{"t01-apar-0":"BUKU KATRANGAN KANGGO Gambar Bantu Delmas ❦ SERI KAPISAN","t01-apar-1":"GAMBAR No. 1 Sekolah, sekolah menengah, kelas.","t01-tit-1":"Gegambaran umum.","t01-01-1":"1. — Gambar iki nggambarake **kelas** ing **sekolah menengah.** Ing kelas iki ana wolung **meja** (18) lan wolung **bangku** (32) . Ing saben bangku lungguh murid telu. **Guru** (7) lungguh ing **kursi** (8) ing **meja gurune** (6) .","t01-02-1":"2. — Ing sisih kiwane meja guru ana **lemari** (15) **kaca.** Ing sisih tengen ana **papan tulis** (1) karo **lap papane** (2) lan **kapure** (3) .","t01-02-2":"Ing dhuwure meja guru gumantung **gambar tempel** ( 9 , 11 , 12 ) lan **peta** (10) .","t01-03-1":"3. — Ora kabeh murid lungguh ing **panggonane** (17) . Ioannes (4) ngadeg ing ngarepe papan tulis ; dheweke nyekel **lap papan** iku lan ngusapi **gambar-gambar ngelmu ukur.**","t01-03-2":"Petrus ngadeg cedhak meja guru ; dheweke nglumpukake **garapan nulis** (5) banjur nggawa menyang gurune.","t01-04-1":"4. — Guru **iki** guru **basa-basa urip.** Dheweke mulang murid-murid guneman, maca lan nulis basa manca **(Jerman, Inggris, Spanyol, Italia, Rusia utawa Prancis)**.","t01-05-1":"5. — Kelas iku jembar banget lan padhang banget. Ing pojok mburi ana **jendhela** amba karo **boven** loro (78) lan **lawang kaca** kanggo ngangetake hawa lan madhangi ruwang iku.","t01-05-2":"Kelas iki ora adhem. Ing tengahe, kanggo ngangetake, ana **tungku** (46) kang becik banget karo **cerobonge** (45) .","t01-05-3":"Ing tembok kepasang **cantholan klambi** (58) ; ing kono gumantung kopyah lan mantel para murid.","t01-tit-2":"Latar dolanan","t01-06-1":"6. — **Jam tembok** (63) nuduhake jam sanga luwih limang menit.","t01-06-2":"**Wektu ngaso** (76) lagi wae rampung lan piwulangan diwiwiti maneh. Panggonan dolanan ana ing **latar** (75) . Kita weruh sawetara murid kang lagi dolanan. **Pamong** (74) njaga bocah-bocah iku.","t01-07-1":"7. — Ing latar kita uga weruh wong liya, yaiku **panilik sekolah** (73) , **kepala sekolah** (71) lan **wakil kepala sekolah** (72) .","t01-07-2":"Panilik nliti sekolah-sekolah, kepala sekolah mimpin sekolah menengah iku, dene wakile ngawasi piwulangan.","t01-07-3":"Wong kaping papat yaiku **tukang jaga lawang** (77) . Dheweke nggawa buku dhaptar ing sangisore kelek kanggo nyathet sing ora teka.","t01-08-1":"8. — Ing pojoke latar ana **piranti senam** (70) lan bengkel kanggo **gawean tangan** (69) .","t01-08-2":"Ing sisih tengene gambar iki kita wiwit weruh **ruwang-ruwang kelas** kanggo **musik** lan **nggambar.**","t01-tit-3":"Gegambaran rinci.","t01-tit-4":"Murid-murid kang becik.","t01-09-1":"9. — Murid-murid ing bangku kapisan ing sisih tengene meja guru yaiku **Henrikus** (*) , **Stefanus** lan **Karolus.**","t01-09-2":"Henrikus temenan lan sregep banget ; dheweke ngrungokake gurune. Ing dhuwur mejane ana **buku tulis** (28) , **buku** (29) , **kamus** (30) lan **kothak potlot** (31) . Bukune duwe akeh **kaca** ; saben bab isi sawetara **paragraf** lan saben **larik** akeh **tembung.**","t01-09-4":"Tanggane, Stefanus (24) , sregep banget. Dheweke nyathet ing buku tulise piwulangan kanggo sesuk. **Tulisane** apik. Bukune tutupan ; kita mung weruh **sampule** (27) . Ing cedhake ana **jangkane** (26) .","t01-09-5":"Karolus (23) nyekel bukune nganggo tangan ; dheweke mbukak kanggo maca maneh piwulangane. Kaya saben murid, dheweke duwe **wadhah mangsi** (25) ing ngarepe. Dheweke manut.","t01-10-1":"10. — Ing meja sandhinge ana **Ludovikus,** **Antonius** lan **Paulus.** Ludovikus ngapalake **piwulangane** (22) lan mangsuli **pitakonan** gurune. Antonius (21) ora nggatekake babar pisan ; kadhang guru malah ngukum dheweke. Paulus (20) **kanca** kang becik, grapyak lan seneng tetulung. Dheweke temenan banget.","t01-tit-5":"Murid-murid kang ala.","t01-11-1":"11. — Ing mburine Henrikus lungguh **Georgius** (38) . Dheweke dudu bocah ala, nanging dheweke **seneng celuthak,** ora nggatekake lan mbeling. **Kesenengane guyon** lan **kebandelane** nuwuhake **ribut** sajrone piwulangan, lan kerep dheweke pantes nampa **pepeling** keras. **Buku oret-oretane** (35) reged ; dheweke **nulari mangsi** saka **penane** (34) , mula dheweke tansah nganggo **setipe** (36) ; **map bukune** (33) suwek, amarga dheweke slebor banget. Yagene dheweke nggawa **wadhah potlote** (37) menyang kelas **basa-basa urip?**","t01-11-2":"Tanggane, Edmundus (39) , ora seneng marang dheweke. Pancen dheweke rada kesed, nanging meneng lan tentrem. Dheweke ora celuthak ; mung, tinimbang ngrungokake, dheweke luwih seneng maca **crita-crita** ing **buku wacane.**","t01-11-3":"Murid katelu ing bangku iki yaiku **Ludovikus** (40) . Dheweke tumemen. Dheweke nulis ing **lembar kertas** putih. Ing ngarepe, dheweke ndeleh **kertas isepe** (41) .","t01-12-1":"12. — Murid-murid ing bangku kapindho, ing sisih kiwane guru, isih enom banget. Kang kapisan, si cilik **Emilius,** durung pinter temenan nulis ; dheweke nggawa **sabake** (42) , **gripe** lan **sponse** (43) .","t01-12-2":"Ing sandhinge ana **Augustus** lan **Bernardus** (44) . Kang keri iki nyambut gawe kanthi becik, nanging **sandhangane** ora karu-karuan.","t01-13-1":"13. — Ing mburine bocah-bocah iku lungguh telung bocah **kesed. Albertus** ora ngapalake piwulangane. **Iakobus** (47) turu tinimbang ngrungokake. **Kesedane** nekakake **panyaruwe** lan malah **paukuman** kanggo dheweke. Wusana **Kristianus** (48) ora tenanan babar pisan. Dheweke **tumindak** ala lan babar pisan ora ngudi mbenerake awake.","t01-14-1":"14. — Kosokbaline, tanggane padha becik tumindake. **Ernestus** (51) seneng tata lan tertib ; dheweke tansah nganggo **garisane** (50) lan **potlote** (49) . Dheweke **murid njaba.**","t01-14-2":"**Franciskus** (52) **murid asrama** ; dheweke nganggo seragam, mangan lan turu ing sekolah menengah iku. Dheweke **kanca** kang becik.","t01-14-3":"Mauricius ngraut **potlote** nganggo **ladhing raute** (56) ; dheweke ngati-ati banget.","t01-14-4":"Dheweke nggawa kabeh bukune, **paramasastrane** (55) , **buku cathetane** (54) , lan malah **alas tulise** (53) . **Tas sekolahe** (57) ana ing jogan mburine.","t01-14-5":"Meja loro ing pojok mburine kelas dienggoni **murid-murid kang becik** (19) .","t01-tit-6":"Nggambar lan musik.","t01-15-1":"15. — Ing **kelas nggambar** ana **modhel-modhel** kang endah gumantung ing tembok lan **lampu** (62) karo **kap lampune,** gumantung ing payon. **Gurune** (60) sabar banget ; dheweke mbenerake **gambar-gambar** (61) para murid lan mulang bocah-bocah nggambar **reca dhadha** (59) miturut alame.","t01-16-1":"16. — **Ruwang musik** katon narik banget. Ing kono wong sinau maca **musik,** nyolmisasi **not-not** (67) kang ditulis ing **garis not** (do, re, mi, fa, sol, la, si = C. D. E. F. G. A. B.), ngerteni **kunci-kunci** lan nembang **lagu-lagu** kang ngresepake. Lembaran musik didokok ing **panyangga not** (65) . Salah sijine murid **main piano** (64) lan **guru musik** (66) **ngetungi wirama** (68) .","t01-17-1":"17. — Kita wiwit weruh pojoke **bengkel** kanggo **gawean tangan** (69) , panggonan bocah-bocah kena sinau ngepasah kayu lan ngikir wesi. Bab iku ora ana ing kabeh sekolah menengah.","t01-tit-7":"Kelas ngelmu.","t01-18-1":"18. — Guru matematika mulang **marang** para murid **ngelmu ukur, ngelmu itung, petungan** lan **sistem metrik**. Ing papan tulis kita weruh wangun-wangun ngelmu ukur kang baku : **bunderan** (a) , **pesagi** (b) , **segi telu** (c) , **garis** (d) .","t01-18-2":"Kita uga weruh **petungan** ; iku dudu **panambahan,** dudu **panyudan,** dudu uga **pangaping** — iku pancen **pambagi** (e) .","t01-19-1":"19. — Ing papan sistem metrik kita weruh : **meter** (a) , **timbangan** (b) karo **anak timbangane,** **liter** (e) , **dekaliter** (f) , **desiliter** lan **meter kubik** (d) .","t01-19-2":"Para murid uga nyinaoni **ngelmu alam** (11) , ngelmu kewan (a) , ngelmu tetuwuhan (b) , ngelmu bumi (c) lan **sejarah** (12) .","t01-19-3":"Ing jero lemari ana piranti kanggo **fisika** (15) lan kanggo **kimia** (16) .","t01-19-4":"Ing dhuwure lemari ana : **bal** (14) , **kerucut** lan **bal bumi** (13) .","t01-19-5":"Ing dhuwure papan-papan iku gumantung **peta** kang nggambarake limang perangane donya : **Eropa** (e) , **Asia** (g) , **Afrika** (f) , **Amerika** ( a b ) lan **Oseania** (h) , sarta samodra gedhe loro, **Pasifik** (c) lan **Atlantik** (d) .","t02-apar-1":"GAMBAR No. 2 Awak Manungsa. — Wektu Ngaso. — Dolanan.","t02-tit-0":"Awak Manungsa. *(Piwulang prasaja bab ngelmu alam.)*","t02-01-1":"1. — Perangan baku awak manungsa yaiku : **sirah,** **badan** lan **anggota awak.**","t02-tit-1":"Sirah.","t02-02-1":"2. — Sirah kaperang dadi loro : **bathok sirah,** kang isi **utek** lan katutupan **rambut,** sarta **rai.**","t02-03-1":"3. — Ing gambar kita ora weruh bathok sirah utawa utek ; nanging kita weruh cetha banget perangan-perangan wigati ing rai.","t02-04-1":"4. — Iki kang kapisan **bathuk,** kang nuduhake pikiran landhep, kang tansah lumaku. **Pilingane** amba banget. **Mripate** urip lan mlolo. **Alis** kandel lan **idep** dawa ngayomi mripat iku.","t02-05-1":"5. — Iki uga **irung** lan **bolongan irunge.** Irung migunani kanggo ngambu lan ambegan. Ing saben sisihe irung ana **pipi,** luwih adoh maneh **kuping.** Perangan ngisore rai yaiku **cangkem** lan **janggut.**","t02-06-1":"6. — Kita ora weruh cetha banget, amarga **brengos** lan **jambang** ngalingi. Nanging kita ngerti yen cangkem duwe **lambe** loro, **rahang ndhuwur** lan **rahang ngisor** karo **untune,** sarta **ilat.** Nganggo cangkem kita guneman lan mangan. Nganggo ilat kita ngrasakake pangan.","t02-07-1":"7. — Mripat, kuping, irung lan cangkem, padha karo driji, yaiku piranti limang pancadriya : **pandeleng,** **pangrungu,** **pangambu,** **pangecap,** **pangrasa.**","t02-08-1":"8. — Dadi sirah iku salah sijine perangan awak manungsa kang paling narik kawigaten.","t02-tit-2":"Badan.","t02-09-1":"9. — **Gulu** nyambungake sirah karo badan. Gulu kalebu **gorokan** lan **githok.**","t02-10-1":"10. — Badan uga isi akeh piranti kang wigati. Ing **dhadha** ana **paru-paru,** kang kanggo ambegan, lan **jantung** kang dadi puseran urip. Yen jantung mandheg thing-thing, titah kang urip iku mati.","t02-11-1":"11. — **Iga** nyangga dhadha.","t02-12-1":"12. — Perangan liyane badan yaiku **iringan,** **geger,** **pundhak** lan **weteng.** Kita turu miring ing iringan utawa nglumah ing geger, lan kita manggul momotan ing pundhak.","t02-13-1":"13. — Ing weteng ana **lambung** lan **usus.** Loro-lorone migunani kanggo ngluluhake pangan.","t02-tit-3":"Anggota Awak.","t02-14-1":"14. — Kita duwe **anggota awak** papat : **lengen** loro lan **sikil** loro. Nganggo lengen kita njupuk, nyekel, ngangkat lan nglumpukake barang ; nganggo sikil kita ngadeg, mlaku lan mlayu.","t02-15-1":"15. — **Pundhak** nyambungake lengen karo awak. **Otot** kang kuwat banget, yaiku bisep, nggerakake lengen kang disambung **sikut** menyang **lengen ngisor.** **Ugel-ugel** dadi sendhine **tangan,** kang pungkasane **driji** lan **kuku.** Ing tangan kita weruh **urat getih** — lan uga nadi — kang diliwati **getih.**","t02-16-1":"16. — Perangane sikil yaiku : **pupu,** **dhengkul** lan **mburine dhengkul,** **kempol** kang **daginge** katutupan **kulit,** **polok** lan **tlapakan sikil.** **Balung** sikil gedhe banget lan kuwat banget. Ing pucuking sikil ana **driji sikil.** Perangan liyane yaiku **tapak sikil** lan **tungkak.**","t02-17-1":"17. — Mangkono gegambaran awak manungsa kang meh jangkep.","t02-17-2":"*Cathetan.* — *Kanthi ukara « aku lara ing... (sirah lan sapanunggalane) » guru bisa nganggo maneh sakabehe tembung iki saka sudut pandang becik utawa alane* **kaanan awak.**","t02-tit-4":"Senam. *(Critane salah sijine murid.)*","t02-18-1":"18. — Supaya lentur, trampil lan waras, kita kudu nglatih sikil lan lengen. Mula kita dolanan lan nglakoni **senam.