01-8":"Lá maith, a dhaoine uaisle. Conas atá sibh?","t05-01-9":"An tUasal Roux. — Go breá, go raibh maith agat. Lá maith, a Eoin; nach mór atá an buachaill tar éis fás!","t05-01-10":"An tUncail. — Go deimhin, fear beag ar fad. Tá sé an-dáiríre; ní mór gach a bhfeiceann sé a mhíniú dó. Inniu ba mhaith leis a fháil amach conas a thógtar teach.","t05-tit-2":"Na hOibrithe.","t05-01-11":"An tUasal Blanc. — Tar liom mar sin, a chara óig, agus míneoidh mé gach rud duit láithreach, mar is breá liom páistí ar mian leo foghlaim.","t05-01-12":"An bhfeiceann tú an t-oibrí sin leis an **sluasaid** (82) ina lámha: is é an **tochailteoir** (81) é. Tá sé ag tochailt **díge** (46) , chun an phíopa uisce a chur síos. Is é freisin a thochail an talamh mar a bhfuil an teach, chun go bhféadfadh an saor cloiche na ceithre **bhalla** a thógáil. An chuid de na ballaí sin atá sa talamh, tugtar **bunsraith** uirthi (2) . Déanann an spás atá dúnta ag an mbunsraith **siléar** (3) . Tá fuinneoigín ag an siléar seo, ar a dtugtar **poll aeir** (5) , **doras** (4) agus staighre.","t05-01-13":"Lean an **saor cloiche** (108) ag tógáil na mballaí, ag fágáil bearnaí do na **doirse** (8) agus do na **fuinneoga** (17) .","t05-01-14":"Eoin. — Ach ní fheicim é, an saor cloiche seo!","t05-01-15":"An tUasal Blanc. — Tá deireadh curtha aige leis an obair ar an teach cheana. Tá sé thall ansin, in aice leis an **stábla** (54) , ar a **scafall** (110) , ag tógáil bhalla na **níolainne** (56) .","t05-01-16":"Tá liaigh, umar agus **luaidhlíne** aige (109) . Ach ní chuimhneoidh tú ar na hainmneacha sin.","t05-01-17":"Eoin. — Cuimhneoidh go deimhin, mar iarrfaidh mé ar m’uncail liaigh bheag agus umar, agus déanfaidh mé an luaidhlíne mé féin as sreangán.","t05-tit-3":"Na hÁbhair.","t05-01-18":"An tUncail. — Go maith. Ach inis dom, a Eoin, cad atá riachtanach chun teach a thógáil?","t05-01-19":"Eoin. — Tá **cloch shnoite** (59) agus **moirtéal** (65) riachtanach.","t05-01-20":"An tUncail. — Díreach mar sin. Féach ar an bhfear sin leis an hata mór, ar a **chairt** (136) . Is é an **cairteoir** (135) é. Gach lá tugann sé anseo **bloic chloiche** (60) . Díluchtaíonn sé an chairt sa chlós, agus snoíonn na **saoir chloiche** (83) na bloic agus gearrann siad lena **sábh cloiche** (85) iad. Iompraíonn an **fear cabhrach** (146) chuig an saor cloiche iad, agus cuireann seisean ina n-áit iad.","t05-01-21":"Idir an dá linn ullmhaíonn an **meascthóir** (87) an moirtéal. Tá **gaineamh** (62) , **aol** (63) agus **uisce** (64) de dhíth air. Tá an t-aol ina aice i **mála** (71) ; tugann **cúntóir an tsaoir** (111) gaineamh chuige i **bhara** (112) , agus tá an **printíseach** (113) ag an gcaidéal (58) . Líonann sé an **buicéad** (114) . Beidh an moirtéal réidh gan mhoill. Tógann an **tabharthóir** (107) é agus iompraíonn sé ar an staighre é go dtí an scafall, mar a bhfuil an saor cloiche ag críochnú an taoibh seo den teach.","t05-01-22":"Agus anois: cad a thugtar ar an oibrí a dhéanann an **díon** (31) ?","t05-01-23":"Eoin. — Is é an **slinnteoir** (118) é.","t05-tit-4":"Díon an tí.","t05-01-24":"An tUasal Blanc. — Sea, ach ar dtús tagann an **siúinéir tí** (115) .","t05-01-25":"Déanann an siúinéir tí na **creataí** (35) . Nascann sé na **bíomaí** (37) le **dúigh** (117) . Is siúinéirí tí iad na hoibrithe sin thuas, ina mbrístí leathana veilbhite. Coinníonn duine acu píosa adhmaid, snoíonn an duine eile dúigh lena **thua** (116) . Is é an duine atá in aice leis an **simléar** (41) an slinnteoir. Buaileann sé na slata ar na **bíomaí** (*) , agus an **slinn** (66) ar na slata. Uaireanta cuireann sé tíleanna.","t05-01-26":"Is de **thíleanna** (55) díon an stábla, is de **shlinn** (32) díon an tí, agus is de **shinc** (24) díon na vearanda.","t05-01-27":"Eoin. — An é an slinnteoir a dhéanann na díonta since freisin?","t05-01-28":"An tUasal Blanc. — Ní hé, is é an **stánadóir** (121) nó an **pluiméir** é, an fear sin atá ag cur an **tsolasfhuinneog** (38) i ndíon an tí. Is é freisin a chuireann na **gáitéir** (43) agus na **píopaí uisce** (42) . Sádrálann sé sinc agus stán. Is é a dhaingnigh an **tintreach-shlat** (40) agus an **coileach gaoithe** (39) ar an **bhinn** (36) .","t05-01-29":"Eoin. — Mar sin tá an teach réidh?","t05-tit-5":"Na hUirlisí.","t05-01-30":"An tUasal Blanc. — Ní hé go hiomlán. Tógann an **plástrálaí** (99) as **bríce** (61) na landairí, a roinneann é ina sheomraí éagsúla. Cuireann sé an **plástar** (70) ar na **síleálacha** (26) agus ar na ballaí. Anois tá sé ag obair ar shíleáil na **vearanda** (33) . Mar atá ag an saor cloiche, tá **liaigh** (100) agus **umar** (101) aige.","t05-01-31":"Ansin déanann an siúinéir na doirse, na fuinneoga, na **hurláir adhmaid** (16) agus na **comhlaí** (19) .","t05-01-32":"Anois tá sé ag obair sa chlós ag a **bhinse oibre** (90) . Tá **sábh** aige (94) , chun an **t-adhmad** (69) a ghearradh, **locar** (91) , **teanntán** (92) , **siséal** (94 *bis*) , **compás** (95) agus **casúr** adhmaid (95 *bis*) .","t05-01-33":"Eoin. — Á, is fearr fós a bheith i do shiúinéir ná i do shaor cloiche! A uncail, an gceannóidh tú dom binse oibre, sábh agus locar? Déanfaidh mé bothán do Bhran.","t05-01-34":"An tUncail. — Ceannóidh, a bhuachaill.","t05-01-35":"Eoin. — Nach áthasach atáim! Agus cé hé an fear sin atá ina sheasamh ag an doras tosaigh?","t05-tit-6":"Obair an phéintéara.","t05-01-36":"An tUasal Blanc. — Is é an **péintéir** (102) é. Tá sé ina sheasamh ar a dhréimire le pota **péinte** (103) agus lena **scuab** (104) . Clúdaíonn sé adhmad an dorais tosaigh, chun go mairfidh sé níos faide.","t05-01-37":"Is é freisin a ghreamaíonn na páipéir bhalla sna seomraí.","t05-01-38":"Tá an **obairtheoir** (107) ar an **dréimire beag** (106) , ar an **mbalcóin** (28) , ag crochadh an **dallóige** (29) .","t05-01-39":"Is é an t-oibrí atá ina sheasamh ag an bhfuinneog mhór an **gloineadóir** (96) . Cuireann sé na **gloiní** (18) ar **phutaí** (73) . Agus is é an t-oibrí sin atá ar a ghlúine ag doras an tsiléir an **glasadóir** (97) . Tá sé ag cur an **ghlais** (6) . Tá an **liomhán** (98) ina aice.","t05-01-40":"Eoin. — Agus an té atá ag bualadh le **casúr** (84) ar phíosa iarainn, an glasadóir é sin freisin?","t05-01-41":"An tUasal Blanc. — Níos cruinne, is **gabha** (125) é. Gaibhníonn sé na **páirteanna iarainn** (67) don **leictreoir** (124) , atá ina sheasamh ar dhíon na **cóiste-thí** (51) . Tá **teallach** (126) , **inneoin** (127) agus **teanchair** (128) aige.","t05-01-42":"Daingníonn an leictreoir **sreang chopair** (44) an teileafóin.","t05-tit-7":"Obair sa ghairdín.","t05-01-43":"An tUncail. — Ag cúl an **chlóis** (45) , in aice leis na **ráillí** (47) agus leis an **ngeata** (48) , feiceann tú an **garraíodóir** (129) . Tá sé ag ullmhú **gairdín** bhig (49) . Rómhair sé an talamh lena **spád** (131) , cuireann sé síolta agus réitíonn sé leis an **ráca** (130) . Ansin as a **channa uisce** (132) uiscíonn sé na **ceapacha** (50) , agus fásfaidh na plandaí.","t05-01-44":"Tá an **giolla capaill** (133) , atá díreach tar éis an capall a ghlanadh agus a bheathú, ag glanadh na **cóiste** (52) le spúinse, le **caidéal láimhe** (134) agus le buicéad uisce. Ansin cuirfidh sé isteach sa chóiste-theach í agus glasálfaidh sé an doras le **bolta** trom (53) .","t05-01-45":"Sin é, anois tá tú sásta, is dóigh liom; bhí míniú go leor ann.","t05-01-46":"Eoin. — Tá, a uncail, ach ba mhaith liom an teach a fheiceáil ón taobh istigh.","t05-01-47":"An tUncail. — Beidh sin amárach. Míneoidh an tUasal Roux an plean duit agus ainmneoidh sé gach seomra.","t05-tit-8":"Leagan amach an tí.","t05-apar-2":"*(Féach an plean.)*","t05-01-48":"An tAiltire. — Téimis, a Eoin, treoróidh mé thú trí chodanna éagsúla an tí.","t05-01-49":"Téimis isteach san **urlár íochtarach** (7) . Seo cnaipe an **chloigín** (11) . Ardaímid trí **chéim** (14) an **phóirse** (9) , trasnaímid **tairseach** (10) an **dorais tosaigh** (8) — agus seo sinn ag bun an **staighre** (13) .","t05-01-50":"Eoin. — Is é seo an conair.","t05-01-51":"An tAiltire. — Ní hé, is é seo an **halla** (12) . Tá an **chonair** (a) ar chúl. Ar dheis — an **seomra suí** (b) agus an **seomra bia** (c) ; os comhair an tseomra bia — an **chistin** (d) agus an **phantrach** (e) ; ansin, ar thaobh an aghaidh, an **oifig** (f) . Tá an **vearanda** (23) lena **doras gloine** (25) greamaithe den seomra suí.","t05-01-52":"Anois téimis suas an staighre. Coinnigh greim ar an **ráille** (15) agus comhair na céimeanna. Tá ceithre cinn déag ann. Seo an **léibheann** (m) : táimid ar an gcéad **urlár** (27) .","t05-tit-9":"An chéad urlár.","t05-01-53":"Os comhair an staighre — an **leithreas** (20) agus an **seomra maisiúcháin** (j) . Ar dheis **seomra codlata** álainn (g) le dhá fhuinneog ar **aghaidh** (1) an tí. Ar chlé — an **seomra folctha** (1) agus an **seomra aíonna** (i) le **halcóib** mór (h) . In aice leis an seomra codlata — an **seomra páistí** (k) . Breathnaíonn sé ar **ardán** leathan (21) . Faoin ardán sin leithreas eile (20) , agus in aice leis an mballa — an **clog** (22) , a bhuailtear don dinnéar.","t05-01-54":"Eoin. — Téimis suas go dtí an **dara hurlár**.","t05-01-55":"An tAiltire. — Níl dara hurlár ann. Faoin díon níl ach na **seomraí áiléir** (33) agus an t-áiléar (34) . Tá an turas thart, is féidir linn dul síos.","t05-01-56":"Eoin. — Go raibh maith agat, a dhuine uasail, bhí sé an-suimiúil. Inseoidh mé do m’athair gach a bhfaca mé.","t06-apar-1":"TÁBLA Uimh. 6 An Teach Istigh, Troscán, Bia, Soilsiú.","t06-apar-2":"Tá an teach réidh. Tá uncail Eoin tar éis bogadh isteach ina áit chónaithe nua, a bhfuil a leagan amach ar eolas againn cheana. Feicimis anois conas a chuir sé troscán ann. Ar dtús rachaimid go dtí:","t06-tit-1":"An seomra codlata.","t06-c1-01-1":"1. — Tháinig muid ag droch-am, mar tá an cailín aimsire ag glanadh an **tseomra**.","t06-c1-02-1":"2. — Ar an **doirteal níocháin** (1) tá rudaí éagsúla anseo is ansiúd, a nítear, a chíortar agus a chóirítear leo. Is iad an **báisín** (2) agus an **crúsca** (3) , an **scuab ghruaige** (4) , an **cíor** (5) , an **gallúnach** (6) agus an **spúinse** (7) , agus ar deireadh an **buidéilín** (8) le huisce béil.","t06-c1-03-1":"3. — Ar an urlár, os comhair an doirteail, tá **buicéad** (9) d’uisce salach.","t06-c1-04-1":"4. — Sa **halla** (10) feictear roinnt **crúcaí** (13) agus dhá **scáth fearthainne** (11) i **seastán** (12) .","t06-c1-05-1":"5. — Ar an taobh eile den doras tá an **cupard scátháin** (14) , ina gcoinnítear an **línéadach** (15) .","t06-c1-06-1":"6. — Bainimis leas as go bhfuil an **chailleach seomra** (16) ag cóiriú na **leapa** (17) , agus scrúdaímis a codanna. Iompraíonn an **leaba** (20) **tocht sprionga** maith (21) , ar a gcuirfidh Iustín gan mhoill an **tocht** olla (22) . Ansin tógfaidh sí ó na cathaoireacha dhá **bhraillín** (23) agus an **blaincéad** (24) . Ansin cuirfidh sí ag ceann na leapa an **piliúr fada** (25) agus an **piliúr** (26) , atá in éineacht leis an **gcuilt chlúimh** (27) ar an **rug cois leapa** (32) . Leis an scuab croiticín croithfidh sí na **cuirtíní** (19) agus an **ceannbhrat** (18) , agus beidh cuid den obair déanta.","t06-c1-07-1":"7. — Ansin beidh uirthi beagán ord a chur ar an **mbord oíche** (28) , an **clog aláraim** (29) a thochras, an **solas oíche** (30) a ullmhú agus an **choinneal** (31) a bhreith léi, chun an coinnleoir a ghlanadh.","t06-tit-2":"An chiseán oibre agus fearas an teallaigh.","t06-c1-08-1":"8. — Tá géarghá le hord ar an **gciseán oibre** (34) in aice leis an **stól** (33) freisin. Beidh gá an **bhróidnéireacht** (35) a fhilleadh, an **bord oibre** (38) a líonadh leis an **mhéaracán**, leis na **snáitheanna** (36) , leis na **snáthaidí** (37) agus leis an **siosúr** (39) , agus clúdach an bhoird a ghlasáil leis an **eochair** (40) .","t06-c1-09-1":"9. — Ar an **mbord cruinn** (41) i lár an tseomra athróidh Iustín an t-uisce sa **gcarafa** (42) . Cuirfidh sí an **siúcra** sa **siúcrán** (43) , glanfaidh sí na **maidí siúcra** (44) agus béarfaidh sí léi an **scuab éadaigh** (46) .","t06-c1-10-1":"10. — Tabharfaidh taobh dheis an tseomra níos lú oibre di, mar tá an **tolg** (47) agus a **chúisín** (48) ina n-áit, agus ó tharla nach bhfuil sé fuar, níor baineadh le fearas an **teallaigh** (49) ach oiread. Tá an **sluaistín** (50) , an **teanchair** (51) , na **cinn tine** (55) agus an **ghráta luaithe** (56) glan; níl an **scáileán teallaigh** (54) bogtha, agus tá an **bosca adhmaid** (52) lán de **lomáin** (53) .","t06-c1-11-1":"11. — Beidh uirthi fós an **clog teallaigh** (57) , na **coinnleoirí** (58) agus na **tráidirí do rudaí beaga** (59) a chroitheadh, agus ansin an **scáthán** (60) a chuimilt.","t06-c1-12-1":"12. — Maidir le **cliabhán** (61) an linbh (babo (*) ), tá sé réidh cheana.","t06-tit-3":"An seomra suí.","t06-c2-01-1":"1. — Seo an seomra suí. Is **seomra** an-álainn é. Tá an teallach sa chúinne deas maisithe le **dealbhóg** ghalánta (1) agus le dhá **vása** áille (3) , agus é clúdaithe le **lambraicín** veilbhite (2) (*) .","t06-c2-02-1":"2. — Chun nach lasfadh na spréacha ón tine an rug, cuireadh os comhair an teallaigh **scáileán** práis (4) .","t06-c2-03-1":"3. — Lena thaobh tá **deasc** ghalánta bhan ar oscailt (5) . Anseo a scríobhann **bean an tí** (23) a cuid litreacha.","t06-c2-04-1":"4. — Tá an fhuinneog maisithe le **cuirtíní tulla** (6) , ceangailte le **ceangail** (8) ar **crúcaí** (7) , agus le cuirtíní troma éadaigh le **lambraicín** (9) thuas.","t06-c2-05-1":"5. — I gcuas na fuinneoige coinníonn **seastán bláthanna** (11) **planda** glas (10) , pailm iontach a shroicheann a duilleoga beagnach an **lampa mine** (12) .","t06-c2-06-1":"6. — Is í Máire a rinne an **scáthlán** (13) , an **iníon uasal** ghleoite (14) ag an **bpianó** (15) . Ina suí go díreach ar an **stól** (16) , tá sí ag foghlaim píosa ceoil. Tá sí an-oilte agus an-néata, mar a thaispeánann a **cófra ceoil** (17) : tá ord iomlán ann.","t06-tit-4":"An