{"t01-apar-0":"LIBRIÑO EXPLICATIVO DOS cadros auxiliares Delmas ❦ PRIMEIRA SERIE","t01-apar-1":"CADRO N.º 1 A escola. — O instituto. — A aula.","t01-tit-1":"Descrición xeral.","t01-01-1":"1. — Este cadro representa unha **aula** nun **instituto**. Nesta aula hai oito **mesas** (18) e oito **bancos** (32) . En cada banco sentan tres alumnos. O **mestre** (7) senta nunha **cadeira** (8) na súa **tarima** (6) .","t01-02-1":"2. — Á esquerda da tarima hai un **armario** (15) **con vidros.** Á dereita está o **encerado** (1) co seu **borrador** (2) e o seu **xiz** (3) .","t01-02-2":"Por riba da tarima penduran **cadros murais** ( 9 , 11 , 12 ) e un **mapa** (10) .","t01-03-1":"3. — Non todos os alumnos están no seu **sitio** (17) . Xoán (4) está de pé xunto ao encerado; ten o borrador na man e borra as **figuras xeométricas**.","t01-03-2":"Pedro está preto da tarima; recolle os **exercicios escritos** (5) e lévallos ao mestre.","t01-04-1":"4. — Este mestre é o mestre de **linguas vivas**. Ensínalles aos alumnos a falar, ler e escribir linguas estranxeiras **(alemán, inglés, español, italiano, ruso** ou **francés)**.","t01-05-1":"5. — A aula é moi ampla e moi clara. Ao fondo hai unha **ventá** larga con dous **postigos** (78) e unha **porta de vidro,** para airear e alumar a aula.","t01-05-2":"Esta aula non é fría. No medio, para quentala, hai unha **estufa** moi boa (46) co seu **tubo** (45) .","t01-05-3":"Na parede están fixados **colgadoiros** (58) ; deles penduran os gorros e os abrigos dos escolares.","t01-tit-2":"O patio de xogo.","t01-06-1":"6. — O **reloxo** (63) marca as nove e cinco minutos.","t01-06-2":"O **recreo** (76) acaba de rematar e a lección comeza de novo. O recreo faise no **patio** (75) . Vemos algúns alumnos que xogan. Un **vixiante** (74) vixíaos.","t01-07-1":"7. — No patio vemos ademais persoas diversas, a saber, o **inspector** (73) , o director **(o reitor)** (71) e o **censor** (72) .","t01-07-2":"O inspector inspecciona as escolas, o reitor dirixe o instituto, o censor vixía os estudos.","t01-07-3":"A cuarta persoa é o **porteiro** (77) . Leva baixo o brazo un rexistro para anotar as ausencias.","t01-08-1":"8. — Ao fondo do patio están os **aparellos de ximnasia** (70) e o taller dos **traballos manuais** (69) .","t01-08-2":"Á dereita do cadro entrevemos as **aulas** de **música** e de **debuxo**.","t01-tit-3":"Descrición detallada.","t01-tit-4":"Os bos alumnos.","t01-09-1":"9. — Os alumnos do primeiro banco á dereita da tarima son **Henrique** (*) , **Estevo** e **Carlos.**","t01-09-2":"Henrique é moi atento e traballador; escoita o mestre. Na súa mesa ten un **caderno** (28) , un **libro** (29) , un **dicionario** (30) e un **estoxo** (31) . O seu libro ten moitas **páxinas**; cada capítulo contén varios **parágrafos**, e cada **liña** moitas **palabras.**","t01-09-4":"O seu veciño Estevo (24) é fervoroso. Apunta no seu caderno a lección para a vez seguinte. Ten unha bela **letra.** O seu libro está pechado. Só vemos a **tapa** (27) . Xunto a el está o seu **compás** (26) .","t01-09-5":"Carlos (23) ten o libro na man; ábreo para reler a súa lección. Ten, coma cada alumno, un **tinteiro** (25) diante de si. É obediente.","t01-10-1":"10. — Na mesa do lado están **Lois, Antón** e **Paulo.** Lois recita a súa **lección** (22) e responde ás **preguntas** do mestre. Antón (21) é moi desatento; ás veces o mestre mesmo o castiga. Paulo (20) é bo **compañeiro,** amable e servizal. É moi atento.","t01-tit-5":"Os malos alumnos.","t01-11-1":"11. — Detrás de Henrique está **Xurxo** (38) . Non é mal rapaz, pero é **falador,** desatento e inquedo. A súa **lixeireza** e a súa **desobediencia** causan **desorde** durante a lección, e a miúdo merece unha severa **advertencia.** O seu **caderno de borrancho** (35) está sucio; **mánchao de tinta** coa súa **pluma** (34) , e por iso emprega sempre a súa **goma de borrar** (36) ; o seu **cartafol** (33) está rachado, de descoidado que é. Por que trae a súa **estilográfica** (37) á aula **das** linguas vivas?","t01-11-2":"O seu veciño Edmundo (39) non o quere. É certo que é algo indolente, pero é calado e tranquilo. Non anda a falar; mais, en vez de escoitar, prefire ler os **contos** do seu **libro de lectura**.","t01-11-3":"O terceiro alumno deste banco é **Ludovico** (40) . É diligente. Escribe nunha **folla de papel** branca. Diante de si puxo o **papel secante** (41) .","t01-12-1":"12. — Os alumnos do segundo banco, á esquerda do mestre, son moi novos. O primeiro, o pequeno **Emilio,** aínda non sabe escribir moi ben; trae a súa **lousa** (42) , o seu **lapis de lousa** e a súa **esponxa** (43) .","t01-12-2":"Á beira del están **Augusto** e **Bernardo** (44) . Este último traballa ben, pero a súa **roupa** está moi descoidada.","t01-13-1":"13. — Detrás deles están tres **preguiceiros. Alberte** non aprende as súas leccións. **Xacobe** (47) dorme en vez de escoitar. A súa **preguiza** vállelle **reproches** e mesmo **castigos.** Finalmente **Cristián** (48) é lixeiro de máis. **Pórtase** mal e non fai ningún esforzo por emendarse.","t01-14-1":"14. — Os seus veciños, pola contra, pórtanse ben. **Ernesto** (51) gusta da orde e da regularidade; emprega sempre a súa **regra** (50) e o seu **lapis** (49) . É **alumno externo.**","t01-14-2":"**Francisco** (52) é **interno**; viste uniforme, come e dorme no instituto. É bo **compañeiro.**","t01-14-3":"Mauricio afía o seu **lapis** coa súa **navalla** (56) ; é moi coidadoso.","t01-14-4":"Trae todos os seus libros, a súa **gramática** (55) , o seu **caderniño de notas** (54) e mesmo un **cartapacio** (53) . A súa **mochila** (57) está no chan detrás del.","t01-14-5":"As dúas mesas do fondo da aula están ocupadas polos **bos alumnos** (19) .","t01-tit-6":"Debuxo e música.","t01-15-1":"15. — Na **aula de debuxo** hai **modelos** graciosos pendurados na parede e unha **lámpada** (62) coa súa **pantalla,** colgada do teito. O **mestre** (60) é moi paciente; corrixe os **debuxos** (61) dos alumnos e ensínalles a debuxar do natural un **busto** (59) .","t01-16-1":"16. — A **aula de música** semella moi interesante. Nela apréndese a ler a **música**, a solfexar as **notas da escala** (67) escritas no **pentagrama** (do, re, mi, fa, sol, la, si = C. D. E. F. G. A. B.), a coñecer as **claves** e a cantar **melodías** fermosas. Póñense as partituras no **atril** (65) . Un dos alumnos **toca o piano** (64) e o **mestre de música** (66) **marca o compás** (68) .","t01-17-1":"17. — Entrevemos un recanto do taller dos **traballos manuais** (69) , onde os rapaces poden aprender a cepillar a madeira e a limar o ferro. Iso non existe en todos os institutos.","t01-tit-7":"A aula das ciencias.","t01-18-1":"18. — O mestre de matemáticas ensínalles **aos** alumnos **xeometría, aritmética, cálculo** e o **sistema métrico**. Vemos no cadro as principais figuras xeométricas: o **círculo** (a) , o **cadrado** (b) , o **triángulo** (c) , a **liña** (d) .","t01-18-2":"Vemos tamén unha **operación**; non é unha **suma,** nin unha **resta,** nin unha **multiplicación**: é unha **división** (e) .","t01-19-1":"19. — No cadro do sistema métrico vemos: o **metro** (a) , a **balanza** (b) e as súas **pesas,** o **litro** (e) , o **decalitro** (f) , o **decilitro** e o **metro cúbico** (d) .","t01-19-2":"Os alumnos estudan tamén **ciencias naturais** (11) , zooloxía (a) , botánica (b) , xeoloxía (c) , e a **historia** (12) .","t01-19-3":"No armario están os aparellos de **física** (15) e de **química** (16) .","t01-19-4":"Enriba do armario están: a **esfera** (14) , o **cono** e o **globo terráqueo** (13) .","t01-19-5":"Por riba dos cadros pendura un **mapa** que representa as cinco partes do mundo: **Europa** (e) , **Asia** (g) , **África** (f) , **América** ( a b ) e **Oceanía** (h) , e os dous grandes océanos, o **Pacífico** (c) e o **Atlántico** (d) .","t02-apar-1":"CADRO N.º 2 O corpo humano. — O recreo. — Os xogos.","t02-tit-0":"O corpo humano. *(Lección sinxela de ciencias naturais.)*","t02-01-1":"1. — As principais partes do corpo humano son: a **cabeza,** o **tronco** e os **membros.**","t02-tit-1":"A cabeza.","t02-02-1":"2. — A cabeza comprende dúas partes: o **cranio,** que contén o **cerebro** e que a **cabeleira** cobre, e a **cara.**","t02-03-1":"3. — No noso debuxo non vemos nin o cranio nin o cerebro; pero vemos moi claramente as partes importantes da cara.","t02-04-1":"4. — Comecemos pola **fronte,** que denota unha intelixencia poderosa, un pensamento sempre activo. As **tempas** están moi despexadas. O **ollo** é vivo e ben aberto. Unha **cella** mesta e unhas **pestanas** longas resgárdano.","t02-05-1":"5. — Veñen despois o **nariz** e as **ventas.** O nariz sérvenos para cheirar e para respirar. A cada lado do nariz están as **meixelas,** e máis lonxe as **orellas.** A parte baixa da cara consta da **boca** e do **queixo.**","t02-06-1":"6. — Non os vemos moi ben, pois o **bigote** e as **patillas** agóchannolos. Pero sabemos que a boca ten os dous **beizos,** o **maxilar** e a **mandíbula** cos seus **dentes,** e a **lingua.** Coa boca falamos e comemos. Coa lingua saboreamos os alimentos.","t02-07-1":"7. — O ollo, a orella, o nariz e a boca son, igual ca os dedos, os órganos dos cinco sentidos: a **vista,** o **oído,** o **olfacto,** o **gusto,** o **tacto.**","t02-08-1":"8. — A cabeza é, xa que logo, unha das partes máis interesantes do corpo humano.","t02-tit-2":"O tronco.","t02-09-1":"9. — O **pescozo** xunta a cabeza ao tronco. Comprende a **gorxa** e a **caluga.**","t02-10-1":"10. — O tronco comprende tamén moitos órganos esenciais. No **peito** están os **pulmóns,** cos que respiramos, e o **corazón,** que é o centro da vida. Cando o corazón deixa de bater, o ser vivo morre.","t02-11-1":"11. — As **costelas** sosteñen o peito.","t02-12-1":"12. — As demais partes do tronco son o **costado,** as **costas,** os **ombreiros** e o **abdome** (ventre). Deitámonos sobre o costado ou sobre as costas para durmir, e levamos as cargas sobre os nosos ombreiros.","t02-13-1":"13. — No abdome están o **estómago** e os **intestinos.** Sérvennos para dixerir os alimentos.","t02-tit-3":"Os membros.","t02-14-1":"14. — Temos catro **membros**: dous **brazos** e dúas **pernas.** Cos brazos collemos, suxeitamos, erguemos e recollemos os obxectos; coas pernas estamos de pé, camiñamos e corremos.","t02-15-1":"15. — O **ombreiro** xunta o brazo ao corpo. Un **músculo** moi robusto, o bíceps, move o brazo, que o **cóbado** xunta ao **antebrazo.** O **carpo** forma a articulación da **man,** que remata nos **dedos** e nas **uñas.** Na man distinguimos unha **vea** (e unha arteria) na que corre o **sangue.**","t02-16-1":"16. — As partes da perna son: a **coxa,** o **xeonllo** e o **xarrete,** a **pantorrilla,** cuxa **carne** está cuberta pola **pel,** o **nocello** e o **pé.** Os **ósos** da perna son moi grosos e moi fortes. Na punta do pé están os **dedos do pé.** As demais partes son a **planta** e o **talón.**","t02-17-1":"17. — Tal é a descrición case completa do corpo humano.","t02-17-2":"*Nota.* — *Coa axuda da expresión: « dóeme o... (a cabeza, etc.) », o mestre poderá reempregar todo este vocabulario desde o punto de vista do bo ou mal* **estado corporal.**","t02-tit-4":"Ximnasia. *(Relato dun dos alumnos.)*","t02-18-1":"18. — Para sermos flexibles, áxiles e sans, temos que exercitar as pernas e os brazos. Por iso xogamos e practicamos **ximnasia.**","t02-19-1":"19. — Durante a semana, estes dous exercicios fanse no patio do instituto (véxase o cadro n.º 1). Pero os xoves e os domingos imos a un gran prado, onde temos sitio para correr e divertirnos.","t02-20-1":"20. — Os nosos mestres e os nosos pais acompáñannos ás veces alí; pero é ben o **mestre de ximnasia** (12) quen dirixe os exercicios.","t02-21-1":"21. — No prado, á esquerda da entrada, están os **aparellos de ximnasia** (1) ; subimos pola **escada** (2) , poñémonos do revés nas **anelas** (3) e no **trapecio** (4) , ízamonos coas mans ata o alto da **escada de corda** (5) ou da **corda con nós** (6) .","t02-22-1":"22. — Mentres tanto, os nosos compañeiros saltan por riba do **cabalo de madeira** (7) ou das **barras paralelas** (11) . Outros **boxean** (8) ou **esgriman** (9) con careta e con **florete.** Finalmente, outros **levantan halteres** (10) .","t02-tit-5":"Os xogos.","t02-23-1":"23. — Arredor dos ximnastas, rapaces e rapazas xogan a **xogos** diversos. As rapazas divírtense co seu **aro** (14) ; saltan á **corda** (13) ou convidan os irmáns e mais os curmáns a unha partida de **croquet** (15) . Encántalles empurrar lonxe a **bóla** do contrario co seu **mazo de madeira** no intre en que el pensa pasar doadamente o arquiño!","t02-24-1":"24. — Os rapaces prefiren os xogos máis musculares. De boa gana xogan aos **birlos** (16) , que derruban con destreza cunha **bóla** (17) . Tampouco desprezan xogar co **peón** (18) e co **boliche** (19) ou mesmo ao **xogo da ra** (20) . Pero os seus xogos preferidos son ben as **canicas** (21) e a **pelota contra a parede** (22) , pois o muro do **invernadoiro** (26) é moi axeitado para facer rebotar a pelota lixeira.","t02-25-1":"25. — O pequeno Xoán, que anda cos seus **zancos** (24) , é moi hábil e sabe moi ben gardar o equilibrio. Preto del, algúns compañeiros xogan ás **agochadas** (25) nese invernadoiro e detrás da **sebe.** Outros prefiren **a man quente** (28) ou o **volante** (29) , que voa dunha **raqueta** á outra.","t02-26-1":"26. — No medio do prado hai dúas árbores. Ao pé dunha delas, sete ou oito rapaces organizaron unha partida de **salto ao ombreiro** (30) (*) . Non en todos os países se coñece ese xogo; pero todos saben o que é o **salto ás costas,** ao que os rapaces non xogan desta vez.","t02-tit-6":"Os xogos ao aire libre.","t02-27-1":"27. **A pita cega** (31) é tamén moi divertida; rapazas e rapaces poñen á quenda a **venda** nos ollos e apañan os torpes que se deixan coller.","t02-28-1":"28. — No medio do prado hai un xogo moi francés pero algo violento: é **o oso** (32) , moito máis ruidoso ca o tan tranquilo xogo do **papaventos** (33) ou mesmo ca o xogo inglés do **tenis** (34) .","t02-29-1":"29. — Este último deporte é a ledicia dos alumnos maiores. Os propios mestres practícano de boa gana. Esixe grande destreza xunto con axilidade e práceme moito. Déixolles ás rapazas os xogos da **randeeira** (35) .","t02-30-1":"30. — Non me gusta outro xogo inglés que quizais chegue a ser perigoso.","t02-30-1b":"Quero falar do **fútbol** (36) , que alegra o meu irmán maior. Prefiro o noso vello **xogo das barras** (38) , tan hixiénico e de verdade menos brutal.","t02-tit-7":"Ciclismo e globo.","t02-31-1":"31. — Tamén de boa gana dou a volta ao prado en **bicicleta** (37) .","t02-32-1":"32. — O ano que vén aprenderei a **montar a cabalo** (39) . Que fermoso é un cabalo que anda ou trota con garbo, e que salta a galope por riba dos obstáculos!","t02-33-1":"33. — No verán aprendemos a **nadar** (40) . Somerxémonos e bañámonos con deleite na auga clara e fresca do río. Ás veces, para rematar, lanzamos un **globo** de papel (41) que ascende maxestoso á atmosfera axiña que está cheo de aire quente.","t02-34-1":"34. — Hai tamén moitos outros xogos, pero non acabaría de os enumerar, e compréndese, segundo este resumo, que os xoves non nos aburrimos moito no noso fermoso prado.","t02-34-2":"N.-B. — *O mestre completará doadamente este capítulo, describindo máis polo miúdo cada un dos xogos máis importantes.*","t03-apar-1":"CADRO N.º 3 A nenez e a mocidade.","t03-apar-2":"(Os cadros 3.º e 4.º están combinados de xeito que presentan, en catro **escenas familiares**, as nocións esenciais sobre o **tempo**, a **idade**, a **familia**, o **vestido** e o **estado**.)","t03-tit-1":"*Primeira escena.*","t03-tit-2":"Cerimonia de bautizo nunha aldea.","t03-tit-3":"A primavera.","t03-c1-01-1":"1. — Estamos na **primavera**, nos meses de **marzo**, **abril** ou **maio**, nos días da **semana**, **luns**, **martes** ou **mércores**. Son as **dez horas** da mañá.","t03-c1-02-1":"2. — Fai bo **tempo**, o **aire** é puro. O sol brila. Algunhas **nubeciñas** (2) soben polo **ceo** azul (1) .","t03-c1-03-1":"3. — As **árbores** apenas teñen **follas**. Os **chopos** delgados (3) e o **plátano** alto (17) só teñen ata agora gomos.","t03-c1-04-1":"4. — As **andoriñas** (4) volven e voan cun piar ledo arredor da **frecha** (7) do **campanario** (5) que coroa a **igrexa** (6) da aldea.","t03-tit-4":"A igrexa.","t03-c1-05-1":"5. — Moi sinxela é esa igrexa co seu gran **pórtico** (13) e o seu groso **reloxo** (8) . A **agulla pequena** (9) está sobre a cifra X; marca as **horas.** A **grande** (10) está sobre o XII (mediodía); marca os **minutos.