**","t02-19-1":"19. — Sajrone seminggu, latihan loro iku dianakake ing latar sekolah menengah (delengen gambar No. 1). Nanging ing dina Kemis lan Minggu kita menyang palemahan suket kang jembar, panggonan kita duwe papan kanggo mlayu lan seneng-seneng.","t02-20-1":"20. — Guru-guru lan wong tuwa kita kadhang ngeterake kita mrana ; nanging **guru senam** (12) kang nuntun latihan iku.","t02-21-1":"21. — Ing palemahan suket, ing sisih kiwane lawang mlebu, ana **piranti senam** (1) ; kita menek nganggo **andha** (2) , kita malik awak ing **gelang-gelang senam** (3) lan ing **palang ayun** (4) , kita mendhat awak nganggo tangan tekan pucuking **andha tali** (5) utawa **tali simpulan** (6) .","t02-22-1":"22. — Sauntara iku, kanca-kanca kita mlumpat ngliwati **jaran kayu** (7) utawa **palang sejajar** (11) . Liyane **tinju** (8) utawa **anggar** (9) nganggo kedhok lan **floret.** Pungkasane, liyane maneh **ngangkat halter** (10) .","t02-tit-5":"Dolanan.","t02-23-1":"23. — Ing sakubenge bocah-bocah kang senam, bocah lanang lan bocah wadon padha dolanan warna-warna **dolanan.** Bocah wadon seneng-seneng nganggo **gelang gedhene** (14) ; padha mlumpat nganggo **tali** (13) utawa ngajak adhi lan sedulur lanange main **kroket** (15) . Padha bungah banget bisa nyabetake **bal** mungsuhe adoh nganggo **palu kayune,** pas nalika mungsuhe ngira bakal gampang liwat lengkungan!","t02-24-1":"24. — Bocah lanang luwih seneng dolanan kang mbutuhake otot. Padha seneng main **kegel** (16) kang dirubuhake kanthi trampil nganggo **bal** (17) . Padha ora nampik uga dolanan **gangsingan** (18) lan **bilboket** (19) utawa malah **dolanan kodhok** (20) . Nanging dolanan kang paling disenengi yaiku **neker** (21) lan **bal tembok** (22) , amarga temboke **omah kaca** (26) pancen mathuk banget kanggo mbalekake bal kang entheng iku.","t02-25-1":"25. — Ioannes cilik, kang mlaku nganggo **egrang** (24) , trampil banget lan bisa njaga imbang kanthi becik. Ing cedhake, sawetara kanca dolanan **dhelikan** (25) ing omah kaca iku lan ing mburine **pager.** Liyane luwih seneng **dolanan bedhekan** (28) utawa **badminton** (29) , kang koke mabur saka **raket** siji menyang liyane.","t02-26-1":"26. — Ing tengahe palemahan suket ana wit loro. Ing sangisore salah sijine, bocah lanang pitu utawa wolu nganakake **lumpat pundhak** (30) (*) . Ora ing kabeh negara dolanan iku dingerteni ; nanging kabeh wong ngerti apa iku **lumpat geger,** kang ora didolanake bocah-bocah nalika iku.","t02-tit-6":"Dolanan ing Jaba.","t02-27-1":"27. **Dolanan picekan** (31) uga nyenengake banget ; bocah wadon lan bocah lanang gentenan masang **tutup mata** ing mripate banjur nyekel kang kurang trampil, kang nganti kena dicekel.","t02-28-1":"28. — Ing tengahe palemahan suket, iki dolanan kang Prancis banget nanging rada kasar : yaiku **dolanan bruwang** (32) , kang luwih rame tinimbang dolanan **layangan** (33) kang tentrem banget iku, utawa malah tinimbang dolanan Inggris **tenis** (34) .","t02-29-1":"29. — Olahraga kang keri iku dadi bungahe murid-murid gedhe. Guru-guru kita dhewe seneng nglakoni. Olahraga iku njaluk katrampilan gedhe lan kacukatan, lan aku seneng banget. Dolanan **ayunan** (35) dakpasrahake marang bocah wadon.","t02-30-1":"30. — Aku ora seneng dolanan Inggris liyane kang bisa uga dadi mbebayani.","t02-30-1b":"Kang dakkarepake yaiku **bal-balan** (36) kang mbungahake kangmasku. Aku luwih seneng **dolanan palang** (38) lawas kita, kang padha becike kanggo kasarasan lan pancen kurang kasar.","t02-tit-7":"Numpak pit lan dolanan balon.","t02-31-1":"31. — Aku uga seneng ngubengi palemahan suket nganggo **pit** (37) .","t02-32-1":"32. — Taun ngarep aku bakal sinau **nunggang jaran** (39) . Endah temen jaran kang mlaku utawa nyongklang kanthi luwes, lan kang mlumpat ngliwati alangan!","t02-33-1":"33. — Ing mangsa panas, kita sinau **nglangi** (40) . Kita seneng nyilem lan adus ing banyu kali kang bening lan seger. Kadhang ing pungkasan kita nguncalake **balon** (41) kertas kang munggah kanthi agung menyang awang-awang, sanalika balon iku kebak hawa panas.","t02-34-1":"34. — Isih akeh dolanan liyane, nanging aku ora bakal rampung ngetung kabeh, lan saka ringkesan iki wong ngerti yen ing dina Kemis, wong ora bosen ing palemahan suket kita kang endah.","t02-34-2":"N.-B. — *Guru bakal gampang njangkepi bab iki ; kanthi nggambarake luwih rinci saben dolanan kang paling wigati.*","t03-apar-1":"GAMBAR No. 3 Bocahan lan Nom-noman.","t03-apar-2":"(Gambar kaping 3 lan kaping 4 disusun mangkene supaya nyuguhake ing patang **adegan kulawarga** kawruh baku bab **cuaca,** **umur,** **kulawarga,** **sandhangan** lan **kaanan.**)","t03-tit-1":"*Adegan Kapisan.*","t03-tit-2":"Upacara baptis ing desa.","t03-tit-3":"Mangsa semi.","t03-c1-01-1":"1. — Kita ana ing **mangsa semi,** ing sasi **Maret,** **April** utawa **Mei,** ing dina-dinane **minggu,** **Senen,** **Selasa** utawa **Rebo.** Wektu iku **jam sepuluh** esuk.","t03-c1-02-1":"2. — **Cuaca** apik, **hawa** resik. Srengenge sumunar. Sawetara **mendhung cilik** (2) munggah ing **langit** (1) kang biru.","t03-c1-03-1":"3. — **Wit-witan** meh ora duwe **godhong.** **Wit poplar** (3) kang lencir lan **wit platan** (17) kang dhuwur nganti saiki isih mung duwe semi.","t03-c1-04-1":"4. — **Manuk sriti** (4) padha bali lan mabur mrana-mrene karo cuit-cuit bungah ing sakubenge **pucuk lancip** (7) ing **menara lonceng** (5) kang dadi makutha **greja** (6) desa iku.","t03-tit-4":"Greja.","t03-c1-05-1":"5. — Prasaja banget greja iku, karo **gapura gedhene** (13) lan **jam gedhene** (8) . **Jarum cilik** (9) ana ing angka X, kang nuduhake **jam.** **Jarum gedhe** (10) ana ing XII — tengah wengi — kang nuduhake **menit.**","t03-c1-06-1":"6. — Ing menara, **lonceng-lonceng** (11) muni kanthi bungah. Ing pucuking payon ngadeg **salib** (12) watu cilik.","t03-c1-07-1":"7. — Greja iku ora mung duwe **gapura gedhe** (13) , nanging uga duwe lawang cilik ing sisih. Metu saka lawang cilik iku **romo pastur** (15) kang nganggo **jubahe,** saka **kamar sakristi** (14) tumuju **pastoran** (19) .","t03-c1-08-1":"8. — Ing cedhake, iki **bakul susu** (24) karo **kuldine** (23) . Dheweke bali saka kutha, panggonan dheweke nggawa susu becik kanggo bocah-bocah.","t03-tit-5":"Kebon woh-wohan.","t03-c1-09-1":"9. — Kang Aliboron — si kuldi — marem banget karo lakon esuk iku. Dheweke ngambu kanthi nikmat hawa kang wangi dening ambune **kembang** (20) kang nutupi **wit woh-wohan** (18) ing **kebon woh-wohan** sandhinge. Abang mawar lan putih **wit persik** (18) lan **wit aprikot** (19) iku, lan padha njanjekake panen kang becik.","t03-c1-10-1":"10. — Sauntara iku, **tawon** (22) cilik saka **omah tawon** (21) padha mrana golek **madu** kang legi karo ngungingung.","t03-c1-11-1":"11. — Nanging apa kang kedadeyan? Lah bocah-bocah desa padha mlayu teka lan mbuyarake **banyak** (25) kang kaget. Iku metune rombongan saka greja sawise **baptis**e anake notaris.","t03-c1-12-1":"12. — Iakobus cilik, ing **ayunan bayine** (26) , tangi amarga lonceng muni bungah, lan mbakyune Magdalena, kang uga kepengin ndeleng arak-arakan baptis, njaluk marang ibune supaya nyisiri rambute lan nyandhangi dheweke ing undhak-undhakan omah.","t03-c1-13-1":"13. — Ibune nyarujuki. Ibune nganggo **kacu guluné** (28) , **bluse** (29) lan **clemeke** (30) , banjur lungguh ing kursi cilik ngarep lawang. Magdalena mung nganggo **rok jerone** (31) lan **korsete** (32) .","t03-c1-14-1":"14. — Bungah temen bocah wadon iku! Dheweke lali karo kembang kesenengane, **kembang anyelire** (34) kang diencoki **kupu** (35) , **kembang tulipe** (36) , **kembang Meine** (37) ing **pot** (38) ing **tembok** (33) , lan **kembang maware** (39) kang dadi pager endah temen. Dheweke namatake sandhangan sarwa sugih para nyonyah ing rombongan.","t03-c1-15-1":"15. — Bocah-bocah desa ora patiya nggatekake sandhangan. Padha grubyug lan sesenggolan supaya oleh **permen** (55) utawa **dhuwit receh** (52) . Salah sijine **nangis** (40) .","t03-c1-16-1":"16. — Kang liyane ngidak sikile **asu** (42) kang mlayu karo nggonggong lan mbuyarake **babon** (43) **sakuthuk-kuthuke** (44) .","t03-tit-6":"Arak-arakan baptis.","t03-c1-17-1":"17. — Ing ngarepe rombongan mlaku **ibu susu** (45) . Dheweke nganggo **kupluk renda** (46) endah kanthi pita dawa. Dheweke nggendhong **bayi kang lagi lair** (47) kang kabeh sandhangane **renda** (48) .","t03-c1-18-1":"18. — Ing mburine ibu susu teka **bapak baptis** (49) lan **ibu baptis** (53) . Wong loro iku mbagi permen lan dhuwit receh. Bapak baptis nganggo **sarung tangan** (51) lan **topi silinder** (50) . Ibu baptis nyekel **karangan kembang** (54) endah ing tangane.","t03-c1-19-1":"19. — Ing mburine, kita weruh **pakdhe** (56) lan **budhe** (58) bayi iku. Budhene nganggo **topi** (59) kang apik, pakdhene nganggo **jas dawa** (57) ireng lan rompi putih. Iki banjur **sedulur lanang** (60) lan **sedulur wadon** (61) . Kang wadon nyekel tangane **adhine wadon** (62) si bayi, yaiku Berta cilik.","t03-c1-20-1":"20. — **Adhine lanang** (63) Berta mlaku ing mburi. Dheweke nyekel tangane **sanak wadon** (64) . **Kanca-kancane** (65) kulawarga teka ing mburine maneh.","t03-tit-7":"Wong kang padha nonton.","t03-c1-21-1":"21. — Ing cedhake rombongan, iki **wong ngemis** (66) kang nyanggong ing **cagak keteke** (67) . Dheweke njaluk-njaluk.","t03-c1-22-1":"22. — Ing sisih liya ana bocah lanang cilik kang **sopan** banget (68) . Dheweke ngucap salam lan muni « **sugeng enjing** » marang wong-wong kang ditepungi.","t03-c1-23-1":"23. — Wong desa padha metu saka omahe kanggo ndeleng arak-arakan baptis. Kita weruh **wong desa** (69) karo **kupluk katune,** lan ing sandhinge **wong wadon desa** (70) . Banjur **wong wadon tuwa** (71) kang nyanggong ing **tekene** (72) . Pungkasane **tukang panggilingan** (73) karo **topi wole** (74) kang amba, lan wong wadon desa enom kang nganggo **klompen** (75) , kang lagi mulang anake mlaku.","t03-c1-24-1":"24. — Adegan iku nyenengake banget.","t03-tit-8":"*Adegan Kapindho.*","t03-tit-9":"Pesta umum.","t03-tit-10":"Dolanan banyu lan balapan prau.","t03-c2-01-1":"1. — **Mangsa panas** wis teka. Srengenge kang panas banget ing sasi **Juni** (**Juli** utawa **Agustus**) ngajak para nom-noman adus lan ndayung.","t03-c2-02-1":"2. — Ing pinggir tengene kali, para tukang dayung padha nyopot sandhangan supaya bisa melu dolanan banyu lan balapan prau.","t03-c2-03-1":"3. — Salah sijine nyopot **sepatune** (1) ; dheweke nguculi taline. Kanca loro liyane wis siyap. Saiki wong-wong iku mung nganggo **klambi rajut** (2) lan **kathok adus** (3) . Padha ngobrol karo ngenteni kanca-kancane. Padha ngomong bab preinan lan pesta kang dianakake ing pinggir sabrang.","t03-c2-04-1":"4. — Ing lemah, ing cedhake, gumlethak **sandhangan** kanca-kancane : sapasang **sepatu bot** (4) , **sepatu** (5) , **kaos kaki** (6) , **topi wol** (7) lan **topi damen** (8) , sarta **dhasi** (9) .","t03-c2-05-1":"5. — Salah sijine nom-noman nglempit **setelane** (10) kanthi ngati-ati. Setelan iku diselehake ing lawon, panggonan kancane sedhela maneh bakal ngempakake **sandhangan** loro-lorone.","t03-c2-06-1":"6. — Bocah kaping nem kasep. Dheweke isih nganggo **pet** (11) ing sirahe. Dheweke durung nyopot **kemejane** (12) , **krahe** (13) , utawa **mansete** (14) . Dheweke nyekel **rompine** (17) ing tangan lan isih nganggo **kathok dawane** (16) lan **bretele** (15) . Mesthi dheweke ora bakal siyap kanggo balapan kang bakal teka.","t03-c2-07-1":"7. — Ing cedhake para nom-noman, ana dalan cilik kang ing pinggir-pinggire akeh **kembang eri** (18) , tumuju menyang pinggir kali, panggonan Kang Iakobus nyiyapake ing antarane **glagah** (19) **mercon** (20) kang bakal diunekake mengko bengi.","t03-tit-11":"Balapan.","t03-c2-08-1":"8. — Ing kali, sawetara nyonyah, kang ngeyubi awake nganggo payung, mlaku-mlaku nganggo **prau** (21) . Padha ngetutake balapan kang narik banget iku. Ing saben **prau balap** (22) , **tukang dayung** (24) papat ndayung kanthi sakuwate, dene **juru mudhi** (26) nyekel **kemudhi** (25) lan nuntun prau kang tipis iku. **Dayung** (23) nggebug banyu kanthi ajeg lan prau kang entheng iku mlaku kanthi cepet gawe mumet.","t03-c2-09-1":"9. — Sawetara nom-noman rebutan, ing cedhake cagak kreteg, hadiah ing **cagak lunyu** (28) . Salah sijine mlaku kanthi ngati-ati ing cagak kang lentur lan lunyu iku supaya tekan **gendera** (29) cilik kang dipasang ing pucuke. **Saingane** (30) kang lagi apes tiba ing banyu. Dheweke nglangi supaya tekan dharatan.","t03-c2-10-1":"10. — Nom-noman kang luwih tuwa **adu prau** (32) ing cedhake **dhermaga** (33) . Kabeh dolanan iku ditonton **wong akeh** (31) kang nyanggong ing pager tembok **kreteg** (27) lan kang gembruduk ing pinggir kali. Nanging sawetara wong kang nonton malah minger kanggo ngetutake dolanan **cagak hadiah** (45) , utawa kanggo nyawang **rombongan wali kutha** kang teka kanggo **mbagi** hadiah.","t03-c2-11-1":"11. — Kang kapisan, iki sawetara **bocah** (35) kang mlaku ndhisiki **para pemain musik** (36) ; banjur teka **wali kutha** (37) , para pembantune lan **dewan kutha** kutha cilik iku. Pungkasane mlaku **tukang pompa geni** (38) .","t03-tit-12":"Pasar malem.","t03-c2-12-1":"12. — Wong akeh banget ana ing **papan pasar malem** (39) . Wong padha teka ndeleng warna-warna **tarub** : **jaran kayu** (40) , **sirkus** (41) kang pagelarane wis diwiwiti ; **pesta dansa** (42) , panggonan nom-noman lanang lan wadon kutha ngrasakake senenge **jejogedan.