Dailtín.","t06-c2-07-1":"7. — Tá a deartháir Pól ag lorg **leabhair** (19) sa **leabhragán** (18) . Is **buachaill** (20) corrthónach agus do-fhulaingthe ar fad é. Ar crochadh den chófra chun leabhar atá ró-ard a bhaint, tá contúirt ann go leagfaidh sé an **busta** (21) atá thuas.","t06-c2-08-1":"8. — Baineann sé leas don amaidí seo as go bhfuil an mháthair gafa i gcomhrá le cara, **bean uasal** (22) a tháinig chun fanacht cúpla lá aici. Tá an mháthair ina suí ar an **tolg** (24) in aice leis an **gcathaoir uilleann** (25) , agus a cara ar **chathaoir** (27) , nach bhfeicimid di ach an **droim** (26) .","t06-c2-09-1":"9. — Sa **fhráma** mór (30) ar an mballa tá **portráid** (29) gaoil. San **albam** (32) , atá ar an mbord, tá **grianghraif** (33) an chuid eile de na gaolta bailithe. Tá na páistí díreach tar éis é a chasadh, mar tá na **cathaoireacha** (31) fós bailithe timpeall an bhoird.","t06-c2-10-1":"10. — Tugadh an **vása Síneach** poircealláin (34) in aice leis an **scian pháipéir** (35) do Mháire ar a lá ainm, agus is é a huncail a thug ón tSín an **scáileán** (36) a líonann cúinne an tseomra.","t06-c2-11-1":"11. — Beoite ag na **pictiúir** áille (37) ar an **mballa** (42) , soilsithe ag an **gcoinnleoir craobhach** síleála (38) , a soilsíonn a **bhoilgeoga leictreacha** (39) chomh meidhreach sin sa tráthnóna, dealraíonn an seomra suí seo an-taitneamhach. Déanann an **rug** bog (40) , atá leata ar an urlár, agus an **cloigín leictreach** chomh háisiúil sin (41) cluthar ar fad é.","t06-tit-5":"An seomra bia.","t06-c3-01-1":"1. — Buaileadh an clog don dinnéar. Tá an teaghlach ar fad, seachas Máire, bailithe timpeall an bhoird. Tá an seomra bia téite go deas ag **sorn** tíleanna den scoth (1) lena **phíopa** caol (2) .","t06-c3-02-1":"2. — Níl mórán troscáin sa seomra seo. Feadh an bhalla, os cionn an **stóil** (4) , tá **tobar níocháin** maisiúil (3) ar crochadh. Lena thaobh tá an **cófra bia** (5) , ar a gcuirtear na miasa fuara, an mhilseog agus na gréithe éagsúla nach bhfuil ag teastáil fós.","t06-c3-03-1":"3. — Mar sin, ar an tseilf uachtarach feicimid **sicín rósta** (7) , **iasc** (8) agus **vása** (10) le **torthaí** (9) . Níos ísle tá an **cháis** (11) , an **t-arán** (12) agus an **gléas boird** (13) , ina bhfuil gach a bhfuil de dhíth chun an sailéad a bhlaisiú: ola, fínéagar, **salann** (14) agus **piobar** (15) . Ar deireadh, ar an tseilf íochtarach tá **pióg** (17) in aice leis an **mustardán** (16) .","t06-c3-04-1":"4. — Tá clog an tseomra bia, ar a dtugtar an **clog balla** (20) , de chruth an-neamhghnách. Tá sé curtha i bhfráma adhmaid, ina bhfuil freisin an **baraiméadar** (19) agus an **teirmiméadar** (18) .","t06-tit-6":"Conas a thugtar an dinnéar.","t06-c3-05-1":"5. — Timpeall an tseomra ar fad tá na ballaí clúdaithe le **painéil adhmaid** (21) de dhair chéarach. Dúnann **cuirtín** éadaigh (22) go maith go leor an doras a théann go dtí an vearanda. Ann sin a rachaidh an teaghlach tar éis an dinnéir chun caife a ól. Tá na **cupáin** (24) agus na **sásair** (25) leagtha amach cheana ar an **drisiúr** (23) .","t06-c3-06-1":"6. — Os cionn an bhoird tá **lampa crochta** (26) ceangailte den tsíleáil; líonann a solas an-gheal an seomra bia ar fad sa tráthnóna.","t06-c3-07-1":"7. — Féachaimis anois ar an **mbord dinnéir** féin (27) . Nuair a tháinig an teaghlach isteach, bhí an bord leagtha. Ar an **éadach boird** (28) cuireadh ag gach áit **pláta** (33) , **naipcín** (29) , **spúnóg** (34) , **forc** (35) , **scian** (36) agus **gloine** (32) . Bhí ann freisin **buidéil** (30) don fhíon agus **carafa** (31) don uisce.","t06-c3-08-1":"8. — Thug an **seirbhíseach** (39) isteach ar dtús an **sáspan anraith** (37) , ina bhfuil an t-anraith fós ag gail. Anois tá sé ag tabhairt an chéad **mhias** (38) , an ceann feola. Ansin freastalóidh sé ar chách leis na cinn atá ainmnithe againn; agus ar deireadh, tar éis na **milseoige**, bainfidh sé leas as go bhfuil na tiarnaí tar éis dul chuig an vearanda chun an bord a ghlanadh agus ord a chur ar an seomra bia arís.","t06-c3-08-2":"*Nóta.* — *Níl na focail choitianta faoin mbia tugtha anseo ach i línte ginearálta. Cuirfear leis an liosta sa dá thábla «An tOstán» (uimh. 13) agus «An Margadh» (uimh. 15).*","t06-tit-7":"An chistin.","t06-c4-01-1":"1. — Sa chistin, mar a bhféachaimid tríd an doras leathoscailte, buaileann mí-ord pictiúrtha linn. Os comhair an **teallaigh** (1) , mar a bhfuil an **tine** (3) ag cnagadh, tá an **meaisín bhior** (5) suite. Tá **rósta** iontach (7) curtha ar an **mbior** (6) agus é ag bruith.","t06-c4-02-1":"2. — D’fhan an **boilg** (8) agus an **sluaistín guail** (9) , ar baineadh úsáid astu ar ball, ar an urlár in éineacht leis na **lomáin** (10) .","t06-c4-03-1":"3. — Ar sheilf an teallaigh tá ord: an **lóchrann** (11) , an **bosca cipíní** (13) lena **chipíní** (12) , an **coinnleoir** (14) agus an **coinnleoir oíche** (15) lena **choinneal** (16) — gach rud ina áit féin. Os a choinne sin, fágadh an **buicéad guail** mór (18) , lán de **ghual** (17) , ar a ndeachaigh an **cócaire** (23) síos sa siléar ar ball, i lár na cistine.","t06-c4-04-1":"4. — Is é an fáth go gcaithfidh an bhean bhocht deifir a dhéanamh, chun go mbeidh an bricfeasta in am. Anois tá sí ag an **sorn** (19) , ag suaitheadh an **anlainn** (24) , nach féidir a ligean dó dó.","t06-c4-05-1":"5. — San **oigheann** (20) tá an phióg a rinne sí do na páistí don sólaistí á bácáil. Os cionn an tsoirn tá an **ladar** (21) agus an **spúnóg pholltach** (22) ar crochadh.","t06-tit-8":"Gréithe na cistine.","t06-c4-06-1":"6. — Tá an **tsraith corcán** (25) , atá ar crochadh ar chúl an tseomra, an-ghlan. Tá na **corcáin** phráis áille (26) , an **crúsca bainne** (27) , an **síothlán** (28) agus an **scríobán** (29) glanta go cúramach.","t06-c4-07-1":"7. — Tá an **sáiléar** (30) ar sheilfín bheag in aice leis an **taephota** (31) agus leis an **mbuidéal ola** (32) . Sa **tarraiceán** (33) , is dócha, tá na gréithe boird agus sceana na cistine.","t06-c4-08-1":"8. — Tá an **scuab** (34) agus an **scuab chleití** (35) sa chúinne. Tá an cócaire díreach tar éis úsáid a bhaint as an **gceap gearrtha** (36) ; d’fhág sí in aice leis an bhfuinneog é.","t06-c4-09-1":"9. — Tá an **tuáille** (37) ar crochadh ar an mballa in aice leis an **tonnadóir** (38) . Sa chuid seo den chistin coinnítear an **greille** (39) , an **tua bheag** (40) agus an **clár gearrtha** (41) . Ansin, os cionn na tua bige, ar an **tseilf** (42) , tá na **pota** (43) , an **corcán iarainn** (44) lena **chlúdach** (45) agus an **coire** (46) . Tá an **friochtán** (47) ar crochadh lena thaobh.","t06-c4-10-1":"10. — Níl ach an **sconna** práis (48) ag caitheamh loinnre sa chúinne seo. Caithfidh an **doirteal** (49) , ar a bhfuil **crúsca** mór (50) , bheith an-áisiúil lena chófra beag, mar a gcoinnítear an **bairillín fínéagair** (51) lena **sconna beag** (52) , an **bosca bruscair** (53) agus na **gréithe salacha** (54) .","t06-tit-9":"Cad eile a choinnítear sa chistin.","t06-c4-11-1":"11. — Is dócha go mbaineann an **tobán** mór (55) , ina nitear na **glasraí** (58) , agus an **coire** iarainn (56) , atá ar an **urlár tíleanna** (57) , leis an gcófra beag sin freisin.","t06-c4-12-1":"12. — Ní easpa sorn atá ar an gcócaire, mar seo, ar chúinne an bhoird, tá **dóiteoir gáis** (59) , agus air tá uisce á théamh i gcorcán. Insíonn an **gal** (60) a thagann as dúinn go gcaithfidh an t-uisce bheith ag fiuchadh. Is dócha gur don chaife an t-uisce sin, mar seo ar an gceann eile den bhord tá an **pota caife** (64) agus an **muileann caife** (63) .","t06-c4-13-1":"13. — Tá an dóiteoir ceangailte den **phíopa gáis** (62) le **feadán rubair** fada (61) .","t06-c4-14-1":"14. — Tá an **bhean lae** (66) , a thagann chun cabhrú leis an gcócaire, ag ullmhú na nglasraí don dinnéar. Nuair a bheidh siad glanta agus nite, cuirfidh sí sa **gcorcán** (65) iad go dtí go dtiocfaidh an t-am iad a bhruith.","t06-tit-10":"An seomra folctha. *(An seomra ina bhfolctar.)*","t06-c5-01-1":"1. — Níl fágtha ach áit amháin le feiceáil, chun príomhsheomraí an tí a aithint: leagan amach an tseomra folctha. Ní bheidh sé fada, mar tá sé beag, agus feicfimid go tapa go bhfuil **téitheoir** maith ag an **bhfolcadán** (1) (2) , go bhfuil an **gallúnadán** (3) ar láimh ag an duine a fholcann, agus go gcaithfidh an **crochadán tuáillí** (5) triomú na **dtuáillí** (4) a éascú.","t06-c5-02-1":"2. — Tá ballaí an tseomra seo clúdaithe le **tíleanna gloinithe** (6) , rud a lig dóibh an **cith** (7) a chur, gan eagla go millfeadh an t-uisce a spraeáiltear iad. Críochnaíonn **báisín** beag since (8) , do fholcadh na gcos, an troscán.","t07-apar-1":"AN DARA SRAITH TÁBLA Uimh. 7","t07-tit-1":"*An Chéad Radharc.*","t07-tit-2":"An Sráidbhaile sa Gheimhreadh.","t07-c1-01-1":"1. — Ar shaoire na hAthbhliana chuaigh mé le m’athair go Baile Nua, sráidbhaile ina raibh gnó aige.","t07-c1-02-1":"2. — Chuaigh muid sa **chóiste** (11) , a théann idir an baile mór agus an sráidbhaile seo; ach ó bhí sé an-fhuar, níorbh aoibhinn ar chor ar bith an turas i gcarr chomh míchompordach.","t07-c1-03-1":"3. — Bhíomar an-sásta, mar sin, nuair a stop an **tiománaí** a chóiste sa chearnóg, os comhair **tábhairne** *«An Béar Bán»* (2) . Bhí **fear an tábhairne** (4) ag fanacht linn ar an tairseach, ag caitheamh a **phíopa** go socair.","t07-c1-03-2":"Thug sé cuireadh dúinn teacht isteach, agus níorbh éigean mé a iarraidh faoi dhó chun suí os comhair na tine fíniúna a bhí ag cnagadh sa teallach. Ansin ba chuma liom faoin **ngaoth aduaidh** ghéar, a chuir an **fhógra** (3) sean ag díoscán agus a d’iompair i ndlaoithe dubha an **deatach** (1) a bhí ag teacht as an simléar.","t07-c1-04-1":"4. — Ba é am an dinnéir é. Gan mhoill thugamar an urraim chuí don bhia simplí ach blasta a tugadh dúinn (*) .","t07-tit-3":"Roinnt cuairteanna.","t07-c1-05-1":"5. — Tar éis an dinnéir chuaigh mé le m’athair, atá ina ghníomhaire árachais, chuig a chuid cliant. Ar dtús thugamar cuairt ar an **ngabha** (5) , atá ina chónaí in aice leis an tábhairne. Bhí sé ag cur crúite ar chapall. Chuir neart a chúntóra iontas orm, a choinnigh **crúb** an chapaill go daingean lena naprún leathair, agus an gabha ag bualadh na **crúite** (6) le buillí troma casúir.","t07-c1-06-1":"6. — Ansin chuaigh muid chuig **gréasaí** an tsráidbhaile (7) , chuig Séamas críonna. Cé gur **buatais** iontach a bhí mar fhógra aige, ní raibh sé ach ag deisiú péire sean de bhróga caite.","t07-c1-06-2":"Dúirt an seanfhear linn agus é ag gáire: «Sa bhaile mór ba „ghréasaí” mé, agus ní raibh custaiméirí agam. Anseo is „deisitheoir” mé, agus tá obair go leor agam.»","t07-c1-07-1":"7. — Labhair sé linn faoina chomharsa an **bearbóir** (8) , a bhfuil a chuid custaiméirí go léir míshásta. Bíonn a **rásúir** maolaithe i gcónaí, agus ní ghearrann a **shiosúr** riamh mar is ceart. Ach ó tharla gurb é an t-aon bhearbóir sa tsráidbhaile é, níl aon rogha eile ag na daoine ach a mbearradh agus a lomadh a fháil uaidh. Ina theannta sin is duine sprionlaithe agus mífhial é.","t07-c1-08-1":"8. — Ar an dea-uair, níl na **comharsana** eile cosúil leis. Is duine maith, dícheallach agus cabhrach é an **roithleoir** (9) , mar shampla. Is pléisiúr an charr a thabhairt dó lena dheisiú. Bíonn a chuid oibre déanta go glan i gcónaí.","t07-c1-09-1":"9. — Níor ghearán Séamas críonna faoin **diallaitiúir** (10) ach oiread, a gcabhraíonn sé leis uaireanta na **húmacha** a fhuáil, nuair nach bhfulaingíonn an obair moill.","t07-c1-09-2":"D’fhiafraigh m’athair de faoin teaghlach. «Tá gach duine slán. Tá m’iníon mhic ar **scoil** (12) . Tá an **mhúinteoir** (13) an-sásta léi; is **dalta** maith í (14) . Ní hionann agus an dailtín seo, mo mhac; níl ina cheann ach cluichí. Ní féidir leis an **múinteoir** (15) rud ar bith a chur á fhoghlaim aige.»","t07-tit-4":"Cúlchaint an tsráidbhaile.","t07-c1-10-1":"10. — Ansin d’inis an seanfhear dúinn nuacht an tsráidbhaile. Bhí siad ar tí scoil nua a thógáil, mar tá an ceann atá sa **halla baile** imithe róchúng. Níorbh obair mhór é, mar ba leor cuid de ghairdín an **mhuilleora** a cheannach. Bheadh sé an-áisiúil don fhear bocht. Ó thosaigh na sioctha níorbh fhéidir le **clocha** an **mhuilinn** (16) an t-arbhar a mheilt, mar tá an **roth** (17) greamaithe ag an **oighear** (25) ar an **sruthán** (23) .","t07-c1-11-1":"11. — «Ó tharla go bhfuilimid ag caint ar thógálacha: an bhfaca sibh ár **séipéal** nua (18) ? Tá sé an-phictiúrtha faoina chaipín sneachta. Suíonn na **préacháin** (19) , nach n-aithníonn a sean-chloigtheach a thuilleadh, go gruama ar an gcrann mór sa **reilig** (20) .»","t07-c1-12-1":"12. — Chuir trácht na reilige i gcuimhne don ghréasaí na daoine a bhí ar aithne ag m’athair agus a fuair bás i rith na bliana. «Nach iomaí **uaigh** (21) , a dhuine uasail, atá curtha leis na sean-chinn faoin **gcufróg** (22) ! Thóg an bás ár sean-nótaire. Bhí an sráidbhaile ar fad ag a **shochraid**.»","t07-c1-13-1":"13. — «Sin é a chomharba ag scátáil ar an sruthán. Tháinig sé an lá faoi dheireadh chun go ndeisínn strapa a **scáta** (26) , a bhí briste.»","t07-c1-14-1":"14. — «Agus thall ansin, ar bhruach an tsrutháin, an **maor páirce** nua (27) . Is iar-shaighdiúir é agus is scanradh dhailtíní an tsráidbhaile é. Scaipeann siad chomh luath agus a fheiceann siad a **loirgníní** (29) agus a **chaipín** (28) .»","t07-c1-15-1":"15. — «Á! sin é Iósaef críonna ag tabhairt **cairte brosna** (30) don bháicéir. — Go deimhin, arsa m’athair, aithním a fhoireann **miúileanna** (31) . Caithfidh mé labhairt leis, agus bainfidh mé leas as seo. Slán agat, a Shéamais chríonna.»","t07-c1-16-1":"16. — Díreach agus muid ag imeacht, bhí páistí an tsráidbhaile ag teacht amach ón scoil agus ag caitheamh iad féin ar an **sleamhnán oighir** (33) , agus baol ann go dtitfidís agus go mbrisfidís rud éigin sa **titim** (34) . Thóg duine acu ón roithleoir a **shleamhnán** (32) , chuir sé comrádaí ann agus rith sé leis.","t07-c1-17-1":"17. — Chaith cuid eile iad féin ar an **mbáisín sneachta** (37) in aice leis an **droichead** (40) agus thosaigh siad ag caitheamh liathróidí leis an **bhfear sneachta** (39) , a rinne siad an lá roimhe sin agus ar thug siad hata, píopa agus mála scoile ar a ghualainn dó.","t07-c1-18-1":"18. — Ba chuma leo faoin ngaoth oighreata agus faoin bhfuacht. Ní raibh fiú **scaif** (35) ag a bhformhór, agus chun iad féin a théamh tar éis an chluiche **liathróidí sneachta** (38) , ba leor dorn de **chastáin** the (42) , ceannaithe ó Jacqueline chríonna, an **bhean díola**, atá ar crith leis an bhfuacht faoina **seál** róthanaí (43) .","t07-tit-5":"*An Dara Radharc.