**","t03-c1-06-1":"6. — No campanario as **campás** (11) tocan ledamente. No alto do tellado érguese unha pequena **cruz** (12) de pedra.","t03-c1-07-1":"7. — A igrexa non ten só un gran **pórtico** (13) ; ten tamén unha portiña lateral. Por esa portiña o señor **párroco** (15) , vestido coa súa **sotana**, sae da **sancristía** (14) e vai á **casa reitoral** (19) .","t03-c1-08-1":"8. — Ao seu carón está a **leiteira** (24) co seu **burro** (23) . Volve da vila, onde levou bo leite para os nenos.","t03-tit-5":"A horta das froitas.","t03-c1-09-1":"9. — O señor Aliboron (o burro) está moi contento con esa carreira da mañá. Aspira con delicia o aire embalsamado polo recendo das **flores** (20) que cobren as **árbores froiteiras** (18) da **horta** veciña. Ben rosados e brancos están eses **pexegueiros** (18) e **albaricoqueiros** (19) , e fan esperar unha boa colleita.","t03-c1-10-1":"10. — Mentres tanto, as pequenas **abellas** (22) da **colmea** (21) van alá de rapina recoller o seu doce **mel** zoando.","t03-c1-11-1":"11. — Pero que pasa? Son os rapaces da aldea, que acoden correndo e fan fuxir os **gansos** (25) espantados. É a saída da igrexa do acompañamento despois do **bautizo** do fillo do notario.","t03-c1-12-1":"12. — O pequeno Xacobe, no seu **berce** (26) , esperta co tocar ledo das campás, e a súa irmá Madalena, que tamén ela quere ver o acompañamento do bautizo, pídelle á súa nai que veña peitearlle o cabelo e vestila na soleira da casa.","t03-c1-13-1":"13. — A nai consente. Pon o seu **pano** (28) , o seu **corpiño** (29) e o seu **mandil** (30) , e vén sentar nunha cadeiriña diante da porta. Madalena só ten o seu **refaixo** (31) e o seu **corselete** (32) .","t03-c1-14-1":"14. — Que feliz está! Esquece as súas flores preferidas, os seus **caraveis** (34) , sobre os que pousan as **bolboretas** (35) , as súas **tulipas** (36) , os seus **lirios do val** (37) , en **testos** (38) , sobre o **muro** (33) , e as súas **rosas** (39) , que fan unha sebe tan fermosa. Ela mira a rica roupa das damas do acompañamento.","t03-c1-15-1":"15. — Os rapaces da aldea non prestan moita atención á roupa. Precipítanse e empúrranse uns aos outros para acadaren **larpeiradas** (55) ou **moedas** (52) . Un deles chora (40) .","t03-c1-16-1":"16. — O outro pisou a pata do **can** (42) , que foxe a ouvear e fai fuxir a **galiña** (43) e mais os seus **pitiños** (44) .","t03-tit-6":"O desfile do bautizo.","t03-c1-17-1":"17. — Diante do acompañamento camiña a **ama de cría** (45) . Ten unha bela **cofia** (46) con longas cintas. Leva o **recentemente nado** (47) , todo vestido de **encaixes** (48) .","t03-c1-18-1":"18. — Detrás da ama veñen o **padriño** (49) e a **madriña** (53) . Reparten as larpeiradas e as moedas. O padriño ten **luvas** (51) e **chapeu de copa** (50) . A madriña ten na man un fermoso **ramo** (54) .","t03-c1-19-1":"19. — Detrás deles vemos o **tío** (56) e a **tía** (58) do neno. A tía ten un elegante **sombreiro** (59) , o tío unha **levita** negra (57) e un chaleco branco. Vén despois o **curmán** (60) e a **curmá** (61) . Esta última leva pola man a **irmá** (62) do recentemente nado, a pequena Berta.","t03-c1-20-1":"20. — O outro **irmán** (63) de Berta camiña detrás. Dálle a man a unha **parenta** (64) . Os **amigos** (65) da familia veñen despois.","t03-tit-7":"Os que miran.","t03-c1-21-1":"21. — Preto do acompañamento agarda un **pedinte** (66) apoiado na súa **muleta** (67) . Pide esmola (mendiga).","t03-c1-22-1":"22. — Do outro lado hai un rapaciño moi **ben educado** (68) . Saúda e dille «**bos días**» ás persoas que coñece.","t03-c1-23-1":"23. — Os aldeáns saíron das súas casas para veren o desfile do bautizo. Vemos un **labrego** (69) co seu **gorro de algodón** e á beira unha **labrega** (70) . Despois unha **vella** (71) apoiada no seu **bastón** (72) . Finalmente o **muiñeiro** (73) co seu gran **sombreiro de feltro** (74) e unha labrega nova calzada con **zocas** (75) , que ensina a camiñar ao seu neniño.","t03-c1-24-1":"24. — Esa escena é moi divertida.","t03-tit-8":"*Segunda escena.*","t03-tit-9":"Festa pública.","t03-tit-10":"Xogos náuticos e regatas.","t03-c2-01-1":"1. — Chegou o **verán**. O sol ardente do mes de **xuño** (**xullo** ou **agosto**) anima a mocidade a bañarse e a andar de barca.","t03-c2-02-1":"2. — Na ribeira dereita do río, os remadores desvístense para participaren nos xogos náuticos e nas regatas.","t03-c2-03-1":"3. — Un deles quita os seus **zapatos** (1) ; desátaos (desabotóaos). Os seus dous compañeiros xa están listos. Desde agora só teñen a súa **camiseta de punto** (2) e o seu **calzón de baño** (3) . Conversan mentres esperan polos amigos. Falan da feira e da festa que se celebra na outra ribeira.","t03-c2-04-1":"4. — No chan, preto deles, xace a **roupa** dos seus compañeiros: un **par** de **botíns** (4) , **zapatos** (5) , **calcetíns** (6) , sombreiros de **feltro** (7) e de **palla** (8) e unha **gravata** (9) .","t03-c2-05-1":"5. — Un dos mozos dobrou con coidado o seu **traxe** (10) . Pono sobre unha toalla, na que o seu veciño ha meter axiña os dous **traxes.**","t03-c2-06-1":"6. — O sexto rapaz tarda. Aínda ten a súa **pucha** (11) na cabeza. Non quitou nin a súa **camisa** (12) , nin o seu **colo** (13) , nin os seus **puños** (14) . Ten na man o seu **chaleco** (17) e leva aínda os seus **pantalóns** (16) e os seus **tirantes** (15) . De certo non estará listo para a carreira próxima.","t03-c2-07-1":"7. — Preto dos mozos, un carreiro nas beiras do cal hai moitos **cardos** (18) leva á beira do río, onde o pai Xacobe prepara entre as **canas** (19) os **fogos de artificio** (20) que se dispararán á noite.","t03-tit-11":"A carreira.","t03-c2-08-1":"8. — No río algunhas damas, resgardándose cos seus parasoles, pasean nunha **barca** (21) . Seguen a carreira, que é moi interesante. En cada **iola** (22) , catro **remeiros** (24) reman con todas as súas forzas, mentres o **timoneiro** (26) ten o **temón** (25) e dirixe o fráxil bote. Os **remos** (23) baten a auga a compás e as lixeiras embarcacións navegan cunha rapidez vertixinosa.","t03-c2-09-1":"9. — Algúns mozos loitan entre si, preto do piar da ponte, polo premio do **mastro de gurupés** (28) . Un deles camiña con prudencia sobre o mastro flexible e resvaladío para acadar a pequena **bandeira** (29) fixada na punta. O seu desafortunado **competidor** (30) caeu na auga. Nada para chegar a terra.","t03-c2-10-1":"10. — Mozos de máis idade **xustan en barca** (32) preto do **peirao** (33) . A todos eses xogos asiste un **público** (31) numeroso apoiado no **parapeto** da **ponte** (27) e amoreado na **ribeira.** Algúns espectadores, porén, volven a cabeza para seguiren o xogo do **mastro do premio** (45) ou para admiraren o **acompañamento do alcalde** que vén para o **reparto** dos premios.","t03-c2-11-1":"11. — Primeiro van algúns **cativos** (35) por diante dos **músicos** (36) ; despois vén o **alcalde** (37) , os tenentes de alcalde e o **concello** da vila. Finalmente camiñan os **bombeiros** (38) .","t03-tit-12":"A feira.","t03-c2-12-1":"12. — Hai moitísima xente na **praza da feira** (39) . Vén a xente ver as diversas **barracas**: os **cabalos de madeira** (40) , o **circo** (41) , no que xa comezou a función; o **baile público** (42) , onde os mozos e as mozas da vila gozan do pracer do **baile.**","t03-c2-13-1":"13. — Ao fondo vemos a **praza de touros** (44) , na que o valente **matador** español loita contra o furioso **touro** (45) , despois o **tobogán** (49) , a **barraca de tiro** (46) onde se exercita un a usar as **armas de fogo** e a tirar ao **branco.**","t03-c2-14-1":"14. — Preto de alí está o **teatro de feira** (47) , no que se representan a **comedia** e o **drama.** Moi preto está a barraca do **xigante** (48) e do **anano.** A **estatura** do primeiro é de dous metros e quince centímetros; o segundo é apenas tan alto coma un neno.","t03-c2-15-1":"15. — E ao final de todo, a gran **casa de feras** (50) coas súas **feras**, o seu **tigre** (51) de poderosas **unllas**, o seu **león** (52) de mesta **melena**, as súas dúas **xirafas** (53) e o seu **elefante** (54) , que usa con tanta destreza a súa **trompa.**","t03-c2-16-1":"16. — O **domador** (55) que amestra esas feras está á porta da barraca.","t04-apar-1":"CADRO N.º 4 Idade madura e vellez.","t04-tit-1":"*Primeira escena.* O banquete de vodas.","t04-tit-2":"O outono.","t04-c1-01-1":"1. — Os mozos medraron. Un deles, Xoán, cásase. Asistimos ao **banquete de vodas**, que xunta arredor da mesma mesa as familias dos noivos.","t04-c1-02-1":"2. — Estamos no **outono,** no **mes de setembro.** O vento frío de **outubro** e de **novembro** aínda non espiu o campo da súa follaxe verde. O aire do serán é morno e recendente; por iso a cea faise baixo o **alpendre** (8) , ao pé do xardín.","t04-c1-03-1":"3. — Lonxe, no **outeiro** (3) , está a casa dos pais de Xoán, un elegante **pazo** (1) agochado na verdura; belas **viñas**, que dan un viño excelente, cobren a costa do outeiro. O viticultor cultívaas e coídaas.","t04-c1-04-1":"4. — Por riba das viñas pasa un bando de **perdices** (2) asustadas pola chegada do **gardabosques** (5) . Este, coa **escopeta** baixo o brazo e o **zurrón de caza en bandoleira**, percorre a **fraga** (4) co seu **can** (6) . Vixía a propiedade e impide que os furtivos destrúan a caza.","t04-c1-05-1":"5. — Fóra do **alpendre** trepa unha **parreira** da que penduran mestos **acios de uvas** (7) .","t04-c1-06-1":"6. — As belas flores de outono que adornan a **mesa** (16) son **crisantemos** (9) ; o **pai** (10) da noiva puxo un deles na botoeira do seu frac.","t04-c1-07-1":"7. — A comida está a rematar. O **criado** (11) comeza a traer os pratos da sobremesa e axiña vai retirar as distintas pezas do servizo, **culleres** (14) , **garfos** (12) , **coitelos** (13) , **fontes** (15) , que xa non fan falta.","t04-tit-3":"A parentela.","t04-c1-08-1":"8. — Todos parecen ledos, e o sorriso co que a **nai** (17) do noivo mira os seus fillos proba a súa felicidade.","t04-c1-09-1":"9. — Esa voda une dúas familias ricas do país. Xoán, o **esposo** (18) , é **fillo** dun gran propietario e faise o **xenro** dun hábil industrial.","t04-c1-10-1":"10. — Os **esposos** son novos e, aínda así, hai moito que estaban **prometidos.** A **muller nova** (19) , Marta, está encantadora co seu **vestido branco** adornado con flores de laranxeira.","t04-c1-11-1":"11. — O seu **sogro** (20) está moi feliz de ter unha **nora** tan xentil, e a **sogra** (21) de Xoán sorrí ao ver tan bela a súa **filla.**","t04-c1-12-1":"12. — Na punta da mesa sentan os demais **convidados** (22) , **parentes, amigos, curmáns, curmás.** Un **mestresala** (23) , cun pano de servir baixo o brazo, sérveos con dilixencia.","t04-tit-4":"Os amigos.","t04-c1-13-1":"13. — Á dereita da mesa senta unha **señorita** (24) , **amiga** da nova esposa, e despois o **irmán** desta, que é o seu **padriño de honra** (25) . Parola coa súa **madriña de honra** (26) , irmá do esposo, que, con esa voda, faise a **cuñada** de Marta. É unha moza encantadora. Ten belas **xoias, un colar de perlas** e unha **pulseira** de ouro.","t04-c1-14-1":"14. — Preto deles, o señor que está de pé e ergue o seu vaso é un **amigo** (27) da familia. É unha das **testemuñas do esposo.** **Brinda,** bebe pola **saúde** dos novos esposos e deséxalles unha longa felicidade. Vai vestido con traxe de cerimonia, con frac e **zapatos de charol** (28) . É o acompañante da **avoa** (29) , que é **viúva.**","t04-c1-15-1":"15. — O mozo de **frac** (31) , de bigote negro e fino, é o **cuñado** (30) de Xoán. É un enxeñeiro eminente. É o veciño dunha **dama nova** (33) moi elegante, a **irmá maior** de Marta e a nai da meniña garrida que vén, dando o brazo ao seu curmán, ofrecer unha flor e **desexarlle** **boas tardes.** Esa dama ten uns **pendentes** moi belos e unha elegante **touca.**","t04-c1-16-1":"16. — O curmán pequeno, tan raro coa súa **blusa** (36) e a súa **manga** (37) inchada, dá moita mágoa. É **orfo** (35) . Moi novo perdeu o pai e a nai. O seu tío é o seu **titor** (38) e ficou solteiro para educar o pobre neno. É un home bondadoso. Está algo calvo e é moi míope; usa **lentes.**","t04-tit-5":"A sobremesa.","t04-c1-17-1":"17. — Detrás dos convidados, nunha mesa cuberta cun **mantel,** está preparada a **sobremesa** (39) . Nunha copa grande hai froitas, **pexegos** (40) , **peras** (41) , **mazás** (42) , **albaricoques** (43) e **uvas** (44) . Preto, **ananases** (45) , un fermoso **bolo** (46) , **botellas de licor** (48) e **champaña** (49) , e tamén columnas de **pratos** (47) limpos.","t04-c1-18-1":"18. — O **adegueiro** (50) descorcha unha **botella** (52) de viño vello cun **sacarrollas** (51) . A **rolla de cortiza** (53) parece moi difícil de sacar. Ese adegueiro ten un **pano de servir** (54) baixo o brazo.","t04-c1-19-1":"19. — Despois da cea, os señores irán ao fumadoiro e as damas irán prepararse para o baile.","t04-tit-6":"*Segunda escena.* O santo do avó.","t04-tit-7":"A visita.","t04-c2-01-1":"1. — Pasaron dez anos; os pais de Xoán fixéronse vellos e queren moito os seus tres netos, dous **netos** (2) e unha **neta** (3) . Como hoxe é **o santo do avó,** os fillos veñen desexarlles un bo día de festa.","t04-c2-02-1":"2. — O pequeno Pedro é aínda moi novo; ten só tres anos. Ve achegarse o **gato** (1) . Quere acariñar o seu belo **pelo** sedoso e o seu longo **rabo**; non pensa que baixo as graciosas **patas** se agochan unllas maliciosas e agudas que quizais o rabuñen.","t04-c2-03-1":"3. — A súa irmá Gabriela, que lle dá a man, é moito máis seria, e Marcelo, coa súa grande **capa** (4) e o seu **cinto** de coiro (5) , semella algo feito home, malia a súa manga curta, que deixa ver as súas **medias** (6) .","t04-c2-04-1":"4. — O pai deles puxo o seu groso **sobretodo** (7) de inverno con **colo de pel** (8) e, no seu **peto** (9) , leva un pano. A súa muller ten o seu sombreiro de feltro adornado con **plumas** (10) , a súa **chaqueta** (11) , a súa **boa de pel** (12) e o seu **manguito** (13) .","t04-c2-05-1":"5. — Fai moito frío, pois reina o inverno. A **neve** (19) caeu durante todo o día e os tellados das casas están brancos de todo. Ao mesmo tempo ca a **noite,** o frío faise aínda máis agudo. No ceo a **lúa** (17) e as **estrelas** (18) brillan e atravesan **a escuridade.**","t04-tit-8":"A doenza.","t04-c2-06-1":"6. — O pobre **cego** (20) que cruza a praza diante da **farmacia** (16) , guiado polo seu **can de augas** (21) , é ben desgraciado. Xustina, a **criada** (14) , trae da cociña unha **cunca grande** (15) de **tisana** moi quente e azucrada con xenerosidade.","t04-c2-07-1":"7. — A **avoa** (23) , que quere buscar as súas **lentes de man** (26) na mesa, para ler a **receita** (27) que o **médico** (25) acaba de escribir, érguese do seu sillón apoiándose no seu **bastón** (24) .","t04-c2-08-1":"8. — A miúdo sofre de **achaques, mareos, catarros, dores de dentes**; as súas pernas están fracas e os seus ollos xa non son moi bos. Malia iso, de boa gana búrlase do seu vello **médico,** que sempre lle quere receitar unha **poción** (28) . Hoxe está moi ledo porque ten arredor de si a súa familia nova.","t04-c2-09-1":"9. — Estase ben no cuarto ben pechado. Na **lareira** (29) de mármore arde un **lume fermosísimo** (30) , e séntese un feliz na doce **luz** da **lámpada** (31) que acaban de acender.","t04-tit-9":"O avó.","t04-c2-10-1":"10. — Mesmo o **avó** (33) esqueceu que estaba doente, que o seu **reumatismo** o prende ao seu **sillón** (34) e que, onte aínda, tivo **febre e lipotimias.** Xa non lembra que o inverno pasado sufriu de **pulmonía** e que unha **tose** rouca e penosa o fixo padecer moito.","t04-c2-10-2":"E, aínda así, moi a duras penas se curou. Desde entón está algo mellor. Pero a perna que apoia nun **coxín** (38) posto nun pequeno **tallo** (39) tamén lle doe.","t04-c2-11-1":"11. — Cando está coidadosamente envolto no seu quente **roupón** (35) con grosos **botóns** (36) de nácar, e cando ten preto de si, para lerlle o xornal, a pequena **orfa** (40) vestida cunha **cofia** branca, cun **vestido** azul (42) e cunha **esclavina** (41) , non se queixa.","t04-c2-12-1":"12. — Cada ano, cando o **calendario** (43) marca de novo a **data** do primeiro de **decembro,** agarda con impaciencia polos seus **netos,** pois sabe que non esquecerán esa **data** importante.","t04-c2-13-1":"13. — Lembra con emoción o tempo moi antigo en que el mesmo veu desexarlle un bo santo ao glorioso **mariscal** imperial, cuxo **retrato** (44) pendura na parede e que é o **bisavó** dos seus fillos.","t05-apar-1":"CADRO N.