**","t03-c2-13-1":"13. — Ing mburi, kita weruh **arena** (44) , panggonan **matador** Spanyol kang kendel adu karo **banteng** (45) kang ngamuk ; banjur **sepur luncur** (49) lan **papan nembak** (46) , panggonan wong latihan nganggo **bedhil** lan nembak **sasaran.**","t03-c2-14-1":"14. — Ing cedhake, iki **panggung pasar malem** (47) , panggonan wong main **komedi** lan **drama.** Cedhak banget ana tarube **wong raksasa** (48) lan **wong cebol.** **Dhuwure** kang kapisan rong meter luwih limalas senti ; kang kapindho meh padha karo bocah cilik.","t03-c2-15-1":"15. — Pungkasane, iki **kandhang kewan** (50) gedhe karo **kewan galake,** **macan lorenge** (51) kang **kukune** kuwat, **singane** (52) kang **surine** kandel, **jerapahe** (53) loro lan **gajahe** (54) kang trampil temen nganggo **tlale.**","t03-c2-16-1":"16. — **Juru latih kewan** (55) kang nglatih kewan-kewan iku ana ing lawange tarub.","t04-apar-1":"GAMBAR No. 4 Diwasa lan Tuwa.","t04-tit-1":"*Adegan Kapisan.* Pesta Mantenan.","t04-tit-2":"Mangsa gugur.","t04-c1-01-1":"1. — Para nom-noman wis padha gedhe. Salah sijine, Ioannes, omah-omah. Kita melu **pesta mantenan** kang nglumpukake kulawargane penganten sakloron ing meja kang padha.","t04-c1-02-1":"2. — Kita ana ing **mangsa gugur,** ing **sasi September.** Angin adhem **Oktober** lan **November** durung ngrampasi pedesan saka godhong ijone. Hawa sore isih anget lan wangi ; mula bujana bengi iku dianakake ing sangisore **emper** (8) kang madhep kebon.","t04-c1-03-1":"3. — Ing kadohan, ing **punthuk** (3) , ana omahe wong tuwane Ioannes, yaiku **kastil** (1) kang apik lan kasingidan ing ijo-ijoan ; kebon anggur kang becik, kang ngasilake anggur kang enak banget, nutupi ereng-erenge punthuk cilik iku. Tukang kebon anggur kang ngolah lan ngopeni.","t04-c1-04-1":"4. — Ing sadhuwure kebon anggur liwat sagerombolan **ayam alas** (2) kang kaget dening tekane **juru jaga alas** (5) . Wong iku, karo **bedhil** ing keleke lan **tas buron** nyampir, njelajahi **grumbulan** (4) karo **asune** (6) . Dheweke njaga tanah iku lan ngalang-alangi wong mbebedhag nyolong supaya ora ngentekake kewan buron.","t04-c1-05-1":"5. — Ing sanjabane **emper,** ana **rambatan anggur** kang menek, lan saka kono nggantung **dhompolan anggur** (7) kang kandel.","t04-c1-06-1":"6. — Kembang mangsa gugur kang endah, kang ngrengga **meja** (16) , yaiku **kembang krisan** (9) ; **bapakne** (10) penganten wadon nyelehake salah sijine ing bolongan kancing jas frake.","t04-c1-07-1":"7. — Bujana meh rampung. **Pelayan** (11) wiwit nggawa piring-piring panganan panutup, lan sedhela maneh bakal ngangkati piranti mangan kang wis ora dibutuhake maneh : **sendhok** (14) , **porok** (12) , **ladhing** (13) lan **piring gedhe** (15) .","t04-tit-3":"Sanak Kadang.","t04-c1-08-1":"8. — Kabeh katon bungah, lan esem **ibune** (17) penganten lanang nalika nyawang anak-anake mbuktekake kabegjane.","t04-c1-09-1":"9. — Mantenan iku nyawijekake kulawarga sugih loro ing tlatah kono. Ioannes, **penganten lanang** (18) , yaiku **anake** juragan tanah kang gedhe, lan dheweke dadi **mantune** pengusaha kang trampil.","t04-c1-10-1":"10. — **Penganten** sakloron isih enom, nanging wis suwe padha **pacangan.** **Wong wadon enom** (19) iku, Martha, ayu temen nganggo **gaun putih** kang direngga kembang jeruk.","t04-c1-11-1":"11. — **Maratuwa lanange** (20) bungah banget duwe **mantu wadon** kang grapyak temen, lan **maratuwa wadone** (21) Ioannes mesem nyawang **anak wadone** kang ayu temen.","t04-c1-12-1":"12. — Ing pucuking meja, lungguh **para tamu** (22) liyane : **sanak kadang, kanca-kanca, sedulur lanang lan sedulur wadon.** **Kepala pelayan** (23) , karo serbet ing kelek, ngladeni wong-wong iku kanthi cukat.","t04-tit-4":"Kanca-kanca.","t04-c1-13-1":"13. — Ing sisih tengene meja, iki **prawan** (24) , **kancane** penganten wadon enom iku, banjur sedulur lanange, kang dadi **pengiring penganten lanang** (25) . Dheweke ngobrol karo **pengiring penganten wadone** (26) , yaiku adhine wadon penganten lanang, kang lantaran mantenan iku dadi **ipe wadone** Martha. Bocah wadon iku ayu temen. Dheweke duwe **perhiasan** kang endah, **kalung mutiara** lan **gelang** mas.","t04-c1-14-1":"14. — Ing cedhake wong-wong iku, panjenengan kang ngadeg lan ngangkat gelase yaiku **kancane** (27) kulawarga. Dheweke salah sijine **seksine penganten lanang.** Dheweke **ngucapake slamet,** ngombe kanggo **kasarasan** penganten enom sakloron lan nyuwunake kabegjan kang dawa. Dheweke nganggo sandhangan upacara, jas frak karo **sepatu lak** (28) . Dheweke dadi kanca lakune **mbah putri** (29) kang wis **randha.**","t04-c1-15-1":"15. — Nom-noman kang nganggo **jas frak** (31) , kang brengose ireng tipis, yaiku **ipe lanange** (30) Ioannes. Dheweke insinyur kang kajen. Dheweke lungguh sandhinge **nyonyah enom** (33) kang apik temen, yaiku **mbakyune** Martha lan ibune bocah wadon cilik kang teka nyekel tangane sedulur lanange, kanggo mènèhi kembang lan **muni** **sugeng sonten** marang dheweke. Nyonyah iku duwe **anting** kang endah banget lan **tutup sirah** kang apik.","t04-c1-16-1":"16. — Sedulur lanang cilik iku, kang katon aneh temen amarga **bluse** (36) lan **kathok cendhake** (37) kang mekrok, mesakake banget. Dheweke **bocah lola** (35) . Isih cilik banget dheweke wis kelangan bapak lan ibune. Pakdhene dadi **waline** (38) , lan ora omah-omah supaya bisa nggulawenthah bocah kang mesakake iku. Dheweke wong kang loma. Rada **gundhul** lan **lamur** banget ; dheweke nganggo **kacamata cepit.**","t04-tit-5":"Panganan Panutup.","t04-c1-17-1":"17. — Ing mburine wong-wong kang bujana, ing meja kang katutupan **taplak,** **panganan panutup** (39) wis disiyapake. Ing mangkok gedhe, iki woh-wohan : **woh persik** (40) , **woh pir** (41) , **apel** (42) , **aprikot** (43) lan **anggur** (44) . Ing cedhake, **nanas** (45) , **roti tar** (46) kang endah, **botol minuman keras** (48) lan **sampanye** (49) , sarta tumpukan **piring** (47) kang resik.","t04-c1-18-1":"18. — **Juru gudhang anggur** (50) mbukak **botol** (52) anggur lawas nganggo **pembukak botol** (51) . **Sumbat gabuse** (53) katon angel temen dijupuk. Juru gudhang iku duwe **serbet** (54) ing keleke.","t04-c1-19-1":"19. — Sawise bujana bengi, para priya bakal menyang kamar udud, dene para wanita bakal tata-tata kanggo pesta dansa.","t04-tit-6":"*Adegan Kapindho.* Ulang taune Mbah Kakung.","t04-tit-7":"Sowan.","t04-c2-01-1":"1. — Sepuluh taun wis kliwat. Wong tuwane Ioannes wis sepuh lan tresna banget marang putune telu, yaiku **putu lanang** (2) loro lan **putu wadon** (3) siji. Amarga dina iki **ulang taune Mbah Kakung,** anak-anake teka ngaturake sugeng ambal warsa.","t04-c2-02-1":"2. — Petrus cilik isih enom banget ; umure lagi telung taun. Dheweke weruh **kucing** (1) nyedhak. Dheweke kepengin ngelus **wulune** kang alus kaya sutra lan **buntute** kang dawa ; dheweke ora mikir yen ing sangisore **sikile** kang luwes ana **kuku** landhep kang ndhelik, kang bisa uga nyakar dheweke.","t04-c2-03-1":"3. — Mbakyune, Gabriela, kang nyekeli tangane, luwih tenanan, lan Marcellus karo **mantele** (4) kang gedhe sarta **sabuk kulite** (5) katon rada lanang, sanajan kathok cendhake ngetokake **kaos kakine** (6) .","t04-c2-04-1":"4. — Bapakne nganggo **jas jabane** (7) mangsa adhem kang kandel karo **krah wulune** (8) , lan ing **kanthonge** (9) dheweke nggawa kacu. Bojone nganggo topi wol kang direngga **wulu manuk** (10) , **jakete** (11) , **sarung guluné wulu** (12) lan **sarung tangan wulune** (13) .","t04-c2-05-1":"5. — Adhem banget, amarga mangsa adhem lagi ngrembaka. **Salju** (19) tiba sedina muput lan payone omah-omah putih kabeh. Bareng karo tekane **wengi,** hawa adhem saya nyocog. Ing langit, **rembulan** (17) lan **lintang** (18) sumunar lan nembus **peteng.**","t04-tit-8":"Lelara.","t04-c2-06-1":"6. — **Wong wuta** (20) kang mesakake, kang liwat alun-alun ngarepe **apotek** (16) karo dituntun **asu pudele** (21) , cilaka temen. Iustinia, **batur wadon** (14) , nggawa saka pawon **mangkok** (15) isi **wedang** kang panas banget lan diwenehi gula akeh.","t04-c2-07-1":"7. — **Mbah putri** (23) , kang kersa nggoleki **kacamata gagange** (26) ing meja supaya bisa maos **resep** (27) kang lagi wae ditulis **dhokter** (25) , jumeneng saka kursi malesé karo nyanggong ing **tekene** (24) .","t04-c2-08-1":"8. — Panjenengane kerep gerah **lelara cilik, mumet, pilek, lara untu** ; ampeyane wis ringkih lan mripate wis ora becik maneh. Sanajan mangkono, panjenengane seneng nggeguyu **dhoktere** kang tuwa, kang tansah kepengin menehi **obat cair** (28) . Dina iki panjenengane bungah banget amarga kulawarga enome ana ing sakiwa-tengene.","t04-c2-09-1":"9. — Kepenak temen ing kamar kang tinutup rapet. Ing **tungku marmer** (29) murub **geni kang endah** (30) , lan wong rumangsa begja ing **padhang** kang alus saka **lampu** (31) kang lagi wae diurubake.","t04-tit-9":"Mbah Kakung.","t04-c2-10-1":"10. — Malah **Mbah Kakung** (33) piyambak kesupen yen panjenengane gerah, yen **rematike** ngiket panjenengane ing **kursi malesé** (34) , lan yen wingi panjenengane isih **gerah panas lan semaput.