*","t07-tit-6":"An Fheirm san Earrach.","t07-c2-01-1":"1. — Le gach áthas an gheimhridh, fáiltímid le lúcháir mhór roimh fhilleadh an **Earraigh**.","t07-c2-01-2":"Nach taitneamhach an pictiúr é clós na feirme tráthnóna, i mí na Bealtaine!","t07-c2-02-1":"2. — Ag bun na spéire tá an **ghrian** (1) ag dul faoi go mall, ag báthadh na **bpáirceanna** (3) le **gathanna** corcra (2) . Tá an **treabhdóir** dícheallach (6) ag deifriú chun a **ghort** (4) a threabhadh.","t07-c2-02-2":"Lena **chéachta** (5) , atá á tharraingt ag **capall** láidir (7) , tarraingíonn sé an **eitre** (8) , ina scaipfidh an **síoladóir** (9) le doirne an **síol** a thabharfaidh diasa óir.","t07-c2-03-1":"3. — Bhain na **buanaithe** (11) lena speala féar na móinéire, thriomaigh na hiompóirí an **féar** (10) , á iompú lena **bpíce** (12) agus lena rácaí, agus seo iad ag filleadh abhaile.","t07-c2-03-2":"Siúlann cuid acu os comhair an chairr throim, atá á tharraingt ag daimh, agus na huirlisí ar a nguaillí. Tá cuid eile, atá níos leisciúla, socraithe go compordach ar an bhféar cumhra.","t07-c2-04-1":"4. — Ag dul thar bráid, beannaíonn siad go cairdiúil don **gharraíodóir** (16) , atá ag saothrú sa **ghairdín** (13) , ag bearradh na **gcrann torthaí** agus ag beangú na **bpiorraí** (14) . Tá na **plumaí** (15) faoi bhláth, agus sa **ghlasraígh** (17) atá leasaithe go maith tá na glasraí, an cabáiste agus an leitís go breá cheana.","t07-c2-04-2":"Ar an bhfál íseal osclaíonn **péacóg** álainn (18) a heireaball, chun a cuid cleití iontacha a thaispeáint.","t07-tit-7":"Clós na feirme.","t07-c2-05-1":"5. — Tá doirse an **stábla** (19) ar oscailt, agus feictear an mhainséar agus **leaba** (23) na **lárach** (21) , a bhain an **giolla capaill** (20) den chrann díreach anois. Siúlann an **searrach** (22) , chomh greannmhar sin ar a chosa fada, i ndiaidh a mháthar, ag pramsáil.","t07-c2-06-1":"6. — In aice leis an **tobar** (29) tagann na **ba** (25) chun ól as **umar** adhmaid (26) , atá ina n-áit uisce. Baineann an **lao** (24) leas as an deis chun diúl, agus déanann an **damh** (27) , agus boladh maith an fhodair aige, géimneach ghlórach agus ardaíonn sé go bródúil a cheann lena **adharca** cumhachtacha (28) .","t07-c2-07-1":"7. — Tá gach duine ag obair. Coinníonn an **bhean oibre** (32) **téad** an tobair (31) . Tarraingíonn sí uisce leis an **mbuicéad** (30) , chun deoch a thabhairt do na hainmhithe. In aice leis an **scioból** (33) tá fear ag cruinniú an tuí atá scaipthe, agus os comhair dhoras na **feirme** (34) tá **sníomhaí** chríonna (35) lena tuirne agus lena **coigeal** ag sníomh an **lín** nó an **chnáib**, mar a bhíodh sna seanlaethanta.","t07-tit-8":"An Feirmeoir.","t07-c2-08-1":"8. — Stiúrann an **feirmeoir** (36) an obair seo go léir agus tugann sé treoracha dá dhaoine. Ordaíonn sé an **bhráca** (40) agus an **piocóid** (39) a chur faoin sciathán, atá fágtha in aice le **both** (38) an **mhadra** (37) .","t07-c2-09-1":"9. — Scanraíonn a chuid glaonna an **colúr** (41) , a eitlíonn ar a dhícheall chuig an **gcolúrlann** (42) , agus na **cearca** (43) , a dheifríonn ar ais chuig an **gcró** (44) .","t07-c2-10-1":"10. — Os comhair na **caoraigheann** (48) tá an **t-aoire** críonna (45) ag cruinniú a **thréada** (49) . Agus a **bhachall** (46) ina láimh, nach scarann leis, mar nach scarann a **bhlús** tréigthe (47) ach oiread, tiomáineann sé isteach sa loca na **reithí** (50) , na **caoirigh** (53) , na **huain** (54) , na **gabhair** (51) agus na **meannáin** (52) . Siúlann a **mhadra** dílis (55) , Argus, ar deireadh agus deifríonn sé lena thafann na cinn atá ar gcúl.","t07-c2-11-1":"11. — Ní chuireann an torann agus an fuadar seo go léir isteach ar shuaimhneas na **bó bhainne** maithe (56) , a bhíonn ag baint gliogar as a **clog** (57) agus í á crú os comhair dhoras na **bóithe** (58) .","t07-c2-12-1":"12. — Dealraíonn sí a thuiscint go gcaithfidh sí bainne a thabhairt, chun go bhféadfaidh **bean an fheirmeora** (60) an **t-im** a mhaistreadh sa **chuinneog** (61) nó **cáiseanna** den scoth a dhéanamh (64) , a thriomaíonn ar chlár curtha trasna an **dabhaigh** (63) .","t07-c2-13-1":"13. — Coinnítear an **déirí** (59) ar fad glan ag an **mbuachaill aimsire** (65) , a nigh na **cannaí** (62) díreach anois sa bhuicéad mór atá á iompar aige.","t07-tit-9":"Clós na n-éan.","t07-c2-14-1":"14. — Ina bhróga adhmaid troma siúlann sé go místuama go leor agus scanraíonn sé dá bhrí sin an **turcaí** (68) , na **lachain** (66) , na **bardail** (67) agus na **géanna** (69) , a osclaíonn a **ngoba** (70) go leathan agus a thógann gleo imníoch.","t07-c2-14-2":"Ardaíonn an **coileach** (71) , atá níos cathaithí, a **chíor** dhearg (72) , croitheann sé cleití a **eireabaill** (73) agus scaoileann sé «cuc-a-dú-dal-dú» glórach.","t07-c2-15-1":"15. — Bíonn an **chearc ghoir** (74) ag scríobadh sa **charn aoiligh** (81) lena **sicíní** (75) . Ritheann an **banbh** (78) chuig a mháthair, chuig an **gcráin** ollmhór (77) , atá le feiceáil in aice leis an gcró.","t07-c2-16-1":"16. — Ina gcliabháin itheann na **coiníní** (79) go santach an **féar** bog (80) , a thugann iníon an fheirmeora chucu. Is mór ag Eibhlín a cuid coiníní, agus gach lá, tar éis di na **huibheacha** úra (76) a thógáil sa chró, tagann sí ar cuairt chuig a cairde beaga.","t08-apar-1":"TÁBLA Uimh. 8 *An Chéad Radharc.* An Fómhar (*) . — Aghaidh na bpáirceanna.","t08-c1-01-1":"1. — Le teacht an **tsamhraidh** tá aghaidh nua ar na páirceanna arís. Tá an síol a cuireadh san eitre tar éis fás; d’ardaigh planda beag glas as an talamh agus thug sé a dhias. Líonadh an gráinne, ansin aibigh sé, agus anois níl fágtha ach an fómhar a bhaint.","t08-c1-02-1":"2. — Tá **bláthanna na bpáirceanna** ar oscailt. Cuireann na **gormáin** (1) , na **poipíní** (2) agus na **méiríní sí** (3) caismirt mheidhreach i dtón cothrom an arbhair lena **gcorólla** úra.","t08-c1-03-1":"3. — Tá na crainn torthaí gléasta i nduilliúr; tá na torthaí aibí. Cromann an **crann silíní** beag (4) faoi na **silíní** áille (5) , a bhaineann agus a itheann na páistí le pléisiúr.","t08-c1-04-1":"4. — Is féidir leis an tréad bheith saor an lá ar fad anois.","t08-c1-04-2":"Tá na **huain** (6) tar éis fás agus tá siad ina **gcaoirigh** bhreátha (7) agus ina **reithí** bhreátha (8) le holann thiubh. Bíonn siad ag ithe an **fhéir** go socair ar an **bhféarach** (9) , atá breactha le **nóiníní**.","t08-c1-04-3":"Bearrfar an **olann** de na hainmhithe seo gan mhoill, olann as a ndéantar an t-éadach dár gcuid éadaigh.","t08-tit-2":"An tAoire.","t08-c1-05-1":"5. — Dealraíonn nach mbreathnaíonn an **t-aoire** (10) mórán orthu. Níl a shuim ach sa stoirm atá ag dul thar bráid ag bun na spéire, agus dealraíonn an **buachaill caorach** (13) , ag tabhairt a **bhuidéil** (14) chun a bhéil, níos neamhairdiúla fós.","t08-c1-06-1":"6. — Tá an teas ag brú; seo an **madra** (15) ag dul chun é féin a fhuarú; ólann sé uisce úr an **tsrutháin** (16) agus scanraíonn sé **frog** beag bocht (17) , a bhí i bhfolach san fhéar ar an mbruach. Léimeann seisean isteach san uisce glan, mar a bhfuil na **duilleoga báite** (18) faoi bhláth.","t08-c1-07-1":"7. — Tá an **glasóg** (19) á folcadh féin in aice leis an **tobar** beag (20) , a bhrúchtann idir dhá chloch agus a théann i bhfolach faoi na **sceacha deilgneacha** (21) agus faoi na **toim sceiche gile** (22) .","t08-tit-3":"An Fómhar.","t08-c1-08-1":"8. — Do pháistí an tsráidbhaile is am an-mheidhreach é baint an arbhair. Bíonn siad ag **tumadh** go meidhreach (24) ar na **cruacha tuí** (23) , cabhraíonn siad leis na **buanaithe** (26) , agus fad is atá siad sin ag baint an **ghoirt** (27) lena **speala** (25) , atá faobhraithe go maith ar an **gcloch fhaobhair** (30) , cruinníonn siadsan an t-arbhar agus ceanglaíonn siad ina **phunanna** (31) nó ina **cheanglacha** (32) é.","t08-c1-09-1":"9. — Uaireanta ligtear do na cinn is mó an **corrán** (12) a úsáid chun na **gais óir** (28) a ghearradh, gais a iompraíonn **diasa** troma (29) , lán de ghráinní; agus na cinn bheaga, agus iad ag faire ar an **eallach** (33) atá ag innilt ar an **móinéar** (34) faoi scáth na **teile** móire (35) , beireann siad lena **líon** (36) ar **fhéileacáin** áille.","t08-c1-09-2":"Dreapann cuid acu fiú ar an **gcairt** (37) , chun na punanna a leagan a thugtar dóibh ar an **bpíce** (38) .","t08-c1-10-1":"10. — Ar fud an **mhachaire** ar fad (39) , mar a n-éiríonn na **fuiseoga** (41) , tá fuadar mór. Tá gach duine gafa leis an bhfómhar. Ach fad is a bhíonn na daoine bochta ag glacadh leis na sean-uirlisí mar a bhíodh — **speala, corráin** agus **súistí** (40) — baineann na húinéirí saibhre a gcruithneacht nó a **seagal** (43) leis an **inneall bainte** (42) . Ansin, gan na punanna a thabhairt chuig an scioból, déanann siad **cruacha** móra (44) ar an láthair féin.","t08-c1-11-1":"11. — Ansin tugtar an **inneall buailte** (47) , a chasann an **lócamóibíl** (45) tríd an **gcrios tarchurtha** (46) , agus mar sin scartar an gráinne ón **tuí** gan an ghort ina bhfuil sé curtha a fhágáil.","t08-tit-4":"An Stoirm.","t08-c1-12-1":"12. — Le linn an fhómhair briseann **stoirmeacha** láidre amach go minic (53) . Ar dtús cluintear i bhfad uainn tormán na **toirní**; éiríonn **gaoth aniar** láidir (54) agus lúbann sí go dtí an cnead na crainn is mó sa **choill** (49) . Gabhann **scamaill** dhubha (56) an spéir; trasnaíonn zigeanna dallta na **tintrí** (55) iad. Tosaíonn an **bháisteach** ag titim, agus uaireanta an **chloch shneachta** freisin, ag leagan an arbhair atá réidh don fhómhar.","t08-c1-13-1":"13. — Is minic a lasann an tintreach foirgneamh éigin. Mar sin, anuraidh dódh díon an **mhuilinn ghaoithe** (50) go talamh, agus briseadh a dhá **sciathán** (51) .","t08-c1-14-1":"14. — Tar éis cúpla uair an chloig filleann an suaimhneas. Ag bun na spéire nochtann **tuar ceatha** lonrach (52) , agus tosaíonn an nádúr arís ar an mbeatha a bhí briste ar feadh tamaill. Filleann muintir an tsráidbhaile, a bhí ar foscadh sna **botháin** (48) , ar an obair agus tosaíonn siad go cróga ar an damáiste a rinneadh a dheisiú.","t08-tit-5":"*An Dara Radharc.*","t08-tit-6":"An tSealgaireacht. — Baint na bhFíonchaor. — An Iascaireacht.","t08-c2-01-1":"1. — Faoi dheireadh mhí **Lúnasa** nó faoi lár mhí **Mheán Fómhair**, de réir an cheantair, osclaítear an tsealgaireacht. Chomh luath agus a mheallann céad ghathanna na gréine na **laghairteanna** (2) as a bpoill, bíonn an **sealgaire** (5) ag dul amach lena **mhadraí** (4) .","t08-c2-02-1":"2. — Chuir sé air a **chulaith sealgaireachta** láidir (9) d’éadach tiubh agus na **loirgníní** leathair, a ligfidh dó siúl tríd an bhféar fliuch, mar a bhfuil na **buafanna** (1) i bhfolach; thóg sé an **gunna** (6) agus an **mála sealgaireachta** (10) — agus chun bóthair.","t08-c2-03-1":"3. — Tugann díograis na sealgaireachta é go lár an fhíonghoirt féin, mar a bhfuil an bhaint faoi lánseol. Ligeann páistí an fhíonadóra, a fhaireann na gabhair in aice leis an mbóthar de ghnáth, dóibh inniu innilt mar is mian leo agus, tar éis dóibh an **sean-phocán** (3) a cheangal de chuaille — pocán a bhainfeadh leas as an tsaoirse cinnte chun teitheadh — glacann siadsan a gcuid den ghreann freisin. Tógann duine acu triopall as an **gciseán fíonchaor** (12) agus bíonn sé ag spraoi ag fáisceadh an **tsú** (14) isteach i **gcupán** (13) , chun go ndéanfar múst (fíon gan choipeadh) de. Corónaíonn duine eile é féin le **fleasc duilleog** (15) , atá díreach fite aige. Lena dtaobh tagann **gealbhain** dhána (16) go dtí an fáisceán féin, chun fíonchaora a ghoid.","t08-c2-04-1":"4. — Fad is atá na páistí ag spraoi, bíonn na fir ag obair. Iompraíonn na **buanaithe** (18) na fíonchaora go dtí an siléar i **gciseáin dhroma** (17) ; deisíonn an **cúipéir** (19) na **bairillí** (20) , féachann sé an bhfuil na **cláracha** (22) agus na **tóin** (21) slán, agus athraíonn sé na **fáinní** briste (23) . Is é freisin a rinne na **dabhcha** móra (25) , ina ndoirtear na **fíonchaora** (26) , chun go gcoipfidís.","t08-c2-05-1":"5. — Nuair a bheidh an choipeadh thart, doirtear an fíon, agus cuirtear an fuílleach faoin **bhfáisceán** (28) ; ag casadh an **scriú** mhóir go mall (29) , fáisctear an sú, a ritheann isteach sa **dabhach** (32) agus a thugann **fíon** (31) fós.","t08-tit-8":"An Beoir agus an Ceirtlis.","t08-c2-06-1":"6. — Ar bhalla an **tsiléir** (27) casann craobh **leannlusa** (30) . Anseo níl ann ach maisiú, ach i dtíortha eile, mar a bhfuil an fhíniúin an-ghann, saothraítear an leannlus chun **beoir** a dhéanamh.","t08-c2-07-1":"7. — Cromann an **crann úll** beag (33) faoi na húlla, a thabharfaidh **ceirtlis** den scoth nuair a aibeoidh siad. Ina **gcliabhán** (34) féachann an **canáraí** (35) agus an **lasair choille** (36) le héad ar na gealbhain atá ag spraoi faoi shaoirse.","t08-c2-08-1":"8. — Chomh fada agus a shroicheann an tsúil, ar fhána na gcnoc tá sraitheanna **cuaillí** (40) , a thacaíonn leis na **fíniúna** iontacha (39) , trom le **triopaill**.","t08-c2-08-2":"Ar feadh na bliana ar fad shaothraigh an **fíonadóir** (42) chun aire a thabhairt dá **fhíonghort** (38) , agus seo é luaite as a chuid oibre le fómhar maith. Líonann na **bainteoirí** (41) na dabhcha atá curtha ar chairt, atá á tarraingt ag **miúileanna** (43) , agus tá gach duine meidhreach.","t08-tit-9":"An Iascaireacht.","t08-c2-09-1":"9. — Mar an gcéanna do na **hiascairí slaite** (44) , a tháinig ag breacadh an lae chun suí cois uisce lena **slata** (45) .","t08-c2-09-2":"Beireann an **t-iasc** (47) ar an duán chomh luath agus a ligeann siad a **ndorú** (46) san uisce, agus is ar éigean a bhíonn am acu an **bhaoite** a athrú sula mbíonn íospartach nua ag preabadh ag ceann an dorú.","t08-c2-09-3":"Mar sin féin beireann an **t-iascaire eangaí** (48) , a chaitheann a líon ón **mbád** (49) go lár na **habhann** (50) , i bhfad níos mó.","t08-c2-10-1":"10. — Is é an fómhar am na siúlóidí breátha: de shiúl na gcos, ar **muin capaill** (52) , ar **rothar** (53) , i **ngluaisteán** (54) . Tá na **bóithre** (51) glan, agus baineann na daoine leas as na laethanta breátha deireanacha, mar tá na **fáinleoga** (56) ag cruinniú ar na díonta cheana chun eitilt chuig na tíortha teo. Tá duilleoga na **gcoll** sean (57) ag buíochan, tá na **cnónna** ag titim, agus na **crainn** arda, atá ina **ndoire** (58) ar an **ard** (59) , beidh siad lom gan mhoill.","t08-c2-11-1":"11. — Éiríonn an **ghrian** (60) níos déanaí, éiríonn na laethanta níos giorra, tosaíonn fuacht sách géar le mothú ar **maidin**, agus tá scataí **creabhar** (61) ag fágáil ár dtíre neamhfháiltiúla cheana.","t09-apar-1":"TÁBLA Uimh. 9","t09-tit-1":"*An Chéad Radharc.