º 5 A casa e a súa construción.","t05-tit-1":"Bo encontro.","t05-01-1":"Xoán. — Meu tío, gustaríame moito saber como se constrúe unha **casa**.","t05-01-2":"O tío (80) . — Iso é moi doado, amigo meu; vén comigo e amosareiche a que o señor Bernardo (79) manda construír e na que eu vivirei.","t05-01-3":"Xoán. — E quen debuxou o **plano** (76) desta casa?","t05-01-4":"O tío. — O **arquitecto** (75) ; presentou un debuxo moi claro que foi aprobado, e o **contratista** (77) comezou os traballos.","t05-01-5":"Xoán. — E quen é o contratista?","t05-01-6":"O tío. — É o señor Blanc, o pai do teu amigo Xacobe. Dirixe os obreiros xunto co señor Roux, o arquitecto.","t05-01-7":"Vaia! Xusto agora chega o señor Blanc coa súa **regra** (78) , e o señor Roux co seu plano.","t05-01-8":"Bos días, señores. Como están?","t05-01-9":"O señor Roux. — Moi ben, grazas. Bos días, Xoán; canto medrou este neno!","t05-01-10":"O tío. — Si, de certo, é un homiño. É moi serio; hai que o informar de todo canto ve. Hoxe quixera saber como se constrúe unha casa.","t05-tit-2":"Os obreiros.","t05-01-11":"O señor Blanc. — Pois ven comigo, amiguiño, que che explico axiña, que quero moito os rapaces que se queren instruír.","t05-01-12":"Ves ese obreiro que ten unha **pa** (82) na man: é un **peón de terra** (81) . Escava unha **gabia** (46) para poñer a canalización da auga. Tamén escavou o chan no sitio onde está a casa, para que o albanel erguese os catro **muros**. A parte deses muros que está no chan chámase os **cimentos** (2) . O espazo que fica entre os cimentos forma o **soto** (3) . Ese soto ten unha fiestra pequena chamada **tragaluz** (5) , unha **porta** (4) e unha escaleira.","t05-01-13":"O **albanel** (108) seguiu erguendo os muros deixando aberturas para as **portas** (8) e as **fiestras** (17) .","t05-01-14":"Xoán. — Pero ese albanel non o vexo!","t05-01-15":"O señor Blanc. — Agora rematou de traballar na casa. Está preto da **cabaleriza** (54) , no seu **andamio** (110) ; constrúe o muro do **lavadoiro** (56) .","t05-01-16":"Ten unha trulla, unha artesa e unha **prumada** (109) . Pero ti non lembrarás eses nomes.","t05-01-17":"Xoán. — Claro que si, que axiña lle pedirei ao meu tío unha trulliña e unha artesa, e eu mesmo farei unha prumada cun cordel.","t05-tit-3":"Os materiais.","t05-01-18":"O tío. — Ha! Moi ben. Pero dime, Xoán, que fai falta para construír unha casa?","t05-01-19":"Xoán. — Fan falta **pedras de cantaría** (59) e **morteiro** (65) .","t05-01-20":"O tío. — Xusto. Mira ese home do sombreiro grande, no seu **carro** (136) . É o **carreteiro** (135) . Cada día trae aquí **bloques de pedra** (60) . Descarga o seu carro no patio, e os **canteiros** (83) labran os bloques e sérranos coa súa **serra de pedra** (85) . Un **peón** (146) lévaos ao albanel, que os coloca.","t05-01-21":"Mentres tanto, o **amasador** (87) prepara o morteiro. Precisa de **area** (62) , **cal** (63) e **auga** (64) . A cal está preto del nun **saco** (71) ; un **servente de albanel** (111) tráelle a area nunha **carretilla** (112) , e o **aprendiz** (113) está na bomba (58) . Enche un **balde** (114) . O morteiro está axiña listo. O **portamorteiro** (107) cólleo e lévao arriba, pola escaleira, ao andamio, onde traballa un albanel que remata ese lado da casa.","t05-01-22":"E agora, como se chama o obreiro que traballa o **tellado** (31) ?","t05-01-23":"Xoán. — É o **tellador** (118) .","t05-tit-4":"O tellado da casa.","t05-01-24":"O señor Blanc. — Si, pero primeiro vén o **carpinteiro** (115) .","t05-01-25":"O carpinteiro traballa o **armazón** (35) . Xunta as **trabes** (37) con **caravillas** (117) . Eses obreiros de aí arriba, coas súas mangas anchas de veludo, son carpinteiros. Un ten unha traberiña, e o outro corta unha caravilla coa súa **machada** (116) . O que está preto da **cheminea** (41) é o tellador. Crava as ripas nas (*) vigas, e as **lousas** (66) nas ripas. Ás veces pon tellas.","t05-01-26":"O tellado da cabaleriza está **cuberto de tellas** (55) , o das casas está **cuberto de lousa** (32) e o do alpendre é de **cinc** (24) .","t05-01-27":"Xoán. — E o tellador traballa tamén os tellados de cinc?","t05-01-28":"O señor Blanc. — Non, iso faino o **cincador** (121) ou o **chumbeiro**, que é o que pon a **claraboia** (38) no tellado da casa. Pon tamén as **canles da chuvia** (43) e as **canles do tellado** (42) . Solda xunto o cinc e a folla de lata. Fixou o **pararraios** (40) e a **veleta** (39) no **fastial** (36) .","t05-01-29":"Xoán. — E así a casa está rematada?","t05-tit-5":"As ferramentas.","t05-01-30":"O señor Blanc. — Non de todo. O **xeseiro** (99) constrúe con **ladrillos** (61) os tabiques que a dividen en distintos cuartos. Recobre con **xeso** (70) os **teitos** (26) e mais os muros. Agora traballa o teito do **alpendre** (33) . Ten, coma o albanel, unha **trulla** (100) e unha **artesa** (101) .","t05-01-31":"Despois o ebanista traballa as portas, as fiestras, os **parqués** (16) e as **contras** (19) .","t05-01-32":"Agora traballa no patio, no seu **banco de traballo** (90) . Ten unha **serra** (94) para serrar a madeira (69) , unha **garlopa** (91) , un **gato** (92) , un **formón** (94 bis) , un **compás** (95) e un **mazo** de madeira (95 bis) .","t05-01-33":"Xoán. — Ha! Pero é máis divertido facer de ebanista ca de albanel. Meu tío, ti hasme mercar un banco de traballo, unha serra e unha garlopa, que axiña farei unha caseta para Medor.","t05-01-34":"O tío. — Si, rapaciño.","t05-01-35":"Xoán. — Que contento estou! E quen é ese que está de pé preto da porta de entrada?","t05-tit-6":"A pintura.","t05-01-36":"O señor Blanc. — É o **pintor** (102) . Está de pé na súa escaleira cun pote de **pintura** (103) e o seu **pincel** (104) . Pinta a madeira da porta de entrada para que se conserve máis tempo.","t05-01-37":"Tamén é el quen pega os papeis nas vivendas.","t05-01-38":"O **tapiceiro** (107) , que está nunha **escaleira de man** (106) , no **balcón** (28) , pon un **estor** (29) .","t05-01-39":"O obreiro que está de pé preto da fiestra grande é o **vidreiro** (96) . Fixa os **vidros** (18) con **macilla** (73) . Ese outro obreiro, axeonllado preto da porta do soto, é o **serralleiro** (97) . Pon unha **pechadura** (6) . A súa **lima** (98) está preto del.","t05-01-40":"Xoán. — E tamén é serralleiro ese obreiro que bate co seu **martelo** (84) nun ferro?","t05-01-41":"O señor Blanc. — Para dicilo mellor, é ferreiro (125) . Forxa **ferraxes** (67) para o **electricista** (124) , que está no tellado da **cocheira** (51) . Ten unha **forxa** (126) , unha **zafra** (127) e unhas **tenaces** (128) .","t05-01-42":"O electricista fixa o **fío** de **cobre** (44) do teléfono.","t05-tit-7":"A horta.","t05-01-43":"O tío. — Ao fondo do **patio** (45) , preto da **reixa** (47) e do **portalón** (48) , ves o **xardineiro** (129) . Prepara a **hortiña** (49) . Cavou a terra coa súa **pa** (131) , sementa sementes e rastra co **rastro** (130) . Despois, coa súa **regadeira** (132) , regará os **canteiros** (50) e as plantas irán medrando.","t05-01-44":"O **cabaleirizo** (133) , que acaba de coidar o cabalo e de lle dar a comida, limpa o **coche** (52) cunha esponxa, unha **bomba de man** (134) e un balde de auga. Despois volverá metelo na cocheira e pechará a porta co groso **ferrollo** (53) .","t05-01-45":"Coido que xa estás contento; tiveches explicacións dabondo.","t05-01-46":"Xoán. — Si, tío meu, pero de boa gana vería o interior da casa.","t05-01-47":"O tío. — Iso será mañá. O señor Roux explicarache o plano e dirache o nome de cada cuarto.","t05-tit-8":"Distribución interior da casa.","t05-apar-2":"*(Véxase o plano.)*","t05-01-48":"O arquitecto. — Ven, Xoán, que che vou amosar as distintas partes da casa.","t05-01-49":"Entremos no **andar baixo** (7) . Este é o botón do **timbre** (11) . Subimos os tres **chanzos** (14) do **perrón** (9) , cruzamos o **limiar** (10) da **porta de entrada** (8) e xa estamos ao pé da **escaleira** (13) .","t05-01-50":"Xoán. — Iso é o corredor.","t05-01-51":"O arquitecto. — Non, iso é o **vestíbulo** (12) . O **corredor** (a) está na punta. Á dereita están o **salón** (b) e o **comedor** (c) ; fronte ao comedor están a **cociña** (d) e o **cuarto do servizo** (e) , e despois, diante, o **despacho** (f) . O **alpendre** (23) coa súa **porta de vidro** (25) está preto do salón.","t05-01-52":"Imos subir agora a escaleira. Agárrate ao **pasamáns** (15) e conta os chanzos. Son catorce. Xa estamos no **rechán** (m) : é o primeiro **andar** (27) .","t05-tit-9":"O primeiro andar.","t05-01-53":"Fronte á escaleira están o **retrete** (20) e o **cuarto de aseo** (j) . Á dereita un belo **dormitorio** (g) con dúas fiestras na **fachada** (1) da casa. Á esquerda están o **cuarto de baño** (1) e o **cuarto de hóspedes** (i) cunha grande **alcoba** (h) : preto do dormitorio está o **cuarto dos nenos** (k) . Dá a unha ampla **terraza** (21) . Debaixo desa terraza hai outro retrete (20) e, na parede, pende a **campá** (22) que toca para a cea.","t05-01-54":"Xoán. — Imos ao **segundo andar**.","t05-01-55":"O arquitecto. — Non hai segundo andar. Baixo o tellado só hai **faiados** (33) e o faiado grande (34) . Rematamos a visita; podemos baixar.","t05-01-56":"Xoán. — Grazas, señor; foi moi interesante. Axiña lle vou contar a meu pai todo canto vin.","t06-apar-1":"CADRO N.º 6 A casa por dentro, o mobiliario, a alimentación, a iluminación.","t06-apar-2":"A casa está rematada. O tío de Xoán está instalado na súa nova vivenda, da que xa coñecemos a distribución. Vexamos agora como amoblou a súa casa. Visitaremos primeiro:","t06-tit-1":"O dormitorio.","t06-c1-01-1":"1. — Chegamos a mal tempo, pois a doncela está ocupada limpando o **cuarto.**","t06-c1-02-1":"2. — Sobre o **tocador** (1) hai aquí e alá distintos obxectos cos que un se lava, se peitea, en poucas palabras se arranxa. Son a **palangana** (2) e a **xerra da auga** (3) , o **cepillo do pelo** (4) , o **peite** (5) , o **xabón** (6) e a **esponxa** (7) , e finalmente un **frasco** limpo (8) para o dentífrico líquido.","t06-c1-03-1":"3. — No chan, diante do tocador está o **balde** (9) para recoller as augas sucias.","t06-c1-04-1":"4. — Vemos na **antecámara** (10) algúns **colgadoiros** (13) e dous **paraugas** (11) no **paragüeiro** (12) .","t06-c1-05-1":"5. — Do outro lado da porta está o **armario de espello** (14) que garda a **roupa branca** (15) .","t06-c1-06-1":"6. — Aproveitemos que a **doncela** (16) está a facer a **cama** (17) para examinar as súas distintas partes. O **armazón da cama** (20) leva un bo **somier de resortes** (21) sobre o que Xustina vai pór axiña un **colchón** de la (22) . Despois collerá das cadeiras as dúas **sabas** (23) e a **manta** (24) . Entón porá na cabeceira o **traveseiro** (25) e a **almofada** (26) , que están co **edredón** (27) sobre a **colcha** (32) . Usa un plumeiro para quitar o po ás **cortinas** (19) e ao **doselete** (18) , e xa hai unha parte do traballo rematada.","t06-c1-07-1":"7. — Despois terá que arranxar un pouco a **mesiña de noite** (28) , dar corda ao **espertador** (29) , preparar a **lampadiña de noite** (30) e sacar a **vela** (31) para limpar a palmatoria.","t06-tit-2":"O cesto da costura e os apeiros da lareira.","t06-c1-08-1":"8. — O **cesto da costura** (34) que está preto do **tallo** (33) tamén precisa moito de ser arranxado. Terá que dobrar os **bordados** (35) , gardar na **mesa de labor** (38) o **dedal,** o **fío** (36) , as **agullas** (37) e as **tesoiras** (39) , e pechar coa **chave** (40) a tapa da mesa.","t06-c1-09-1":"9. — Sobre o **veladoiro** (41) do medio, Xustina renovará a auga da **garrafa** (42) . Porá **azucre** no **azucreiro** (43) , limpará a **pinza do azucre** (44) e retirará o **cepillo da roupa** (46) .","t06-c1-10-1":"10. — O lado dereito do cuarto pediralle menos traballo, pois a **cadeira longa** (47) e o seu **coxín** (48) están no seu sitio xusto e, como non fai frío, nada está fóra de lugar entre os apeiros da **lareira** (49) . A **pa** (50) , as **tenaces** (51) , os **morillos** (55) e o **gardacinzas** (56) están limpos; a **pantalla do lume** (54) non foi movida e a **caixa da leña** (52) está ben provista de **leña** (53) .","t06-c1-11-1":"11. — Aínda así, terá que quitar o po ao **reloxo de repisa** (57) , aos **candelabros** (58) e aos **baleirapetos** (59) , e finalmente limpar o **espello** (60) .","t06-c1-12-1":"12. — Canto ao **berce** (61) do neniño (do bebé (*) ), ese xa está listo.","t06-tit-3":"O salón.","t06-c2-01-1":"1. — Entramos agora no salón. É un **cuarto** moi belo. A lareira, que está no recanto dereito, vai adornada cunha delicada **estatuíña** (1) e con dous belos **floreiros** (3) , e vestida cun **lambrequín** de veludo (2) (*) .","t06-c2-02-1":"2. — Para impedir que as faíscas do lar prendan na alfombra, puxeron diante do lar un **gardafaíscas** (4) de cobre.","t06-c2-03-1":"3. — Preto de alí está aberto un elegante **escritorio** de señora (5) . Nel a **dona da casa** (23) escribe as súas cartas.","t06-c2-04-1":"4. — A fiestra vai adornada con **cortinas de vidro** (6) con **alzapanos** (8) enganchados aos **ganchos** (7) , e con cortinóns de tea **recollidos por riba** (9) .","t06-c2-05-1":"5. — No van da fiestra, unha **floreira** (11) garda unha **planta** verde (10) , unha soberbia palmeira cuxas follas se estenden case ata a **lámpada de petróleo** (12) .","t06-c2-06-1":"6. — A **pantalla** (13) da lámpada foi arranxada por María, a encantadora **moza** (14) que está ao piano (15) . Sentada moi dereita no **tallo** (16) , estuda unha peza de música. É moi hábil e coidadosa, como o proba o seu **armario da música** (17) , que está perfectamente ordenado.","t06-tit-4":"O rapaz travieso.","t06-c2-07-1":"7. — O seu irmán, Paulo, busca un **libro** (19) na **biblioteca** (18) . É un **mozo** (20) inquedo e insoportable. Ao agarrarse á biblioteca para acadar o libro, que está alto de máis, arrisca facer caer o **busto** (21) que está enriba.","t06-c2-08-1":"8. — Aproveita, para facer esa parvada, que a súa nai está ocupada conversando cunha amiga, unha **dama** (22) que veu pasar uns días na súa casa. A nai senta nun **sofá** (24) preto do **sillón** (25) , e a súa amiga está no **asento** (27) , do que só se ve o **respaldo** (26) .","t06-c2-09-1":"9. — O gran **marco** (30) que pendura na parede garda o **retrato** (29) dunha parenta. No **álbum** (32) pousado na mesa están xuntadas as **fotografías** (33) dos demais membros da familia. Os nenos acaban de o follear, pois as **cadeiras** (31) seguen agrupadas arredor da mesa.","t06-c2-10-1":"10. — O **floreiro chinés** (34) de porcelana, que está preto do **abrecartas** (35) , foille regalado a María polo seu santo, e o **biombo** (36) que adorna o recanto do cuarto tróuxoo da China o seu tío.","t06-c2-11-1":"11. — Alegrado polos fermosísimos **cadros** (37) pendurados no **tabique** (42) , alumado pola **lámpada do teito** (38) , cuxas **lámpadas eléctricas** (39) brillan ledas á noite, ese salón parece moi agradable. A branda **alfombra** (40) estendida no parqué, e o **timbre eléctrico** (41) tan doado de usar, rematan o seu confort.","t06-tit-5":"O comedor.","t06-c3-01-1":"1. — Tocou a campá da cea. Toda a familia, agás María, está xuntada arredor da mesa. O comedor está agradablemente quente grazas á excelente **estufa** (1) de louza, co seu **tubo** delgado (2) .","t06-c3-02-1":"2. — Ese cuarto non ten moitos mobles. Ao longo da parede pendura, por riba da **repisa** (4) , unha **fonteciña** (3) de adorno. Moi preto está o **aparador** (5) , no que se pon a comida fría, os pratos da sobremesa e as distintas pezas do servizo que non fan falta de contado.","t06-c3-03-1":"3. — Así vemos no estante de arriba un **polo asado** (7) , **peixe** (8) e unha **copa** (10) con **froitas** (9) . Debaixo están o **queixo** (11) , o **pan** (12) , as **vinagreiras** (13) que teñen todo o que fai falta para temperar a ensalada: o aceite, o vinagre, o **sal** (14) e a **pementa** (15) . Finalmente, no estante de abaixo hai un **bolo** (17) preto da **mostardeira** (16) .","t06-c3-04-1":"4. — O reloxo do comedor, ao que se chama **reloxo de parede** (20) , ten unha forma moi especial. Vai encaixado nun marco de madeira que garda ademais un **barómetro** (19) e un **termómetro** (18) .","t06-tit-6":"Como se serve a cea.","t06-c3-05-1":"5. — En todas as paredes do cuarto están postos **paneis de madeira** (21) de carballo encerado. Unha **cortina de porta** (22) de tea pecha abondo a porta que dá entrada ao alpendre. Alí a familia irá tomar o café despois da cea. Xa as **cuncas** (24) e os **pratiños** (25) están listos no **moble da louza** (23) .","t06-c3-06-1":"6. — Por riba da mesa vai fixada ao teito unha **lámpada colgante** (26) cuxa luz moi viva alumea á noite todo o comedor.","t06-c3-07-1":"7. — Vexamos agora a **mesa de comer** (27) mesma. Cando entrou a familia, o servizo estaba posto. Sobre o **mantel** (28) estaban postos, no sitio de cada comensal, un **prato** (33) , un **gardanapo** (29) , unha **culler** (34) , un **garfo** (35) , un **coitelo** (36) e un **vaso** (32) . Había tamén **botellas** (30) para o viño e unha **garrafa** (31) para a auga.","t06-c3-08-1":"8. — O **criado** (39) trouxo primeiro a **sopeira** (37) , na que aínda fumega algo de sopa. Agora serve o primeiro **prato** (38) , un prato de carne. Despois presentará os que xa nomeamos e, finalmente, despois do **prato da sobremesa**, aproveitará que os seus donos entrasen no alpendre para retirar os apeiros da mesa e volver arranxar o comedor.","t06-c3-08-2":"*Nota.* — *As palabras correntes que se refiren aos alimentos indícanse aquí moi en resumo. A lista completarase nos dous cadros «O hotel» (n.º 13) e «O mercado» (n.º 15).