** Panjenengane wis ora kengetan yen ing mangsa adhem kepungkur panjenengane gerah **radhang paru** lan **watuk** serak kang ngrekasakake.","t04-c2-10-2":"Nanging angel temen anggone waras. Saiki panjenengane rada mendhing. Mung wae ampeyane, kang disanggongake ing **bantal** (38) ing ndhuwur **dhingklik** (39) cilik, isih krasa lara.","t04-c2-11-1":"11. — Yen panjenengane wis kabungkus rapet ing **klambi kamare** (35) kang anget karo **kancing** (36) mutiara kang kandel, lan yen ing cedhake ana **bocah lola wadon** (40) kang nganggo **kupluk** putih, **gaun** (42) biru lan **mantol cendhak** (41) , kang macakake koran kanggo panjenengane, panjenengane ora sambat.","t04-c2-12-1":"12. — Saben taun, yen **kalender** (43) maneh nuduhake **tanggal** sepisan **Desember,** panjenengane ngentosi **putu-putune** kanthi ora sabar, amarga panjenengane pirsa yen putu-putune ora bakal kesupen marang **tanggal** kang wigati iku.","t04-c2-13-1":"13. — Panjenengane kengetan kanthi trenyuh marang wektu biyen banget nalika panjenengane piyambak sowan ngaturake sugeng marang **marsekal** kraton kang kaloka, kang **potrete** (44) nggantung ing tembok, lan kang dadi **buyute** anak-anake.","t05-apar-1":"GAMBAR No. 5 Omah lan Pambangunane.","t05-tit-1":"Kepethuk kang becik.","t05-01-1":"Ioannes. — Pakdhe, kula kepengin sanget mangertos kepripun tiyang mbangun **omah**.","t05-01-2":"Pakdhe (80) . — Iku gampang banget, kancaku ; ayo melu aku, dakduduhi omah kang lagi dibangun dening Pak Bernardus (79) lan kang bakal dakenggoni.","t05-01-3":"Ioannes. — Sinten ingkang nggambar **denah** (76) omah menika?","t05-01-4":"Pakdhe. — **Arsitek** (75) ; dheweke masrahake gambar kang cetha banget lan gambar iku disarujuki, banjur **pemborong** (77) miwiti pagaweane.","t05-01-5":"Ioannes. — Lajeng sinten pemborong menika?","t05-01-6":"Pakdhe. — Yaiku Pak Blanko, bapakne kancamu Iakobus. Dheweke mimpin para tukang bareng karo Pak Rufo, sang arsitek.","t05-01-7":"Lah! Iki Pak Blanko teka pas ing wektune karo **garisane** (78) , lan Pak Rufo karo denahe.","t05-01-8":"Sugeng enjing, Bapak-bapak. Kepripun kabare?","t05-01-9":"Pak Rufo. — Sae sanget, matur nuwun. Sugeng enjing, Ioannes ; wis gedhe temen bocah iki saiki!","t05-01-10":"Pakdhe. — Iya, tenan, wis kaya wong lanang cilik. Dheweke tenanan banget ; kabeh kang dideleng kudu diterangake marang dheweke. Dina iki dheweke kepengin ngerti kepriye wong mbangun omah.","t05-tit-2":"Para tukang.","t05-01-11":"Pak Blanko. — Lah, melua aku, kanca cilik ; sedhela maneh dakterangake marang kowe, amarga aku seneng banget marang bocah kang kepengin sinau.","t05-01-12":"Kowe weruh tukang kang nyekel **sekop** (82) ing tangane iku : dheweke **tukang dhudhuk** (81) . Dheweke ndhudhuk **kalen** (46) kanggo masang pipa banyu. Dheweke uga ndhudhuk lemah ing panggonan omah iku ngadeg, supaya tukang batu bisa ngadegake **tembok** papat. Perangan tembok kang ana ing jero lemah diarani **pondhasi** (2) . Ruwang kang kinurung ing antarane pondhasi iku dadi **kamar ngisor lemah** (3) . Kamar ngisor lemah iku duwe jendhela cilik kang diarani **jendhela kamar ngisor lemah** (5) , **lawang** (4) lan andha.","t05-01-13":"**Tukang batu** (108) nerusake mbangun tembok iku karo ninggal bolongan kanggo **lawang** (8) lan **jendhela** (17) .","t05-01-14":"Ioannes. — Nanging tukang batu menika mboten kula tingali!","t05-01-15":"P k Blanko. — Saiki dheweke wis rampung nyambut gawe ing omah iku. Dheweke ana ing cedhake **kandhang jaran** (54) , ing dhuwur **stegere** (110) ; dheweke mbangun temboke **papan umbah-umbah** (56) .","t05-01-16":"Dheweke duwe cetok, bak luluh lan **unting-unting** (109) . Nanging jeneng-jeneng iku ora bakal kokeling.","t05-01-17":"Ioannes. — Mesthi kemawon kula enget, amargi kula badhe nyuwun dhateng pakdhe kula cetok alit saha bak, lan unting-unting badhe kula damel piyambak mawi tali.","t05-tit-3":"Bahan bangunan.","t05-01-18":"Pakdhe. — Ha! becik temen. Nanging kandhaa marang aku, Ioannes, apa kang dibutuhake kanggo mbangun omah?","t05-01-19":"Ioannes. — Ingkang dipunbetahaken **watu tembok** (59) saha **luluh** (65) .","t05-01-20":"Pakdhe. — Bener banget ; delengen wong kang nganggo topi gedhe ing dhuwur **grobage** (136) iku. Dheweke **tukang grobag** (135) . Saben dina dheweke nggawa **bongkahan watu** (60) mrene. Dheweke ngedhunake momotane ing latar, lan **tukang natah watu** (83) natahi bongkah iku lan nggraji nganggo **graji watu** (85) . **Kuli** (146) nggawa watu iku menyang tukang batu, kang masang.","t05-01-21":"Sauntara iku, **tukang ngaduk luluh** (87) nyiyapake luluh. Dheweke butuh **wedhi** (62) , **gamping** (63) lan **banyu** (64) . Gamping ana ing cedhake ing **karung** (71) ; **laden tukang batu** (111) nggawakake wedhi marang dheweke ing **grobag dorong** (112) , lan **bocah magang** (113) ngadeg ing pompa (58) . Bocah iku ngiseni **ember** (114) . Luluh iku sedhela maneh wis siyap. **Tukang usung luluh** (107) njupuk lan nggawa munggah, liwat andha, menyang dhuwur steger, panggonan tukang batu ngrampungake sisihe omah iku.","t05-01-22":"Lan saiki, apa jenenge tukang kang nggarap **payon** (31) ?","t05-01-23":"Ioannes. — Piyambakipun **tukang payon** (118) .","t05-tit-4":"Payone omah.","t05-01-24":"P k Blanko. — Iya, nanging kang teka ndhisik yaiku **tukang kayu** (115) .","t05-01-25":"Tukang kayu nggarap **rangka kayu** (35) . Dheweke nyambung **balok** (37) nganggo **pathok** (117) . Para tukang ing ndhuwur kono, kang nganggo kathok beludru amba, iku tukang kayu. Kang siji nyekel balok cilik, sijine ngethok pathok nganggo **wadunge** (116) . Kang ana ing cedhake **cerobong asap** (41) iku tukang payon. Dheweke mathok reng ing dhuwur (*) balok, lan **watu tulis** (66) ing dhuwur reng. Kadhang dheweke masang genthing.","t05-01-26":"Payone kandhang jaran iku **genthingan** (55) , payone omah **watu-tulisan** (32) , lan payone emper saka **seng** (24) .","t05-01-27":"Ioannes. — Punapa tukang payon ugi nggarap payon seng?","t05-01-28":"P k Blanko. — Ora ; kang nggarap yaiku **tukang seng** (121) utawa **tukang timbel,** yaiku kang masang **jendhela payon** (38) ing dhuwure payon omah. Dheweke uga masang **talang** (43) lan **talang payon** (42) . Dheweke nyolder seng lan pelat. Dheweke kang masang **panulak bledheg** (40) lan **panuduh arah angin** (39) ing dhuwur **tembok pucuk** (36) .","t05-01-29":"Ioannes. — Dados omahipun sampun rampung?","t05-tit-5":"Piranti.","t05-01-30":"P k Blanko. — Durung kabeh. **Tukang plester** (99) mbangun nganggo **bata** (61) tembok-tembok kang mbagi omah iku dadi warna-warna kamar. Nganggo **plester** (70) dheweke nglapisi **pyan** (26) lan tembok. Saiki dheweke nggarap pyane **emper** (33) . Kaya tukang batu, dheweke duwe **cetok** (100) lan **bak luluh** (101) .","t05-01-31":"Banjur tukang kayu alus nggarap lawang, jendhela, **jogan papan** (16) lan **tutup jendhela** (19) .","t05-01-32":"Saiki dheweke nyambut gawe ing latar ing dhuwur **meja gawene** (90) . Dheweke duwe **graji** (94) kanggo nggraji kayu (69) , **pasah** (91) , **penjepit** (92) , **tatah** (94 bis) , **jangka** (95) lan **palu** kayu (95 bis) .","t05-01-33":"Ioannes. — Ha! jebul langkung nyenengaken nggarap kayu tinimbang masang watu. Pakdhe, tumbasaken kula meja gawe, graji saha pasah, amargi kula badhe damel kandhang kangge Medor.","t05-01-34":"Pakdhe. — Iya, le.","t05-01-35":"Ioannes. — Bingah sanget kula! Lajeng sinten ingkang ngadeg ing cakete lawang ngajeng menika?","t05-tit-6":"Ngecet.","t05-01-36":"P k Blanko. — Dheweke **tukang cet** (102) . Dheweke ngadeg ing dhuwur andhane karo sakaleng cet (103) lan **kwase** (104) . Dheweke ngecet kayune lawang ngarep supaya luwih awet.","t05-01-37":"Dheweke uga nemplekake kertas tembok ing kamar-kamar.","t05-01-38":"**Tukang gordhen** (107) kang ana ing dhuwur **andha** (106) ing **balkon** (28) lagi masang **tirai** (29) .","t05-01-39":"Tukang kang ngadeg ing cedhake jendhela gedhe iku **tukang kaca** (96) . Dheweke masang **kaca jendhela** (18) nganggo **dhempul** (73) . Tukang sijine, kang jengkeng ing cedhake lawang kamar ngisor lemah, yaiku **tukang kunci** (97) . Dheweke masang **kunci** (6) . **Kikire** (98) ana ing cedhake.","t05-01-40":"Ioannes. — Punapa tukang ingkang nggebug wesi mawi **palunipun** (84) menika ugi tukang kunci?","t05-01-41":"P k Blanko. — Luwih trepe, dheweke pandhe wesi (125) . Dheweke nempa **barang wesi** (67) kanggo **tukang listrik** (124) kang ana ing dhuwure payon **garasi** (51) . Dheweke duwe **prapen** (126) , **paron** (127) lan **sapit** (128) .","t05-01-42":"Tukang listrik masang **kawat** **tembaga** (44) telpon.","t05-tit-7":"Nggarap kebon.","t05-01-43":"Pakdhe. — Ing pojoke **latar** (45) , ing cedhake **pager wesi** (47) lan **gapura** (48) , kowe weruh **tukang kebon** (129) . Dheweke nyiyapake **kebon cilik** (49) . Dheweke wis macul lemah nganggo **pacule** (131) , dheweke nyebar wiji lan nggaru nganggo **garune** (130) . Banjur, nganggo **gembore** (132) , dheweke bakal ngeleb **bedhengan** (50) lan tanduran iku bakal thukul.","t05-01-44":"**Tukang jaran** (133) , kang lagi wae ngopeni jaran lan menehi pakan, ngresiki **kreta** (52) nganggo spons, **pompa tangan** (134) lan saember banyu. Banjur dheweke bakal nglebokake kreta iku maneh menyang garasi lan nutup lawange nganggo **grendel** (53) kang kandel.","t05-01-45":"Lah, dakkira kowe wis marem ; kowe wis oleh katrangan kang cukup.","t05-01-46":"Ioannes. — Inggih, Pakdhe, nanging kula kepengin sanget ningali njeronipun omah menika.","t05-01-47":"Pakdhe. — Iku bakal kelakon sesuk. Pak Rufo bakal nerangake denahe marang kowe lan nuduhake jenenge saben kamar.","t05-tit-8":"Tata ruwang jero omah.","t05-apar-2":"*(Delengen denahe.)*","t05-01-48":"Arsitek. — Ayo, Ioannes, sedhela maneh dakajak kowe njlajahi perangan-perangane omah iki.","t05-01-49":"Ayo padha mlebu **lantai ngisor** (7) . Iki tombole **bel** (11) . Kita munggah telung **undhak-undhakan** (14) **undhakan ngarep** (9) , kita ngliwati **tlundhak** (10) **lawang ngarep** (8) , lan iki kita ana ing sikile **andha** (13) .","t05-01-50":"Ioannes. — Menika lorongipun.","t05-01-51":"Arsitek. — Dudu, iki **ruwang ngarep** (12) . **Lorong** (a) ana ing pucuk kana. Ing sisih tengen, iki **ruwang tamu** (b) lan **ruwang mangan** (c) ; adhep-adhepan karo ruwang mangan ana **pawon** (d) lan **kamar batur** (e) , banjur ing ngarepe **kamar nulis** (f) . **Emper** (23) karo **lawang kacane** (25) ana ing cedhake ruwang tamu.","t05-01-52":"Saiki kita bakal munggah andha. Cekelan ing **cekelan andha** (15) lan etungen undhak-undhakane. Ana patbelas. Iki **selasar** (m) ; kita ana ing **lantai** (27) kapisan.","t05-tit-9":"Lantai kapisan.","t05-01-53":"Adhep-adhepan karo andha ana **kakus** (20) lan **kamar rias** (j) . Ing sisih tengen ana **kamar turu** (g) kang endah karo jendhela loro kang madhep **ngarepe omah** (1) . Ing sisih kiwa ana **kamar adus** (1) lan **kamar tamu** (i) karo **ceruk turu** (h) kang gedhe. Ing cedhake kamar turu ana **kamar bocah** (k) . Kamar iku madhep **teras** (21) kang jembar. Ing sangisore teras iku ana kakus sijine (20) , lan ing tembok, iki **lonceng** (22) kang muni kanggo bujana bengi.","t05-01-54":"Ioannes. — Sumangga kita minggah dhateng **lantai kalih**.","t05-01-55":"Arsitek. — Ora ana lantai loro. Ing sangisore payon mung ana **kamar loteng** (33) lan loteng (34) . Panjlajahan kita wis rampung ; kita kena mudhun maneh.","t05-01-56":"Ioannes. — Matur nuwun, Pak ; sedaya menika narik sanget. Kula badhe enggal nyariyosaken dhateng bapak kula sedaya ingkang kula tingali.","t06-apar-1":"GAMBAR No. 6 Jero Omah, Perabot, Pangan, Padhang.","t06-apar-2":"Omah iku wis rampung. Pakdhene Ioannes wis manggon ing omah anyare, kang tata ruwange wis kita ngerteni. Saiki ayo padha ndeleng kepriye dheweke ngiseni omahe nganggo perabot. Kang bakal kita jlajahi dhisik :","t06-tit-1":"Kamar Turu.","t06-c1-01-1":"1. — Kita teka ing wektu kang kurang trep, amarga batur wadon lagi sibuk ngresiki **kamar** iku.","t06-c1-02-1":"2. — Ing **meja rias** (1) ana ing kene lan kana warna-warna barang kanggo wong wisuh, nyisir, cekake kanggo dandan. Yaiku **baskom** (2) lan **kendhi banyu** (3) , **sikat rambut** (4) , **jungkat** (5) , **sabun** (6) lan **spons** (7) , sarta **botol cilik** (8) kanggo obat kumur untu.","t06-c1-03-1":"3. — Ing jogan, ing ngarepe meja rias, iki **ember** (9) kanggo nampani banyu reged.","t06-c1-04-1":"4. — Ing **ruwang ngarep kamar** (10) kita weruh sawetara **cantholan klambi** (13) lan **payung** (11) loro ing **wadhah payung** (12) .","t06-c1-05-1":"5. — Ing sisih sijine lawang ana **lemari pangilon** (14) kang isi **sandhangan lawon** (15) .","t06-c1-06-1":"6. — Ayo kita nganggo kesempatan nalika **batur wadon** (16) nata **peturon** (17) , kanggo njlajahi perangan-perangane. **Rangka peturon** (20) isi **kasur per** (21) kang becik, lan ing dhuwure Iustina sedhela maneh bakal nyelehake **kasur** (22) wol. Banjur dheweke bakal njupuk saka kursi **sprei** (23) loro lan **kemul** (24) . Sawise iku dheweke bakal masang ing sirahe peturon **guling melintang** (25) lan **bantal** (26) , kang saiki isih ana ing dhuwur **permadani peturon** (32) bareng karo **kemul wulu** (27) . Dheweke nganggo sulak wulu kanggo ngresiki **gordhen** (19) lan **kelambu peturon** (18) , lan iki peranganing pagawean wis rampung.","t06-c1-07-1":"7. — Banjur dheweke kudu rada nata **meja cilik peturon** (28) , muteri **weker** (29) , nyiyapake **lampu wengi** (30) , njupuk **lilin** (31) kanggo ngresiki cagak lilin.","t06-tit-2":"Kranjang jaitan lan piranti pawon geni.","t06-c1-08-1":"8. — **Kranjang jaitan** (34) ing cedhake **dhingklik** (33) uga butuh banget ditata. Dheweke kudu nglempit **bordhiran** (35) , nglebokake ing **meja jaitan** (38) **tudhung driji,** **benang** (36) , **dom** (37) lan **gunting** (39) , banjur