*","t09-tit-2":"Na Sléibhte. — An Baile Spá.","t09-c1-01-1":"1. — Táim seachtain i bPratz. Ní féidir liom an t-iontas ar fad a chur in iúl a mhothaigh mé agus mé i mo sheasamh os comhair **shliabhraon** iontach na bPiréiní (1) , a ngearrtar a **chíor** (2) ar an spéir ghorm mar shábh ollmhór.","t09-c1-02-1":"2. — Níor shamhlaigh mé go bhféadfadh **beanna** na bPiréiní (3) teacht ar a leithéid de **airde**, agus d’fhan mé faoi alltacht ag na **hoighearshruthanna** iontacha (5) agus ag na **stuaiceanna** sneachta (4) , ar a réabann **maidhmeanna sneachta** chomh scanrúil sin.","t09-tit-3":"Radharc sléibhe.","t09-c1-03-1":"3. — An lá tar éis teacht dom chuaigh mé chuig an **sean-bholcán** múchta (6) in aice le Pratz. Ar imeall lom aimrid an **chráitéir** feictear fós go soiléir na rianta a d’fhág an **laibhe**, a shil cúpla céad bliain ó shin síos **fána an tsléibhe** (7) . Ar cheann de na **fánaí** d’éirigh liom cúpla píosa den laibhe sin a aimsiú.","t09-c1-04-1":"4. — Tá Pratz ar an teorainn, agus tá an **daingean** (8) , a chosnaíonn an **bhearna** (27) idir an Fhrainc agus an Spáinn, an-chosúil leis na sean-chaisleáin ar bhruacha na Réine, a dhealraíonn a bheith ag faire ar **chreach** ó bharr a gcarraige.","t09-c1-05-1":"5. — Is minic a tharraingíonn **iolar** ollmhór (9) m’aird, iolar a bhfuil a nead in aice leis an **dún** (8) . Is minic a thugann an **t-éan creiche** seo, lena **ghob** cumhachtach, uan nó meannán chuig a scalltáin, agus é fáiscthe ina **chrúba**. Tá a **sciatháin** chomh mór sin gur féidir leis ainliú go fada lena ualach trom.","t09-tit-4":"An Coisí.","t09-c1-06-1":"6. — Is í an tsiúlóid is taitneamhaí anseo an turas chuig **eas** (10) Coo. Tuiteann an **t-uisce ag titim** ina chuilithe agus imíonn sé ansin ina **shruthán** gleoite sa **choill ghiúise** (11) siar ón mbaile. D’ardaíomar tríd an gcoill sin go dtí an **stáisiún meitéareolaíoch** (12) agus ó bharr an **túir** ghlacamar isteach lenár súile **lánléargas** an cheantair ar fad. Tá an **radharc** iontach, agus dealraíonn go bhfuil an **dúlra** tar éis gach seod a bhí ar fáil aige a chaitheamh ar an gceantar seo.","t09-c1-07-1":"7. — Chun teacht anuas, thógamar an **cáblabhealach** (13) agus tháinig muid anuas ag **stáisiún** beag in aice le **fothracha** (14) an **tsean-chaisleáin fheodaigh**, ina raibh tiarnaí Phratz ina gcónaí tráth.","t09-c1-08-1":"8. — An caisleán bocht! Cad a chaithfidh sé a cheapadh agus é ag féachaint faoi ar an **mbaile spá** néata (15) , atá anois ina **ionad uisce** faiseanta?","t09-c1-08-2":"Tá an **aeráid** chomh taitneamhach sin anseo, agus an **t-uisce mianrach** chomh leighsiúil sin, gur pléisiúr fíor an **cúrsa leighis** a dhéantar sa **sanatóiriam** (17) .","t09-tit-5":"Baile spá taitneamhach.","t09-c1-09-1":"9. — Go deimhin, rinneadh gach rud chun go mbeadh an fanacht taitneamhach. Tógadh **tarbhealach** mór (16) don iarnród; tá **páirc** (18) an **cheoláras**, mar a dtugtar **ceolchoirmeacha**, leagtha amach go hálainn. Tógadh roinnt **villí** galánta (19) timpeall an **cheasaíneo** (21) , agus déanann an **bóthar** atá coinnithe go han-mhaith (22) an taisteal thar a bheith éasca.","t09-c1-10-1":"10. — Ní dheighleann ach **claífort** simplí (23) an **bóthar** (20) ón **ngleann** féin (25) , ar a bhfuil ina íochtar **loch** beag gleoite (26) , a bheathaíonn **sruthán** glé (24) .","t09-c1-11-1":"11. — Ar an taobh eile den ghleann oibrítear **mianach** iarainn (28) . Chuaigh mé cúpla uair chun féachaint ar na **mianadóirí** ag dul síos sa **shaft**, agus chuaigh mé isteach sa **ghailearaí** féin, mar a gcaitheann siad an lá ag baint na **mianaigh**, ina bhfuil an **miotal**.","t09-c1-12-1":"12. — In aice leis an mianach tógadh **teilgcheárta** mhór, chun na saibhris a bhaintear as a úsáid ar an láthair. Ligeann an **foirnéis soinneáin** (29) , a théitear leis an **ngual** flúirseach anseo, **iarann teilgthe** a fháil go tapa agus go saor.","t09-c1-13-1":"13. — Ní i bhfad ón mianach oibrítear **cairéal** (30) . Ní bhaineann an **cairéalaí** críonna lena **phiocóid** **eibhear**, ná **porfaire**, ná fiú **gaineamhchloch**, ach **cloch thógála** shimplí chun tithe a thógáil.","t09-c1-14-1":"14. — Ceann de na maisiúcháin is áille sa cheantar seo ná an **ghiúis** (31) . Gach áit — in íochtar an **ghleanna chúng** (32) , ar bhruach an **tsrutha** (33) , in aice leis an **duibheagán** (34) nó leis an aill — tugann a snáthaidí caola a nóta glas féin.","t09-tit-6":"Siúlóidí de shiúl na gcos.","t09-c1-15-1":"15. — Bainim leas as an tsaoire chun siúlóidí fada a dhéanamh. Ligeann na **cosáin** (35) , a chasann ar an sliabh, cúpla **ciliméadar** a shiúl, agus go minic cúpla **léig** fiú, gan an fad a thabhairt faoi deara.","t09-c1-15-2":"Marcálann na **clocha míle** (36) agus na **comharthaí** (37) na cosáin, ar a gcastar go minic **sléibhteánach** óg (38) le **mála** (40) ar a thaobh, ag iompar **marmait** (39) , nó **giofóg** éigin (41) , a gcuireann a **caipín fionnaidh** (42) caismirt aisteach lena **clóca** sean stróicthe (43) . Tugann sí ar **shlabhra** **béar** foghlamtha (44) .","t09-tit-7":"Dreapadóireacht.","t09-c1-16-1":"16. — Beagnach gach lá téim leis an **treoraí** (48) ar **dhreapadh**, agus táim an-bhródúil nuair a bhíonn **mála droma** (47) ar mo dhroim agus bata sléibhe i mo láimh, mar **thurasóir** (46) fíor, agus mé ag tabhairt ruathair faoi na **carraigeacha** (45) .","t09-c1-17-1":"17. — Ó bharr an tsléibhe ní dhealraíonn na daoine ar an machaire níos mó ná seangáin; tá an **tréad caorach** (50) , atá ag innilt ar an **bhféarach** (49) , cosúil le bréagán páiste. Níl sa **ghiúis** (51) ná fiú sa **teachín** adhmaid (52) ach ponc ar éigean le feiceáil ar an nglasra.","t09-c1-18-1":"18. — Ar na siúlóidí seo castar go minic orainn ar an **gcosán** (53) an **sealgaire fia gabhair** (54) , ag iompar ar a ghualainn an ainmhí a mharaigh sé ar ball.","t09-c1-19-1":"19. — Chuir mé i mo luibhchlár duilleog an-suntasach **raithní** (55) agus craobhóg bhándearg ghleoite **fraoigh** (57) , a bhain mé ag béal **uaimhe** bige (56) ar an tsiúlóid dheireanach.","t09-tit-8":"*An Dara Radharc.*","t09-tit-9":"An Choill. — An tSealgaireacht.","t09-c2-01-1":"1. — Inné chaith mé lá aoibhinn sa choill. Chuir beatha ghníomhach na n-ainmhithe agus na **bhfeithidí** (5) a chónaíonn ann suim mhór ionam.","t09-c2-01-2":"An **damhán alla** (1) , ag fí a **líon** (2) idir dhá chraobh chun greim a fháil ar an **gcuileog** (3) atá ag dul thar bráid; an **seilide** (4) , ag tarraingt go trom lena theachín; an priompallán, ag faire ar chreach; an seangán dícheallach, ag obair in aice leis an **seangánlann** (6) — bhí na créatúir bheaga seo go léir ag corraí agus ag saothrú le neart neamhghnách.","t09-c2-02-1":"2. — An **nathair** (7) , ar shíl mé ar dtús gur **nathair nimhe** í, agus nach raibh inti ach **sciathán leathair** neamhurchóideach, chas sí í féin faoi stoc crainn agus chuir sí a ceann tanaí amach ó am go ham, í i gcónaí mar a bheadh sí réidh le cealg. Os mo chomhair bhí **drúchtín** mór (8) ag lámhacán go mall, drúchtín a d’ith ceann de na **sútha talún** beaga blasta (11) , a bhfuil an oiread sin díobh anseo.","t09-c2-03-1":"3. — Bhí an talamh clúdaithe le **bláthanna coille**: bhí na **sabhaircíní** (9) , na **bréanáin** (10) agus go leor plandaí eile nach raibh aithne agam orthu faoi bhláth i measc na **dtorthóg féir** (12) .","t09-c2-04-1":"4. — Sa cheantar seo tá an **strufal** beagnach chomh coitianta leis an **muisiriún** (14) , agus bhí **banbh** (13) le maor coille éigin ag rómhar go santach, féachaint an bhfaigheadh sé iad.","t09-tit-10":"An Phóitseáil.","t09-c2-05-1":"5. — Rug mé ar **dheireadh** radhairc a chuir an-ghreann orm. A bhuí le boladh a **dhaicseoinn** (15) , bhí an **maor coille** (16) díreach tar éis breith ar an **bpóitseálaí** (22) agus é ar tí an **fhiabheatha** (17) a mharaigh sé a bhreith leis. Ó b’fhearr leis scaradh lena chreach ná bheith gafa, theith an póitseálaí, agus d’fhan an **giorria** (18) , an **eilit** (19) , an **fia rua** (20) agus an **torc** (21) ina luí ar an bhféar, chun áthais mhóir an mhaoir choille.","t09-c2-06-1":"6. — Cuireann éagsúlacht na gcrann sa choill seo iontas ort. Fíonn na **feá** (23) agus na **beitheanna** (26) , na **giúiseanna**, a thugann **roisín** (27) , na **daracha** (29) agus go leor eile a gcraobhacha le chéile.","t09-c2-06-2":"Tugann an **t-eidhneán** (24) , a ghreamaíonn de stoic na gcrann ard, glas geal don **choill ard** (25) , glas a mheascann go taitneamhach le ton bán bog na **caonaí** (31) , mar a mbíonn an **snag darach glas** (30) ag cuardach feithidí.","t09-tit-11":"Radharc coille.","t09-c2-07-1":"7. — Chuir na sean-daracha draíocht orm. Tugann a **bhfréamhacha** móra snaidhmthe (32) , atá leath amuigh as an talamh, cuma iontach nirt agus cumhachta dóibh, agus ní thuigim conas is féidir leis an **n-úinéir** (35) cinneadh iad a leagan agus iad a thabhairt do **shábh** (34) an **tuadóra** (33) . Cuireann na **stoic** bhochta (36) , gan **choirt** (37) orthu nó scoilte le **tua** (38) an **fhir lae** (39) , brón orm.","t09-c2-08-1":"8. — Lena thaobh rinne **gualadóir** sean (41) lena **shluasaid** **carn** (42) guail, agus bhí seanbhean ag iompar **beart** (40) **brosna** as craobhacha na gcrann leagtha.","t09-tit-12":"An tSealgaireacht.","t09-c2-09-1":"9. — Bhí sé ar intinn agam scíth bheag a ghlacadh i **dteach an mhaoir choille** (46) , ach, ag teacht chuig an **lochán** beag (43) , ar a raibh **eala** álainn (45) ag snámh, thug mé faoi deara go raibh an **tuile** le déanaí (44) tar éis an cosán a dhéanamh ina **riasc** ceart. Bhí orm cor a chur díom, agus, ag dul thar an **gcéadar** (49) , na **poibleoga** (48) agus an **leamhán** (47) atá ar imeall na coille, chonaic mé conas mar a bhris as an **mhuine** (54) **fia** iontach (50) , agus **conairt** dhothuirsithe (51) sa tóir air, á griosú ag **adharc** (53) na **sealgairí ar muin capaill** (52) . Bhí an t-ainmhí bocht spíonta ar fad. Thit sé, ag fáil bháis, cúpla coiscéim uaim.","t09-c2-10-1":"10. — Tháinig mac an mhaoir choille, tarraingthe ag torann na **sealgaireachta**, amach as an teach, agus d’fhilleamar beirt ar an gcoill. Thug sé faoi deara **snag breac** (56) ar chraobh sean-daraigh. Cheap sé go raibh a nead i bhfolach sa **duilliúr** (58) , agus theastaigh uaidh í a thógáil.","t09-c2-10-2":"Chomh haclaí le **iora** (61) , dhreap sé ó **chraobh** (55) go craobh, ach ní bhfuair sé faic agus níor scanraigh sé ach **préachán** sean (60) , a bhí ina shuí ar **ghéag** (57) .","t10-apar-1":"TÁBLA Uimh. 10 An Fharraige. — An Calafort.","t10-01-1":"1. — Sa samhradh, agus cuid againn ag lorg an chiúnais agus na fionnuaire ar an sliabh, is fearr le daoine eile dul go dtí an cladach. Sin é a rinneamar anuraidh, mar is mór againn **an tAigéan** (1) .","t10-02-1":"2. — Maidir liom féin, is aoibhinn liom breathnú ar an leathanas ollmhór uisce sin a shíneann amach go **bun na spéire** (2) , agus na **galtáin** ollmhóra (3) a fheiceáil ag imeacht ar **aistear** fada leis na taistealaithe a bhíonn ag dul go Meiriceá.","t10-03-1":"3. — Dá bhrí sin roghnaíonn m’athair, a bhfuil eolas aige ar mo dhúil, trá an-chiúin i gcónaí chun na laethanta saoire a chaitheamh, trá atá suite in aice le ceann de na **calafoirt chogaidh** mhóra atá againn.","t10-03-2":"Le linn ár dtréimhse dheireanaí tháinig an **cabhlach** ar ancaire taobh thiar den **mhúr farraige** ollmhór (4) a dhúnann agus a chosnaíonn an **calafort cogaidh** (5) , agus d’éirigh liom, mar ba mhian liom, na **longa cogaidh** éagsúla a scrúdú: an **fomhuireán** beag (10) a thumann agus a imíonn as radharc faoi na huiscí, agus fós an **chathlong** ollmhór (9) nach raibh eagla uirthi go dtí seo ach roimh ionsaithe an **bháid toirpéad** (8) .","t10-tit-2":"Na longa beaga.","t10-04-1":"4. — Bhí a fhios ag an gceann sin cheana conas an pointe lag san armúr tiubh miotail a aimsiú go **healaíonta** chun an **toirpéad** contúirteach a chur ann, toirpéad a chuireann an long ar lár lena phléasc; ach ba lú ba chás é ná an fomhuireán, mar leanann na scriostóirí é gan dua.","t10-05-1":"5. — Chonaic mé freisin na **cúrsóirí** mearluatha (6) armúrtha, atá beagnach chomh doghonta leis an bhfíorchathlong, roinnt **long iompair** (12) , trí nó ceithre **bhád gunnaí** (7) , agus **frigéad** (11) ar deireadh. **Is é radharc an chabhlaigh sin, agus é ag ullmhú chun na hancairí a thógáil, an ceann is suimiúla ar fad**.","t10-06-1":"6. — A leithéid de dhifríocht tógála idir na carnáin ollmhóra cruach sin agus na **trímhastaigh** ghalánta nó na **longa seoil** caola (13) a bhíonn fós in úsáid sa