*","t06-tit-7":"A cociña.","t06-c4-01-1":"1. — Na cociña, que ollamos pola porta entreaberta, vemos unha desorde pintoresca. Diante do **lar** (1) , no que un **lume** (3) crepita, está instalado un **asador xiratorio** (5) . Un fermoso **asado** (7) está **espetado** (6) e vai cocendo.","t06-c4-02-1":"2. — O **fol** (8) e a **pa do carbón** (9) , que acaban de usar, quedaron no chan, o mesmo ca a **leña** (10) .","t06-c4-03-1":"3. — O alto da lareira está ordenado; a **lanterna** (11) , o **misteiro** (13) , no que están os **mistos** (12) , o **candeeiro** (14) e a **palmatoria** (15) coa súa **vela** (16) están no seu sitio. Pero o gran **balde do carbón** (18) , cheo do **carbón de pedra** (17) que a **cociñeira** (23) acaba de encher no soto, ficou no medio da cociña.","t06-c4-04-1":"4. — Abofé que a pobre muller ten que apurar para que o xantar estea listo a tempo. Agora está preto da **cociña económica** (19) e bate unha **salsa** (24) que non se debe queimar de máis.","t06-c4-05-1":"5. — No **forno** (20) coce un bolo que preparou para a merenda dos nenos. Por riba da cociña penduran a **culler grande** (21) e a **escumadeira** (22) .","t06-tit-8":"A louza.","t06-c4-06-1":"6. — A **batería de cociña** (25) , colgada ao fondo do cuarto, está moi limpa. As belas **cazolas** de cobre (26) , a **leiteira** (27) , o **coador** (28) e o **relador** (29) foron limpados con coidado.","t06-c4-07-1":"7. — A **caixa do sal** (30) está posta no moble da louza preto da **teteira** (31) e da **botella grande do aceite** (32) . O **caixón** (33) garda de seguro os cubertos e os coitelos de cociña.","t06-c4-08-1":"8. — A **vasoira** (34) e o **plumeiro** (35) están nun recanto. A cociñeira acaba de usar o **bloque de madeira** (36) ; deixouno preto da fiestra.","t06-c4-09-1":"9. — Unha **toalla de mans** (37) pendura na parede, preto do **funil** (38) . Nesa parte da cociña están gardados a **grella** (39) , o **picador** (40) e a **táboa de picar** (41) . Despois, por riba do picador, nun **estante** (42) , hai **potes** (43) , a **pota de ferver** (44) coa súa **tapa** (45) e a **marmita** (46) . A **tixola** (47) pendura preto.","t06-c4-10-1":"10. — Só a **billa** (48) de cobre bota brillo neste recanto. O **fregadeiro** (49) , no que está pousada a grosa **xerra** (50) , debe de ser moi cómodo co seu armario pequeno, no que se garda o **barril do vinagre** (51) provisto da súa **billa** (52) , a **caixa dos restos** (53) e os **pratos sucios** (54) .","t06-tit-9":"Outros obxectos que hai na cociña.","t06-c4-11-1":"11. — A **cuba** (55) na que se lavan os **legumes** (58) e a **caldeira** de ferro fundido (56) pousada no **chan de baldosas** (57) deben de ter tamén o seu sitio nese armario.","t06-c4-12-1":"12. — De certo que á cociñeira non lle faltan fogóns, pois hai ademais, no recanto da mesa, unha **cociña de gas** (59) na que se quenta auga nunha cazola pequena. O **vapor** (60) que sae dela indícanos que debe de estar a ferver. Seguramente esa auga se usará para o café, pois no outro extremo da mesa están a **cafeteira** (64) e o **muíño do café** (63) .","t06-c4-13-1":"13. — A cociña de gas vai unida ao **queimador de gas** (62) por un longo **tubo de goma** (61) .","t06-c4-14-1":"14. — A **criada de día** (66) que vén axudar a cociñeira prepara os legumes para a cea. Cando estean limpados e lavados, poñeraos na **bacía** (65) agardando a hora de os cocer.","t06-tit-10":"O cuarto de baño. *(Cuarto no que un se baña.)*","t06-c5-01-1":"1. — Só nos queda unha indiscreción por facer para coñecermos os cuartos principais da vivenda: ver a instalación do cuarto de baño. Iso non levará moito tempo, pois non é grande, e saberemos axiña que a **bañeira** (1) ten un bo **quentador** (2) , que a **xaboeira** (3) está ao alcance da man de quen se baña, e que o **toalleiro** (5) ha facer doado o secado das **toallas** (4) .","t06-c5-02-1":"2. — Ese cuarto ten as paredes cubertas de **azulexos** (6) , o que permitiu instalar unha **ducha** (7) sen medo ningún de que a auga, que salpica mentres se usa, estrague os muros. Unha **baciña** de cinc (8) , que serve para os baños de pés, completa o mobiliario.","t07-apar-1":"SEGUNDA SERIE CADRO N.º 7","t07-tit-1":"*Primeira escena.*","t07-tit-2":"A aldea no inverno.","t07-c1-01-1":"1. — Durante as vacacións de Aninovo acompañei o meu pai a Vilanova, unha aldeíña onde tiña que tratar algúns negocios de comercio.","t07-c1-02-1":"2. — Collemos a **dilixencia** (11) que anda entre a vila e ese burgo; pero, como facía moito frío, aquela viaxe nun vehículo pouco cómodo non foi moi agradable.","t07-c1-03-1":"3. — Por iso sentimos verdadeiro pracer cando vimos o **condutor** parar o seu carro na praza, diante da **pousada** (2) do *Oso Branco*. O **pousadeiro** (4) estábanos a agardar na soleira da súa casa, fumando tranquilamente a súa **pipa.**","t07-c1-03-2":"Convidounos a entrar e non me fixen de rogar para me instalar diante do lume de sarmentos que crepitaba no lar. Entón burlei ben do agudo **vento do norte** que facía renxer o vello **letreiro** (3) e levaba en remuíños negros **o fume** (1) que saía da cheminea.","t07-c1-04-1":"4. — Era a hora do xantar. Sen agardar máis, comemos ben a comida sinxela pero saborosa que nos serviron (*) .","t07-tit-3":"Algunhas visitas.","t07-c1-05-1":"5. — Despois do xantar acompañei o meu pai, que é asegurador, á casa da súa clientela. Primeiro visitamos o **ferreiro** (5) , que vive preto da pousada. Estaba ocupado ferrando un cabalo. Admirei a forza do seu compañeiro, que mantiña firme sobre o seu mandil de coiro o **casco** do cabalo, mentres o ferreiro fixaba a **ferradura** (6) con fortes marteladas.","t07-c1-06-1":"6. — Despois fomos á casa do **zapateiro** (7) da aldea, o vello Xacobe. Aínda que ten por letreiro unha **bota** fermosísima, contentábase con botar solas novas a un vello par de zapatos furados.","t07-c1-06-2":"O vello díxonos rindo: «Na vila era “fabricante de zapatos” e non tiña clientes. Aquí son “compoñedor de zapatos” e o traballo é moito.»","t07-c1-07-1":"7. — Faloume do seu veciño o **barbeiro** (8) , coa clientela do cal a xente non está contenta. As súas **navallas** sempre están mocadas e as súas **tesoiras** non cortan ben en ningún momento. Pero, como é o único barbeiro da aldea, un vese obrigado, claro está, a facerse afeitar e cortar o pelo por el. Ademais é home avaro e desagradable.","t07-c1-08-1":"8. — Por sorte, os demais **veciños** non se lle parecen. Por exemplo o **carreteiro** (9) é un home bondadoso, traballador e servizal. É un pracer facerlle amañar un carro. O seu traballo sempre está ben rematado.","t07-c1-09-1":"9. — O vello Xacobe tampouco se queixou do **albardeiro** (10) , ao que ás veces axuda a coser os **arreos** cando urxe o traballo.","t07-c1-09-2":"O meu pai preguntoulle pola súa familia: «Todos están ben. A miña neta está na **escola** (12) . A súa **mestra** (13) está moi contenta con ela; é boa **alumna** (14) . Non se parece ao lercho do meu fillo; el só pensa en xogar. O **mestre** (15) non consegue que aprenda nada.»","t07-tit-4":"Falatorio da aldea.","t07-c1-10-1":"10. — O vello contounos despois as novas da aldea. Van construír unha escola nova, pois a que está instalada na **casa do concello** quedou pequena de máis. Ademais é doado, pois abondará con mercar unha parte da horta do **muiñeiro.** Iso será moi proveitoso para o pobre home. Por mor do frío, as **moas** do **muíño** (16) xa non poden moer o trigo, pois a **roda** (17) quedou parada polo **xeo** (25) do **regato** (23) .","t07-c1-11-1":"11. — «Falando de construcións, vostede viu a nosa nova **igrexa** (18) ? É moi pintoresca baixo o seu manto de neve. Os **corvos** (19) , que xa non recoñecen o seu vello campanario, pousan tristes na grande árbore do **cemiterio** (20) .»","t07-c1-12-1":"12. — Esa idea do cemiterio fíxolle lembrar ao zapateiro as persoas que o meu pai coñecera e que morreron o ano pasado. «Cantas **sepulturas** (21) , meu bo señor, se engadiron ás outras, baixo o **ciprés** (22) ! A morte segou o noso vello notario. Todos os aldeáns asistiron ao seu **enterro.**»","t07-c1-13-1":"13. — «Ese é o seu sucesor, que patina no regato. Acaba de vir facerme amañar a correa do seu **patín** (26) , que estaba rota.»","t07-c1-14-1":"14. — «E alí, na ribeira do regato, está o novo **garda rural** (27) . É un ex-gardacivil que aterra os pillabáns da aldea. Foxen axiña que ven as súas **polainas** (29) e o seu **quepis** (28) .»","t07-c1-15-1":"15. — «Ha! E aí vai o vello Xosé, que leva un **carriño de feixes de leña** (30) para o panadeiro. — É verdade — dixo meu pai — ; recoñezo a súa xunta de **mulas** (31) . Ben preciso falar con el; vou aproveitar a ocasión. Ata máis ver, tío Xacobe.»","t07-c1-16-1":"16. — Xusto cando estabamos a saír, os nenos da aldea deixaron a escola e botáronse correndo ao **escorregadoiro** (33) co risco de caeren e de romperen un membro na **caída** (34) . Un deles colleu o seu **trineo** (32) na casa do carreteiro, sentou nel un dos seus compañeiros e marchou correndo.","t07-c1-17-1":"17. — Outros botáronse a un **montón de neve** (37) preto da **ponte** (40) e comezaron a bombardear a **estatua de neve** (39) que ergueran o día antes e á que lle puxeran un sombreiro, unha pipa e unha mochila en bandoleira.","t07-c1-18-1":"18. — Pouco lles importa o vento xeado e o frío. A meirande parte nin sequera teñen **bufanda** (35) e, para quentaren de novo despois da batalla coas **bólas de neve** (38) , abóndalles unha presa de **castañas** (42) moi quentes mercadas á vella **vendedora** Xacobina, que trema de frío baixo o seu **mantelo** (43) delgado de máis.","t07-tit-5":"*Segunda escena.*","t07-tit-6":"A casa labrega na primavera.","t07-c2-01-1":"1. — Malia todos os praceres do inverno, saudamos con fonda ledicia a volta da **primavera.**","t07-c2-01-2":"Que cadro tan alegre semella un patio de granxa, no serán, no mes de maio!","t07-c2-02-1":"2. — No horizonte o **sol** (1) déitase amodo, asolagando o **campo** (3) cos seus **raios** purpúreos (2) . O dilixente **labrador** (6) apura para arar a súa **leira** (4) .","t07-c2-02-2":"Co seu **arado** (5) enganchado a un vigoroso **cabalo** (7) , traza o **rego** (8) no que o **sementador** (9) botará a mans cheas a **semente** que dará as espigas douradas.","t07-c2-03-1":"3. — Os **segadores** (11) provistos das súas fouces segaron a herba do prado, os xuntadores secaron o **feo** (10) dándolle voltas coas **forcadas** (12) e cos angazos, e agora volven.","t07-c2-03-2":"Uns camiñan diante do pesado carro tirado por bois; levan a súa ferramenta ao ombreiro. Outros, máis lacazáns, instaláronse comodamente sobre o feo recendente.","t07-c2-04-1":"4. — Ao pasaren fan un saúdo amigable ao **xardineiro** (16) ocupado na **horta das froitas** (13) en podar as **árbores froiteiras** e enxertar as **pereiras** (14) . As **ameixeiras** (15) comezan a florecer e, na **horta dos legumes** (17) ben estercada, os legumes, as coles e as ensaladas xa están medradas.","t07-c2-04-2":"No muriño, un belo **pavón** (18) desprega a súa cola para facer admirar as súas plumas fermosísimas.","t07-tit-7":"O patio da granxa.","t07-c2-05-1":"5. — As portas da **cabaleriza** (19) están abertas e vese o comedeiro e a **cama de palla** (23) da **egua** (21) que o **cabaleirizo** (20) acaba de desenganchar. O **poldro** (22) , tan cómico coas súas pernas longas, segue a súa nai dando chimpos.","t07-c2-06-1":"6. — Preto do **pozo** (29) as **vacas** (25) van beber na **artesa** de madeira (26) que lles serve de bebedoiro. O **xato** (24) aproveita a ocasión para mamar, e o **boi** (27) , ao cheirar a herba da meda, brúa ledo e ergue con orgullo a cabeza cos seus **cornos** (28) poderosos.","t07-c2-07-1":"7. — Todos traballan. A **criada** (32) ten na man a **corda** (31) do pozo. Tira auga cun **balde** (30) para dar de beber ao gando. Preto da **palleira** (33) , un home rastra as pallas, e diante da porta da **casa** (34) unha vella **fiandeira** (35) , coa súa roda de fiar e a súa **roca**, fía o **liño** ou o **cánabo** como no tempo de antano.","t07-tit-8":"O granxeiro.","t07-c2-08-1":"8. — O **granxeiro** (36) dirixe todos eses traballos e dá instrucións aos seus criados. Recomenda gardar baixo teito a **grade** (40) e o **sacho** (39) que esqueceron preto da **caseta** (38) do **can** (37) .","t07-c2-09-1":"9. — Os seus berros asustan unha **pomba** (41) , que voa a todo bater ao **pombal** (42) , e as **galiñas** (43) , que apuran a volver ao **galiñeiro** (44) .","t07-c2-10-1":"10. — Diante do **cortello das ovellas** (48) chega o vello **pastor** (45) que trae de volta o seu **rabaño** (49) . Coa súa **cachaba** (46) , que nunca lle falta, o mesmo ca a súa **blusa** (47) descolorida, leva ao curro os **carneiros** (50) , as **ovellas** (53) , os **años** (54) , as **cabras** (51) e os **cabritos** (52) . O seu fiel **can** (55) Argos vén o derradeiro e apura cos seus ladridos a dilixencia dos que se atrasan.","t07-c2-11-1":"11. — Todo ese ruído e ese movemento non turban a quietude da boa **vaca leiteira** (56) , que fai tintinar a súa **campaíña** (57) mentres a muxen diante da porta do **establo** (58) .","t07-c2-12-1":"12. Semella comprender que ten que dar o seu leite para que a **granxeira** (60) poida facer **manteiga** na **manteigueira** (61) ou os excelentes **queixos** (64) , que escorren da táboa pousada sobre a **cuba** (63) .","t07-c2-13-1":"13. — Toda a **leitaría** (59) mantense moi limpa polo **criado da granxa** (65) , que acaba de lavar as **leiteiras** (62) no gran balde que leva na man.","t07-tit-9":"O galiñeiro.","t07-c2-14-1":"14. — Cos seus grosos zocos, camiña algo pesadamente, e así fai fuxir o **pavo** (68) , as **patas** (66) , os **patos** (67) e os **gansos** (69) , que abren de par en par **o seu bico** (70) e berran inquedos.","t07-c2-14-2":"O **galo** (71) , máis loitador, ergue a súa **crista** (72) vermella, sacode as plumas da súa **cola** (73) e fai oír un «quiquiriquí» sonoro.","t07-c2-15-1":"15. — Unha **galiña nai** (74) anda a rapinar no **esterco** (81) cos seus **pitiños** (75) . O **leitón** (78) foxe cara á súa nai, a enorme **porca** (77) , que vemos preto do cortello dos porcos.","t07-c2-16-1":"16. — Nas súas gaiolas, os **coellos** (79) comen con ansia a **herba** (80) tenra que lles trae a filla do granxeiro. Xoaniña quere moito os seus coellos e, cada día, despois de ir buscar os **ovos** (76) frescos ao galiñeiro, vén visitar os seus amiguiños.","t08-apar-1":"CADRO N.º 8 *Primeira escena.* A colleita (*) . — Os aspectos do campo.","t08-c1-01-1":"1. — Co **verán** mudou unha vez máis o aspecto do campo. A semente confiada ao rego xermolou; unha plantiña verde saíu da terra e botou espiga. O gran foise formando, despois madureceu, e desde agora só cómpre recollelo.","t08-c1-02-1":"2. — As **flores do campo** están abertas. **Acianos** (1) , **papoulas** (2) e **dedaleiras** (3) mesturan co matiz uniforme dos trigais o contraste ledo das súas **corolas** frescas.","t08-c1-03-1":"3. — As árbores froiteiras cubríronse de follas; a froita madureceu. A pequena **cerdeira** (4) está chea de belas **cereixas** (5) que os nenos colleitan e comen con moito pracer.","t08-c1-04-1":"4. — Desde agora o gando pode pasar todo o día ao aire libre.","t08-c1-04-2":"Os **años** (6) medraron e fixéronse belas **ovellas** (7) e belos **carneiros** (8) de mesta la. Pacen tranquilos a **herba** do **pasteiro** (9) salferido de **margaridas.**","t08-c1-04-3":"Axiña se comezará a tosquiar **esas** bestas para ter a súa la, coa que se fabrica o pano da nosa roupa.","t08-tit-2":"O pastor.","t08-c1-05-1":"5. — O **pastor** (10) semella non lles prestar moita atención. Só se preocupa da tormenta que pasa no horizonte, e o **gardián das ovellas** (13) , que achega unha **cantimplora** (14) aos beizos, semella aínda máis despreocupado.","t08-c1-06-1":"6. — A calor é opresiva, pois o **can** (15) vén tamén el matar a sede; lambe a auga fresca do **regato** (16) e asusta unha pobre **ra** (17) que se acochara nas herbas da ribeira. Esta salta á auga clara onde florecen os **nenúfares** (18) .","t08-c1-07-1":"7. — Unha **lavandeira** (19) báñase preto da **fontela** (20) que abrolla entre dous penedos e agóchase baixo **os arbustos espiñentos** (21) e as **silveiras de estripo** (22) .","t08-tit-3":"A colleita.","t08-c1-08-1":"8. — Para os nenos do campo, a colleita do trigo é unha época moi divertida. Ledos, **dan reviravoltas** (24) sobre os **montóns de palla** (23) , axudan os **segadores** (26) e, mentres estes segan o **trigal** (27) coas súas **fouces** (25) ben afiadas coa **pedra de afiar** (30) , eles recollen o trigo e átano en **gavelas** (31) ou en **feixes** (32) .","t08-c1-09-1":"9. — Ás veces permítenlle aos maiores de entre eles cortaren cunha **fouciña** (12) as **canas douradas** (28) que levan as **espigas** (29) cheas de gran; e os pequenos, vixiando o **gando** (33) que pace no **pasteiro** (34) baixo a sombra da grande **tileira** (35) , apañan coa súa **rede** (36) as belas **bolboretas.