ngunci tutupe meja iku nganggo **kunci** (40) .","t06-c1-09-1":"9. — Ing **meja sikil siji** (41) ing tengah, Iustina bakal ngganti banyune **karaf** (42) . Dheweke bakal nyelehake **gula** ing **wadhah gula** (43) , ngresiki **sapit gula** (44) lan njupuk **sikat sandhangan** (46) .","t06-c1-10-1":"10. — Sisih tengene kamar bakal njaluk pagawean kang luwih sethithik saka dheweke, amarga **kursi dawa** (47) lan **bantale** (48) wis ana ing panggonan kang trep, lan, sarehne hawane ora adhem, ora ana kang owah ing antarane piranti **pawon geni** (49) . **Sekop** (50) , **sapit gedhe** (51) , **cagak kayu** (55) lan **pager awu** (56) wis resik ; **tameng geni** (54) ora diowahi, lan **kothak kayu** (52) wis kebak **kayu obong** (53) .","t06-c1-11-1":"11. — Sanajan mangkono dheweke isih kudu ngresiki lebu **jam bandhul** (57) , **cagak lilin gedhe** (58) lan **wadhah barang cilik** (59) , pungkasane ngelapi **pangilon** (60) .","t06-c1-12-1":"12. — Bab **ayunan bayi** (61) kanggo bayi cilik — babo (*) — , iku wis siyap.","t06-tit-3":"Ruwang Tamu.","t06-c2-01-1":"1. — Saiki iki ruwang tamu. Iku **kamar** kang endah banget. Pawon geni, kang ana ing pojok tengen, direngga **reca cilik** (1) kang alus, **jambangan** (3) endah loro, lan katutupan **lambrekin** (2) beludru (*) .","t06-c2-02-1":"2. — Supaya kelethikan geni saka pawon ora ngobong permadani, ing ngarepe pawon dipasang **panulak kelethikan** (4) tembaga.","t06-c2-03-1":"3. — Ing cedhake, **meja tulis** (5) wanita kang apik lagi menga. Ing dhuwure **nyonyah omah** (23) nulis layang-layange.","t06-c2-04-1":"4. — Jendhelane direngga **gordhen kaca** (6) karo **taline** (8) kang dicanthelake ing **canthelan** (7) , lan gordhen gedhe saka lawon kang **dilempit ing dhuwur** (9) .","t06-c2-05-1":"5. — Ing cerukane jendhela, **wadhah pot** (11) isi **tanduran** (10) ijo, yaiku palem kang endah kang godhonge megar meh tekan **lampu lenga** (12) .","t06-c2-06-1":"6. — **Tudhung lampu** (13) lampu iku ditata Maria, **prawan** (14) kang ayu, kang ana ing **piano** (15) . Lungguh jejeg banget ing **dhingklik** (16) , dheweke sinau lelagon. Dheweke trampil lan ngati-ati banget, kaya kabukten saka **lemari musike** (17) kang tinata rapi.","t06-tit-4":"Bocah Nakal.","t06-c2-07-1":"7. — Adhine lanang, Paulus, nggoleki **buku** (19) ing **rak buku** (18) . Dheweke isih **nom-noman** (20) , ora bisa meneng lan angel dieman. Karo gandhulan ing rak buku supaya bisa nggayuh buku kang dhuwur banget, dheweke kentekan bebaya nibakake **reca dhadha** (21) kang ana ing ndhuwure.","t06-c2-08-1":"8. — Dheweke nganggo kesempatan nglakoni bab bodho iku nalika ibune lagi repot ngobrol karo kancane, yaiku **nyonyah** (22) kang teka nginep sawetara dina ing omahe. Ibune lungguh ing **kursi dawa** (24) cedhak **kursi males** (25) , dene kancane lungguh ing **kursi** (27) kang mung katon **sandharane** (26) .","t06-c2-09-1":"9. — **Pigura** (30) gedhe kang gumantung ing tembok isi **potret** (29) sanak wadon. Ing **album** (32) kang diselehake ing meja kaklumpukake **potret-potret** (33) sanak kadang liyane. Bocah-bocah lagi wae mbukaki album iku, amarga **kursi-kursi** (31) isih nglumpuk ing sakubenge meja.","t06-c2-10-1":"10. — **Jambangan Cina** (34) porselen, kang ana ing cedhake **ladhing kertas** (35) , dianggo kado marang Maria nalika pestane, lan **kelir lempitan** (36) kang ngrengga pojoke kamar digawa saka Cina dening pakdhene.","t06-c2-11-1":"11. — Kabungahake dening **lukisan** (37) endah kang gumantung ing **tembok** (42) , kapadhangan dening **lampu gantung pyan** (38) , kang **lampu listrike** (39) mencorong bungah ing wayah bengi, ruwang tamu iku katon nyenengake banget. **Permadani** (40) kang alus, kang kegelar ing jogan papan, lan **bel listrik** (41) kang gampang temen dianggo, nyampurnakake kepenake.","t06-tit-5":"Ruwang Mangan.","t06-c3-01-1":"1. — Lonceng bujana bengi wis muni. Kabeh kulawarga, kejaba Maria, wis nglumpuk ing sakubenge meja. Ruwang mangan iku anget kepenak dening **tungku** (1) fayans kang becik banget, karo **cerobong** (2) kang tipis.","t06-c3-02-1":"2. — Kamar iku ora akeh perabote. Sadawane tembok gumantung, ing dhuwure **bangku cilik** (4) , **pancuran cilik** (3) kang mung kanggo rerenggan. Cedhak banget, ana **lemari pinggir** (5) , panggonan wong nyelehake panganan adhem, piring panganan panutup, lan warna-warna piranti meja kang durung dibutuhake.","t06-c3-03-1":"3. — Mangkono kita weruh ing rak ndhuwur **pitik panggang** (7) , **iwak** (8) lan **mangkok** (10) isi **woh-wohan** (9) . Ing ngisore iki **keju** (11) , **roti** (12) , lan **wadhah botol** (13) kang isi kabeh kang dibutuhake kanggo mbumboni salad : lenga, cuka, **uyah** (14) lan **mrica** (15) . Pungkasane, ing rak ngisor ana **roti tar** (17) cedhak **wadhah mosterd** (16) .","t06-c3-04-1":"4. — Jam ruwang mangan, kang diarani **jam tembok** (20) , wangune aneh banget. Jam iku kepasang ing pigura kayu kang uga isi **barometer** (19) lan **termometer** (18) .","t06-tit-6":"Ngladeni Bujana Bengi.","t06-c3-05-1":"5. — Ing kabeh temboke kamar dipasang **papan kayu** (21) saka kayu jati kang dililini. **Gordhen lawang** (22) saka lawon nutup cukup rapet lawang kang tumuju emper. Ing kono kulawarga bakal ngombe kopi sawise bujana bengi. **Cangkir** (24) lan **lepek** (25) wis siyap ing **lemari piring** (23) .","t06-c3-06-1":"6. — Ing dhuwure meja kepasang ing pyan **lampu gantung** (26) , kang lampune mencorong banget lan ing wayah bengi madhangi saruwang mangan.","t06-c3-07-1":"7. — Saiki ayo kita jlajahi **meja mangan** (27) iku dhewe. Nalika kulawarga mlebu, piranti mangan wis siyap. Ing **taplak meja** (28) wis diselehake, ing panggonane saben wong kang bakal mangan, **piring** (33) , **serbet** (29) , **sendhok** (34) , **porok** (35) , **ladhing** (36) lan **gelas** (32) . Ana uga **botol** (30) kanggo anggur lan **karaf** (31) kanggo banyu.","t06-c3-08-1":"8. — **Pelayan** (39) kang kapisan nggawa **wadhah sup** (37) , kang isih kumelun. Saiki dheweke ngladekake **panganan** (38) kapisan, yaiku panganan daging. Banjur dheweke bakal nyuguhake panganan kang wis kita sebut, lan pungkasane, sawise panganan panutup, dheweke bakal nganggo kesempatan nalika para bendarane wis mlebu emper, kanggo ngangkati piranti meja lan nata maneh ruwang mangan.","t06-c3-08-2":"*Cathetan.* — *Tembung lumrah kang gegayutan karo pangan mung disebut cekak ing kene. Dhaptare bakal dijangkepi ing gambar loro « Hotel » (No. 13) lan « Pasar » (No. 15).*","t06-tit-7":"Pawon.","t06-c4-01-1":"1. — Ing pawon, kang kita deleng liwat lawang kang menga separo, kita weruh rerusuhan kang endah. Ing ngarepe **pawon geni** (1) , panggonan **geni** (3) krepyak-krepyak, dipasang **puteran sunduk** (5) . **Panggangan** (7) kang endah wis **disunduk** (6) lan lagi mateng.","t06-c4-02-1":"2. — **Sebul geni** (8) lan **sekop areng** (9) , kang lagi wae dianggo, isih gumlethak ing jogan bareng karo **kayu obong** (10) .","t06-c4-03-1":"3. — Dhuwure pawon geni wis tinata : **lentera** (11) , **wadhah korek** (13) kang isi **korek** (12) , **cagak lilin** (14) lan **wadhah lilin** (15) karo **liline** (16) ana ing panggonane. Nanging **ember areng** (18) kang gedhe, kebak **areng watu** (17) kang lagi wae diisi **juru masak** (23) ing kamar ngisor lemah, isih kari ing tengahe pawon.","t06-c4-04-1":"4. — Pancen, wong wadon kang mesakake iku kudu gage-gage supaya sarapan siyap ing wektune. Saiki dheweke ana ing cedhake **kompor** (19) lan ngudhek **saus** (24) kang ora kena gosong banget.","t06-c4-05-1":"5. — Ing **oven** (20) lagi mateng roti tar, kang disiyapake kanggo panganan cilike bocah-bocah. Ing dhuwure kompor gumantung **irus** (21) lan **serok** (22) .","t06-tit-8":"Piranti Pawon.","t06-c4-06-1":"6. — **Piranti masak** (25) , kang dicanthelake ing pungkasane kamar, resik banget. **Panci** (26) tembaga kang endah, **poci susu** (27) , **ayakan cilik** (28) lan **parutan** (29) wis diresiki kanthi ngati-ati.","t06-c4-07-1":"7. — **Kothak uyah** (30) diselehake ing lemari piring cedhak **teko** (31) lan **botol gedhe lenga** (32) . **Laci** (33) mesthine isi piranti mangan lan ladhing pawon.","t06-c4-08-1":"8. — **Sapu** (34) lan **sulak wulu** (35) ana ing pojok. Juru masak lagi wae nganggo **blok kayu** (36) , banjur ditinggal ing cedhake jendhela.","t06-c4-09-1":"9. — **Lap tangan** (37) gumantung ing tembok, cedhak **corong** (38) . Ing perangan pawon kono disimpen **panggangan kawat** (39) , **peso pencacah** (40) lan **talenan** (41) . Banjur, ing dhuwure peso pencacah, ing **rak** (42) , ana **kuwali** (43) , **kendhil** (44) karo **tutupe** (45) lan **dandang** (46) . **Wajan** (47) gumantung ing cedhake.","t06-c4-10-1":"10. — Mung **kran** (48) tembaga kang mencorong ing pojok kene. **Bak cuci** (49) , panggonan **kendhi gedhe** (50) kang kandel diselehake, mesthine kepenak banget karo lemari cilike, panggonan wong nyimpen **tong cuka** (51) kang duwe **krane** (52) , **kothak sampah** (53) lan **piring reged** (54) .","t06-tit-9":"Barang liya ing pawon.","t06-c4-11-1":"11. — **Bak gedhe** (55) , panggonan wong ngumbah **sayuran** (58) , lan **kwali wesi** (56) kang diselehake ing **jogan ubin** (57) mesthine uga duwe panggonan ing lemari iku.","t06-c4-12-1":"12. — Juru masak mesthi ora kekurangan tungku, amarga iki ana maneh, ing pojoke meja, **kompor gas** (59) kang dianggo manasi banyu ing panci cilik. **Kukus** (60) kang metu saka kono nuduhake marang kita yen banyune mesthi wis umob. Kaya-kaya banyu iku bakal dianggo kanggo kopi, amarga iki ing pucuk sijine meja ana **poci kopi** (64) lan **gilingan kopi** (63) .","t06-c4-13-1":"13. — Kompor iku disambung karo **kran gas** (62) nganggo **selang karet** (61) kang dawa.","t06-c4-14-1":"14. — **Batur harian** (66) kang teka mbantu juru masak lagi nyiyapake sayuran kanggo bujana bengi. Yen sayuran iku wis diresiki lan diumbah, dheweke bakal nyelehake ing **baskom** (65) ngenteni wektune digodhog.","t06-tit-10":"Kamar Adus. *(Papan adus.)*","t06-c5-01-1":"1. — Kari siji bab kang rada ora sopan kanggo ngerteni kamar-kamar baku ing omah iki : ndeleng tatanane kamar adus. Iku ora njaluk wektu dawa, amarga kamare ora amba, lan kita enggal ngerti yen **bak adus** (1) duwe **pemanas banyu adus** (2) kang becik, yen **wadhah sabun** (3) bisa digayuh tangane wong kang adus, lan yen **cantholan andhuk** (5) mesthi nggampangake garinge **andhuk** (4) .","t06-c5-02-1":"2. — Kamar iku temboke katutupan **ubin fayans** (6) , kang mbisakake masang **piranti dhus** (7) tanpa wedi babar pisan yen banyu kang muncrat nalika dianggo bakal ngrusak tembok. **Baskom cilik** (8) seng, kang kanggo ngedusi sikil, njangkepi perabot iku.","t07-apar-1":"SERI KAPINDHO GAMBAR No. 7","t07-tit-1":"*Adegan Kapisan.