chabhlach tráchtála, longa a chonaic mé ag teacht isteach sa chalafort faoi lánseol nuair a bhínn ag siúl ar an **lamairne** (14) . Is fíor gur chaill siad seo cuid mhór dá mbuntáistí **nuair** a bhí an **ghaoth** ina n-aghaidh. B’éigean dóibh na seolta go léir a ísliú chun dul isteach sa duga arís, agus bhí **tuga** (16) riachtanach chun iad a thógáil agus a tharraingt, mar a bheadh **báirsí** simplí (17) ann, chun na cé.","t10-tit-3":"An calafort tráchtála.","t10-07-1":"7. — Is é an rud a chuireann suim sa chalafort a bhfuil mé ag caint air, nach calafort cogaidh amháin atá ann, a rinneadh de láimh le hoibreacha ollmhóra, ach **calafort tráchtála** iontach chomh maith, atá suite in **inbhear** abhann móire.","t10-08-1":"8. — Tá an teanga talún a scarann an dá dhuga daingnithe agus cosanta ag sraith **ceallraí** agus **báisteán** a bhrúnn amach ar an bhfarraige. Teastaíonn cead ar leith chun siúl ar na **rampair** (15) . Fuair mé é sin gan dua trí m’uncail, atá ina innealtóir ar na **longchlóis** (18) , agus chuaigh mé ag féachaint ar na longa a thógtar faoi sciobóil fhairsinge.","t10-09-1":"9. — Bhí mé i láthair fiú ag seoladh cathloinge, agus is cuimhin liom an nóiméad corraitheach a mhothaigh an slua ar fad nuair a thosaigh an mais ollmhór, fágtha fúithi féin, ag sleamhnú ar a creat sleamhnáin agus tháinig sí ar snámh ar uisce na habhann.","t10-10-1":"10. — Chun dul chuig na longchlóis trasnaítear an **machaire cleachtaí** (19) ina dtagann saighdiúirí an gharastúin gach lá chun a n-oiliúint a dhéanamh, agus téitear thar **dhroichead coise** iarainn (20) a cheanglaíonn faiche na paráide leis an **armlann** (21) .","t10-tit-4":"An Armlann agus na Dugaí.","t10-11-1":"11. — Thug mé cuairt le m’uncail ar an bhfoirgneamh mór sin atá lán de **ghunnaí móra** (22) , de **urchair mhóra** (23) agus de **phléascáin**. Chonaic mé freisin an **mhonarcha mhiotail** (24) ina ndéantar **coirí** (25) na ngaltán.","t10-12-1":"12. — Go han-ghar dó tá na **dugaí** (26) — dugaí deisiúcháin — agus na **dugaí ar snámh** (27) sár-shuimiúla, inar éirigh liom, ar long a bhí á deisiú, an **lián** (28) , an **chíle** (29) agus **stiúir** (30) báid a fheiceáil go gairid.","t10-13-1":"13. — Tá an calafort tráchtála chomh fiúntach le staidéar leis an gcalafort cogaidh, agus chaith mé mórán uaireanta ag stánadh ar na céanna ina mbíonn na **báid rothacha** (31) a théann suas an abhainn ar ceangal, agus ag féachaint ar an **gcraein chrannaithe** (32) ag obair, craein a thógann ualaí ollmhóra mar a bheadh cleití ann.","t10-tit-5":"An Píolóta.","t10-14-1":"14. — Bhí meas agam ar na **longa trasatlantacha** (34) ag imeacht as an ród, agus a **mbratacha** (35) in airde san aer, faoi stiúir **phíolóta** oilte (36) a bhí in ann an **cainéal** a leanúint go hiontach, cainéal atá marcáilte le **baoithe** (40) agus le **comharthaí**, agus é ag seachaint na **ngeabaraí** (41) a stiúrann iad féin go doiligh lena n-aon seol cearnach amháin. D’aithin mé ar an **gcuid tosaigh** (37) — an gob — na **cábáin** (39) den dara grád, agus ar an **gcuid deiridh** (38) — an deireadh — na hallaí do phaisinéirí an chéad ghráid.","t10-15-1":"15. — Uaireanta bhí mé i láthair freisin ag luchtú **loinge lasta** (42) inar carnadh earraí an **stórais** (43) agus an **stáisiúin mhara** (44) , earraí a thug traenacha líonmhara **líne na gcéanna** (45) isteach.","t10-tit-6":"An Rámhaíocht.","t10-16-1":"16. — Is minic a chuaigh mé ag bádóireacht sa **duga snámha** (53) , inar tháinig na **báid bheaga** (46) ar foscadh, agus ba mhór an t-áthas dom an **rámha** (47) a láimhseáil. Chuaigh mé suas ar **dheic** (48) **bháid seoil** (49) , dhreap mé, le **téada** (52) , an **crann** (51) isteach sna **slata seoil** (50) , agus ansin lean mé de mo shiúlóid **i yóla** (54) i measc na **mbád iascaigh** troma (55) , áit a dtriomaíonn na **líonta** (56) .","t10-17-1":"17. — Ar an **ché** (58) chuaigh na **hearraí** (59) ba éagsúla thar mo shúile, iad i **gcistí** (60) nó i **mburlaí** (61) . Ba iad **lasta** (63) na mbáirsí iad, agus thóg **craenacha** cumhachtacha (62) iad agus leag siad ar **thrucailí** (64) iad, fad is a bhí na **tiománaithe lasta** ag déanamh a ndearbhaithe agus ag íoc na ndleachtanna i **dteach an chustaim** (65) .","t10-18-1":"18. — Faoi dheireadh, nuair a shroich mé an **droichead casta** (66) nó an **loc** (69) , agus mé ag gabháil thar an **dreidire** (68) a ghlanann an **chanáil** (67) , chuaigh mé i dtír ar an lamairne in aice leis an **seamafór** (70) .","t10-19-1":"19. — Is ar an taobh eile den lamairne sin a thagann na **báid fhada** (71) i dtír, báid a thugann oifigigh an chabhlaigh chun talaimh. Is radharc iontach é na mairnéalaigh a fheiceáil ag ardú a rámhaí in éineacht, agus an bád, á iompar ag an **tonn** (72) , ag teacht le taobh dhréimire an chéibh gan stró. Is san áit seo is fearr a fheictear an **taoide** agus gluaiseacht an **láin mhara** agus an **laig trá** ar an **trá** (73) .","t10-tit-7":"An Cumann.","t10-20-1":"20. — Chun filleadh abhaile bhain mé úsáid as an **tram leictreach** (74) a bhfuil a **stad** (75) in aice leis an **gcuaille** atá curtha os comhair chumann na n-oifigeach.","t10-20-2":"Ó **bhalcóin** (76) an chumainn, atá maisithe le **hancairí** (77) , le gunnaí móra agus le hurchair, is minic a chonaic mé cruinniú taibhseach d’oifigigh chabhlaigh: **leifteanaint loinge** (78) agus a gclaíomh leo, **captaein airtléire** (79) agus **coisithe** (80) mara agus a **sabar** leo. Taobh thiar díobh bhí **mairnéalach** (81) a thug **gloine fhada** chucu nuair ab áil leo an rud a bhí ag titim amach i gcéin a dhéanamh amach.","t10-21-1":"21. — Chonaic mé freisin **meirgirí** óga (82) ag glacadh orduithe óna **gceannasaí loinge** (83) nó ón **aimiréal** (84) , fad is a bhí **ceathrúshaoiste** (85) ag fanacht chun iad a bhreith ar bord.","t10-22-1":"22. — Ón mbalcóin sin tá an radharc taibhseach: tá an trá ar fad faoi shúil, agus a **pubaill** (86) agus a **bothanna** (87) léi, agus feictear, ar uair an fholctha, na **folcadóirí** (88) ag rince go háthasach os comhair an **chasaíno** (89) .","t10-23-1":"23. — Ag ceann na trá déanann an cladach **leathinis** bheag (91) **charraigeach**, ar a mbriseann an **tonn mhór** (92) , agus ar ar tógadh **teach solais** (93) a thaispeánann an bealach do na mairnéalaigh san oíche. Níl an leathinis sin ceangailte leis an talamh ach le **cuing talún** an-chúng (90) .","t10-tit-8":"Radharc ginearálta ar an gcósta.","t10-24-1":"24. — Síneann an **aill** (94) léi, í stróicthe ag an bhfarraige, a tharraingíonn inti go haerach sraith **bánna** (95) agus **rinní** (ceanna), rud a fhágann an cladach ar an gceann is pictiúrtha.","t10-24-2":"Ar an **ardchlár** (96) , a bhfuil radharc uaidh ar an **gcaolas** (98) , tá **dún** (97) an-tábhachtach agus roinnt « villa »-í.","t10-25-1":"25. — Scarann an caolas sin ón mórthír **oileán** (99) an-chontúirteach, atá timpeallaithe ag **sceireacha** (100) agus **bristeacha**, mar a dtéann báid agus fiú longa móra i dtalamh uaireanta. In ainneoin luais an fhóirithinte agus theacht mear na **mbád tarrthála**, is uafásach na **longbhristeacha** sin, agus le linn **stoirmeacha** an chónocht chuaigh roinnt long ar lár le foireann agus le lasta.","t10-25-2":"In ainneoin na comharsanachta sin, is minic na mairnéalaigh ag triall ar **an gcalafort**.","t11-apar-1":"AN TRÍÚ SRAITH TÁBLA Uimh. 11 An Chathair agus a Cuid Foirgneamh. — An Dóiteán.","t11-tit-1":"An Bruachbhaile.","t11-c1-01-1":"1. — Tá cónaí orm i gcathair mhór atá céad ciliméadar ón Aigéan, agus is **calafort** den chéad ghrád í ina dhiaidh sin (1) . Tá an abhainn a shníonn lena taobh ceithre chéad méadar ar leithead, agus déanann sí ród an-bhreá.","t11-c1-02-1":"2. — An chuid sin uile den chathair atá ar na **céanna** (2) tá cuma mhara agus tionsclaíoch ar fad uirthi, agus déanann sí **bruachbhaile** (3) nach gcónaíonn ann ach mairnéalaigh agus lucht oibre. Oibríonn na daoine sin sna **monarchana** (4) agus sna **gasoibreacha** (5) a bhfeictear a **simléar** ard (6) agus a **ngasaiméadar** i bhfad uathu.","t11-c1-03-1":"3. — Sa mheánaois bhí an chathair daingnithe, agus tá rian dá ballaí le fáil fós, go háirithe **geata** (8) an **tseanchaisleáin dhaingnithe** (7) agus a dhá **thúr** (9) ar gach taobh de, túir a úsáidtear inniu mar **phríosún**.","t11-c1-04-1":"4. — Sa **cheantar** sin ar fad, a bhfuil cuma an-ársa air, níl ach aon fhoirgneamh amháin sách nua-aimseartha: sin **teach an chustaim** (10) . Tá sé idir an ché agus an **sráidín** (11) a théann chuig **sean-halla na cathrach** (12) . Aithnítear an foirgneamh deireanach sin gan dua ar an **gclogás** ollmhór (13) atá os cionn na seanchathrach.","t11-c1-05-1":"5. — Ar an taobh eile den tsráid **seasann** foirgneamh a tógadh ar an stíl chéanna le teach an chustaim: sin an **Mhalartlann** (14) . Féachann ceann dá aghaidheanna ar chearnóg bheag ina bhfuil **teach an phréifeachta** (15) . Go deimhin, gan a bheith ina príomhchathair, is príomhbhaile tábhachtach rannáin í ár gcathair.","t11-tit-2":"An Chuid is Airde den Chathair.","t11-c1-06-1":"6. — Tá an garastún, atá sách líonmhar, ar lóistín i **mbeairicí** (16) fairsinge an-fholláin; sínid chomh fada le ráillí **pháirc na cathrach** (17) . Gabhann an **bulbhard** (19) a théann chuig an bpáirc sin taobh thiar den **bhanc taisce** (18) , agus baineann sé amach cearnóg na **hardeaglaise** (20) .","t11-c1-07-1":"7. — Tá na foirgnimh sin uile leata mar a bheadh amfaitéatar ar chnocán ina bhfuil ár **n-ardscoil** fhairsing (21) chomh maith.","t11-c1-07-2":"Má théitear síos bóthar atá beagán ar fhána, bóthar a cheanglaíonn leis an tSráid Mhór, tagtar chuig **teach na cúirte** (22) , a bhfuil **gairdín poiblí** taitneamhach (26) sínte os a chomhair. Níl an **chearnóg** sin an-mhór, ach cuireann sí ósais glaise agus fionnuaire i lár na cathrach. Dá bhrí sin is minic muintir na cathrach ann, iad tugtha do shuí faoi phuball an **chaife** (25) chun éisteacht le ceoltóirí an airm a sheinneann Déardaoin agus Domhnach sa **bhothán ceoil** (27) atá curtha idir na faichí féir agus na ceapacha bláth.","t11-c1-08-1":"8. — Ar cheann de na faichí sin seasann **dealbh** chré-umha (28) , leacht a tógadh i gcuimhne ar dhuine dár gcomhchathróirí a rinne seirbhísí móra dá chathair dhúchais.","t11-tit-3":"Na Modhanna Iompair.","t11-c1-09-1":"9. — Go dtí seo níl ár gcathair soilsithe leis an solas leictreach, níl aici ach **lampaí gáis** (29) . Ach tá **na nuachtáin áitiúla** ag feachtasaíocht chun go bhfeabhsófaí an córas soilsithe sin, **amhail** mar a feabhsaíodh cheana **córas tarraingthe na dtramanna**. Cuireadh **tramanna leictreacha** (31) beagnach in ionad na **sean-charranna** a bhíodh á **dtarraingt** ag **capaill**, agus iompraíonn siad na taistealaithe go mear ó **cheann na cathrach go dtí an ceann eile** ar phraghas **an-saor**.","t11-c1-10-1":"10. — In aice le teach na cúirte tá an **Banc** (32) ina lascainítear na sócmhainní tráchtála. Téann **teachtairí an bhainc** (33) chun na dtithe chun na fiacha a bhailiú.","t11-tit-4":"Ealaín agus Oideachas.","t11-c1-11-1":"11. — Is é an foirgneamh breá atá in aice leis an **músaem**. Tá ann **leabharlann** (34) na cathrach, **bailiúcháin staire nádúrtha** (35) áille (an Músaem Nádúir) agus **dánlann** mhaisiúil (36) atá ina **taispeántas** buan den scoth.","t11-c1-11-2":"Osclaítear don phobal é dhá uair sa tseachtain, ach ceadaítear do choimhthígh cuairt a thabhairt air lá ar bith ar shíneadh láimhe a thabhairt don **choimeádaí** (37) . Tagann na **péintéirí** (38) ann chun oibre. Feictear iad **os comhair** a gcreata, agus **pailéad** ina lámh, ag cóipeáil na bpictiúr cáiliúil.","t11-c1-12-1":"12. — Ar an ard, taobh thiar den mhúsaem, feictear **cruinneachán** (40) an **ospidéil** (39) agus foirgnimh an **choláiste oiliúna** (41) inar oileadh múinteoirí ár scoileanna pobail. Ar chearnóg na hAmharclainne tá **oifig phoist** (43) curtha i **dteach príobháideach** (42) .","t11-tit-5":"An Dóiteán.","t11-tit-6":"Gairm Dhóiteáin.","t11-c2-01-1":"1. — Scaipeann ráfla scanrúil ar fud na cathrach: tá dóiteán tar éis briseadh amach san amharclann! An nóiméad a shroichim an **chearnóg** (96) , tá an slua cruinnithe cheana ar an **gcosán** (46) agus ar an **mbóthar** (47) . Tagann **oibrithe an phoist** (44) agus **fir an phoist** (45) amach as an oifig. B’éigean do **thiománaí tram** (48) a charr a stopadh chun **otharcharr** na cathrach (50) a ligean thart, carr a thagann le **máinlia** (52) agus le **haltra** (51) chun aire a thabhairt do **dhuine gortaithe** (53) a tugadh ar **shínteán** (54) in aice leis an **mboth nuachtán** (55) .","t11-c2-02-1":"2. — Stad complacht coisithe, a bhí ag filleadh ón gcleachtadh, chun an t-ord a choimeád i dteannta na **ngardaí cathrach ar muin capaill** (61) . Ní chuireann na **saighdiúirí** (57) ná na **gardaí** (63) na **fiosraitheoirí** (56) siar chomh maith leis na **marcaigh**, a bhfuil a gcapaill ag éirí in airde ar a gcosa deiridh. Tá na gardaí an-ghnóthach mar sin féin. Taispeánann duine acu do na **póilíní** (64) cá gcaithfear **íospartach** eile (65) a iompar, fear dóiteáin cróga a thit de dhréimire.","t11-c2-03-1":"3. — Sonraíonn **an t-oifigeach** (66) an áit inar cheart an **caidéal gaile** (67) atá ag teacht a shuíomh. Agus é ag feitheamh leis an inneall cumhachtach sin, chuir sé **caidéal láimhe** (68) i bhfearas, caidéal a scaoileann a **phíobán** fada (69) tuilte uisce ar an tine. Oibríonn seisear fear dóiteáin é, fad is a dhíríonn a gcomrádaí, a bhfuil an **soc** (70) ina lámh aige, an **scaird** (71) ar lár an dóiteáin.","t11-c2-04-1":"4. — Ar an taobh eile den amharclann cuireadh an **dréimire** mór (72) in airde. Ligeann sé d’fhir an dóiteáin druidim leis na lasracha a phléascann amach i measc guairneán **deataigh** dhuibh (75) .","t11-tit-7":"Gaiscí Cróga.","t11-c2-05-1":"5. — Sa halla tosaigh a thosaigh **an dóiteán** (74) , halla tosaigh na **hamharclainne** (73) , agus an **ceoldráma** á