**","t08-c1-09-2":"Algúns mesmo soben ao **carriño** (37) para arranxaren as gavelas que lles pasan cunha **forcada** (38) .","t08-c1-10-1":"10. — En toda a **chaira** (39) , onde botan a voar as **lavercas** (41) , reina a animación. Todos están ocupados coa colleita. Pero, mentres os pobres seguen a usar os vellos instrumentos, **fouces, fouciñas** e **mallos** (40) , os propietarios ricos mandan segar o seu trigo ou o seu **centeo** (43) cunha **segadora** (42) . Despois, sen precisaren levar as gavelas á palleira, fanse grandes **medas** (44) .","t08-c1-11-1":"11. — Entón tráese unha **malladora** (47) que unha **locomóbil** (45) move cunha **correa de transmisión** (46) , e así o gran sepárase da **palla** sen deixar a leira onde foi sementado.","t08-tit-4":"A tormenta.","t08-c1-12-1":"12. — Moitas veces hai **treboadas** (53) no tempo da colleita. Primeiro óense de lonxe os tronidos do **trono**; un **vendaval do oeste** (54) comeza a soprar e, arquexando, dobra as árbores máis grosas do **bosque** (49) . **Nubarróns** (56) negros asaltan o ceo; atravésanos o zigzag deslumeante do **lóstrego** (55) . A **chuvia** e ás veces a **sarabia** comezan a caer, esmagando as colleitas listas para seren segadas.","t08-c1-13-1":"13. — Moitas veces o lóstrego prende lume nun edificio. Así o ano pasado o tellado do **muíño de vento** (50) foi reducido a cinzas e dúas das súas **aspas** (51) quedaron esnaquizadas.","t08-c1-14-1":"14. — Despois dalgunhas horas, a calma volve nacer. Un **arco da vella** (52) brillante aparece no horizonte, e a natureza retoma a súa vida interrompida por uns intres. Os campesiños, que se refuxiaran nas **cabanas** (48) , volven ao traballo e esfórzanse con coraxe por amañaren os estragos que acaban de sufrir.","t08-tit-5":"*Segunda escena.*","t08-tit-6":"A caza. — A vendima. — A pesca.","t08-c2-01-1":"1. — Arredor da fin de **agosto** ou de mediados de **setembro**, segundo as rexións, ábrese a caza. Apenas os primeiros raios do sol fixeron saír os **lagartos** (2) do seu burato, xa o **cazador** (5) bota a camiñar cos seus **cans** (4) .","t08-c2-02-1":"2. — Puxo o seu sólido **traxe de caza** (9) de pano groso, calzou unhas **polainas** de coiro, coas que conseguirá camiñar na herba húmida onde se agochan os **sapos** (1) ; colleu a súa **escopeta** (6) e o seu **zurrón** (10) , e alá marcha.","t08-c2-03-1":"3. — O fervor da persecución lévao ao medio dun viñedo onde a vendima está moi animada. Os fillos do viticultor, que de ordinario vixían as cabras no camiño, hoxe déixanas pacer á toa e, despois de ataren a un poste un vello **castrón** (3) que non deixaría de aproveitar a súa liberdade para fuxir, tamén eles se dan a súa parte no pracer. Un colle un acio de uvas dun **cesto da vendima** (12) e diviértese facendo escorrer o **zume** (14) nun **copo** (13) para fabricar mosto (viño sen fermentar). Outro peitéase cunha **coroa de follas** (15) que acaba de tecer. Preto deles, uns **pardais** (16) sen vergoña veñen mesmo diante do lagar rapinar as uvas.","t08-c2-04-1":"4. — Mentres os nenos se divirten, os homes traballan. Os **vendimadores** (18) levan as uvas á adega en **cestos de costas** (17) ; un **tanoeiro** (19) amaña as **pipas** (20) , comproba se as **aduelas** (22) e os **fondos** (21) están ben, e manda substituír os **arcos** (23) rotos. Traballou tamén as **cubas** (25) nas que se botan as **uvas** (26) para as facer fermentar.","t08-c2-05-1":"5. — Cando a fermentación remata, tírase o viño e ponse o bagazo no **lagar** (28) e, apertando pouco a pouco co **fuso** (29) , escóase o zume, que corre nunha **cubeta** (32) , e obtense aínda **viño** (31) .","t08-tit-8":"Cervexa e sidra.","t08-c2-06-1":"6. — Na parede da **adega** (27) trepa unha póla de **lúpulo** (30) . Alí non é máis ca unha planta de adorno, pero nalgúns países, onde a vide é moi rara, o lúpulo cultívase para fabricar a **cervexa.**","t08-c2-07-1":"7. — A pequena **maceira** (33) está cargada de mazás que darán, cando estean maduras, unha excelente **sidra.** Na súa **gaiola** (34) , o **canario** (35) e o **xílgaro** (36) miran con ollos de envexa os pardais que brincan en liberdade.","t08-c2-08-1":"8. — Ata onde chega a vista, na costa dos outeiros, están aliñadas as **estacas da vide** (40) que sosteñen as fermosísimas **cepas** (39) , cargadas de **acios** pesados.","t08-c2-08-2":"Durante todo o ano o **viticultor** (42) traballou para coidar o seu **viñedo** (38) , e agora é recompensado pola súa fatiga cunha bela colleita. As **vendimadoras** (41) enchen as cubas postas no carriño tirado por **mulas** (43) , e todos están ledos.","t08-tit-9":"A pesca.","t08-c2-09-1":"9. — O mesmo acontece cos **pescadores de cana** (44) que, desde a mañá, viñeron instalarse á beira da auga coas súas **canas de pescar** (45) .","t08-c2-09-2":"O **peixe** (47) morde o **anzol** axiña que eles mergullan o seu **fío** (46) na auga, e apenas tiveron tempo de renovar a **engada** cando unha nova vítima se debate na punta do fío.","t08-c2-09-3":"Aínda así, o **pescador de rede** (48) que, desde a súa **barca** (49) , bota a **rede** no medio do **río** (50) colle máis peixes.","t08-c2-10-1":"10. — O outono é a estación dos bos paseos: a pé, **a cabalo** (52) , **en bicicleta** (53) , **en automóbil** (54) . Os **camiños** (51) están limpos e aprovéitanse os últimos días bos, pois xa as **andoriñas** (56) se xuntan nos tellados para botaren a voar a todo bater cara a países máis quentes. A follaxe da vella **nogueira** (57) amarelece, as **noces** caen, e as **árbores** altas dispostas en grupo coma un **ramallo** (58) sobre o **alto** (59) axiña quedarán sen follas.","t08-c2-11-1":"11. — O **sol** (60) érguese máis tarde, os días minguan, unha frescura ben picante comeza a sentirse á **mañá,** e xa bandos de **arceas** (61) deixan os nosos climas pouco hospitalarios.","t09-apar-1":"CADRO N.º 9","t09-tit-1":"*Primeira escena.*","t09-tit-2":"A montaña. — A vila balnearia.","t09-c1-01-1":"1. — Levo oito días en Pratz. Non podo expresar toda a admiración que sentín cando estiven diante da marabillosa **serra** (1) dos Pireneos, cuxa **crista** (2) se recorta no ceo azul coma un festón xigante.","t09-c1-02-1":"2. — Non imaxinaba que os **cumes** dos Pireneos (3) acadasen unha **altura** tan grande, e quedei abraiado diante dos fermosísimos **glaciares** (5) e dos **picos** nevados (4) , polos que rolan **avalanchas** tan terroríficas.","t09-tit-3":"Paisaxe de montaña.","t09-c1-03-1":"3. — Xa ao día seguinte da miña chegada fun ao vello **volcán** (6) apagado que está preto de Pratz. Nas bordas áridas e espidas do **cráter** vense aínda ben os vestixios do paso da **lava**, que correu, hai varios séculos, pola **ladeira da montaña** (7) . Conseguín atopar, nunha das **costas**, algúns anacos desa lava.","t09-c1-04-1":"4. — Pratz está situada na fronteira, e a **fortaleza** (8) que defende o **desfiladeiro** (27) que separa Francia de España lembra por completo eses vellos castelos da ribeira do Rin que semellan axexar unha **presa** desde o alto do seu penedo.","t09-c1-05-1":"5. — Unha enorme **aguia** (9) , que ten o seu niño non lonxe do **forte** (8) , atrae moitas veces a miña atención. Esa **ave de rapina**, cuxo **bico** é forte, leva a miúdo aos seus fillos un año ou un cabrito que sostén coas súas **unllas.** É tanta a grandeza das súas **ás** que pode planear moito tempo coa súa pesada carga.","t09-tit-4":"O excursionista.","t09-c1-06-1":"6. — Alí o paseo máis agradable é a excursión á cascada (10) de «Cau». A **fervenza** cae en remuíños e despois desaparece como un belo **regato** nun **bosque de abetos** (11) situado ao oeste da vila. Subimos por ese bosque ata o **observatorio meteorolóxico** (12) e, desde o alto do **miradoiro**, albiscamos todo o **panorama** da rexión. A **paisaxe** é marabillosa, e a **natureza** semella prodigar á terra todos os tesouros de que dispón.","t09-c1-07-1":"7. — Para baixar, collemos o **funicular** (13) e paramos nunha pequena **estación** preto das **ruínas** (14) dun vello **castelo feudal** habitado noutrora polos señores de Pratz.","t09-c1-08-1":"8. — Pobre castelo! Que pensará ao ver abaixo a coqueta **vila balnearia** (15) que hoxe é unha **estación termal** de moda?","t09-c1-08-2":"O **clima** é tan agradable, as **augas minerais** tan eficaces, que a **cura** que se segue no **sanatorio** (17) é un verdadeiro pracer.","t09-tit-5":"Unha agradable vila termal.","t09-c1-09-1":"9. — Ademais, fíxose todo para facer agradable a estadía. Construíuse un gran **viaduto** (16) para permitir o ferrocarril; o **parque** (18) do **establecemento termal**, no que se dan **concertos**, está disposto dun xeito encantador. Construíronse varias graciosas «**villas**» (19) arredor do casino (21) , e unha **estrada** (22) moi ben mantida facilita moito as comunicacións.","t09-c1-10-1":"10. — Un simple **noiro** (23) separa o **camiño** (20) do **val** (25) propiamente dito, no fondo do cal xace un gracioso **lago** pequeno (26) que alimenta un **regato** (24) límpido.","t09-c1-11-1":"11. — Do outro lado do val explótase unha **mina de ferro** (28) . Fun varias veces ver os **mineiros** baixando ao **pozo**, e mesmo entrei na **galería** na que pasan o día, extraendo o **mineral** que contén o **metal.**","t09-c1-12-1":"12. — Construíuse unha importante **fundición** preto da mina para aproveitar axiña as riquezas que dela se extraen. O **forno alto** (29) , quentado co **carbón de pedra** que abonda aquí, permite obter ferro **fundido** axiña e barato.","t09-c1-13-1":"13. — Non lonxe da mina escávase unha **canteira** (30) . Nin **granito,** nin **pórfido,** nin sequera **gres** corta o vello **canteiro** co seu **pico,** senón simple **pedra de cantaría** para a construción das casas.","t09-c1-14-1":"14. — Un dos máis belos adornos desa terra son os **abetos** (31) . En todas as partes, no fondo dunha **cavorca** (32) , na ribeira dun **torrente** (33) , dunha **sima** (34) ou dun precipicio, as súas agullas delgadas botan matices verdes.","t09-tit-6":"Andar a pé.","t09-c1-15-1":"15. — Aproveito as miñas vacacións para pasear **moito**. Os **camiños** (35) que serpean pola montaña permiten percorrer, sen reparar na distancia, varios **quilómetros** e a miúdo varias **decenas de quilómetros**.","t09-c1-15-2":"**Marcos** (36) e **postes indicadores** (37) sinalan os camiños, nos que moitas veces se atopa un mozo **montañés** (38) coa súa **alforxa** (40) ao lado, levando unha **marmota** (39) , ou algún **cigano** (41) cuxa **chaqueta de pel** (42) contrasta estrañamente co vello **capote** (43) esfarrapado. Leva cunha **cadea un oso** (44) amestrado.","t09-tit-7":"Ascensión ás montañas.","t09-c1-16-1":"16. — Case cada día vou cun **guía** (48) practicar a **ascensión**, e estou moi orgulloso cando, coa **mochila** (47) ás costas e o «**alpenstock**» na man, coma un verdadeiro **turista** (46) , asalto os **penedos** (45) .","t09-c1-17-1":"17. — Desde o alto dunha montaña, os habitantes da chaira semellan non máis grosos ca formigas; un **rabaño de ovellas** (50) que pace nun **pasteiro** (49) semella un xoguete para nenos. Un **piñeiro** (51) ou mesmo unha **casiña de madeira** (52) apenas parece unha mancha sobre a verdura.","t09-c1-18-1":"18. — Durante esas excursións atopamos a miúdo no **carreiro** (53) un **cazador de rebezos** (54) que leva ao ombreiro a besta que acaba de matar.","t09-c1-19-1":"19. — Puxen no meu herbario unha póla moi notable de **fento** (55) e unha bela pequena póla rosada de **uz** (57) que colleitei na entrada dunha pequena **gruta** (56) no meu último paseo.","t09-tit-8":"*Segunda escena.*","t09-tit-9":"O bosque. — A caza.","t09-c2-01-1":"1. — Onte pasei un día delicioso no bosque. A dilixencia que reina entre os animais e os **insectos** (5) que o habitan interesoume moito.","t09-c2-01-2":"A **araña** (1) que tece a súa **tea** (2) entre dúas pólas para apañar a **mosca** (3) que pasa, o **caracol** (4) que leva a custo a súa cuncha, o vacaloura que anda á procura da súa presa, a formiga dilixente moi atarefada preto do **formigueiro** (6) , todos eses pequenos iban, viñan e traballaban cunha dilixencia extraordinaria.","t09-c2-02-1":"2. — Unha **serpe** (7) que a primeira vista tomei por unha **víbora**, pero que non era outra cousa ca unha simple **cóbrega**, estaba acochada baixo o tronco dunha árbore e de cando en vez sacaba a súa cabeciña delgada, que sempre semellaba disposta a morder. Diante de min unha grosa **lesma** (8) reptaba pesadamente despois de devorar unha das saborosas **amorodiñas** (11) que medran alí en abundancia.","t09-c2-03-1":"3. — O chan estaba tapizado de **flores do bosque**: **primaveras** (9) , **pervincas** (10) , e moitas outras plantas que eu non coñecía florecían entre as **moutas de herba** (12) .","t09-c2-04-1":"4. — Nesa rexión a **trufa** é case tan común coma o **cogomelo** (14) , e un **porquiño** (13) que pertencía a un gardabosques buscaba con gula se conseguiría atopar algunhas delas.","t09-tit-10":"Caza furtiva.","t09-c2-05-1":"5. — Asistín ao **final** dunha escena que me divertiu moito. Coa axuda do olfacto do seu **can basset** (15) , o **gardabosques** (16) acaba de sorprender un **cazador furtivo** (22) no intre en que este se preparaba para levar a **caza** (17) que matara. Preferindo abandonar a súa presa a deixarse prender, o cazador furtivo fuxira, e a **lebre** (18) , a **cerva** (19) , o **corzo** (20) e o **xabaril** (21) quedaron na herba, alegrando o gardabosques.","t09-c2-06-1":"6. — A variedade das árbores que ten o bosque é abraiante. As **faias** (23) e os **bidueiros** (26) , os **piñeiros**, que dan a **resina** (27) , os **carballos** (29) e moitos outros mesturan a súa ramallada.","t09-c2-06-2":"A **hedra** (24) , que se agarra ao tronco das árbores altas, colora a **fraga** (25) cun verdor brillante que se une agradablemente ao matiz máis claro e verde pálido do **musgo** (31) , no que o **peto verde** (30) busca insectos.","t09-tit-11":"Paisaxe do bosque.","t09-c2-07-1":"7. — Os vellos carballos encantáronme. As súas grosas **raíces** (32) retortas, medio saídas do chan, danlles un espléndido aspecto de forza e vigor, e pregúntome como o **propietario** (35) pode resignarse a facelos abater e entregalos á **serra** (34) do **leñador** (33) . Os pobres **troncos** (36) , espidos da súa **cortiza** (37) ou fendidos pola **machada** (38) do **xornaleiro** (39) , danme pena.","t09-c2-08-1":"8. — Preto de alí, un vello **carboeiro** (41) preparou coa súa **pa** un **montón** (42) de carbón, e unha vella levaba un **feixe** (40) de **leña morta** feito coas pólas das árbores abatidas.","t09-tit-12":"A caza.","t09-c2-09-1":"9. — Quixen ir descansar uns intres na **casa do gardabosques** (46) , pero, cando cheguei preto da **lagoa** (43) , na que nada un belo **cisne** (45) , reparei en que unha **inundación** recente (44) mudara o camiño nun verdadeiro **lameiro**. Tiven que dar a volta e, ao pasar preto do **cedro** (49) , dos **chopos** (48) e do **ulmeiro** (47) que están á beira do bosque, vin saír dun **souto** (54) un fermosísimo **cervo** (50) , perseguido por unha teimosa **matilla** (51) que tamén azuzaba o **corno** (53) dos **cazadores a cabalo** (52) . A pobre besta estaba de todo esgotada. Veu caer morrendo a uns pasos de min.","t09-c2-10-1":"10. — O fillo do gardabosques, a quen atraera o ruído da **montaría**, saíu da casa e volvemos os dous ao bosque. Vira unha **pega** (56) nunha póla dun vello carballo. Coidaba que o seu niño debía de estar agochado na **follaxe** (58) e quixo apañar o niño.","t09-c2-10-2":"Áxil coma un **esquío** (61) , subiu de **póla** (55) en póla, pero non atopou nada e só conseguiu facer botar a voar unha vella **corvella** (60) pousada nun **ramallo** (57) .","t10-apar-1":"CADRO N.º 10 O mar. — O porto.","t10-01-1":"1. — No verán, mentres uns van buscar a calma e a frescura na montaña, outros prefiren ir á beira do mar. Iso foi o que fixemos o ano pasado, pois queremos moito **o Océano** (1) .","t10-02-1":"2. — Pola miña parte, sinto un gran pracer contemplando esa inmensa extensión de auga que se estende ata o **horizonte** (2) , e vendo marchar para unha longa **travesía** os enormes **vapores** (3) nos que embarcan os viaxeiros que van a América.","t10-03-1":"3. — Por iso meu pai, que coñece os meus gustos, escolle sempre, para pasar as vacacións, unha praia moi tranquila, situada preto dun dos nosos grandes **portos de guerra.