*","t07-tit-2":"Desa ing mangsa adhem.","t07-c1-01-1":"1. — Nalika prei taun anyar, aku ngeterake bapakku menyang Novurbo, desa cilik panggonan dheweke kudu ngrampungake sawetara urusan dagang.","t07-c1-02-1":"2. — Kita numpak **dilijens** (11) kang mlaku saka kutha menyang desa iku ; nanging sarehne adhem banget, lelungan nganggo kreta kang kurang kepenak iku ora patiya nyenengake.","t07-c1-03-1":"3. — Mula kita rumangsa bungah temenan nalika weruh **kusir** mandhegake kretane ing alun-alun, ing ngarepe **losmen** (2) *Bruwang Putih*. **Sing duwe losmen** (4) wis ngenteni kita ing tlundhake omahe, karo udud **pipa**ne kanthi tentrem.","t07-c1-03-2":"Dheweke ngajak kita mlebu, lan aku ora sranta lungguh ing ngarepe geni pang garing kang krepyak-krepyak ing pawon. Ing kono aku ngguyoni **angin lor** kang nyocog, kang ngiyek-ngiyekake **papan jeneng** (3) lawas lan nggawa lunga **kukus** (1) kang metu saka cerobong kanthi ubengan ireng.","t07-c1-04-1":"4. — Wektu iku jame sarapan. Tanpa ngenteni maneh, kita mangan enak panganan kang prasaja nanging seger kang disuguhake marang kita (*) .","t07-tit-3":"Sawetara sowan.","t07-c1-05-1":"5. — Sawise sarapan, aku ngeterake bapakku, kang dadi wong asuransi, menyang para nasabahe. Kang kapisan kita nyowani **pandhe** (5) , kang manggon cedhak losmen. Dheweke lagi repot masang ladam jaran. Aku gumun marang kekuwatane kancane kang nyekeli kanthi kukuh **kuku** jaran ing clemek kulite, dene pandhe masang **ladam** (6) nganggo gebugan palu kang santer.","t07-c1-06-1":"6. — Banjur kita menyang **tukang sepatu** (7) desa, yaiku Iakobus kang wis tuwa. Sanajan papan jenenge nganggo **sepatu bot** kang endah, dheweke marem mung nyol sepatu lawas sapasang kang wis bolong.","t07-c1-06-2":"Wong tuwa iku muni marang kita karo ngguyu : « Ing kutha, aku dadi « tukang gawe sepatu » lan ora duwe nasabah. Ing kene, aku dadi « tukang ndandani sepatu » lan pagaweane akeh. »","t07-c1-07-1":"7. — Dheweke crita marang kita bab tanggane, yaiku **tukang cukur** (8) , kang nasabahe padha ora marem. **Lading cukure** tansah sompel lan **guntinge** ora tau tajem. Nanging sarehne dheweke siji-sijine tukang cukur ing desa, wong kepeksa cukur lan ngethok rambut marang dheweke. Kejaba iku dheweke wong kang medhit lan ora grapyak.","t07-c1-08-1":"8. — Begjane, **tangga** liyane ora padha karo dheweke. Tuladhane **tukang kreta** (9) iku wong kang loma, sregep lan seneng tetulung. Nyenengake ndandanake kreta marang dheweke. Pagaweane tansah rampung.","t07-c1-09-1":"9. — Iakobus tuwa uga ora sambat bab **tukang pelana** (10) , kang kadhang dibantu njait **abah-abah** yen pagaweane numpuk.","t07-c1-09-2":"Bapakku takon bab kulawargane : « Kabeh padha becik. Putuku wadon ana ing **sekolah** (12) . **Guru wadone** (13) marem banget marang dheweke, bocahe **murid** (14) kang becik. Dheweke ora padha karo anakku lanang kang mbeling ; kang dipikir mung dolanan. **Guru** (15) ora bisa nulari kawruh apa-apa marang dheweke. »","t07-tit-4":"Gunemane wong desa.","t07-c1-10-1":"10. — Wong tuwa iku banjur crita marang kita kabar-kabare desa. Wong bakal mbangun sekolah anyar, amarga kang ana ing **balai desa** wis dadi cilik banget. Kejaba iku iku gampang, amarga cukup tuku peranganing kebone **tukang panggilingan.** Iku bakal nguntungake banget wong kang mesakake iku. Merga adheme, **watu gilingan** ing **panggilingan** (16) wis ora bisa nggiling gandum, amarga **rodhane** (17) kandheg beku dening **es** (25) ing **kali cilik** (23) .","t07-c1-11-1":"11. — « Bab bangunan, apa panjenengan wis mirsani **greja** (18) anyar kita? Endah banget ing sangisore kemul saljune. **Manuk gagak** (19) , kang wis ora ngenali menara loncenge lawas, padha nyanggong kanthi sedhih ing wit gedhe ing **kuburan** (20) . »","t07-c1-12-1":"12. — Gagasan bab kuburan iku ngelingake tukang sepatu marang wong-wong kang tepung karo bapakku lan kang mati taun kepungkur. « Pira **kuburan** (21) , Pak, kang ditambahake ing antarane liyane, ing sangisore **wit cemara** (22) ! Pati wis ngarit notaris kita kang lawas. Kabeh wong desa melu **layadan**. »","t07-c1-13-1":"13. — « Iki penggantine kang lagi lelayaran ing kali cilik. Dheweke lagi wae teka ndandanake tali **sepatu es**ne (26) kang pedhot marang aku. »","t07-c1-14-1":"14. — « Iki uga ing pinggire kali cilik, **jaga desa** (27) anyar. Dheweke tilas prajurit polisi kang gawe wedi bocah-bocah nakal desa. Bocah-bocah mlayu sanalika weruh **sarung sikile** (29) lan **topi kepine** (28) . »","t07-c1-15-1":"15. — « Lah! iki Iosef tuwa kang nyurung **gerobag cilik isi kayu bongkokan** (30) kanggo tukang roti. — Bener kuwi, ujare bapakku, aku ngenali jarane, yaiku **kuldi** (31) . Aku pancen kudu ngomong karo dheweke, tak gunakake kesempatane. Nganti ketemu maneh, Pak Iakobus. »","t07-c1-16-1":"16. — Pas nalika kita metu, bocah-bocah desa mulih saka sekolahan lan mlayu grubyug menyang **papan luncur** (33) kanthi bebaya tiba lan tugel anggotane awak nalika **tiba** (34) . Salah sijine njupuk **kreta luncure** (32) ing tukang kreta, nglungguhake salah sijine kancane ing kono, banjur mangkat karo mlayu.","t07-c1-17-1":"17. — Liyane grubyug menyang **tumpukan salju** (37) cedhak **kreteg** (40) lan wiwit mbedhili **reca salju** (39) kang wingi padha diadegake lan diwenehi topi, pipa sarta tas sekolah nyampir.","t07-c1-18-1":"18. — Bocah-bocah ora patiya nggagas angin kang njekutake lan hawa adhem. Kang akeh malah ora nganggo **sarung gulu** (35) , lan kanggo ngangetake awak sawise perang **bal salju** (38) , cukup sagegem **kastanye** (42) kang panas banget kang dituku saka **bakul** tuwa Jakobina, kang gemeter kadhemen ing sangisore **slendhange** (43) kang tipis banget.","t07-tit-5":"*Adegan Kapindho.*","t07-tit-6":"Omah tani ing mangsa semi.","t07-c2-01-1":"1. — Sanajan ana kabeh senenge mangsa adhem, kita mapag baline **mangsa semi** kanthi bungah kang jero.","t07-c2-01-2":"Endah temen gegambarane latare omah tani, ing wayah sore, ing sasi Mei!","t07-c2-02-1":"2. — Ing wates langit **srengenge** (1) alon-alon angslup, ngebaki **pedesan** (3) nganggo **sunare** (2) kang wungu. **Wong mluku** (6) kang sregep gage-gage mluku **sawahe** (4) .","t07-c2-02-2":"Nganggo **luku**ne (5) kang ditarik **jaran** (7) kang kuwat, dheweke nggawe **jugangan** (8) , panggonan **wong nyebar** (9) bakal nyebar **wiji** sagegem-sagegem kang bakal ngasilake wuli emas.","t07-c2-03-1":"3. — **Wong ngarit** (11) kang nyekel arit wis ngarit sukete pangonan, tukang epe wis ngepe **suket garing** (10) karo mbolak-balik nganggo **garpu** (12) lan garu, lan iki wong-wong iku padha mulih.","t07-c2-03-2":"Sawetara mlaku ing ngarepe gerobag abot kang ditarik sapi ; padha manggul pirantine ing pundhak. Liyane, kang luwih kesed, wis nglempreh kepenak ing dhuwure suket garing kang wangi.","t07-c2-04-1":"4. — Nalika liwat wong-wong iku aweh salam marang **tukang kebon** (16) kang repot ing **kebon woh-wohan** (13) ngethoki **wit woh-wohan** lan nyambung **wit pir** (14) . **Wit plum** (15) wiwit kembang, lan ing **kebon sayur** (17) kang wis dirabuk becik, sayuran, kubis lan salad wis padha becik thukule.","t07-c2-04-2":"Ing tembok cendhak, **merak** (18) kang endah megarake buntute supaya wulune kang endah banget dikagumi.","t07-tit-7":"Latar omah tani.","t07-c2-05-1":"5. — Lawange **kandhang jaran** (19) padha menga lan wong weruh papan pakan lan **lemekan** (23) ne **jaran wadon** (21) kang lagi wae diuculi **tukang jaran** (20) . **Belo** (22) kang lucu temen karo sikile kang dawa, ngetutake biyunge karo pethakilan.","t07-c2-06-1":"6. — Cedhak **sumur** (29) , **sapi wadon** (25) padha ngombe ing **bak kayu** (26) kang dadi papan ngombene. **Pedhet** (24) nganggo kesempatan iku kanggo nusu, lan **sapi lanang** (27) kang ngambu wangine pakan, mbengok bungah lan ngangkat sirahe kanthi gagah karo **sungu** (28) kang kuwat.","t07-c2-07-1":"7. — Kabeh padha nyambut gawe. **Batur wadon** (32) nyekel **tali** (31) sumur ing tangane. Dheweke nimba banyu nganggo **ember** (30) kanggo ngombeni kewan. Cedhak **lumbung** (33) , ana wong nggaruki damen, lan ing ngarepe lawange **omah** (34) ana **tukang mintal** (35) tuwa kang mintal **lena** utawa **rami** nganggo rodha pintale lan **antihe,** kaya ing jaman biyen.","t07-tit-8":"Wong tani.","t07-c2-08-1":"8. — **Wong tani** (36) kang nuntun kabeh pagawean iku lan menehi pituduh marang para batur. Dheweke akon nglebokake **garu** (40) lan **pacul** (39) kang dilalekake ing cedhake **kandhang** (38) ne **asu** (37) .","t07-c2-09-1":"9. — Bengokane gawe kagete **manuk dara** (41) , kang mabur sakayange menyang **pagupon** (42) , lan **pitik** (43) kang gage-gage mlebu maneh menyang **kandhang pitik** (44) .","t07-c2-10-1":"10. — Ing ngarepe **kandhang wedhus** (48) , iki **pangon** (45) tuwa kang nuntun bali **pepanthane** (49) . Karo nyekel **tekene** (46) , kang ora tau kari, kaya uga **klambi jaba**ne (47) kang wis luntur, dheweke nuntun menyang kandhang **wedhus lanang** (50) , **wedhus wadon** (53) , **cempe** (54) , **wedhus jawa wadon** (51) lan **anak wedhus jawa** (52) . **Asune** (55) kang setya, Argus, teka pungkasan lan nyurung kang keri-keri nganggo gonggongane.","t07-c2-11-1":"11. — Kabeh rame lan obah iku ora ngganggu tentreme **sapi prahan** (56) kang becik, kang ngunekake **kelinthinge** (57) nalika diperes ing ngarepe lawang **kandhang** (58) .","t07-c2-12-1":"12. Sapi iku kaya-kaya ngerti yen kudu menehake susune, supaya **bojone wong tani** (60) bisa nyiyapake **mentega** ing **pemuter mentega** (61) utawa **keju** (64) kang enak banget, kang netes saka rak kang diselehake ing dhuwur **bak gedhe** (63) .","t07-c2-13-1":"13. — Kabeh **papan susu** (59) diresiki becik banget dening **batur tani** (65) kang lagi wae ngumbah **wadhah susu** (62) ing ember gedhe kang digawa ing tangane.","t07-tit-9":"Kandhang unggas.","t07-c2-14-1":"14. — Karo klompen kayune kang kandel, dheweke mlaku rada gedebugan, lan mula gawe mlayune **kalkun lanang** (68) , **bebek wadon** (66) , **bebek lanang** (67) lan **banyak** (69) kang mangapake **cucuke** (70) amba lan mbengok kanthi bingung.","t07-c2-14-2":"**Jago** (71) , kang luwih seneng gelut, ngadegake **jenggere** (72) kang abang, ngebutake wulu **buntute** (73) lan ngunekake « kukuruyuk » kang seru banget.","t07-c2-15-1":"15. — **Babon** (74) nggoleki pangan ing **rabuk** (81) karo **kuthuk-kuthuke** (75) . **Gembluk** (78) mlayu menyang biyunge, yaiku **babi wadon** (77) kang gedhe temen, kang kita deleng ing cedhake kandhang babi.","t07-c2-16-1":"16. — Ing kandhange, **terwelu** (79) padha mangan kanthi rakus **suket** (80) alus kang digawakake anake wadon wong tani. Ioanina tresna banget marang terwelune, lan saben dina, sawise njupuk **endhog** (76) anyar ing kandhang pitik, dheweke teka nyowani kanca-kanca ciliké.","t08-apar-1":"GAMBAR No. 8 *Adegan Kapisan.* Panen (*) . — Kaanane Pedesan.","t08-c1-01-1":"1. — Bareng karo **mangsa panas,** kaanane pedesan owah maneh. Wiji kang dipasrahake marang jugangan wis thukul ; tanduran cilik ijo metu saka lemah lan wis awoh wuli. Wiji wis kadadeyan, banjur mateng, lan saiki kari ngunduh wae.","t08-c1-02-1":"2. — **Kembang pedesan** wis padha megar. **Kembang bluwet** (1) , **kembang menur abang** (2) lan **kembang jari** (3) nyampur ing warna kang sarwa padha ing sawah gandum, dadi bedane kang bungah saka **kelopak-kelopake** kang seger.","t08-c1-03-1":"3. — Wit woh-wohan wis padha ngrembuyung godhonge ; wohe wis mateng. **Wit ceri** (4) cilik kebak **woh ceri** (5) endah kang diunduh lan dipangan bocah-bocah kanthi seneng banget.","t08-c1-04-1":"4. — Saiki kewan-kewan bisa nglampahi sedina muput ing jaba.","t08-c1-04-2":"**Cempe** (6) wis padha gedhe lan dadi **wedhus wadon** (7) endah lan **wedhus lanang** (8) endah kang wulune kandel. Kewan-kewan iku kanthi tentrem nyenggut **suket** ing **pangonan** (9) kang kembang-kembang **margrit**e.","t08-c1-04-3":"Sedhela maneh wong bakal wiwit nyukur **kewan** iku supaya oleh **wul**e, kang digawe lawon sandhangan kita.","t08-tit-2":"Pangon.","t08-c1-05-1":"5. — **Pangon** (10) katon ora patiya nggagas kewane. Kang dipikir mung prahara kang liwat ing wates langit, dene **tukang jaga wedhus** (13) , kang nyedhakake **kendhi banyune** (14) ing lambene, katon luwih ora ambil pusing maneh.","t08-c1-06-1":"6. — Panase nyenyet ; amarga **asu** (15) uga teka ngilangi ngelake ; asu iku ndilat banyu seger ing **kali cilik** (16) lan gawe kagete **kodhok cilik** (17) kang mesakake, kang ndhelik ing suket pinggir kali. Kodhok iku mancolot menyang banyu bening panggonan **tunjung** (18) kembang.","t08-c1-07-1":"7. — **Manuk kicuit** (19) adus ing cedhake **sumber cilik** (20) kang muncrat ing antarane watu loro, banjur ndhelik ing sangisore **grumbulan eri** (21) lan **grumbulan krateg** (22) .","t08-tit-3":"Panen.","t08-c1-08-1":"8. — Kanggo bocah-bocah desa, panen gandum iku wektu kang nyenengake banget. Bocah-bocah kanthi bungah **jempalikan** (24) ing **tumpukan damen** (23) , padha ngewangi **wong panen** (26) , lan nalika wong-wong iku ngarit **sawah gandum** (27) nganggo **arite** (25) kang dilandhepake becik nganggo **watu asahan** (30) , bocah-bocah nglumpukake gandum lan mbentheli dadi **pocongan** (31) utawa **bongkokan** (32) .","t08-c1-09-1":"9. — Kadhang bocah kang paling gedhe diparengake ngethok nganggo **arit bengkong** (12) **batang emas** (28) kang nyangga **wuli** (29) kang abot