chleachtadh, ceoldráma a raibh a chéad **léiriú** le bheith ann amárach. Ar an dea-uair ní raibh sa halla ach beagán **lucht féachana** (76) . Chuaigh na hainniseoirí ar foscadh ar an **mbalcóin** (77) , áit a dtagann **fir dhóiteáin** chróga (86) i gcabhair orthu le dréimire agus le téada.","t11-c2-06-1":"6. — Faoin **gcolúnáid** (78) , áit a bhfógraíonn an **fógra** (79) an léiriú, feictear **ceoltóirí** (81) na **ceolfhoirne** (80) ag teitheadh, agus a n-uirlisí á n-iompar acu: **veidhlín** (81) , **fliúit** (82) , **dordveidhil** (83) , **trombón** (84) , **druma** (85) , srl. Déantar iarracht cuid den **troscán** (87) a shábháil.","t11-c2-07-1":"7. — B’éigean do na **haisteoirí** (89) agus do na **ban-aisteoirí** (88) , do na **hamhránaithe** agus do na **mná amhránaíochta**, teitheadh agus a **gculaith** (90) amharclainne orthu. Míníonn an teanór d’**iriseoir** (92) conas a tharla an rud. Tháinig **an tuairisceoir** ar cosa in airde ón gcéad nóiméad i dteannta lucht údaráis: an **préifeacht** (91) , an **méara** (93) , **coimisinéir na bpóilíní** (94) agus **oifigeach breithiúnach** (95) , a chuirfidh fiosrúchán ar bun chun na freagrachtaí a shocrú.","t12-apar-1":"TÁBLA Uimh. 12 An Stáisiún. — Na hIarnróid. — Na Longa. Nóta. — *Is éagsúil na hamchláir a bhíonn i ngach stáisiún, agus mar sin glacaimid mar shampla amanna* **an tábla Fhrancaigh**.","t12-01-1":"1. — Rinne mé turas tríd an nGearmáin le déanaí. Roimh imeacht dom cheannaigh mé **clár ama** (15) chun uaireanta imeachta na dtraenacha a fháil amach. Nuair a chinntigh mé gurbh í an traein ba áisiúla an ceann a d’imigh ó Pháras ag a naoi a chlog tráthnóna agus a shroicheann Strasbourg ag a haon a chlog trí nóiméad déag, chuir mé mo thuras in ord, agus lá arna mhárach thug mé orm féin dul chun an stáisiúin.","t12-02-1":"2. — Nuair a chuaigh mé isteach sa halla imeachta mór, taobh thiar de **shagart** tuaithe aosta (2) , a bhí ag iompar a **mhála taistil** (3) ina láimh, bhí a lán **taistealaithe** (1) tagtha cheana.","t12-02-2":"Ó theastaigh uaim **teachtaireacht (teileagram)** (5) a chur, chuir mé **cigire** (6) ag taispeáint **oifig an teileagraif** (4) dom.","t12-03-1":"3. — Sula ndeachaigh mé isteach sa **seomra feithimh** (7) chuaigh mé ag fáil **ticéid** (9) fillte dom féin.","t12-04-1":"4. — Níor fhan mé i bhfad ag an **bhfuinneoigín** (8) , mar ní raibh mórán daoine ann. Bhí **saighdiúir** (10) , a bhí ag imeacht ar saoire, sásta a áit a thabhairt dom, ionas go raibh mo dhóthain ama agam chun roinnt eolais a iarraidh ar **mháistir an stáisiúin** (13) , a bhí ag comhrá leis an **gcoimisinéir** (12) faireachais agus leis an **ngarda** (11) a bhí ar dualgas.","t12-tit-1":"Clárú an bhagáiste.","t12-05-1":"5. — Tar éis nuachtán a cheannach ag an **leabharlann** (14) , chuir mé mo chuid **bagáiste** (17) á mheá, bagáiste a thug **póirtéir** (16) isteach ar **thralaí pacáistí** (19) ; chuir **an cléireach** (22) a bhí i mbun na **meá** (21) in iúl dom go raibh cúig chileagram is tríocha i mo chófra; b’in **rómheáchan** de chúig chileagram, agus chaithfinn a íoc dá bharr ag **fuinneoigín** an bhagáiste (23) .","t12-06-1":"6. — Ó bhí mé róluath, bhí uain agam chun breathnú ar shiúl na dtaistealaithe sa stáisiún. Chuir cuid acu a mbagáiste beag i dtaisce nó thóg ar ais é ag an **taisceadán bagáiste** (25) ; chuaigh cuid eile i gcomhairle leis na **cláir ama** (26) . Bhí na taistealaithe a tháinig isteach ag brostú chun an **doras amach** (32) agus a **mála** (24) ina láimh acu. D’fhan roinnt acu ag an **oifig bhagáiste** (27) agus thaispeáin siad a **ticéad** (29) chun a gcófraí, a **gcistí** (28) nó a **gciseáin** (30) a fháil ar ais.","t12-07-1":"7. — Scrúdaigh **oifigigh an mháil** (33) na pacáistí go haireach féachaint an raibh aon rud le dearbhú.","t12-08-1":"8. — Chuaigh cuid de na taistealaithe chun an **bhuféidh** (34) , áit a raibh **freastalaí** (35) go dícheallach á bhfreastal. Caithfidh siad brostú, mar ní fhanfaidh an **traein** (36) , ar luastraein í, i bhfad sa stáisiún.","t12-09-1":"9. — Ansin chuaigh mé chun ardáin an imeachta agus chuardaigh mé **carráiste** díreach (37) le nach gcuirfí orm carráiste a athrú i lár an turais. Chuaigh mé suas i gcarráiste pasáiste ina bhfuil **urrann** (38) do lucht tobac agus urrann curtha ar leataobh do « mhná uaisle gan tionlacan ».","t12-tit-2":"Imeacht san oíche.","t12-10-1":"10. — Tar éis dul suas ar an **gcéim** (40) , an **doras** (39) a dhúnadh, an **dallóg** (41) a chornadh agus mo bhagáiste beag a chur ar an **líonra** (43) , shuigh mé ar an **mbinse** (42) . Nuair a chonaic mé an **lampadóir** (44) ag lasadh na lampaí, smaoinigh mé go gcaithfinn oíche a chaitheamh sa charráiste, agus ghlaoigh mé ar an oifigeach a bhí i mbun ligean na **gceannadhart** (45) chun ceann acu a iarraidh air.","t12-11-1":"11. — Tháinig stiúrthóir na traenach ag seiceáil na dticéad. D’fhiafraigh mé de cén fáth nach raibh imithe againn cheana, mar ba é an t-am ceart é. D’fhreagair sé go raibh **ceannaire na traenach** (46) gafa le rothair a chur sa **veain** (47) . Ina theannta sin ní raibh na téitheoirí coise (48) go léir athraithe fós.","t12-12-1":"12. — Ach ní fada go n-imeoimis, mar bhí **an tiománaí teallaigh** (50) , ar a **thender** (49) , ag tógáil guail chun tine **an innill** (54) a ghríosadh, agus ní raibh **an t-innealtóir** (51) ag fanacht ach le comhartha **leas-mháistir an stáisiúin** (52) , a bhí ar an **ardán** (53) .","t12-13-1":"13. — Bhí **coire** (56) an innill ag drantán go bodhar; bhí **an simléar** (55) ag caitheamh amach tuilte deataigh measctha le **gal** (60) . Bhúir **fead** ghéar (59) agus thosaigh na **loiní** (58) ag bogadh, ag tiomáint **rothaí** (57) an innill throm.","t12-tit-3":"Ar Siúl!","t12-14-1":"14. — Ghéaraigh luas na traenach agus í ag rith ar na **ráillí** (64) ; d’imigh na **hardáin** (65) as radharc; ghabhamar thar na **leithris** (66) , agus thar shraith carráistí a bhí ar stad ar an **líne** eile (63) : **carráistí codlata** (67) , **carráiste bia** (68) , **carráiste poist** (69) .","t12-15-1":"15. — Ansin ghabh **stáisiún na n-earraí** (71) thar ár súile. Faoi na sciobóil bhí oifigigh ag luchtú na **n-earraí** (72) a bhí le cur amach ar thraein mhall. Bhí **scuad fear** (76) in aice leis an **umar uisce** (73) ag ainliú **vaigíní ainmhithe** (75) agus **vaigíní ardáin** (79) chun **traein earraí** (80) a chur le chéile.","t12-16-1":"16. — Ghabhamar thar an **ngabhal** deireanach (78) , mar a raibh fear na dtolgán ina sheasamh; ghabhamar thar an **diosca comhartha** (86) agus d’imigh an stáisiún as radharc i gcéin.","t12-17-1":"17. — Níorbh fhada gur thrasnaíomar **droichead iarainn** (74) atá thar an **abhainn** (81) . Tar éis an droichead sin a thrasnú lean muid an abhainn, ar a raibh **tugaí** (82) cumhachtacha ag tarraingt **báirsí** troma (83) . Chonaiceamar fós **bád paisinéirí** (84) agus é ag teacht le taobh **ponntúin** (85) .","t12-18-1":"18. — Tar éis gabháil thar roinnt stáisiún ar luas lasrach, chuamar trí roinnt **tolláin** (87) agus d’fhágamar inár ndiaidh **tithe beaga** gan áireamh (88) lucht **coimeádta na mbacainní**. Le luascadh na traenach do mo bhréagadh, thit mé i mo chodladh go trom.","t12-tit-4":"Stáisiún Deutsch-Avricourt.","t12-19-1":"19. — Dhúisigh guth oifigigh go tobann mé agus é ag glaoch: « Deutsch-Avricourt! (*) . Amach libh go léir! » Rinneadh cigireacht an chustaim agus gnásanna leadránacha uile na teorann. B’éigean dom m’uaireadóir póca a chur in oiriúint don **chlog mór** (89) sa stáisiún, a bhí caoga cúig nóiméad chun tosaigh; ar éigean múscailte dom, is ar éigean a d’aithin mé **an tsnáthaid mhór** (90) thar an **gceann beag** (91) ; bhí **aghaidh an chloig** (92) féin trí chéile ar fad de bharr cheo na maidine.","t12-20-1":"20. — Fad is a bhí lucht an chustaim i mbun a gcigireachta, léigh mé agus mé ag méanfach na **fógraí** (93) atá ag maisiú bhallaí an stáisiúin. D’ith mé bricfeasta chun an t-am a chur thart, chuaigh mé i gcomhairle le léarscáil an **líonra** Ghearmánaigh (94) féachaint cén fad a bhí fós idir mé agus Strasbourg, agus chuaigh mé ar ais i mo charráiste, agus mé neartaithe ag an dóchas go sroichfinn ceann scríbe mo thurais gan mhoill.","t13-apar-1":"TÁBLA Uimh. 13 An tÓstán. — An Bhialann. — An Caife.","t13-01-1":"1. — Ó tháinig mé go Royan tráthnóna inné, chuir mé fúm in « *Óstán an Aigéin* », áit a mhol cara dom.","t13-01-2":"Tugadh **seomra** breá dom (2) ar an dara **hurlár** (1) , agus chodail mé go han-mhaith ann (*) .","t13-02-1":"2. — Ar maidin inniu, agus mé ag fágáil mo sheomra, áit ar thug an **cailín freastail** (3) an bricfeasta chugam, chuaigh mé isteach sa **seomra tobac** (5) a úsáidtear mar **sheomra léitheoireachta** (4) chomh maith, chun na **nuachtáin** (6) a léamh agus **toitín** (8) a chaitheamh. Tar éis na léitheoireachta chuaigh mé síos san **ardaitheoir** (9) agus amach ag siúl tríd an mbaile.","t13-03-1":"3. — Ó rinne mé dearmad a fhiafraí den **chléireach** (12) san óstán cén t-am a chuirtear na béilí ar an **mbord coiteann** (11) , d’fhill mé go luath agus bhain mé leas as sin chun dul á fholcadh féin i **seomra folctha** (10) an óstáin. Ansin chuaigh mé arís chuig **oifig an airgid** (15) chun glaoch a chur ar dhuine de mo chairde. Ach bhí an **teileafón** (13) gafa; nuair a chonaic **bean an airgid** (14) mo chás, í ag breacadh **bille** (17) ar **chlár na dtaistealaithe** (16) , d’iarr sí ar an **doirseoir** (18) an **gasúr** (19) a chur ag déanamh mo theachtaireachta **ar rothar** (20) .","t13-04-1":"4. — Ghabh mé buíochas léi agus chuaigh mé amach chun síneadh láimhe a thabhairt don **iompróir** (24) (fear na hoibre trom) a thug ón stáisiún ar a **thralaí láimhe** (25) mo **bhosca hata** (26) , **mo chás taistil** (27) agus **mo mhála taistil** (28) . Bhí **fear an phoist** (21) tar éis teacht, agus thug sé **litir** (22) dom.","t13-05-1":"5. — D’fhan mé tamall eile ar leac an dorais, in aice leis an **mbosca litreach** (23) , ag féachaint ar an siúl ar an tsráid. Bhí **tiománaí** (30) an **omnibus** (29) ag luchtú **chófra** (31) **taistealaí** (32) ar a charr, taistealaí a raibh **fear an óstáin** (33) á thionlacan. Thug **teileagrafaí** óg (35) **teileagram** (34) isteach gan deifir do chliant den óstán; bhí **turasóir** (36) agus a **cheamara** (38) ar iompar ar a ghualainn aige, ag dul i gcomhairle lena **threoirleabhar** (37) .","t13-tit-1":"Am an Lóin.","t13-06-1":"6. — Os comhair na ráillí bhí **teachtaire** (39) neamhchúiseach ina thámhnéal idir a **chrúca iompair** (40) agus a **bhosca snasáin** (41) , fad is a bhí **bean níocháin** óg (42) a bhí ag iompar **ciseáin** (43) éadaigh ag gáire faoi ghnúis shollúnta **mhaor an bhoird** (44) a bhí ina sheasamh in aice leis an doras.","t13-07-1":"7. — Nuair a chonaic mé an **cócaire** (45) , a tháinig amach as a **chistin** (47) atá san **íoslach** (48) chun **buachaill cistine** (46) a chur ar theachtaireacht, chuimhnigh mé go raibh uair an lóin ag druidim liom, agus chuaigh mé isteach sa bhialann, ag trasnú na cúirte inar chuir **tiománaí gluaisteáin** (50) a **ghluaisteán** (49) ar leataobh, agus ina raibh **meicneoir** (52) , a bhí ag obair de réir threoracha **an rothaí** (53) , i mbun deisiúcháin ar **thríchruthach peitril** (51) a raibh timpiste bainte dó.","t13-08-1":"8. — D’fhiafraigh mé de **ghasúr** óg (54) a bhí ag iompar **gloiní beorach** (55) , an raibh an bord coiteann faoin vearanda, agus ó dúirt sé go raibh, shuigh mé ag ceann de na boird agus thug mé orm béile den scoth a fháil.","t13-tit-2":"Lón den Scoth.","t13-09-1":"9. — Thug an freastalaí **biachlár** an lóin (*) chugam agus liosta na bhfíonta. Roghnaigh mé agus d’ordaigh mé mar **chéadchúrsa ribí róibéis** le **him,** agus, mar bhéile tosaigh, **putóga ar nós Caen.** Níor ith mé **iasc,** ach d’iarr mé cuid de **cheathrú** caoireola, agus, mar **mhias ghlasraí, spionáiste** le huachtar. Ansin, ó nár thaitin ceann ar bith de na **hidirchúrsaí** liom, chuir mé fios ar mhilseoga éagsúla, **cáis,** **torthaí** agus **brioscaí.