**","t10-03-2":"Durante a nosa última estadía, a **escuadra** viñera fondear detrás do enorme **dique** (4) que pecha e protexe o **porto militar** (5) , e conseguín admirar á miña vontade os distintos **navíos de guerra**: o pequeno **submarino** (10) que mergulla e desaparece baixo as augas, e tamén o enorme **acoirazado** (9) que, ata agora, só temía os ataques do **torpedeiro** (8) .","t10-tit-2":"Os navíos pequenos.","t10-04-1":"4. — Este xa sabía atopar moi **habilmente** o punto feble da grosa coiraza metálica para meter alí o perigoso **torpedo**, cuxa explosión causa a perda do navío; pero, aínda así, era menos temible ca o submarino, pois os contratorpedeiros perségueno doadamente.","t10-05-1":"5. — Puiden ver tamén os rápidos **cruceiros** (6) acoirazados, case tan invulnerables coma o verdadeiro acoirazado, varios **transportes** (12) , tres ou catro **canoneiras** (7) e, finalmente, unha **fragata** (11) . **O espectáculo desa frota, cando manobra para levantar áncoras, é o máis interesante que hai**.","t10-06-1":"6. — Que diferenza de construción entre esas grandes moles de aceiro e os elegantes **trimastros** ou os graciosos **veleiros** (13) aínda hoxe empregados na mariña mercante, que eu vía entrar no porto, a todo pano, cando paseaba polo **peirao** (14) . É certo que estes perdían moitas das súas vantaxes **cando** o **vento** era contrario. Tiñan que arriar todas as velas para volver entrar na dársena, e un **remolcador** (16) era preciso para os ir buscar e traelos, coma simples **gabarras** (17) , ata o cais.","t10-tit-3":"O porto de comercio.","t10-07-1":"7. — O que ten de interesante o porto do que falo é que non comprende só un porto de guerra, feito a man con obras xigantescas, senón tamén un marabilloso **porto de comercio** situado na **desembocadura** dun gran río.","t10-08-1":"8. — A lingua de terra que separa as dúas dársenas está fortificada e defendida por unha serie de **baterías** e de **baluartes** que avanzan sobre o mar. Cómpre un permiso especial para pasear polas **murallas** (15) . Conseguírao sen esforzo por medio do meu tío, que é enxeñeiro dos **estaleiros** (18) , e fun visitar os navíos que se constrúen baixo amplos alpendres.","t10-09-1":"9. — Mesmo asistín á botadura dun acoirazado, e lembro o intre de emoción que sentiu toda a multitude cando a mole enorme, abandonada a si mesma, comezou a esvarar sobre a súa grade e veu flotar na auga do río.","t10-10-1":"10. — Para ir aos estaleiros atravésase o **campo de manobras** (19) , onde os soldados da guarnición veñen cada día facer o exercicio, e pásase por unha **pasarela** (20) de ferro que comunica a explanada do desfile co **arsenal** (21) .","t10-tit-4":"O arsenal e os diques.","t10-11-1":"11. — Co meu tío visitei ese gran establecemento cheo de **canóns** (22) , de **balas** (23) e de **obuses**. Vin tamén a **fundición** (24) na que se fabrican as **caldeiras** (25) dos vapores.","t10-12-1":"12. — Moi preto de alí están os **diques** (26) — diques de reparación — e os moi curiosos **diques flotantes** (27) nos que puiden ver de preto, nun navío en reparación, a **hélice** (28) , a **quilla** (29) e o **temón** (30) dun barco.","t10-13-1":"13. — O porto de comercio é tan digno de estudo coma o porto de guerra, e pasei moitas horas a papar moscas polos cais onde están amarrados os **barcos de rodas** (31) que remontan o río, e mirando funcionar as **guindastres de mastrear** (32) , que erguen coma plumas cargas enormes.","t10-tit-5":"O práctico.","t10-14-1":"14. — Admirei os **transatlánticos** (34) que saían da rada, coas súas **bandeiras** (35) ao vento, guiados por un hábil **práctico** (36) que sabía marabillosamente seguir a **canle** marcada por **boias** (40) e **balizas**, evitando as **gabarras** (41) que se dirixen a custo coa súa única vela cadrada. Distinguín na **proa** (37) — a amura — os **camarotes** (39) de segunda clase, e na **popa** (38) — o coroamento — os salóns para os pasaxeiros de primeira clase.","t10-15-1":"15. — Ás veces asistía tamén á carga dun **cargueiro** (42) no que se amoreaban as mercadorías do **almacén** (43) e da **estación marítima** (44) , traídas polos moitos trens da **liña dos cais** (45) .","t10-tit-6":"O pracer de remar.","t10-16-1":"16. — Moitas veces andei en bote na **dársena de flotación** (53) , na que veñen refuxiarse as **embarcacións** (46) , e era unha ledicia para min manexar o **remo** (47) . Subín á **cuberta** (48) dunha **barca de vela** (49) , gabeei, coas **cordas** (52) , polo **mastro** (51) ata as **vergas** (50) , e despois seguín o meu paseo **en iola** (54) entre as pesadas **barcas de pesca** (55) , onde secan as **redes** (56) .","t10-17-1":"17. — No **cais** (58) desfilaban diante de min as máis diversas **mercadorías** (59) , metidas en **caixas** (60) ou en **fardos** (61) . Formaban a **carga** (63) das **gabarras**, e uns **guindastres** potentes (62) colléronas e depositáronas en **camións** (64) mentres os **transportistas** facían a súa declaración e pagaban os dereitos na **aduana** (65) .","t10-18-1":"18. — Finalmente, cando cheguei á **ponte xiratoria** (66) ou á **esclusa** (69) , pasando diante da **draga** (68) que limpa a **canle** (67) , desembarquei no peirao preto do **semáforo** (70) .","t10-19-1":"19. — É do outro lado dese peirao onde veñen atracar as **chalupas** (71) que traen a terra os oficiais da escuadra. É un espectáculo admirable ver os mariñeiros erguer a compás os seus remos, mentres a barca, levada pola **onda** (72) , atraca sen esforzo na escaleira do desembarcadoiro. Neste lugar é onde mellor se pode observar a **marea** e o movemento do **fluxo** e do **refluxo** sobre a **praia** (73) .","t10-tit-7":"O casino.","t10-20-1":"20. — Para volver á casa collín o **tranvía eléctrico** (74) , cuxa **parada** (75) está preto do **poste** posto diante do círculo dos oficiais.","t10-20-2":"Desde o **balcón** (76) do círculo, adornado con **áncoras** (77) , canóns e balas, vin moitas veces unha espléndida xuntanza de oficiais de mariña: **tenentes de navío** (78) , coa súa espada, **capitáns de artillaría** (79) e de **infantaría** (80) con **sabre**. Detrás deles había un **mariñeiro** (81) que lles traía un **catalexo** cando querían distinguir o que sucedía ao lonxe.","t10-21-1":"21. — Vin tamén novos **alféreces** (82) recibindo as instrucións do seu **comandante** (83) ou do **almirante** (84) , mentres un **contramestre** (85) agardaba para as levar ao navío.","t10-22-1":"22. — Desde ese balcón, a vista é espléndida: domínase toda a praia coas súas **tendas** (86) e **casetas** (87) , e vense, á hora do baño, os **bañistas** (88) que brincan ledos diante do **casino** (89) .","t10-23-1":"23. — Na punta da praia, a costa forma unha pequena **península** (91) **rochosa**, onde vén romper a **vagallada** (92) e sobre a que está construído un **faro** (93) , que indica de noite o camiño aos navegantes. Esa península só comunica coa terra por un **istmo** moi estreito (90) .","t10-tit-8":"Vista xeral da costa.","t10-24-1":"24. — O **cantil** (94) esténdese, fendido polo mar, que debuxa nel caprichosamente unha serie de **enseadas** (95) e de **promontorios** (cabos), que o fan moi pintoresco.","t10-24-2":"Sobre o **chan alto** (96) , que domina o **estreito** (98) , hai un **forte** (97) moi importante e algunhas «villas».","t10-25-1":"25. — Ese estreito separa do continente unha **illa** (99) moi perigosa, cinguida de **escollos** (100) e de **rompentes**, onde barcas e mesmo grandes navíos encallan ás veces. A pesar da prontitude dos socorros e da chegada rápida dos **botes de salvamento**, eses **naufraxios** son terroríficos e, durante as **tempestades** do equinoccio, varios navíos pereceron con xente e mercadorías.","t10-25-2":"A pesar desa veciñanza, **o porto** é moi frecuentado polos mariñeiros.","t11-apar-1":"TERCEIRA SERIE CADRO N.º 11 A cidade e os seus monumentos. — O incendio.","t11-tit-1":"O arrabalde.","t11-c1-01-1":"1. — Vivo nunha cidade grande situada a cen quilómetros do Océano e que, aínda así, é un **porto** (1) de primeira orde. O río que a bordea ten catrocentos metros de largo e forma unha rada moi fermosa.","t11-c1-02-1":"2. — Toda a parte da cidade que está nos **cais** (2) ten un aspecto totalmente mariñeiro e industrial, e forma un **arrabalde** (3) habitado só por mariñeiros e obreiros. Estes traballan nas **fábricas** (4) e na **fábrica de gas** (5) , cuxa alta **cheminea** (6) e cuxo **gasómetro** se ven de moi lonxe.","t11-c1-03-1":"3. — Na Idade Media a cidade estaba fortificada, e aínda se atopan algúns restos das súas murallas, en particular a **porta** (8) do vello **castelo fortificado** (7) , flanqueado polas súas dúas **torres** (9) , que hoxe serven de **cárcere.**","t11-c1-04-1":"4. — En todo ese **barrio,** que ten un aspecto moi vello, un só edificio é relativamente moderno: é a **aduana** (10) . Está situada entre o cais e a **rúa pequena** (11) que leva á vella **casa do concello** (12) . Recoñécese doadamente ese último monumento polo **campanario** (13) xigantesco que domina a cidade antiga.","t11-c1-05-1":"5. — Do outro lado da rúa **ergue** un edificio construído no mesmo estilo ca a aduana: é a **Bolsa** (14) . Unha das súas fachadas dá a unha pequena praza na que está a **prefectura** (15) . Efectivamente, a nosa cidade, sen ser unha capital, é aínda así unha importante cabeceira de departamento.","t11-tit-2":"A parte máis alta da cidade.","t11-c1-06-1":"6. — A guarnición, bastante numerosa, está aloxada en amplos **cuarteis** (16) moi salubres; esténdense ata a reixa do **parque municipal** (17) . O **bulevar** (19) que leva a ese parque pasa detrás da **caixa de aforros** (18) e vai dar á praza da **catedral** (20) .","t11-c1-07-1":"7. — Todos eses monumentos espállanse en anfiteatro nun outeiro pequeno onde está tamén o noso amplo **instituto** (21) .","t11-c1-07-2":"Se un baixa por unha vía algo en costa, que se xunta á Rúa Grande, chégase ao **Palacio de Xustiza** (22) , diante do cal se estende un agradable **xardín público** (26) . Esa **praza axardinada** non é moi grande, pero pon no medio da cidade un oasis de verdura e frescura. Por iso é moi frecuentada polos habitantes da cidade, que gustan de vir sentar baixo o toldo do **café** (25) para escoitar os músicos soldados que os xoves e os domingos tocan no **quiosco** (27) posto entre os céspedes e os macizos de flores.","t11-c1-08-1":"8. — Nun deses céspedes érguese unha **estatua** (28) de bronce, monumento erguido á memoria dun dos nosos conveciños que fixo grandes servizos á súa cidade natal.","t11-tit-3":"Os medios de transporte.","t11-c1-09-1":"9. — Ata agora a nosa cidade non está aínda alumada coa luz eléctrica; só ten **lámpadas de gas** (29) . Pero **a prensa local** fai campaña para que ese sistema de alumado sexa mellorado, **como** xa se perfeccionou **o sistema de tracción dos** tranvías. **Os** vellos coches, **tirados** por **cabalos,** foron practicamente substituídos por **tranvías eléctricos** (31) que transportan axiña os viaxeiros dun extremo da **cidade ao outro,** por un prezo moi **barato.**","t11-c1-10-1":"10. — Preto do Palacio de Xustiza está o **Banco** (32) no que se descontan os valores comerciais. Os **ordenanzas do banco** (33) van cobrar a domicilio as débedas.","t11-tit-4":"Arte e instrución.","t11-c1-11-1":"11. — O belo edificio que se ergue preto de alí é o **museo.** Contén á vez a **biblioteca** (34) da cidade, as belas **coleccións de ciencias naturais** (35) (Museo de Historia Natural) e unha graciosa **galería de pintura** (36) que constitúe unha espléndida **exposición** permanente.","t11-c1-11-2":"Ábrese ao público dúas veces por semana, pero os forasteiros poden visitalo calquera día dando unha propina ao **garda** (37) . Os **pintores** (38) veñen alí traballar. Vense **diante** do seu cabalete, coa **paleta** na man, copiando os cadros famosos.","t11-c1-12-1":"12. — No alto, detrás do museo, albíscase a **cúpula** (40) do **hospital** (39) e os edificios da **escola normal** (41) na que se formaban os mestres das nosas escolas municipais. Na praza do Teatro hai unha **oficina de correos** (43) instalada nunha **casa particular** (42) .","t11-tit-5":"O incendio.","t11-tit-6":"Berro de incendio.","t11-c2-01-1":"1. — Un rumor arrepiante espállase pola cidade: acaba de estalar un incendio no teatro! No intre en que chego á **praza** (96) , a multitude está xa amoreada no **beirarrúa** (46) e na **calzada** (47) . Os **empregados de correos** (44) e os **carteiros** (45) saen da oficina. Un **condutor de tranvía** (48) tivo que parar o seu coche para deixar pasar un **coche de ambulancias** municipais (50) , que chega cun **cirurxián** (52) e un **enfermeiro** (51) para atender un **ferido** (53) traído nunha **padiola** (54) preto do **quiosco de xornais** (55) .","t11-c2-02-1":"2. — Unha compañía de infantaría, que volvía do exercicio, parou para asegurar o servizo de orde cos **gardas municipais a cabalo** (61) . Os **cabaleiros,** cuxos cabalos se encabritan, fano mellor ca os **soldados** (57) ou os **gardas** (63) para faceren recuar os **curiosos** (56) . Ademais os gardas están moi ocupados. Un deles indícalles aos **axentes de policía** (64) onde cómpre levar outra **vítima** (65) , un valente bombeiro caído dunha escaleira.","t11-c2-03-1":"3. — **O oficial** (66) precisa o lugar onde se debe colocar a **bomba de vapor** (67) que chega. Mentres agarda por esa potente máquina, mandou pór en batería unha **bomba de man** (68) , cuxo longo **tubo** (69) lanza auga a torrentes sobre o lume. Seis bombeiros manóbrana, mentres o seu compañeiro, que ten a **lanza** (70) , dirixe o **chorro** (71) ao centro do incendio.","t11-c2-04-1":"4. — Do outro lado do teatro apoiouse a grande **escaleira** (72) . Permítelles aos bombeiros achegárense ás lapas que xorden entre remuíños de **fume** negro (75) .","t11-tit-7":"Fazañas valentes.","t11-c2-05-1":"5. — **O incendio** (74) naceu no vestíbulo do **teatro** (73) , mentres se ensaiaba **a ópera** cuxa primeira **representación** había ser mañá. Por sorte só había poucos **espectadores** (76) na sala. Os coitados refuxiáronse no **balcón** (77) , onde uns valentes **bombeiros** (86) veñen socorrelos con escaleira e cordas.","t11-c2-06-1":"6. — Baixo o **peristilo** (78) , onde o **cartel** (79) anuncia a representación, vense fuxir os **músicos** (81) da **orquestra** (80) , levando os seus instrumentos: **violín** (81) , **frauta** (82) , **violonchelo** (83) , **trombón** (84) , **tambor** (85) , etc. Tenta salvarse unha parte do **mobiliario** (87) .","t11-c2-07-1":"7. — **Os actores** (89) e **as actrices** (88) , **cantantes** e **cantatrices,** tiveron que fuxir co seu **traxe** (90) de teatro. O tenor explícalle a un **xornalista** (92) como sucedeu. **O reporteiro** acudiu axiña desde o primeiro intre coas autoridades: o **prefecto** (91) , o **alcalde** (93) , o **comisario de policía** (94) e un **maxistrado** (95) , que abrirán unha investigación para xulgar as responsabilidades.","t12-apar-1":"CADRO N.º 12 A estación. — Os ferrocarrís. — Os barcos. Nota. — *Os horarios empregados en cada estación son distintos; por iso tomamos como exemplo as horas do* **cadro francés**.","t12-01-1":"1. — Acabo de viaxar por Alemaña. Antes de saír merquei unha **guía de horarios** (15) para saber a hora de saída dos trens. Despois de comprobar que o tren máis cómodo era o que saía de París ás nove da noite e chegaba a Estrasburgo á unha e trece minutos, preparei a miña viaxe e, ao día seguinte, fíxenme levar á estación.","t12-02-1":"2. — Cando entrei no gran vestíbulo de saídas, detrás dun vello **crego** (2) de aldea que levaba na man o seu **saco de viaxe** (3) , moitos **viaxeiros** (1) chegaran xa.","t12-02-2":"Como quería mandar un **despacho (telegrama)** (5) , fixen que un **revisor** (6) me indicase **a oficina do telégrafo** (4) .","t12-03-1":"3. — Antes de pasar á **sala de espera** (7) fun proverme dun **billete** (9) de ida e volta.","t12-04-1":"4. — Non agardei moito na **ventaíña** (8) , pois había pouca xente. Un **soldado** (10) , que saía de permiso, tivo a amabilidade de cederme a súa quenda, de xeito que tiven tempo dabondo para pedir algúns informes ao **xefe de estación** (13) , que estaba a conversar co **comisario** (12) de vixilancia e co **garda** (11) de servizo.","t12-tit-1":"Facturación da equipaxe.","t12-05-1":"5. — Despois de mercar un xornal na **biblioteca** (14) , fixen pesar a miña **equipaxe** (17) , que un **mozo** (16) acababa de traer nun **carro de paquetes** (19) ; **o empregado** (22) encargado da **báscula** (21) fíxome saber que o meu baúl pesaba trinta e cinco quilogramos; iso daba un **exceso de peso** de cinco quilogramos, polo que debía pagar un suplemento na **ventaíña** da equipaxe (23) .","t12-06-1":"6. — Como ía moi cedo, tiña tempo libre para examinar o movemento dos viaxeiros na estación. Uns deixaban ou recollían a súa equipaxe lixeira na **consigna** (25) ; outros consultaban os **horarios** (26) . Os viaxeiros que chegaban apuraban cara á **saída** (32) coa súa **maleta** (24) na man. Algúns agardaban na **entrega de equipaxe** (27) e presentaban o seu **billete** (29) para recuperaren os seus baúles, as súas **caixas** (28) ou os seus **cestos** (30) .","t12-07-1":"7. — **Os empregados de consumos** (33) examinaban con coidado os paquetes para comprobaren se había algo que declarar.","t12-08-1":"8. — Algúns viaxeiros foron á **cantina** (34) , onde un **camareiro** (35) se afanaba por servilos. Teñen que apurar, pois o **tren** (36) , que é expreso, non ficará moito na estación.","t12-09-1":"9. — Despois fun ao anden de saída e busquei un **vagón** (37) directo para non me ver obrigado a mudar de vagón durante a viaxe. Subín a un coche de corredor que ten un **departamento** (38) para fumadores e un departamento reservado a «señoras soas».","t12-tit-2":"Saída de noite.","t12-10-1":"10. — Despois de subir polo **estribo** (40) , pechar a **porta** (39) , enrolar a **cortina** (41) e colocar a miña equipaxe pequena na **rede** (43) , sentei no **banco** (42) . Ao ver o **lampareiro** (44) acender as lámpadas, pensei que tería que pasar unha noite no vagón e chamei o empregado encargado do alugueiro das **almofadas** (45) para lle pedir unha.","t12-11-1":"11. — O revisor do tren veu comprobar os billetes. Pregunteille por que non saíramos aínda, pois era a hora xusta. Respondeume que o **xefe do tren** (46) estaba ocupado en meter bicicletas no **furgón** (47) . Ademais, aínda non se cambiaran todos os quentapés (48) .","t12-12-1":"12. — Pero axiña iamos saír, pois o **fogueiro** (50) , no seu **ténder** (49) , collía carbón para atizar o lume da **locomotora** (54) , e **o maquinista** (51) só agardaba polo sinal do **subxefe de estación** (52) , que estaba no **anden** (53) .","t12-13-1":"13. — A **caldeira** (56) da locomotora roñaba xordamente; a **cheminea** (55) vomitaba torrentes de fume mesturado con **vapor** (60) . Un **asubío** estridente (59) soou con forza e os **émbolos** (58) comezaron a moverse, empurrando as **rodas** (57) da pesada máquina.","t12-tit-3":"Saída!","t12-14-1":"14. — A velocidade do tren, que corría sobre os **carrís** (64) , foi acelerándose; os **andéns** (65) desapareceron; pasamos diante dos **retretes** (66) e tamén diante dun conxunto de vagóns estacionados na outra **vía** (63) : **coches cama** (67) , **coche restaurante** (68) , **coche correo** (69) .","t12-15-1":"15. — Despois pasou diante dos nosos ollos a **estación de mercadorías** (71) . Baixo os alpendres, uns empregados cargaban as **mercadorías** (72) expedidas por tren lento. Uns **cadrilleiros** (76) preto do **depósito de auga** (73) manobraban **vagóns de gando** (75) e **vagóns plataforma** (79) para formaren un **tren de mercadorías** (80) .","t12-16-1":"16. — Pasamos o último **cambio de vía** (78) , preto do cal estaba o guardaagullas; deixamos atrás o **disco de sinais** (86) e a estación desapareceu ao lonxe.","t12-17-1":"17. — Axiña cruzamos unha **ponte de ferro** (74) que pasa por riba do **río** (81) . Despois de cruzar esa ponte fomos ao longo da ribeira, na que uns **remolcadores** (82) potentes tiraban de pesadas **gabarras** (83) . Vimos ademais un **barco de viaxeiros** (84) cando atracaba nun **pontón** (85) .","t12-18-1":"18. — Despois de pasar a toda présa diante de varias estacións, cruzamos algúns **túneles** (87) e deixamos atrás **casiñas** sen conta (88) de **gardabarreiras.