kebak wiji ; dene bocah kang cilik-cilik, kang ngawasi **kewan** (33) kang nyenggut ing **pangonan** (34) ing sangisore ayange **wit linden** (35) kang gedhe, nyekel **kupu** kang endah nganggo **jaring**e (36) .","t08-c1-09-2":"Malah sawetara menek ing **gerobag** (37) kanggo nata pocongan kang diulungake marang bocah-bocah nganggo **garpu** (38) .","t08-c1-10-1":"10. — Ing saindenging **dhataran** (39) , panggonan **manuk branjangan** (41) wiwit mabur, kabeh katon rame. Kabeh wong repot ngurusi panen. Nanging, nalika wong mlarat isih nganggo piranti lawas — **arit, arit bengkong** lan **gebugan** (40) — , juragan sugih ngaritake gandum utawa **gandum ireng**e (43) nganggo **mesin arit** (42) . Banjur, sarehne ora perlu nggawa pocongan menyang lumbung, wong nggawe **tumpukan pocongan** (44) kang gedhe.","t08-c1-11-1":"11. — Ing kono wong nekakake **mesin perontok** (47) kang digerakake **lokomobil** (45) nganggo **sabuk transmisi** (46) , lan mangkono wiji dipisah saka **damen** tanpa ninggal sawah panggonane disebar.","t08-tit-4":"Prahara.","t08-c1-12-1":"12. — Kerep **prahara gedhe** (53) kedadeyan ing mangsa panen. Kang kapisan gludhug krungu saka kadohan ; **angin gedhe saka kulon** (54) wiwit sumribit lan mbengkongake wit kang paling gedhe ing **alas** (49) . **Mendhung** (56) ireng nyerbu langit ; mendhung iku ditembus kilatan **bledheg** (55) kang nyilaukake. **Udan** lan kadhang **udan es** wiwit tiba, ngremuk panenan kang wis siyap diarit.","t08-c1-13-1":"13. — Kerep bledheg ngobong bangunan. Kaya taun kepungkur payone **kincir angin** (50) dadi awu lan **elare** (51) loro remuk.","t08-c1-14-1":"14. — Sawise sawetara jam, kaanan tentrem maneh. **Kluwung** (52) kang mencorong katon ing wates langit lan alam mbaleni uripe kang kapedhot sawetara wektu. Wong desa, kang ngungsi ing **gubug** (48) , wiwit nyambut gawe maneh lan kanthi kendel ngudi ndandani karusakan kang lagi wae dialami.","t08-tit-5":"*Adegan Kapindho.*","t08-tit-6":"Mbebedhag. — Panen anggur. — Mancing.","t08-c2-01-1":"1. — Ing sakubenge pungkasan sasi **Agustus** utawa tengahe **September,** gumantung tlatahe, mangsa mbebedhag diwiwiti. Lagi wae sunar srengenge kapisan gawe **kadhal** (2) metu saka rongé, **wong mbebedhag** (5) wis mangkat karo **asu-asune** (4) .","t08-c2-02-1":"2. — Dheweke nganggo **sandhangan mbebedhag** (9) kang kuwat saka lawon kandel, lan nganggo **sarung sikil** kulit, kang gawe dheweke bisa mlaku ing suket teles panggonan **kodhok** (1) ndhelik ; dheweke njupuk **bedhil**e (6) lan **tas buron**e (10) , lan iki dheweke mangkat.","t08-c2-03-1":"3. — Semangate anggone mburu nggawa dheweke menyang tengahe kebon anggur panggonan panen anggur lagi rame banget. Anak-anake tukang kebon anggur, kang lumrahe njaga wedhus jawa ing dalan, dina iki nglilakake wedhus iku nyenggut sasenenge, lan sawise nalekake ing patok **wedhus jawa lanang** (3) tuwa kang mesthi bakal nganggo kebebasane kanggo mlayu, bocah-bocah iku uga melu seneng-seneng. Kang siji njupuk dhompolan anggur saka **kranjang panen** (12) lan seneng-seneng ngilekake **sarine** (14) menyang **cangkir** (13) kanggo nggawe anggur legi kang durung peragian. Sijine masang **makutha godhong** (15) kang lagi wae dianyam. Ing cedhake bocah-bocah iku, **manuk emprit** (16) kang ora duwe isin teka nganti ing ngarepe alat peres kanggo nyolong woh anggur.","t08-c2-04-1":"4. — Nalika bocah-bocah seneng-seneng, wong lanang padha nyambut gawe. **Wong metik anggur** (18) nggawa woh anggur menyang kamar ngisor lemah nganggo **kranjang gendhong** (17) ; **tukang tong** (19) ndandani **tong** (20) , mriksa apa **papan sisih**e (22) lan **bunthut**e (21) isih becik, lan ngganti **simpai** (23) kang pedhot. Dheweke uga wis nggarap **bak gedhe** (25) panggonan wong ngesokake **woh anggur** (26) supaya peragian.","t08-c2-05-1":"5. — Yen peragiane wis rampung, wong nyaring anggure lan nyelehake ampase ing **alat peres** (28) , banjur kanthi alon-alon ngencengake **sekrup gedhe** (29) wong meres sarine, kang mili menyang **bak cilik** (32) , lan isih oleh **anggur** (31) maneh.","t08-tit-8":"Bir lan Sider.","t08-c2-06-1":"6. — Ing temboke **kamar ngisor lemah** (27) mrambat pange **hop** (30) . Ing kono iku mung tanduran rerenggan, nanging ing sawetara negara, panggonan anggur arang banget, hop iku ditandur kanggo nggawe **bir.**","t08-c2-07-1":"7. — **Wit apel** (33) cilik kebak apel kang yen wis mateng bakal ngasilake **sider** kang enak banget. Ing **kurungane** (34) , **manuk kenari** (35) lan **manuk kardhuel** (36) nyawang kanthi mripat mesgul marang manuk emprit kang bebas pethakilan.","t08-c2-08-1":"8. — Nganti tekan wates pandeleng, ing ereng-erenge punthuk, jejer **cagak anggur** (40) kang nyangga **watang anggur** (39) kang endah banget, kebak **dhompolan** kang abot.","t08-c2-08-2":"Sataun muput, **tukang kebon anggur** (42) wis nyambut gawe ngopeni **kebon anggure** (38) , lan saiki dheweke diganjar panen kang endah kanggo rekasane. **Wong wadon kang metik anggur** (41) ngiseni bak kang diselehake ing gerobag kang ditarik **kuldi** (43) , lan kabeh padha bungah.","t08-tit-9":"Mancing.","t08-c2-09-1":"9. — Semono uga **wong mancing** (44) kang wiwit esuk wis teka manggon ing pinggire banyu karo **walesan**e (45) .","t08-c2-09-2":"**Iwak** (47) nyamber **pancing** sanalika wong mancing nyemplungake **benang**e (46) ing banyu, lan lagi wae wong mancing sempat ngganti **umpan**e, korban anyar wis kesangkut ing pucuking benang.","t08-c2-09-3":"Nanging **wong njala** (48) kang, saka **prau**ne (49) , nguncalake **jala** menyang tengahe **kali** (50) , oleh iwak kang luwih akeh.","t08-c2-10-1":"10. — Mangsa gugur iku mangsane mlaku-mlaku kang becik : mlaku sikil, **nunggang jaran** (52) , **numpak pit** (53) , **numpak montor** (54) . **Dalan** (51) padha resik lan wong nganggo dina-dina endah kang pungkasan, amarga iki **manuk sriti** (56) wis padha nglumpuk ing payon arep mabur sakayange menyang negara kang luwih panas. Godhonge **wit kenari** (57) tuwa wiwit kuning, **woh kenari** padha tiba, lan **wit** dhuwur kang jejer-jejer kaya **karangan kembang** (58) ing **punthuk** (59) sedhela maneh bakal ora ana godhonge.","t08-c2-11-1":"11. — **Srengenge** (60) munggah luwih kasep, dinane saya cendhak, hawa adhem kang rada nyocog wiwit krasa ing **esuk,** lan iki pepanthane **manuk bekasin** (61) wis padha ninggal iklim kita kang ora nampa dhayoh.","t09-apar-1":"GAMBAR No. 9","t09-tit-1":"*Adegan Kapisan.*","t09-tit-2":"Gunung. — Kutha Panas.","t09-c1-01-1":"1. — Wis wolung dina aku ana ing Pratz. Aku ora bisa ngucapake kabeh kaguman kang dakrasakake nalika aku ngadeg ing ngarepe **pagunungan** (1) Pirenei kang nggumunake, kang **gigire** (2) katon ing langit biru kaya rerenggan raseksa.","t09-c1-02-1":"2. — Aku ora ngira yen **pucuk** (3) Pirenei tekan **dhuwur** kang semono gedhene, lan aku gumun banget ing ngarepe **gletser** (5) kang endah banget lan **pucuking gunung** (4) kang salju-salju, panggonan **longsoran salju** kang medeni temen padha nggelundhung.","t09-tit-3":"Pemandangan gunung.","t09-c1-03-1":"3. — Sanalika ing dina sawise tekaku, aku menyang **gunung geni** (6) lawas kang wis mati kang ana ing cedhake Pratz. Ing pinggire **kawah** kang garing lan gundhul, wong isih weruh cetha tilase liwate **lahar** kang mili, pirang-pirang abad kepungkur, ing **ereng-erenge gunung** (7) . Aku bisa nemu, ing salah sijine **ereng-erengan,** sawetara gempilaning lahar iku.","t09-c1-04-1":"4. — Pratz manggon ing tapel wates, lan **beteng** (8) kang njaga **lengkehan** (27) kang misahake Prancis karo Spanyol pancen ngelingake marang kastil lawas ing pinggire Rhein kang katon ngintip **buron** saka pucuke watu.","t09-c1-05-1":"5. — **Manuk garudha** (9) kang gedhe banget, kang duwe susuh ora adoh saka **beteng** (8) , kerep narik kawigatenku. Manuk iku **manuk pemangsa** kang **cucuk**e kuwat, kang kerep nggawa cempe utawa anak wedhus jawa marang anake, kang dicekel nganggo **kuku**ne. Semono gedhene **elar**e nganti bisa nglayang suwe karo momotan kang abot iku.","t09-tit-4":"Wong Plesir.","t09-c1-06-1":"6. — Ing kono mlaku-mlaku kang paling nyenengake yaiku plesir menyang grojogan (10) « Kau ». **Grojogan** iku tiba mubeng-mubeng banjur ilang dadi **kali cilik** kang endah ing **alas cemara** (11) ing sisih kulone kutha. Kita munggah liwat alas iku tekan **papan pengamatan cuaca** (12) , lan saka pucuking **panggonan nyawang,** kita weruh **panorama** tlatah iku kabeh. **Pemandangane** nggumunake, lan **alam** kaya-kaya ngesokake marang tanah iku kabeh raja brana kang diduweni.","t09-c1-07-1":"7. — Kanggo mudhun, kita numpak **kreta kabel** (13) , lan kita mandheg ing **setasiun** cilik cedhak **jugrugan** (14) **kastil feodal** lawas kang biyen dienggoni para bendarane Pratz.","t09-c1-08-1":"8. — Mesakake temen kastil iku! Apa kira-kira kang dipikir nalika nyawang ing ngisor **kutha panas** (15) kang apik, kang saiki dadi **papan pengobatan panas** kang lagi rame?","t09-c1-08-2":"**Hawa**ne kepenak temen, **banyu mineral**e mandi temen, nganti **pengobatan** kang dilakoni ing **sanatorium** (17) dadi kesenengan kang tenanan.","t09-tit-5":"Kutha panas kang nyenengake.","t09-c1-09-1":"9. — Kejaba iku, wong wis nindakake sakabehe supaya manggon ing kono kepenak. **Kreteg dhuwur** (16) kang gedhe wis dibangun supaya sepur bisa liwat ; **taman** (18) **papan pengobatan panas,** panggonan wong **nganakake konser,** ditata kanthi endah. Sawetara « **vila** » (19) kang apik wis dibangun ing sakubenge kasino (21) , lan **dalan gedhe** (22) kang dirumat becik banget nggampangake sesambungan.","t09-c1-10-1":"10. — **Tanggul** (23) kang prasaja misahake **dalan** (20) karo **lebak** (25) kang sabenere, kang ing dhasare ana **tlaga** (26) cilik kang endah kang mbanyoni **kali cilik** (24) kang bening.","t09-c1-11-1":"11. — Ing sisih sijine lebak, **tambang wesi** (28) lagi digarap. Kaping bola-bali aku nyawang **tukang tambang** mudhun ing **sumuran,** lan aku malah mlebu **lorong** panggonan wong-wong iku nglampahi dinane, karo njupuki **bijih** kang isi **logam.**","t09-c1-12-1":"12. — **Pabrik peleburan** kang gedhe wis dibangun cedhak tambang supaya raja brana kang dijupuk saka kono sanalika bisa digunakake. **Tungku gedhe** (29) , kang dipanasi **areng watu** kang akeh ing kene, mbisakake wong enggal lan murah oleh **wesi tuwang.**","t09-c1-13-1":"13. — Ora adoh saka tambang, wong ndhudhuk **tambang watu** (30) . Dudu **granit,** dudu **porfir,** dudu uga **watu pasir** kang dipara **tukang tambang watu** tuwa nganggo **linggis**e, nanging mung **watu tembok** kanggo mbangun omah.","t09-c1-14-1":"14. — Salah sijine rerenggan kang paling endah ing tanah kono yaiku **wit cemara** (31) . Ing ngendi-endi ing dhasare **jurang** (32) , ing pinggire **grojogan deres** (33) , **jurang jero** (34) utawa pereng, dom-dome kang lembut menehi warna ijo.","t09-tit-6":"Mlaku sikil.","t09-c1-15-1":"15. — Aku nganggo preinanku kanggo **mlaku-mlaku adoh.** **Dalan** (35) kang mendhat-mendhut ing gunung mbisakake nempuh, tanpa krasa adohe, pirang-pirang **kilometer** lan kerep pirang-pirang **puluhan kilometer.**","t09-c1-15-2":"**Watu wates** (36) lan **cagak pratandha** (37) menehi tenger ing dalan, panggonan kita kerep kepethuk **wong gunung** (38) enom karo **tas rangkep** (40) ing iringane, kang nggawa **marmot** (39) , utawa sawetara **wong gipsi** (41) kang **sarung guluné wulu** (42) aneh temen bedane karo **kupluk**e (43) lawas kang wis suwek. Wong iku nuntun **bruwang** (44) kang wis dilatih nganggo **ranté.**","t09-tit-7":"Munggah gunung.","t09-c1-16-1":"16. — Meh saben dina aku lunga karo **pemandu** (48) nglakoni **munggah,** lan aku bangga banget yen, karo **tas** (47) ing geger lan « **alpenstock** » ing tangan, kaya **wong plesir** (46) kang tenanan, aku nyerbu **gugusan watu** (45) .","t09-c1-17-1":"17. — Saka pucuking gunung, wong-wong ing dhataran katon ora luwih gedhe tinimbang semut ; **pepanthan wedhus** (50) kang nyenggut ing **pangonan** (49) katon kaya dolanane bocah. **Wit pinus** (51) utawa uga **omah kayu** (52) katon mung kaya cletheke ing ijo-ijoan.","t09-c1-18-1":"18. — Sajrone plesiran iku, kita kerep kepethuk ing **dalan cilik** (53) karo **tukang mbebedhag kambing gunung** (54) kang manggul kewan kang lagi wae dipateni.","t09-c1-19-1":"19. — Aku nyelehake ing herbariumku pange **pakis** (55) kang endah temen lan pang cilik **eres** (57) kang abang mawar, kang dakpethik ing lawange **gua** (56) cilik nalika mlaku-mlakuku kang pungkasan.","t09-tit-8":"*Adegan Kapindho.