** Chuir mé leis sin **fíon** den scoth ó Saint-Émilion, agus, agus mé an-sásta le mo bhéile, thug mé don **fhreastalaí** (57) **síneadh láimhe** breá (59) agus d’fhág mé an bord.","t13-10-1":"10. — Nuair a chonaic **an bainisteoir** (60) go raibh mé réidh le himeacht, mhol sé dom dul chun an bhalcóin chun radharc iontach **an Aigéin** (62) a fheiceáil. I gcéin thángthas ar **bháidíní** iascaigh (63) , ar **longa seoil** (64) agus ar **phaicéad** ollmhór (65) a raibh a scáil dhubh ag seasamh amach ar **scamaill** bhána (67) **bhun na spéire** (66) . Chuir leoithne éadrom **an bhratach** (70) a bhí sáite os cionn **chomhartha** (69) an **halla** (68) ag luascadh.","t13-tit-3":"Caitheamh Aimsire.","t13-11-1":"11. — Bhí an radharc chomh suimiúil sin gur shocraigh mé dul suas amárach ar theirís an chaife agus **déghloine** (71) nó **gloine fhada** (72) a bhreith liom.","t13-12-1":"12. — Ag fágáil an bhalcóin dom chuaigh mé chuig caife an óstáin chun **deoch** (73) a ól agus **cluiche billéardaí** (75) a imirt. Ghabh mé gan stad tríd an seomra caife inar imir a lán custaiméirí **ficheall** (78) , **táiplis** (79) , **dúradáin** (80) , **táiplis mhór** (81) nó **cártaí** (82) , agus chuaigh mé díreach suas chun an **tseomra bhilléardaí** (74) .","t13-13-1":"13. — Nuair a bhí an cluiche thart, chuaigh mé síos go hurlár na talún agus d’iarr mé ar an bhfreastalaí **clúdach** (84) , **páipéar** (83) , **stampa poist** (85) , **peann** (87) agus **dúch** (86) chun litir a scríobh.","t13-13-2":"Ansin ghlaoigh mé ar **chóisteoir** (92) a raibh a **charráiste** (88) stoptha os comhair an chaife. D’fhiafraigh mé de faoin bpraghas de réir na n-uaireanta nó de réir an turais, agus, nuair a thángamar ar aon fhocal faoin bpraghas, d’oscail sé **doras an charráiste** (89) dom agus chuir sé isteach mé. Chuaigh sé suas arís ar an **suíochán** (91) , chuir sé na capaill chun siúil go mear leis an **bhfuip** (93) , agus d’imíomar ar shiúlóid álainn.","t14-apar-1":"TÁBLA Uimh. 14","t14-tit-1":"An tSráid. — Na Ceannaithe.","t14-01-1":"1. — Tháinig mo chara Seán, a bhfuil cónaí air faoin tuath, chun trí lá a chaitheamh i dteannta mo mhuintire. **Go dtí sin** ní raibh caoi aige cathair mhór a fheiceáil; dá bhrí sin caithimid ár laethanta go léir ag siúl, agus mínímse dó an rud nach eol dó.","t14-02-1":"2. — Ar dtús chuamar ag féachaint ar an **réadlann** (1) , a chuir an-suim ann. Ag filleadh dúinn tríd an **tsráid** (3) ina bhfuil na **Folcadáin Thurcacha** (2) , casadh **sochraid** (4) orainn. Os comhair **mhórshiúl na sochraide** shiúil **an chléir,** rompu **cóiste na marbh,** ina raibh an **chónra** curtha. Bhí a lán cairde i dteannta an teaghlaigh a bhí **faoi bhrón**.","t14-02-2":"Nuair a bhí an mhuintir a lean tar éis dul thart, thrasnaíomar an tsráid os comhair an **tí bheorach** mhóir (5) ina raibh a lán **custaiméirí** ag ól **beorach** ar an teirís, faoi scáth an **scáthláin ghloine** (6) .","t14-03-1":"3. — Bhí ionadh an domhain ar Sheán faoin **sciath** a bhí curtha idir siopa an **díoltóra biotáille** (7) agus siopa an **díoltóra ceoil** (10) . D’fhiafraigh sé díom cad ba bhrí leis; d’fhreagair mé gur **consalacht** (8) Shasana a chomharthaigh sé, agus tharraing mé a aird ar an **gconsal** (9) a bhí ar an mbalcóin.","t14-tit-2":"Turas na siopaí.","t14-04-1":"4. — Ar ndóigh stadamar os comhair thaispeántas na **n-uirlisí ceoil,** **na n-harmóiniamaí,** **na n-orgán** agus **na bpianónna**; d’fhéach muid ar chlúdaigh mhaisithe na **scórtha** agus na **bpíosaí ceoil** don phianó, agus bhí meas againn ar an **lir** adhmaid órtha a úsáidtear mar chomhartha.","t14-05-1":"5. — Chuir na scamaill deannaigh a rinne na **scuabadóirí** (11) agus an **carr scuabtha** (12) orainn dul go tapa thar **throscán** breá an **díoltóra troscáin** (13) agus thar thaispeántas **sorn** agus **lampaí** an **stánadóra** (14) .","t14-06-1":"6. — Chomh maith leis sin b’éigean dúinn ag an áit sin an cosán a fhágáil, mar bhí sé lán de phacáistí a tógadh as **veain iompair** (16) chun iad a chur i **siopa** (15) a bhí díreach tógtha ar cíos.","t14-06-2":"Chuir sin cosc orainn carranna breátha an **déantóra carranna** (17) a fheiceáil, ach níor chuir sé cosc orainn stad chun féachaint ar an **bpacálaí** (19) agus é ag déanamh ciste dá chomharsa, an **díoltóir rothar agus gluaisteán** (18) . Ansin, ó bhí sé beagán déanach cheana, d’fhilleamar abhaile.","t14-tit-3":"Siúlóid tríd an mbaile.","t14-07-1":"7. — Lá arna mhárach mhol mo mháthair do Sheán go dtógfaí a phictiúr, agus chuir sí de chúram orm dul in éineacht leis chuig an **ngrianghrafadóir** (20) . Tar éis an lóin chuamar isteach i **gceardlann** an ealaíontóra, mar ar chaith muid tamall maith ag feitheamh. Chun sinn féin a choimeád gnóthach, d’fhéach muid ar na **portráidí** (22) a bhí ar crochadh ar an mballa.","t14-07-2":"Nuair a tháinig ár seal, níor mhair an obair i bhfad, agus chomh luath is a chríochnaigh mo chara a sheasamh os comhair an **cheamara** (21) , chuamar síos.","t14-08-1":"8. — Ar an gcéad urlár chonaiceamar trí dhoras an **bhearbóra** (23) , a bhí ar oscailt, a bhuachaill ag bearradh gruaige custaiméara.","t14-08-2":"Nuair a shroicheamar an tsráid ghabhamar thar an **siopa tobac** (24) . Bhí Seán chomh tógtha sin leis an **laindéar** dearg (25) agus leis an **bpíopa mór** a úsáidtear mar **chomhartha** (26) , gur bhuail sé faoi bheirt sheanuaisle a bhí ag comhrá agus **snaoisín á chaitheamh acu** (27) .","t14-tit-4":"An Siopa Cácaí.","t14-09-1":"9. — Tharraing na **nótaí bainc** agus na **boinn airgid** as gach tír a bhí ar taispeáint i **bhfuinneog** an **fhir mhalartaithe airgid** (29) ár n-aird tamall, ach ó bhí sé in am greim a ithe, chuamar isteach chuig an **mbáicéir cácaí** (31) gan stad níos faide.","t14-10-1":"10. — Nuair a chonaiceamar na **sólaistí** go léir a bhí sa siopa, **cácaí, cácaí meala, brioscaí** agus gach cineál **milseán,** níorbh fhurasta dúinn rogha a dhéanamh. Faoi dheireadh roghnaigh Seán na **cácaí uachtair,** agus níor thóg mise ach **toirtín** beag **silíní,** mar **milleann an tsiúcra mo chuid fiacla,** agus ní theastaíonn uaim ar chor ar bith a bheith ag dul rómhinic chuig an **bhfiaclóir** (30) .","t14-tit-5":"An Clóscríobh.","t14-11-1":"11. — Chun **clóscríobhán** a thaispeáint do mo chara, ceann ar chuala sé trácht air ach nach raibh aithne aige air, chuamar isteach in **oifig** (32) mo **chol ceathrair** (34) . Fuaireamar é ag deachtú a chuid litreacha dá **rúnaí** (35) , ar **gearrscríobhaí** é. Ar éigean a bhí litir críochnaithe nuair a rinne **clóscríobhaí** (33) cóip di ar a inneall. Ó nár theastaigh uainn cur isteach ar chúraimí mo ghaoil, níor fhan muid aige ach cúpla nóiméad.","t14-12-1":"12. — Faoi oifig mo chol ceathrair tá **uaireadóirí-seodóir** mór (37) a bhfuil ceird an ghaibhne óir aige chomh maith. Tá a lán **clog, clog balla, uaireadóirí, slabhraíní** agus **seoda** luachmhara ina shiopa iontach, mar shampla **muinceáin phéarlaí,** **bráisléid** óir, **fáinní cluaise** agus **fáinní méire** maisithe le **clocha** agus le **diamaint**. Tá ceann de na fuinneoga curtha ar leataobh do na **hearraí óir** agus tá bailiúchán mór **sceanra** airgid ann.","t14-13-1":"13. — Ag casadh dúinn ag coirnéal na sráide thug mé faoi deara go raibh an **pláta** (36) in aice le **huimhir** an tí athraithe. Bhí mé ar tí mo bharúil a rá os ard nuair a chualathas fuaimeanna aoibhne ó **cheol** an airm. Thosaíomar ag rith i gcoinne na reisiminte, gan cuimhneamh go raibh **sí** le gabháil thar shiopaí an **díoltóra hataí** (39) agus an **díoltóra lámhainní** (40) , agus go mbeimis chomh maith céanna as chun a mórshiúl a fheiceáil dá bhfanaimis os comhair fhuinneog an **radharceolaí** (38) , atá lán de **phionsnéis,** **spéaclaí** agus **ghloiní beaga**.","t14-tit-6":"An Mórshiúl.","t14-14-1":"14. — Os comhair na **reisiminte** (41) shiúil **máistir na ndrumaí** (42) , agus ina dhiaidh na **drumadóirí** (43) , na **stocairí** (44) agus an **cheolfhoireann** ar fad. Bhí **an ginearál** (45) , a bhí ar an gcearnóg lena aidiúnach, stoptha in aice le **scaird uisce** (49) an **fhuaráin** (48) chun féachaint ar an **mórshiúl**.","t14-14-2":"Bheannaigh **oifigigh na foirne** (46) , an **coirnéal** agus an **leas-choirnéal** dó lena gclaíomh. Bhí **na maoir** os comhair a gcuid **cathlán** (47) agus bhí gach **captaen** i gceannas a **chomplachta,** fad is a bhí na **leifteanaint,** na **fo-leifteanaint** agus na **fo-oifigigh** ina n-áit ghnách in aice lena gcuid fear.","t14-15-1":"15. — Bhí a lán daoine tar éis cruinniú ar an **gcrosbhóthar** (50) ; tháinig na ceannaithe, an **díoltóir scáthanna báistí** (51) , **fear an stánaithe** (53) agus an **gunnadóir** (54) amach chun na **saighdiúirí** a fheiceáil. Chuir na feithiclí go léir, **fiacraí** (52) , **carranna crainn** (57) agus fiú an **bairille uiscithe** (56) , iad féin ar leataobh le hais an chosáin.","t14-tit-7":"Radharcanna ar an tSráid.","t14-15-2":"Thrasnaigh **taistealaí tráchtála** (55) an tsráid go mear agus a **bhoscaí samplaí** ar iompar ina láimh aige, agus d’iompaigh na daoine a bhí ina suí ar **bharr** (59) an **omnaibus** (58) thart chun sult a bhaint as an radharc. B’éigean d’**amhránaí fáin** bocht (60) agus a **orgán sráide** (61) aige a **amhrán** a bhriseadh, mar bhí a ghuth báite ag torann na ndrumaí.","t14-16-1":"16. — Nuair a shroich an reisimint an **siopa éadaigh** (64) , d’fhág na **mná fuála** (63) agus na **táilliúirí** (62) a gcuid **inneall fuála** agus a gcuid oibre chun féachaint amach an fhuinneog. B’éigean don **cheannaí** (65) , a bhí díreach tar éis **cultacha** nua (66) a chur ar a **thaispeántas,** na **brait** (67) agus na **línéadaí** a bhí curtha amach ar an gcosán, in aice le **béal an draenacháin** (68) , a thabhairt isteach ar eagla go leagfadh an slua iad; b’éigean fiú do **mhangaire** (69) aosta, a raibh bean an dorais ag margáil leis faoi stocaí, dul isteach i bpasáiste chun a dhíolachán a chríochnú.","t14-16-2":"Chuamar in éineacht leis an reisimint chomh fada leis an mbeairic, **agus,** agus sinn an-sásta lenár lá, d’fhilleamar in am an dinnéir.","t14-tit-8":"Ceirdeanna agus Gairmeacha Éagsúla.","t14-17-1":"17. — An lá dár gcionn mhol m’athair dúinn cuairt a thabhairt ar chlólann nuachtáin na háite. Ghlacamar leis go fonnmhar.","t14-17-2":"Is **clódóir** é an fear céanna agus is **leabharcheannaí** (70) **(= díoltóir leabhar),** **foilsitheoir,** **díoltóir páipéir** agus **ceanglóir** é chomh maith. Chuir sé ar an gcéad urlár **seomra eagarthóireachta** (71) an nuachtáin, agus an **cheardlann ghreanta** freisin, ina n-oibríonn na **liteagrafaithe** (72) agus na **greanadóirí copair** (73) , agus ar deireadh an **seomra cló,** ina bhfuil na **hoibrithe cló** (74) . Tá an **chlólann** féin (75) , na **preasanna cló** agus na hinnill éagsúla ar urlár na talún.","t14-tit-9":"Cuireann Seán a lán ceisteanna.","t14-18-1":"18. — Ag fágáil na clólainne dúinn stad Seán agus ionadh mór air os comhair bosca beag gloine a bhí curtha ar cholún, le hais an **tsiopa mionearraí** (77) , agus d’fhiafraigh sé cad chuige a n-úsáidtear é. Mhínigh m’athair dó gur **rabhadán dóiteáin** (76) atá ann. Chomh maith leis sin bhí gach rud sa chathair ina ábhar iontais do mo chara, ón **bhfuarán cloiche** simplí (78) agus ón **tríchruthach iompair** éadrom (80) a bhí á thiomáint ag **gasúr** (79) faoi éide, go dtí **carr an phoist** (81) .","t14-19-1":"19. — Fad is a d’fhág m’athair sinn tamall chun labhairt le **bailitheoir na gcánacha** (83) , a bhí stoptha ag comhrá le **habhcóide** (82) agus le **nótaire** (84) , thugamar caitheamh aimsire dúinn féin ag leanúint le súil an tsiúil ar an tsráid. Ghabh na daoine ba éagsúla tharainn: tháinig **buachaill an bháicéara** (85) , agus **pastae** iontach á iompar aige i gciseán, taobh thiar de **dhíoltóir éadaí** (86) ; bhí **lasadóir na lampaí** (87) ag comhrá le **fear an gháis** (88) ; bhí **bean rialta** (89) agus dílleachtaí ar láimh aici ag filleadh ar a clochar.","t14-tit-10":"Ar ár mbealach abhaile.","t14-20-1":"20. — An nóiméad ar tháinig m’athair suas linn, rinne Seán gáire mór nuair a chonaic sé aghaidh shalach agus éadaí aisteacha beirte **ghlantóirí simléar** (91) a bhí clúdaithe le súiche.","t14-21-1":"21. — Theastaigh uaim planda a cheannach ó **bhean na mbláth** (92) do mo mháthair, ach thug m’athair le fios dom go mbeadh sé róthrom le hiompar agus gurbh fhearr **oráistí** a fháil. Chuamar i ngar don **bhean díolta** (94) , agus nuair a chríochnaigh an **bhanoide** (93) , a bhí ag roghnú dá dalta, a ceannach, thugamar orainn féin freastal a fháil.","t14-22-1":"22. — Ag filleadh abhaile dúinn casadh roinnt aithne orainn: seanchara de chuid mo mhuintire, a bhí ag ligean a huillinne ar a **bean chompánach** (95) , **an t-innealtóir** (96) droichead agus bóithre, agus duine de mo chol ceathracha lena **buime** (98) .","t14-22-2":"Ansin casadh **bean hataí** (97) mo mháthar orainn, agus beirt **mhanach** (99) nach raibh eolas acu ar an gcathair, a tháinig chugainn chun ceist a chur ar m’athair faoin mbealach chun an stáisiúin.","t15-apar-1":"TÁBLA Uimh. 15","t15-tit-1":"An Margadh. — Na hEarraí Bia.","t15-01-1":"1. — Cruinníonn formhór na gceannaithe a sholáthraíonn dúinn na hearraí is gá dár gcothú faoin **halla** (1) sa **mhargadh faoi dhíon** nó sna sráideanna in aice láimhe.","t15-02-1":"2. — Tá an **díoltóir muiceola** (2) , a dhíolann **liamhás** (3) , **putóg dhubh** (4) , **ispín mór** (5) , **ispín putóg** (6) agus **blonag** (7) , ina sheasamh in aice le **bean an ime agus na cáise** (8) , a bhfuil a taispeántas lán de **cháiseanna Ollannacha** (9) agus crotal dearg orthu, de **cháiseanna Camembert** (10) , de **rothaí Gruyère** (11) agus de **bhloic ime** úra (12) .","t15-03-1":"3. — Os a comhair sin tá **bean díolta glasraí** (13) ag tairiscint **trátaí** breátha (14) dá custaiméirí, agus **cóilis** (15) , **sailéad** (16) , **cabáiste cinn** (17) , **cúirséid** (19) , **mealbhacáin** (18) agus fiú **beacáin** (20) . Ach tá **buachaill beorach**, a stop a **charr seachadta** (21) agus é luchtaithe le **bairillí beorach** (22) , díreach os comhair a taispeántais, ag cur cosc ar a custaiméirí teacht i ngar di. Tugann bean gharraíodóra ciseán mór **bliosán** (23) chuici.","t15-tit-2":"Díol agus Ceannach.","t15-04-1":"4. — Tá an-anam sa mhargadh, mar tá uair an **cheant** (24) tagtha. Stadann na **mná tí** (26) , a thagann ann chun a gcuid ceannaigh a dhéanamh, agus iad ag gabháil thar shiopa **bhean na bputóg** (25) , chun **putóga goile** nó **ceann laoi** a cheannach.","t15-05-1":"5. — Tá **cócaire** ramhar (27) ag margáil faoi **thuinnín** an-bhreá le **bean an éisc** (28) , a ardaíonn a praghsanna de réir a tola féin. Fuair sí méid mór **eascann, sóil, breac** agus **carbán.** Tá a cuid **troisc** agus **diúilicíní** an-úr.","t15-tit-3":"Earraí Saora agus Daora.","t15-06-1":"6. — Tá an **bhean díolta éanlaithe** (29) , atá lonnaithe in aice léi, an-choinsiasach. Nuair a dhíolann sí **turcaí, gé, lacha** nó **sicín** simplí, ní iarrann sí ach an praghas cóir.","t15-07-1":"7. — Ag coirnéal na cearnóige, ar an gcéad urlár, tá **díoltóir línéadaigh** (30) lonnaithe le tamall gearr, agus bíonn na ceannaitheoirí mná cinnte i gcónaí go bhfaighidh siad aige rogha an-bhreá **éadaí boird, naipcíní, naprúin** agus **ceirteacha.** Ar an urlár céanna chuir **sceanadóir** (31) a cheardlann ar bun. Cuireann sé faobhar ar **sceana** na mban díolta sa halla agus déanann sé **corráin** do na garraíodóirí as an **gcruach** is crua.","t15-tit-4":"An Siopa Spíosraí.","t15-08-1":"8. — Faoina cheardlann siúd osclaíodh siopa mór bia le tamall gearr. Ní hé an **siopa spíosraí** simplí gan tábhacht (32) a bhíodh ann fadó é a thuilleadh, siopa nach ndíoladh ach na hearraí coitianta, **tae** (33) , **seacláid** (34) , **siúcra bloic** (37) agus **gallúnach** (38) . Díoltar earra ar bith ann, **brioscaí briosca**, **bia stánaithe** (35) , **licéir** (36) , **rum,** **coinneac, kirsch, licéar ainíse** agus **curaçao.