** Arrolado polo abalo do tren, quedei profundamente durmido.","t12-tit-4":"Estación de Deutsch-Avricourt.","t12-19-1":"19. — Espertoume de súpeto a voz dun empregado que berraba: «Deutsch-Avricourt! (*) . Baixen todos!» Fíxose a inspección da aduana e todas as formalidades aburridas da fronteira. Tiven que pór o meu reloxo de peto en concordancia co **reloxo grande** (89) da estación, que ía cincuenta e cinco minutos adiantado; apenas esperto, distinguín a custo a **agulla grande** (90) da **pequena** (91) ; a propia **esfera** (92) estaba de todo confusa por mor da néboa da mañá.","t12-20-1":"20. — Mentres os aduaneiros facían a súa inspección, eu, a bocexar, descifraba os **carteis** (93) que adornan as paredes da estación. Almorcei para pasar o tempo, consultei o mapa da **rede alemá** (94) para ver canta distancia me separaba aínda de Estrasburgo, e volvín entrar no meu vagón, reconfortado pola esperanza de acadar axiña a meta da miña viaxe.","t13-apar-1":"CADRO N.º 13 O hotel. — O restaurante. — O café.","t13-01-1":"1. — Chegado onte pola noite a Royan, aloxeime no «*Hotel do Océano*», que me recomendara un amigo.","t13-01-2":"Déronme un belo **cuarto** (2) no segundo **andar** (1) , onde durmín moi ben (*) .","t13-02-1":"2. — Esta mañá, ao saír do meu cuarto, no que a **criada** (3) me trouxera o almorzo, entrei no **fumadoiro** (5) , que se usa tamén como **sala de lectura** (4) , para ler os **xornais** (6) fumando un **cigarro** (8) . Despois de ler, baixei polo **ascensor** (9) e fun pasear pola vila.","t13-03-1":"3. — Como esquecera preguntarlle ao **empregado** (12) do hotel a que hora se serven as comidas na **mesa común** (11) , volvín cedo e aproveitei para ir bañarme no **cuarto de baño** (10) do hotel. Despois fun outra vez á **caixa** (15) para telefonar a un dos meus amigos. Pero o **teléfono** (13) estaba ocupado; ao ver o meu apuro, a **caixeira** (14) , que estaba a rexistrar unha **factura** (17) no **libro de viaxeiros** (16) , pediulle ao **porteiro** (18) que mandase o **botones** (19) facer o meu recado **en bicicleta** (20) .","t13-04-1":"4. — Deille as grazas e saín para darlle unha propina ao **mozo** (24) (o traballador de forza) que trouxera da estación no seu **carro de man** (25) a miña **caixa de sombreiros** (26) , **a miña maleta** (27) e **o meu saco de viaxe** (28) . O **carteiro** (21) , que acababa de chegar, deume unha **carta** (22) .","t13-05-1":"5. — Quedei aínda un pouco na soleira da porta, preto do **caixa do correo** (23) , mirando o movemento da rúa. O **condutor** (30) do **ómnibus** (29) cargaba no seu coche o **baúl** (31) dun **viaxeiro** (32) ao que acompañaba o **hoteleiro** (33) . Un novo **telegrafista** (35) traía sen présa un **telegrama** (34) para un cliente do hotel; un **turista** (36) coa súa **máquina de fotografía** (38) en bandoleira consultaba a súa **guía** (37) .","t13-tit-1":"Hora do xantar.","t13-06-1":"6. — Diante da reixa, un **recadeiro** (39) despreocupado dormitaba entre o seu **gancho de carga** (40) e a súa **caixa de betún** (41) , mentres unha nova **lavandeira** (42) que levaba un **cesto** (43) de roupa ría do xesto solemne do **maître** (44) que estaba de pé xunto á porta.","t13-07-1":"7. — Ao ver o **cociñeiro** (45) , que saía da súa **cociña** (47) situada no **soto** (48) para mandar un **pinche** (46) facer un recado, lembrei que a hora do xantar estaba preto e entrei no restaurante, atravesando o patio no que un **chofer** (50) gardaba o seu **automóbil** (49) , mentres un **mecánico** (52) amañaba, segundo as indicacións do **ciclista** (53) , un **triciclo de petróleo** (51) que acababa de ter un accidente.","t13-08-1":"8. — Pregunteille a un novo **botones** (54) que levaba uns **vasos de cervexa** (55) se a mesa común estaba baixo a galería e, como me respondeu que si, sentei nunha das mesas e fixen que me servisen unha comida excelente.","t13-tit-2":"Un xantar excelente.","t13-09-1":"9. — O camareiro tróuxome o menú (*) do xantar e a carta dos viños. Escollín e pedín como **entremés camaróns** con **manteiga,** e, como **entrada, callos á moda de Caen.** Non comín **peixe,** pero pedín unha porción de **perna** de año e, como **prato de legumes, espinacas** con nata. Despois, como ningún dos **pratos intermedios** me gustou, fixen traer sobremesas variadas, **queixo,** **froitas** e **biscoitos.** Engadín ademais un excelente **viño** de Saint-Émilion e, moi contento coa miña comida, deixei a mesa despois de darlle ao **camareiro** (57) unha bela **propina** (59) .","t13-10-1":"10. — Ao verme disposto a marchar, o **xerente** (60) propúxome ir ao balcón para admirar o espléndido panorama do **Océano** (62) . Ao lonxe albiscábanse **barquiñas** de pesca (63) , **veleiros** (64) e un enorme **paquebote** (65) cuxa silueta negra se recortaba sobre as **nubes** brancas (67) do **horizonte** (66) . Unha brisa lixeira facía ondear o **estandarte** (70) chantado por riba do **letreiro** (69) do **vestíbulo** (68) .","t13-tit-3":"Divertimentos.","t13-11-1":"11. — O espectáculo era tan interesante que decidín subir mañá á terraza do café levando comigo uns **binóculos** (71) ou un **catalexo** (72) .","t13-12-1":"12. — Ao deixar o balcón, fun ao café do hotel para tomar unha **bebida** (73) xogando unha **partida de billar** (75) . Atravesei sen parar a sala do café, na que moitos consumidores xogaban ao **xadrez** (78) , ás **damas** (79) , ao **dominó** (80) , ao **chaquete** (81) ou ás **cartas** (82) , e subín directamente á **sala de billar** (74) .","t13-13-1":"13. — Cando rematou a partida, baixei ao andar baixo e pedinlle ao camareiro un **sobre** (84) , **papel** (83) , un **selo de correos** (85) , unha **pluma** (87) e **tinta** (86) para escribir unha carta.","t13-13-2":"Despois chamei un **cocheiro** (92) cuxo **coche** (88) parara diante do café. Pregunteille polo prezo por horas ou por carreira e, cando nos puxemos de acordo no prezo, abriume a **porta do coche** (89) e instaloume. Subiu de novo ao **pescante** (91) , botou a andar os cabalos axiña co **látego** (93) e marchamos para un paseo encantador.","t14-apar-1":"CADRO N.º 14","t14-tit-1":"A rúa. — Os comerciantes.","t14-01-1":"1. — O meu amigo Xoán, que vive no campo, veu pasar tres días coa miña familia. **Ata** entón non tivera ocasión de ver unha cidade grande; por iso empregamos todos os nosos días a pasear, e eu explícolle o que non coñece.","t14-02-1":"2. — Primeiro fomos visitar o **observatorio** (1) , que lle interesou moito. Ao volver pola **rúa** (3) na que están os **baños turcos** (2) , atopamos un **enterro** (4) . Diante do **cortexo fúnebre** camiñaba o **clero,** que precedía o **coche fúnebre,** no que estaba posto o **cadaleito.** Moitos amigos acompañaban a familia **de loito.**","t14-02-2":"Despois de pasar o acompañamento, atravesamos a rúa diante da gran **cervexaría** (5) na que moitos **consumidores** bebían **cervexa** na terraza, resgardados pola **marquesiña** envidrada (6) .","t14-03-1":"3. — Xoán quedou moi abraiado polo **escudo** posto entre o almacén do **licoreiro** (7) e o do **vendedor de música** (10) . Preguntoume o seu significado; respondinlle que sinala o **consulado** (8) inglés, e fíxenlle reparar no **cónsul** (9) que estaba no balcón.","t14-tit-2":"Exploración das tendas.","t14-04-1":"4. — Como é natural, paramos diante do escaparate dos **instrumentos de música,** **harmonios,** **órganos** e **pianos**; miramos as cubertas ilustradas das **particións** e das **pezas de música** para piano, e admiramos a **lira** de madeira dourada que se usa como letreiro.","t14-05-1":"5. — As nubes de po feitas polos **varredores** (11) e polo **carro de varrer** (12) obrigáronnos a pasar axiña diante dos belos **mobles** do **vendedor de mobles** (13) e diante do escaparate de **fogóns** e **lámpadas** do **folleiro** (14) .","t14-06-1":"6. — Ademais, nese lugar vímonos obrigados a deixar o beirarrúa, pois estaba ateigado de paquetes que se collían dun **carro de transporte** (16) para os poñer nun **almacén** (15) que acababan de alugar.","t14-06-2":"Iso impediunos ver os belos coches do **carroceiro** (17) , pero non nos impediu parar para mirar o **embalador** (19) que facía unha caixa para o seu veciño, o **vendedor de bicicletas e automóbiles** (18) . Despois, como xa era algo tarde, volvemos á casa.","t14-tit-3":"Paseo pola cidade.","t14-07-1":"7. — Ao día seguinte, miña nai propúxolle a Xoán que lle tirasen un retrato, e despois encargoume que o acompañase á casa do **fotógrafo** (20) . Despois do xantar fomos ao **taller** do artista, onde nos vimos obrigados a agardar bastante. Para nos entreter, miramos os **retratos** (22) pendurados na parede.","t14-07-2":"Cando chegou a nosa quenda, o traballo non durou moito e, axiña que o meu amigo acabou de pousar diante da **cámara** (21) , baixamos.","t14-08-1":"8. — No primeiro andar vimos, pola porta do **peiteeiro** (23) , que estaba aberta, o seu oficial que cortaba o pelo a un cliente.","t14-08-2":"Ao chegar á rúa pasamos diante do **estanco** (24) . Xoán quedou tan divertido co **farol** vermello (25) e coa **pipa grosa** que se usa como **letreiro** (26) , que chocou con dous vellos señores que conversaban **tomando rapé** (27) .","t14-tit-4":"A pastelaría.","t14-09-1":"9. — Os **billetes de banco** e as **moedas** de todos os países expostos no **escaparate** do **cambista** (29) atraeron a nosa atención uns intres, pero, como era a hora de merendar, entramos na casa do **pasteleiro** (31) sen parar máis tempo.","t14-10-1":"10. — Ao ver todas as **lambetadas** que había no almacén, **pasteis, pan de mel, biscoitos** e toda clase de **caramelos,** non nos foi doado escoller. Finalmente Xoán escolleu os **pasteis de nata,** e eu tomei só unha pequena **torta de cereixas,** pois os doces **estrágame os dentes,** e non teño ningunha gana de ir moi a miúdo á casa do **dentista** (30) .","t14-tit-5":"A escritura a máquina.","t14-11-1":"11. — Para lle amosar ao meu amigo unha **máquina de escribir** da que oíra falar, pero que non coñecía, entramos no **despacho** (32) do meu **curmán** (34) . Atopámolo ditando as súas cartas ao seu **secretario** (35) , que é **estenógrafo**. Apenas rematada unha carta, un **mecanógrafo** (33) copiábaa coa súa máquina. Como non queriamos interromper as ocupacións do meu parente, quedamos na súa casa só uns intres.","t14-12-1":"12. — Baixo o despacho do meu curmán vive un gran **reloxeiro-xoieiro** (37) que é ademais ourive. O seu espléndido almacén contén moitos **reloxos, reloxos de péndulo, reloxos de peto,** **cadeíñas** e **xoias** preciosas, por exemplo **colares de perlas,** **pulseiras** de ouro, **pendentes** e **aneis** adornados con **pedras** e **diamantes**. Un dos escaparates está reservado especialmente á **ourivaría** e contén unha importante colección de **cubertos** de prata.","t14-13-1":"13. — Ao virar na esquina da rúa reparei en que mudaran a **placa** (36) posta preto do **número** da casa. Ía dicir en voz alta a miña observación cando se oíron os sons ledos da **música** militar. Botamos a correr ao encontro do rexemento, sen pensar que este había pasar diante dos almacéns do **sombreireiro** (39) e do **luveiro** (40) , e que estariamos igual de ben situados para ver o seu desfile quedando diante do escaparate do **óptico** (38) , ben provisto de **lentes de pinza, lentes de aro** e **binóculos**.","t14-tit-6":"Desfile.","t14-14-1":"14. — Diante do **rexemento** (41) camiñaba o **tambor maior** (42) , seguido polos **tambores** (43) , os **corneteiros** (44) e toda a **banda de música**. O **xeneral** (45) , que estaba na praza co seu axudante, parara preto do **chorro de auga** (49) da **fonte** (48) para asistir ao **desfile.**","t14-14-2":"**Os oficiais do estado maior** (46) , o **coronel** e o **tenente coronel** saudárono coa espada. **Os comandantes** estaban diante dos seus **batallóns** (47) e cada **capitán** mandaba a súa **compañía,** mentres os **tenentes,** **alféreces** e **suboficiais** ocupaban o seu sitio de costume ao lado dos seus homes.","t14-15-1":"15. — Moitos transeúntes agrupáranse no **cruzamento** (50) ; os comerciantes, o **paraugueiro** (51) , o **estañador** (53) e o **armeiro** (54) saíron para ver os **soldados.** Todos os vehículos, **coches de aluguer** (52) , **carros de mudanzas** (57) e mesmo a **cuba de rega** (56) , puxéronse ao carón do beirarrúa.","t14-tit-7":"Escenas na rúa.","t14-15-2":"Un **viaxante de comercio** (55) que levaba na man as súas **caixas de mostras** atravesou axiña a rúa, e as persoas sentadas na **imperial** (59) do **ómnibus** (58) volvéronse para gozar do espectáculo. Un pobre **cantor ambulante** (60) co seu **organiño** (61) tivo que interromper a súa **canción,** pois o ruído dos tambores cubría a súa voz.","t14-16-1":"16. — Cando o rexemento chegou diante do **comercio de tecidos** (64) , as **costureiras** (63) e os **xastres** (62) deixaron as súas **máquinas de coser** e o seu traballo para mirar pola fiestra. **O comerciante** (65) , que acababa de pór **traxes** novos (66) no seu **escaparate,** tivo que facer meter dentro os **panos** (67) e as **teas** postos no beirarrúa, preto do **sumidoiro** (68) , por medo de que a multitude os derrubase; mesmo un vello **vendedor ambulante** (69) , ao que unha porteira lle regateaba unhas medias, viuse obrigado a entrar nun corredor para rematar a súa venda.","t14-16-2":"Acompañamos o rexemento ata o cuartel e, moi contentos coa nosa xornada, volvemos á hora da cea.","t14-tit-8":"Comercios e oficios diversos.","t14-17-1":"17. — Ao día seguinte, meu pai propúxonos visitar a imprenta do xornal de alí. Aceptamos con entusiasmo.","t14-17-2":"O **impresor** é tamén **libreiro** (70) **(= vendedor de libros),** **editor,** **papeleiro** e **encadernador**. Instalou no primeiro andar a **redacción** (71) do xornal, e tamén o **taller de gravado,** no que traballan os **litógrafos** (72) e os **gravadores en cobre** (73) , e finalmente o **taller de composición,** no que están os **obreiros impresores** (74) . A **imprenta** propiamente dita (75) , as **prensas de imprimir** e as distintas máquinas están no andar baixo.","t14-tit-9":"Xoán fai moitísimas preguntas.","t14-18-1":"18. — Ao saír da imprenta, Xoán, moi abraiado, parou diante dunha pequena caixa envidrada posta nunha columna, contra a **mercería** (77) , e preguntou para que servía. Meu pai explicoulle que é un **avisador de incendios** (76) . Ademais, todo na cidade era, para o meu amigo, motivo de abraio, desde a simple **fonte de pedra** (78) e o lixeiro **triciclo de reparto** (80) guiado por un **botones** (79) de librea, ata o **coche de correos** (81) .","t14-19-1":"19. — Mentres meu pai nos deixaba uns intres para falar co **recadador de impostos** (83) , que parara para conversar cun **avogado** (82) e cun **notario** (84) , nós entretivémonos seguindo cos ollos o movemento da rúa. As persoas máis diversas pasaban diante de nós: un **oficial de pasteleiro** (85) , que levaba nun cesto un **pastelón** espléndido, viña detrás dun **vendedor de roupa** (86) ; un **acendedor de farois** (87) conversaba cun **gasista** (88) ; unha **relixiosa** (89) que levaba da man unha orfa volvía ao seu convento.","t14-tit-10":"No noso regreso á casa.","t14-20-1":"20. — No intre en que meu pai nos alcanzou, Xoán botou a rir con forza ao ver a cara sucia e a roupa estraña de dous **limpachemineas** (91) totalmente cheos de feluxe.","t14-21-1":"21. — Eu quería mercarlle unha planta á miña nai á **florista** (92) , pero meu pai fíxome reparar en que sería moi pesada de levar e que sería mellor mercar **laranxas**. Achegámonos á **vendedora** (94) e, cando a **institutriz** (93) , que estaba a escoller para a súa pupila, rematou a súa compra, fixemos que nos servisen.","t14-22-1":"22. — Ao volver á casa atopamos varios coñecidos: unha vella amiga da miña familia, que apoiaba o brazo na súa **dama de compaña** (95) , o **enxeñeiro** (96) de pontes e camiños, e unha das miñas curmás coa súa **neneira** (98) .","t14-22-2":"Despois atopamos a **modista** (97) da miña nai e dous **monxes** (99) forasteiros na cidade, que se achegaron a nós para lle preguntar a meu pai polo camiño da estación.","t15-apar-1":"CADRO N.º 15","t15-tit-1":"O mercado. — Os comestibles.","t15-01-1":"1. — A maior parte dos comerciantes que nos fornecen as mercadorías precisas para o noso sustento xúntanse baixo a **praza cuberta** (1) do **mercado** ou nas rúas veciñas.","t15-02-1":"2. — O **chacineiro** (2) , que vende **xamón** (3) , **morcilla** (4) , **chourizo** (5) , **androlla** (6) e **touciño** (7) , está preto da **vendedora de manteiga e queixo** (8) , cuxo posto está provisto de **queixos holandeses** (9) de codia vermella, de **queixos camembert** (10) , de **rodas de gruyère** (11) e de **pelotas de manteiga** fresca (12) .","t15-03-1":"3. — Diante dela, unha **vendedora de legumes** (13) ofrécelles ás súas freguesas belos **tomates** (14) , **coliflores** (15) , **leituga** (16) , **repolos** (17) , **cabaciñas** (19) , **melóns** (18) e mesmo **cogomelos** (20) . Pero un **mozo da cervexaría**, que parou o seu **carro de reparto** (21) cargado de **barrís de cervexa** (22) xusto diante do posto dela, impide que as súas freguesas se acheguen. Unha horticultora tráelle un cesto grande de **alcachofas** (23) .","t15-tit-2":"Venda e compra.","t15-04-1":"4. — No mercado hai moita animación, pois chegou a hora da **poxa** (24) . As **donas da casa** (26) , que veñen alí facer as súas compras, paran ao pasar diante da tenda da **tripeira** (25) para mercaren **callos** ou unha **cabeza de xato.**","t15-05-1":"5. — Un **cociñeiro** (27) graxento regatea un **atún** moi belo á **peixeira** (28) , que sobe os seus prezos ao seu antollo. Recibiu unha gran cantidade de **anguías, linguados, troitas** e **carpas.** O seu **bacallau** e os seus **mexillóns** están moi frescos.","t15-tit-3":"Mercadorías baratas e caras.","t15-06-1":"6. — A **vendedora de aves** (29) , instalada preto dela, é moi honrada. Cando vende un **pavo,** unha **oca,** un **pato** ou un simple **polo,** só pide o prezo xusto.","t15-07-1":"7. — Na esquina da praza, no primeiro andar, hai instalado desde hai pouco tempo un **vendedor de tea** (30) na casa do cal as compradoras están sempre seguras de atopar unha moi bela variedade de **manteis,** **gardanapos, mandís** e **panos de cociña.** No mesmo andar, un **coiteleiro** (31) instalou o seu taller. Afía os **coitelos** das vendedoras da praza e fabrica para os horteláns **fouciños** do **aceiro** máis duro.","t15-tit-4":"A tenda de ultramarinos.","t15-08-1":"8. — Baixo o taller del abriuse hai pouco tempo un gran almacén de alimentos. Xa non é a simple e pouco importante **tenda de especias** (32) de antano, que só vendía as mercadorías correntes, **té** (33) , **chocolate** (34) , **azucre en pan** (37) e **xabón** (38) . Alí véndese calquera mercadoría, **galletas crocantes**, **conservas** (35) , **licores** (36) , **ron,** **coñac, kirsch, anís** e **curaçao.** Alí atópase caza: **lebre** (39) , **tordos** (40) , **perdices** (41) , **codornices** (42) , **pato bravo** (43) ou **faisán** (44) , tan doadamente coma froitas exóticas tales coma **plátanos** (46) e **ananases.**","t15-09-1":"9. — Un **mozo** de ultramarinos (45) moi amable está disposto a dar o que un queira: **marmelada** (47) de grosellas ou de marmelos, **graxa** (48) , **pepiniños** (49) ou **sardiñas** (50) salgadas.","t15-09-2":"Iso é moi cómodo para as **freguesas** (51) , que atopan, ao lado das mercadorías máis correntes, as primicias máis raras e as froitas máis saborosas: **peras** (52) zumarentas, **ameixas** (53) , **uvas** (54) , **pexegos** (55) , **améndoas** (56) e **noces** (57) .","t15-tit-5":"A clientela.","t15-10-1":"10. — O **arroz** (58) e as **lentellas** (59) están ao lado da caixa dos **arenques afumados** (60) ; a **pataca** (61) e as **fabas** (63) están xunto ás **mazás** (62) , aos **figos** (64) , ás **ameixas pasas** (65) e ás **abelás** (66) . Nese almacén atópanse **ovos** (67) frescos e **olivas** (68) ; por iso os **cestos** (70) e as **redes da compra** (73) se enchen axiña.","t15-11-1":"11. — O **café** (72) desa excelente casa acadou, entre as **criadas** (69) e as **cociñeiras,** unha xusta sona, pois o vello **tendeiro** (71) en persoa tórrao co maior coidado.","t15-tit-6":"Os espectáculos.","t15-12-1":"12. — Non todos van ao mercado para se abasteceren. No movemento pintoresco da rúa pequena que leva á praza cuberta vense as persoas máis diversas. Ao lado dun amable **mozo de carnicería** (75) , que empurra diante de si unha **carretilla** (74) , pasan dous soldados de permiso, moi orgullosos de amosaren o seu uniforme brillante: o **húsar** (76) co seu **dolmán** azul e o seu **chacó de pluma,** e o **cabo de zuavos,** coa manga inchada e a cabeza cuberta cun **fez.**","t15-13-1":"13. — O **panadeiro** (80) , que está de pé na soleira da **panadaría** (78) , acaba de amasar a masa do seu **pan** (79) e de sacar do forno os **croissants** (81) , os **bolos** (82) e as **fogazas** (83) que están no escaparate.","t15-14-1":"14. — Por riba da panadaría vive unha hábil **costureira de roupa branca** (84) que emprega varias **bordadoras** (85) . Ao lado dela vive unha **lavandeira e pasadora** (86) , que almidoa a **roupa branca** (88) despois de a lavar e secar, e que a pasa co **ferro** (87) .","t15-tit-7":"Carne, peixe e legumes.","t15-15-1":"15. — Na **carnicería** (89) , situada no andar baixo, véndese toda clase de **carnes, carne de carneiro** (90) , **carne de vaca** (94) ou **carne de xato** (92) en forma de **pernas de carneiro, bistés, asados** e **costeletas.** O **mozo do carniceiro** (93) corta todas esas carnes e pon aparte os **ósos con tutano** (96) . Á porta da carnicería está unha **ostreira** (97) que vende **ostras** (98) . Ábreas se un o desexa.","t15-16-1":"16. — Todos eses comerciantes pagan unha patente ou unha taxa de posto; por iso o **policía** (100) persegue sen piedade as pobres **vendedoras ambulantes de legumes** (99) , que lles fan a competencia levando nos seus carriños **cenorias, rabanetes, nabos, porros** ou **mollos de espárragos, chícharos frescos, espinacas, acedeiras, agrón** e **perexil.**","t15-tit-8":"Coidado co policía!","t15-17-1":"17. — O rapaz que vende **allos** (101) e **cebolas** sabe moi ben que tampouco el pode vender a súa mercadoría preto do mercado. Foxe, correndo co risco de derrubar o cesto de **cangrexos,** **cangrexos de río** e **camaróns** do **vendedor** (102) de **lagostas** e **lumbrigantes.**","t15-18-1":"18. — Todos se axitan e fan moito ruído; pero iso non impide oír claramente a voz do **vidreiro** (103) ambulante, nin o berro do **carboeiro** (104) que acaba de deixar uns intres o seu carriño para entregar un **saco de carbón** (105) .","t16-apar-1":"CADRO N.º 16 O gran almacén. — O bazar. — Os xoguetes.","t16-01-1":"1. — O ano novo achégase. Os grandes almacéns prepararon os seus escaparates de **xoguetes** (1) e de agasallos de ano novo.","t16-01-2":"Pedinlle ao meu avó que me levase ao bazar para ver esa bela exposición, e el consentiu.","t16-02-1":"2. — Primeiro paramos diante duns belos panoplios que teñen un **fusil,** un **quepis,** un **sabre,** un **cinguidoiro de espada** e un par de **dragonas,** ou un **casco,** unha **coiraza** (3) e unha **pistola** (4) . Todo iso interesoume moito máis ca os **proxectores** (2) .","t16-tit-1":"Belos espectáculos.","t16-03-1":"3. — Na mesma sección había un **centinela** (5) na súa **garita**; semellaba montar garda diante dun zoolóxico enteiro de cartón. Cantos animais había alí: un **papagaio** (6) no seu pousadoiro, un **rinoceronte** (7) co corno no nariz, un **reno** (8) , un **avestruz** (9) , un **mono** (10) rillando unha noz, un **raposo** (11) que levaba unha galiña, un **crocodilo** (12) coas enormes mandíbulas abertas, un **camelo** (13) , un elegante **galgo** (14) , unha **pantera** (15) , e despois dúas bestas que eu non coñecía e que son, segundo din, unha **donicela** (16) e unha **hiena** (17) . Tamén había alí un **leopardo** (18) e un **lobo** (21) ; moi preto había **ratiños** (19) monísimos e **ratos** pequeniños (20) de caucho. Por último, un **hipopótamo** (22) e un **dromedario** (23) xibudo remataban a colección. Quedaría alí moitas máis horas se non houbese preto un espléndido campamento cheo de **soldados de chumbo** (29) que me chamou a atención.","t16-tit-2":"Soldados e guerra.","t16-04-1":"4. — O meu avó, que é **inválido** (24) e que tivo que deixar o exército por unha **ferida** que lle valeu a **medalla militar,** gusta moito de me contar as **campañas** nas que participou. Estaba feliz explicando os distintos movementos do pequeno exército en miniatura. Un grupo de soldados de verdade que visitaban o bazar — un **soldado de enxeñaría** (25) , un **cazador alpino** (26) coa cabeza cuberta cunha **boina,** un **sarxento maior** (27) de infantaría e un **sarxento de artillaría** (28) cun **galón** de ouro na manga — parou preto de nós para escoitar as explicacións.","t16-05-1":"5. — O meu avó, moi orgulloso de ter un auditorio tan brillante, improvisou un plan de batalla completo.","t16-05-2":"A cidade fortificada, coas súas **murallas** e os seus **fosos,** estaba **asediada** polo **exército inimigo**, que, despois dun longo **bombardeo**, estaba listo para o **asalto**. Pero os **asediados**, forzados pola fame, tentaron unha **saída** contra o **campamento** dos **asediantes**. Despois de rexeitaren o **ataque** cun **combate** teimoso arredor do **campamento**, os asediantes **vencedores** lanzaron os seus **escuadróns** para perseguiren os atacantes **vencidos**. Estes **retiráronse** cubrindo o **campo de batalla** de **mortos** e de **feridos**. Uns **padioleiros** levaron estes últimos á **ambulancia** para que o **cirurxián** os atendese.","t16-05-3":"A pesar da resistencia heroica dalgúns **batallóns** que formaran un **cadro**, a **derrota** foi completa, o resto do exército **fuxiu** deixando moitos **prisioneiros**. O inimigo foi rematar a súa **vitoria** ocupando a cidade. Se cadra ese será o fin da campaña e, despois dun **armisticio**, será posible asinar un **tratado de paz**.","t16-tit-3":"Agasallos de ano novo.","t16-06-1":"6. — Os soldados novos, que rían escoitando o relato pintoresco do veterano, pedíronlle algunhas explicacións máis. Pola miña parte, dei a volta á tenda para mirar unha bela **bésta** (32) e un **arco** (33) coa súa **frecha** (31) . Alí atopei outra colección de bestas: dous **paxaros cantores** (34) — un **reiseñor** automático e unha **papuxa** que cantaba a plena gorxa — e unha serie de animais estraños: un **morcego** (35) , unha **boa** (36) , unha **tartaruga** (37) , unha **foca** (38) , unha **balea** (39) e un **tiburón** (40) de pano.","t16-07-1":"7. — Non parei moito para os contemplar, pois albisquei o que soñaba: un belísimo **teatro de monicreques** (41) con espléndidos **decorados** e un encantador **pano** vermello. No **escenario**, dous actores semellaban representar un **papel** nunha **obra** moi interesante, pois os pequenos **espectadores** de cartón instalados nos palcos ou sentados nas **butacas** e no **patio** detrás do **director de orquestra** aplaudían con forza.","t16-07-2":"Por desgraza, ese teatro custaba moi caro.","t16-08-1":"8. — Ademais, escoller os xoguetes era difícil, pois nos escaparates amoreábase toda clase de xoguetes: **Arlequín** (42) , **Polichinelo** (43) , **Pierrot** (44) , **curuxas** (45) que batían as ás, **merlos** (46) que asubiaban, **cans de augas** que ladraban, un **fonógrafo** (47) e **xogos de paciencia.** Un deses xoguetes divertiume moito: representaba un **combate naval** (48) no que un **navío** era atacado por **piratas** preto dunha terra plantada de **coqueiros**.","t16-09-1":"9. — Puiden contemplar moi doadamente todas esas marabillas, pois había pouca xente no almacén, apenas algúns paseantes, un **dragón** (49) e un **cobrador** (50) que presentaba unha **letra** na **caixa** principal (51) .","t16-10-1":"10. — Pregunteille ao meu avó para que servían os libros postos en estantes detrás da **caixeira**; respondeume que son **libros de contabilidade**.","t16-tit-4":"Papar moscas arredor da tenda.","t16-11-1":"11. — Ao deixar a sección dos xoguetes, fomos á talabartaría botar unha ollada ás **selas** (53) , aos **estribos** (54) , ás **bridas** (55) , aos **bocados** (56) e ás **fustas.** Mentres o **xefe de sección** (57) lle daba algúns informes ao meu avó, eu fun mirar o escaparate das **porcelanas** e dos **cristais** (58) , onde hai belas **ensaladeiras** e delicadas **teteiras** (59) .","t16-12-1":"12. — Para ir ao primeiro andar pasamos detrás do escaparate dos **corsés** (60) , ao lado da tenda de medias, onde estaban expostos uns **calzóns** moi belos (63) . Preto de alí, unha **dependenta** (61) facía escoller a unha **compradora** (62) uns belos **tecidos** de seda (64) .","t16-12-2":"Subindo pola escaleira, reparei en que o almacén está adornado con **farois** xaponeses (65) , **parasoles** (66) e enormes **palmeiras** (70) .","t16-13-1":"13 . — No primeiro andar non había moito que ver; só mobles (*) , **caixas fortes** (67) , **cómodas** (68) e **carriños de neno** (69) . Pero a vista de conxunto do almacén era moi **divertida.**","t16-14-1":"14. — Aos nosos pés vin os instrumentos de música: **arpas** (71) , **guitarras** (72) , **bandolinas** (73) , **cornetíns de pistóns** (74) , **clarinetes** (75) , violíns co seu **arco** (76) e mesmo un **bombo** (77) . Un pouco máis lonxe, na sección do papel, un **estudante** (78) regateaba a un **dependente** (79) unha carpeta de cadernos. Preto deles distinguín un belo **abecedario** (80) .","t16-14-2":"No medio do almacén erguérase unha alta **árbore de Nadal** (81) toda provista de candeas, de miudezas e de toda clase de xoguetes: **cabalos de madeira** (82) , **bonecas** (83) , etc.","t16-14-3":"A **perfumaría** (84) , cos seus **dentífricos** e os seus **perfumes** variados, espallaba un moi bo recendo que chegaba ata nós.","t16-tit-5":"Mercamos algo.","t16-15-1":"15. — Como o meu avó comezaba a xulgar longo de máis o tempo, baixamos pola escaleira grande. Parou un intre diante dun **cadro de astronomía** (85) que representaba, díxome, **cometas** (a) , **eclipses de lúa e de sol** (b) , unha rosa dos ventos cos **catro puntos cardinais** (c) **(Norte, Sur, Leste e Oeste)**, un mapa dos dous **hemisferios** (d) , os **planetas** (e) e o **sistema solar** (f) . Eu non entendín nada de todo iso, e interesoume moito máis a librea con galóns dun **mozo de reparto** (86) que pasaba, e mais os belos **abanicos** (87) que estaban preto de min, ao lado dos **moedeiros** (88) e das **carteiras** (89) .","t16-16-1":"16. — Admirei tamén no escaparate **plumas** (90) e **fibelas de cinto** (91) , e as belas **flores artificiais** (94) dispostas con graza en cestos. As **violetas**, os **lirios**, os **xacintos** (95) , os **xeranios** (96) , os **lirios brancos** (97) e as **capuchinas** (98) estaban moi ben copiados.","t16-tit-6":"Un agasallo do meu avó.","t16-17-1":"17. — Pedinlle ao meu avó que me mercase un dos **cepillos de dentes** (92) que estaban nunha caixa preto duns **gafitos de pelo** (93) . Consentiu e fun eu mesmo pagar a miña compra á caixa, preto da cal se preparaba unha importante **expedición** (100) para un **cliente** (99) .","t16-18-1":"18. — De súpeto houbo un lixeiro rebumbio entre as persoas paradas preto dos **bronces** artísticos (101) . Un **ladrón** (102) acababa de ser collido no seu delito por un **inspector** (103) , mentres tentaba roubar alguén. Coidouse de facer vir un policía para o **deter,** e xusto cando estabamos a saír levaban o delincuente ao cárcere."}