** Faightear fiadhach ann: **giorria** (39) , **smólaigh** (40) , **patraiscí** (41) , **gearga** (42) , **lacha fhiáin** (43) nó **piasún** (44) , chomh héasca le torthaí coimhthíocha ar nós **bananaí** (46) agus **anainn.**","t15-09-1":"9. — Bíonn **buachaill** an tsiopa spíosraí (45) , atá an-lácha, réidh chun an rud a theastaíonn a thabhairt: **subh** (47) chuiríní nó cuinsí, **geir** (48) , **gircíní** (49) nó **sairdíní** (50) saillte.","t15-09-2":"Tá sin an-áisiúil do na **custaiméirí mná** (51) , a fhaigheann, in aice leis na hearraí is coitianta, na céadtorthaí is annaimhe agus na torthaí is blasta: **piorraí** súmhara (52) , **plumaí** (53) , **fíonchaora** (54) , **péitseoga** (55) , **almóinní** (56) agus **cnónna** (57) .","t15-tit-5":"Na Custaiméirí.","t15-10-1":"10. — Tá an **rís** (58) agus na **lintilí** (59) in aice le ciste na **scadán deataithe** (60) ; tá an **práta** (61) agus an **phónair** (63) le hais na **n-úll** (62) , na **bhfigí** (64) , na **bplumaí triomaithe** (65) agus na **gcnónna coill** (66) . Faightear sa siopa sin **uibheacha** (67) úra agus **ológa** (68) ; dá bhrí sin líontar **ciseáin** (70) agus **líonta lóin** (73) ar an toirt.","t15-11-1":"11. — Tá cáil thuillte bainte amach ag **caife** (72) an chomhlachta den scoth sin i measc na **gcailíní freastail** (69) agus na **gcócairí mná**, mar déanann **an seanshiopadóir spíosraí** (71) féin é a róstadh go han-aireach.","t15-tit-6":"Na Radharcanna.","t15-12-1":"12. — Ní hé gach duine a thagann chun an mhargaidh chun soláthar a dhéanamh. I siúl pictiúrtha na sráidíne a théann chun an halla feictear na daoine is éagsúla. In aice le **buachaill an bhúistéara** (75) lácha, atá ag brú **bara rotha** (74) roimhe, seo beirt shaighdiúirí ar saoire agus iad an-bhródúil as a n-éide lonrach a thaispeáint: an **hasár** (76) agus **dolman** gorm agus **seacó cleiteach** air, agus an **ceannaire zuáivigh,** agus a mhuinchille bolgach agus **feas** ar a cheann.","t15-13-1":"13. — Tá an **báicéir** (80) , atá ina sheasamh ar leac dorais an **tsiopa aráin** (78) , díreach tar éis taos a **aráin** (79) a fhuint agus na **corráin** (81) , na **rollóga** (82) agus na **builíní cruinne** (83) atá san fhuinneog a bhaint amach as an oigheann.","t15-14-1":"14. — Os cionn an tsiopa aráin tá cónaí ar **bhean línéadaigh** oilte (84) a fhostaíonn roinnt **bróidnéirí** (85) . In aice léi tá cónaí ar **bhean níocháin is iarnála** (86) , a chuireann stáirse san **éadach** (88) tar éis a nite agus a thriomaithe, agus a iarnálann é leis an **iarann** (87) .","t15-tit-7":"Feoil, Iasc agus Glasraí.","t15-15-1":"15. — I **siopa an bhúistéara** (89) , atá ar urlár na talún, díoltar gach cineál **feola, caoireoil** (90) , **mairteoil** (94) nó **laofheoil** (92) mar **cheathrúna caorach, stéigeanna, rósta** agus **gríscíní.** Gearrann **buachaill an bhúistéara** (93) na feolta sin go léir agus cuireann sé na **cnámha smeara** (96) ar leataobh. Ag doras an tsiopa tá **bean na n-oisrí** (97) a dhíolann **oisrí** (98) . Osclaíonn sí iad má theastaíonn sin.","t15-16-1":"16. — Íocann na ceannaithe sin go léir paitinn nó táille áite; dá bhrí sin tugann **an póilín** (100) tóir gan trua ar na **mná bochta díolta glasraí** (99) a chuireann iomaíocht orthu agus iad ag iompar thart ar a gcairteacha **cairéad, raidisí, tornapaí, cainneann** nó **bhurlaí asparagais, piseanna úra, spionáiste, samhadh, biolar** agus **peirsil.**","t15-tit-8":"Seachain an póilín!","t15-17-1":"17. — Tá a fhios go han-mhaith ag an mbuachaill a dhíolann **gairleog** (101) agus **oinniúin,** nach bhfuil cead aigesean ach an oiread a chuid earraí a dhíol in aice leis an margadh. Teitheann sé, agus é ag rith faoi bhaol ciseán na **bportán,** na **cráifisce** agus na **ribí róibéis** a leagan, ciseán **an díoltóra** (102) **gliomach spíonach** agus **gliomach.**","t15-18-1":"18. — Bíonn gach duine ag corraí agus ag callán; ach ní chuireann sin cosc ar ghuth an **ghloineadóra** (103) taistil a chloisteáil go soiléir, ná ar bhéic **fhear an ghuail** (104) a d’fhág a chairtín ar feadh cúpla nóiméad chun **mála guail** (105) a sheachadadh.","t16-apar-1":"TÁBLA Uimh. 16 An Siopa Mór. — An Basár. — Na Bréagáin.","t16-01-1":"1. — Tá an bhliain nua ag druidim linn. Tá na siopaí móra tar éis a dtaispeántais **bréagán** (1) agus bronntanas na bliana nua a ullmhú.","t16-01-2":"D’iarr mé ar mo sheanathair mé a thabhairt chun an bhasáir chun an taispeántas breá sin a fheiceáil, agus thoiligh sé leis.","t16-02-1":"2. — Ar dtús stadamar os comhair sciatha breátha arm, ina bhfuil **raidhfil,** **céipí, sabar, crios claímh** agus péire **gualainníní,** nó **clogad,** **cathéide** (3) agus **piostal** (4) . Chuir sin ar fad i bhfad níos mó suime ionam ná na **teilgeoirí solais** (2) .","t16-tit-1":"Radharcanna breátha.","t16-03-1":"3. — San urrann chéanna bhí **fear faire** (5) ina **bhosca faire**; ba dhóigh leat go raibh sé ag faire os comhair gairdín ainmhithe cairtchláir ar fad. Nach iomaí ainmhí a bhí ann: **Pearóid** (6) ar a fara, **srónbheannach** (7) agus beann ar a shrón, **réinfhia** (8) , **strus** (9) , **moncaí** (10) ag briseadh cnó, **sionnach** (11) ag breith cearc leis, **crogall** (12) agus a chraos ollmhór ar leathadh, **camall** (13) , **cú caol** galánta (14) , **pantar** (15) , ansin dhá ainmhí nach raibh aithne agam orthu agus arb iad, de réir mar a dúradh, **easóg** (16) agus **hiéna** (17) iad. Bhí **liopard** (18) agus **mac tíre** (21) ann freisin; díreach in aice leo bhí **francaigh** bheaga ghleoite (19) agus **lucha** bídeacha (20) rubair. Ar deireadh chuir **hipapotamas** (22) agus **dromadaire** (23) dronnach clabhsúr ar an mbailiúchán. D’fhanfainn ann uaireanta níos faide murach go raibh in aice láimhe machaire iontach lán de **shaighdiúirí luaidhe** (29) a tharraing m’aird.","t16-tit-2":"Saighdiúirí agus cogadh.","t16-04-1":"4. — Is mór le mo sheanathair, ar **easlán** (24) é agus a raibh air an t-arm a fhágáil de bharr **créachta** a thuill an **bonn míleata** dó, cur síos a dhéanamh dom ar na **feachtais** inar ghlac sé páirt. Bhí áthas air agus é ag míniú ghluaiseachtaí éagsúla an airm bhig mhionsamhlaigh. Stad grúpa fíorshaighdiúirí a bhí ar cuairt ar an mbasár in aice linn chun éisteacht leis na mínithe: **saighdiúir innealtóireachta** (25) , **sealgaire Alpach** (26) agus **bairéad** ar a cheann, **sáirsint mór** (27) coisithe agus **sáirsint airtléire** (28) agus **galún** óir ar a mhuinchille.","t16-05-1":"5. — Bhí mo sheanathair chomh bródúil sin go raibh lucht éisteachta chomh taibhseach sin aige, gur chum sé as a cheann plean iomlán catha.","t16-05-2":"Bhí an chathair dhaingnithe, agus a **rampair** agus a **díoga** aici, faoi **léigear** ag an **arm namhad,** arm a bhí réidh chun **ionsaí** a dhéanamh tar éis **bombardaithe** fhada. Ach bhain **na daoine faoi léigear**, a raibh an t-ocras ag brú orthu, triail as **ruathar** a thabhairt ar **champa** lucht an léigir. Tar éis dóibh an **t-ionsaí** a chur ar gcúl le **comhrac** dianseasmhach timpeall an **champa**, chuir lucht an léigir **buacach** a gcuid **marcshluaite** amach chun tóir a chur ar na hionsaitheoirí **cloíte**. **Chúlaigh** siad sin agus **mairbh** agus **lucht créachta** fágtha acu ar fud an **mhachaire chatha**. Thug **lucht na sínteán** an dream deireanach sin leo isteach san **otharcharr** le go dtabharfadh an **máinlia** aire dóibh.","t16-05-3":"In ainneoin frithsheasamh laochta roinnt **cathlán** a rinne **cearnóg** díobh féin, ba iomlán é an **bua,** agus **theith** an chuid eile den arm agus a lán **príosúnach** fágtha ina ndiaidh acu. Chuaigh an namhaid chun a **bhua** a chur i gcrích trí sheilbh a ghlacadh ar an gcathair. B’fhéidir gurb é sin deireadh an fheachtais, agus tar éis **sos cogaidh** go bhféadfaí **conradh síochána** a shíniú.","t16-tit-3":"Bronntanais na bliana nua.","t16-06-1":"6. — D’iarr na saighdiúirí óga, a bhí ag gáire agus iad ag éisteacht le hinsint phictiúrtha an tseanshaighdiúra, roinnt mínithe eile air. Maidir liom féin, chuaigh mé timpeall an tsiopa chun féachaint ar **chrosbhogha** breá (32) agus ar **bhogha** (33) agus a **shaighead** (31) leis. Fuair mé ansin bailiúchán eile ainmhithe: dhá **éan cheoil** (34) , **filiméala** uathoibríoch agus **ceolaire** ag canadh in ard a ghutha, agus sraith ainmhithe aisteacha: **ialtóg** (35) , **bóa** (36) , **turtar** (37) , **rón** (38) , **míol mór** (39) agus **siorc** (40) de cheirt.","t16-07-1":"7. — Níor stad mé i bhfad chun breathnú orthu, mar chonaic mé an rud a bhí i mo bhrionglóidí: **amharclann phuipéad** sárbhreá (41) agus **maisiúcháin** iontacha agus **cuirtín** dearg álainn uirthi. Ar an **stáitse** ba dhóigh leat go raibh beirt aisteoirí ag imirt **páirte** i **ndráma** an-suimiúil, mar bhí an **lucht féachana** beag cairtchláir a bhí curtha sna loighsí nó ina suí ar na **cathaoireacha móra** agus sa **phairtéar** taobh thiar de **stiúrthóir na ceolfhoirne** ag bualadh bos go beoga.","t16-07-2":"Faraor, bhí an amharclann sin an-daor.","t16-08-1":"8. — Rud eile, ba dheacair na bréagáin a roghnú, mar bhí gach cineál bréagán carntha sna fuinneoga: **Airlicín** (42) , **Puinseoinéal** (43) , **Pierrot** (44) , **ceanna cait** (45) ag croitheadh a sciathán, **loin dhubha** (46) feadaíola, **púdail** ag tafann, **fónagraf** (47) agus **bréagáin foighne.** Chuir ceann de na bréagáin sin an-siamsa orm: bhí **cath farraige** (48) á léiriú aige, cath ina raibh **long** á hionsaí ag **foghlaithe mara** in aice le tír a raibh **crainn chnó cócó** curtha inti.","t16-09-1":"9. — D’éirigh liom breathnú go réidh ar na hiontais sin go léir, mar ní raibh ach beagán daoine sa siopa, ar éigean cúpla fánaí, **dragún** (49) agus **bailitheoir** (50) a chuir **bille malairte** i láthair ag an **bpríomh-chiste** (51) .","t16-10-1":"10. — D’fhiafraigh mé de mo sheanathair cad chuige a n-úsáidtear na leabhair a bhí curtha ar chláir taobh thiar de **bhean an chiste**; d’fhreagair sé gur **leabhair chuntais** iad.","t16-tit-4":"Ag stánadh timpeall an tsiopa.","t16-11-1":"11. — Ag fágáil urrann na mbréagán dúinn chuamar chuig an diallaitlann chun súil a chaitheamh ar na **diallaití** (53) , na **stíoróipí** (54) , na **srianta** (55) , na **béalbhaigh** (56) agus na **fuipeanna.** Fad is a thug **ceann na hurrainne** (57) roinnt eolais do mo sheanathair, chuaigh mé ag féachaint ar thaispeántas na **bpoirceallán** agus na **gcriostal** (58) ina bhfuil **babhlaí sailéid** breátha agus **taephotaí** mine (59) .","t16-12-1":"12. — Chun dul ar an gcéad urlár ghabhamar taobh thiar d’fhuinneog na **gcorsaí** (60) , in aice le siopa na stocaí, mar a raibh **brístí** an-bhreátha (63) ar taispeáint. In aice leis sin chuir **cailín siopa** (61) ar **cheannaitheoir mná** (62) **fabraicí** síoda breátha (64) a roghnú.","t16-12-2":"Agus mé ag dul suas an staighre, thug mé faoi deara go bhfuil an siopa maisithe le **laindéir** Sheapánacha (65) , le **parasóil** (66) agus le **crainn phailme** ollmhóra (70) .","t16-13-1":"13 . — Ar an gcéad urlár ní raibh mórán le feiceáil; ní raibh ann ach troscán (*) , **taisceadáin iarainn** (67) , **cófraí tarraiceán** (68) agus **pramanna** (69) . Ach bhí radharc iomlán an tsiopa **an-taitneamhach.**","t16-14-1":"14. — Ag ár gcosa chonaic mé na huirlisí ceoil: **cláirseacha** (71) , **giotáir** (72) , **maindilíní** (73) , **coirnéid comhla** (74) , **cláirnéidíní** (75) , veidhlíní agus a **mbogha** (76) leo, agus fiú **druma mór** (77) . Beagán níos faide uainn, ag urrann an pháipéir, bhí **mac léinn** (78) ag margáil le **cúntóir siopa** (79) faoi chás cóipleabhar. In aice leo d’aithin mé **aibítirleabhar** breá (80) .","t16-14-2":"I lár an tsiopa bhí **crann Nollag** ard (81) curtha in airde agus é lán de choinnle, de mhionrudaí agus de gach cineál bréagáin: **capaill adhmaid** (82) , **bábóga** (83) , srl.","t16-14-3":"Scaip **siopa na gcumhrán** (84) , agus a chuid **taosanna fiacla** agus **cumhrán** éagsúil ann, boladh an-bhreá a tháinig inár dtreo.","t16-tit-5":"Ceannaímid rud éigin.","t16-15-1":"15. — Ó thosaigh mo sheanathair ag ceapadh go raibh an t-am rófhada, chuamar síos an staighre mór. Stad sé tamall os comhair **tábla na réalteolaíochta** (85) , tábla a raibh air, mar a dúirt sé liom, **cóiméid** (a) , **urú gealaí agus urú gréine** (b) , rós na ngaoth agus **na ceithre hairde** (c) **(An Tuaisceart, An Deisceart, An tOirthear agus An tIarthar)**, léarscáil an dá **leathsféar** (d) , na **pláinéid** (e) agus **grianchóras** (f) . Níor thuig mé faic de sin ar fad, agus chuir sé i bhfad níos mó suime ionam an éide agus galúin uirthi a bhí ar **bhuachaill seachadta** (86) a ghabh tharainn, agus na **feananna** breátha (87) a bhí in aice liom, cois na **sparán airgid** (88) agus na **vaidhcín** (89) .","t16-16-1":"16. — Bhí meas agam freisin ar an taispeántas ar **chleití** (90) agus ar **bhúclaí creasa** (91) , agus ar na **bláthanna saorga** breátha (94) a bhí curtha go maisiúil i gciseáin. Bhí na **sailchuacha**, na **lilí sráide**, na **bú** (95) , na **geiréiniamaí** (96) , na **lilí** (97) agus na **caipisíní** (98) cóipeáilte go han-mhaith.","t16-tit-6":"Bronntanas ó mo sheanathair.","t16-17-1":"17. — D’iarr mé ar mo sheanathair ceann de na **scuaba fiacla** (92) a bhí i mbosca in aice le **bioráin ghruaige** (93) a cheannach dom. Thoiligh sé leis agus chuaigh mé féin ag íoc as mo cheannach ag an gciste, mar a raibh **coinsíneacht** mhór (100) á hullmhú do **chliant** (99) .","t16-18-1":"18. — Go tobann tharla corraíl bheag i measc na ndaoine a bhí stoptha in aice leis na **cré-umhaí** ealaíne (101) . Bhí **gadaí** (102) díreach gafa i mbun a choire ag **cigire** (103) , agus é ag iarraidh duine a robáil. Cuireadh fios ar phóilín chun é a **ghabháil,** agus díreach agus sinn ag dul amach, bhí an coirpeach á thabhairt chun an phríosúin."}