*","t09-tit-9":"Alas. — Mbebedhag.","t09-c2-01-1":"1. — Wingi aku nglampahi sedina kang nyenengake banget ing alas. Kesregepan kang katon ing antarane kewan lan **serangga** (5) kang manggon ing kono narik kawigatenku banget.","t09-c2-01-2":"**Kemangga** (1) kang nganam **jaring**e (2) ing antarane pang loro kanggo nyekel **laler** (3) kang liwat, **keong** (4) kang nggawa omahe kanthi rekasa, kumbang tandhuk kang nggoleki pangane, semut kang sregep lan mempeng ing cedhake **omah semut** (6) — kabeh kewan cilik iku lunga, teka, nyambut gawe kanthi sregep kang ora lumrah.","t09-c2-02-1":"2. — **Ula** (7) kang sepisanan dakkira **ula bandhotan,** nanging kang jebul mung **ula sawah** lumrah, ndhelik ing sangisore watange wit, lan sedhela-sedhela ngetokake sirahe kang lancip kang tansah katon siyap nyokot. Ing ngarepku **silit kebo** (8) kang gedhe ngrayap kanthi abot sawise mangan salah sijine **arben** (11) kang enak kang thukul akeh ing kono.","t09-c2-03-1":"3. — Lemahe kegelaran **kembang alas** : **kembang primula** (9) , **kembang pervinka** (10) , lan akeh tanduran liya kang ora dakkenal, padha kembang ing antarane **gerumbul suket** (12) .","t09-c2-04-1":"4. — Ing tlatah kono, **truffle** meh padha lumrahe karo **jamur** (14) , lan **gembluk** (13) duweke tukang jaga alas kanthi rakus nggoleki apa dheweke bisa nemu sawetara.","t09-tit-10":"Mbebedhag colongan.","t09-c2-05-1":"5. — Aku nyekseni **pungkasane** adegan kang nyenengake banget. Kanthi bantuan pangambune **asu basset** (15) , **tukang jaga alas** (16) lagi wae ngagetake **tukang mbebedhag colongan** (22) , pas nalika wong iku tata-tata nggawa **buron** (17) kang wis dipateni. Luwih milih ninggal buruane tinimbang kecekel, tukang mbebedhag colongan iku wis mlayu, lan **terwelu alas** (18) , **rusa wadon** (19) , **kidang** (20) lan **celeng** (21) gumlethak ing suket, gawe bungahe tukang jaga alas.","t09-c2-06-1":"6. — Maneka warnane wit kang ana ing alas iku nggumunake. **Wit beech** (23) lan **wit birch** (26) , **wit pinus,** kang ngasilake **damar** (27) , **wit jati** (29) lan uga akeh liyane nyampurake pang-pangane.","t09-c2-06-2":"**Oyot rambat** (24) , kang nemplek ing watange wit dhuwur, menehi warna ijo mencorong marang **alas** (25) , kang nyawiji kanthi becik karo warna kang luwih padhang lan ijo enom saka **lumut** (31) panggonan **manuk pelatuk** (30) nggoleki serangga.","t09-tit-11":"Pemandangan alas.","t09-c2-07-1":"7. — Wit jati lawas gawe kesengsemku. **Oyot**e (32) kang gedhe lan mulet, separo metu saka lemah, menehi wujud kang endah temen bab kekuwatan lan kasantosan, lan aku takon marang awakku dhewe kepriye **sing duwe** (35) bisa lila negor lan masrahake wit iku marang **graji** (34) **tukang negor** (33) . **Watang** (36) kang mesakake, kang wis dicopoti **kulite** (37) utawa dibelah **wadung** (38) **buruh harian** (39) , gawe sedhihku.","t09-c2-08-1":"8. — Ing cedhake, **tukang gawe areng** (41) tuwa wis nyiyapake **tumpukan** (42) areng nganggo sekope, lan wong wadon tuwa nggawa **bongkokan** (40) **kayu garing** saka pang-pange wit kang wis ditegor.","t09-tit-12":"Mbebedhag.","t09-c2-09-1":"9. — Aku arep ngaso sedhela ing **omahe tukang jaga alas** (46) , nanging, nalika aku tekan cedhake **tlaga cilik** (43) , panggonan **angsa** (45) kang endah nglangi, aku weruh yen **banjir** (44) kang lagi wae kelakon wis ngowahi dalan iku dadi **rawa** tenan. Aku kudu minger, lan, nalika liwat cedhak **wit cedar** (49) , **wit poplar** (48) lan **wit elm** (47) kang ana ing pinggire alas, aku weruh metu saka **grumbulan** (54) **rusa lanang** (50) kang endah banget, kang diburu **pepanthan asu buron** (51) kang ora gelem lerem, kang uga disemangati **sungu** (53) **wong mbebedhag kang nunggang jaran** (52) . Kewan kang mesakake iku wis kentekan tenaga. Rusa iku tiba mati ing sawetara jangkah saka aku.","t09-c2-10-1":"10. — Anak lanange tukang jaga alas, kang katarik dening rame-ramene **mburu,** metu saka omah, lan kita wong loro bali menyang alas. Dheweke wis weruh **manuk murai** (56) ing pange wit jati lawas. Dheweke ngira yen susuhe mesthi ndhelik ing **godhongan** (58) , lan dheweke kepengin njupuk susuh iku.","t09-c2-10-2":"Cukat kaya **bajing** (61) , dheweke menek saka **pang** (55) menyang pang, nanging ora nemu apa-apa lan mung bisa gawe mabure **manuk gagak** (60) tuwa kang nyanggong ing **ranting** (57) .","t10-apar-1":"GAMBAR No. 10 Segara. — Pelabuhan.","t10-01-1":"1. — Ing mangsa panas, nalika sawetara wong nggoleki tentrem lan hawa adhem ing gunung, liyane luwih seneng menyang pesisir. Mangkono kang kita lakoni taun kepungkur, amarga kita seneng banget marang **Samodra** (1) .","t10-02-1":"2. — Tumrap aku, aku rumangsa seneng banget nyawang jembare banyu kang tanpa wates kang megar tekan **wates langit** (2) , lan weruh mangkate **kapal uap** (3) kang gedhe temen kanggo **lelayaran** kang dawa, panggonan para lelungan kang menyang Amerika padha munggah.","t10-03-1":"3. — Mula bapakku, kang ngerti senengku, tansah milih, kanggo nglakoni preinan, pesisir kang tentrem banget, kang manggon cedhak salah sijine **pelabuhan perang** kita kang gedhe.","t10-03-2":"Nalika kita nginep pungkasan, **eskadron kapal** teka labuh ing mburine **tanggul segara** (4) kang gedhe temen, kang nutup lan ngayomi **pelabuhan perang** (5) , lan aku bisa nyawang miturut karepku warna-warna **kapal perang,** **kapal selam** (10) cilik kang nyilem lan ilang ing sangisore banyu, lan uga **kapal perang lapis waja** (9) kang gedhe temen, kang nganti saiki meh mung wedi marang serangane **kapal torpedo** (8) .","t10-tit-2":"Kapal-kapal cilik.","t10-04-1":"4. — Kapal torpedo iku wis bisa **kanthi trampil** nemu titik ringkihe lapis waja logam kang kandel, kanggo nancepake **torpedo** kang mbebayani, kang bledhosane njalari sirnane kapal — nanging kapal torpedo isih kurang medeni tinimbang kapal selam, amarga kapal panulak torpedo gampang mburu dheweke.","t10-05-1":"5. — Aku uga bisa weruh **kapal penjelajah** (6) kang cepet lan lapis waja, kang meh padha ora bisa dilarani karo kapal perang lapis waja kang sanyatane, sawetara **kapal angkut** (12) , telu utawa papat **prau meriem** (7) , lan pungkasane siji **fregat** (11) . **Tontonan pepanthan kapal iku, nalika manuver arep ngunggahake jangkar, narik banget.**","t10-06-1":"6. — Sepira bedane wangun antarane tumpukan waja kang gedhe iku karo **kapal tiang telu** kang apik utawa **kapal layar** (13) kang luwes kang nganti saiki isih dianggo ing pepanthan kapal dagang kang dakdeleng mlebu pelabuhan, kanthi layar megar, nalika aku mlaku-mlaku ing **dermaga** (14) . Pancen kapal layar iku kelangan akeh kaunggulane **nalika** **angin**e nglawan. Kapal-kapal iku kudu ngudhunake kabeh layare kanggo mlebu maneh menyang kolam, lan **kapal panarik** (16) perlu kanggo njemput lan nggawa kapal-kapal iku, kaya **prau momotan** (17) lumrah, menyang dermaga.","t10-tit-3":"Pelabuhan dagang.","t10-07-1":"7. — Kang narik ing pelabuhan kang dakcritakake iku, yaiku yen pelabuhan kono ora mung isi pelabuhan perang, kang ditata kanthi pagawean raseksa, nanging uga **pelabuhan dagang** kang nggumunake, kang manggon ing **muara** kali gedhe.","t10-08-1":"8. — Ilat lemah kang misahake kolam loro iku dibentengi lan dijaga nganggo urut-urutan **baterei meriem** lan **bastion** kang maju menyang segara. Wong butuh idin mligi kanggo mlaku-mlaku ing **tembok beteng** (15) . Aku gampang olehe, liwat pakdheku, kang dadi insinyur ing **papan gawe kapal** (18) , lan aku lunga nyawang kapal-kapal kang lagi digawe ing sangisore hangar kang jembar.","t10-09-1":"9. — Aku malah nyekseni diluncurake kapal perang lapis waja, lan aku kelingan wektu kang gawe trenyuh kang dirasakake wong akeh nalika tumpukan raseksa iku, kang dieculake dhewe, wiwit mlorot ing rangka kaya ayunan lan banjur ngambang ing banyune kali.","t10-10-1":"10. — Kanggo menyang papan gawe kapal, wong ngliwati **lapangan latihan** (19) panggonan para prajurit garnisun saben dina latihan, banjur liwat **kreteg cilik** (20) wesi kang nyambungake lapangan parade karo **gudhang gegaman** (21) .","t10-tit-4":"Gudhang gegaman lan dok.","t10-11-1":"11. — Karo pakdheku, aku nyowani bangunan gedhe iku, kang kebak **meriem** (22) , **mimis gedhe** (23) lan **obus.** Aku uga weruh **pabrik logam** (24) panggonan digawe **ketel** (25) kapal uap.","t10-12-1":"12. — Cedhak banget, ana **dok** (26) — dok ndandani — lan **dok ngambang** (27) kang nggumunake temen, panggonan aku bisa weruh saka cedhak, ing kapal kang lagi didandani, **baling-baling** (28) , **lunas** (29) lan **kemudhi** (30) prau.","t10-13-1":"13. — Pelabuhan dagang iku padha pantese disinaoni karo pelabuhan perang, lan aku nglampahi pirang-pirang jam nyawang ing dermaga panggonan ditambatake **kapal rodha** (31) kang mudhik ing kali, lan nyawang mlakune **derek tiang** (32) kang ngangkat momotan gedhe temen kaya wulu.","t10-tit-5":"Pandhu laut.","t10-14-1":"14. — Aku gumun marang **kapal trans-Atlantik** (34) kang metu saka pelabuhan, karo **gendera**ne (35) megar ing angin, dituntun **pandhu laut** (36) kang trampil, kang nggumunake anggone bisa ngetutake **alur** kang ditengeri **pelampung tandha** (40) lan **cagak tandha,** karo nyingkiri **prau tongkang** (41) kang rekasa olehe dikemudhi mung nganggo layar pesagine kang siji. Aku bisa mbedakake ing **cucuk kapal** (37) **kamar** (39) kelas loro, lan ing **buritan** (38) ruwang tamu kanggo penumpang kelas siji.","t10-15-1":"15. — Kadhang aku uga nyekseni diisenane **prau momotan** (42) nganggo barang kang lagi wae ditumpuk saka **gudhang** (43) lan **setasiun laut** (44) , kang digawa sepur akeh banget ing **sepur dermaga** (45) .","t10-tit-6":"Ndhayung kanggo seneng-seneng.","t10-16-1":"16. — Aku kerep ndhayung ing **dok banyu** (53) panggonan **prau** (46) padha ngeyup, lan bungah temen rasaku olehe ngobahake **dhayung** (47) . Aku munggah ing **geladhak** (48) **prau layar** (49) , aku menek nganggo **tampar** (52) ing **tiang layar** (51) tekan **palang layar** (50) , banjur aku mbaleni lelungan **nganggo prau balap** (54) ing antarane **prau mancing** (55) kang abot, panggonan **jala** (56) padha dipepe.","t10-17-1":"17. — Ing **dermaga** (58) liwat ing ngarepku **barang dagangan** (59) kang maneka warna, kang diwadhahi **peti** (60) utawa **buntelan gedhe** (61) . Kabeh iku dadi **momotan** (63) prau gedhe, lan **derek** (62) kang kuwat njupuk lan nyelehake ing **trek** (64) , dene **tukang angkutan** ngumumake barange lan mbayar pajeg ing **pabean** (65) .","t10-18-1":"18. — Pungkasane, nalika aku tekan **kreteg puter** (66) utawa **pintu banyu** (69) , liwat ing ngarepe **mesin keruk** (68) kang ngresiki **kanal** (67) , aku mudhun ing dermaga cedhak **semafor** (70) .","t10-19-1":"19. — Ing sisih sijine dermaga iku pancen **sekoci** (71) padha ngrapet, kang nggawa para opsir eskadron menyang dharatan. Nggumunake temen nonton para wong laut ngangkat dhayunge kanthi ajeg, dene prau kang digawa **ombak** (72) kanthi gampang ngrapet ing undhak-undhakane papan mudhun. Ing panggonan iku, wong bisa luwih becik nyawang **pasang** lan obahe **pasang** lan **surut** ing **pesisir** (73) .","t10-tit-7":"Papan kumpulan.","t10-20-1":"20. — Kanggo bali menyang omah, aku numpak **trem listrik** (74) kang **halte**ne (75) ana ing cedhake **cagak** kang dipasang ing ngarepe papan kumpulane para opsir.","t10-20-2":"Saka **balkon** (76) papan kumpulan iku, kang direngga **jangkar** (77) , meriem lan mimis gedhe, aku kerep weruh kumpulan endah para opsir laut : **letnan** (78) karo pedhange, **kapten artileri** (79) lan **kapten infanteri** (80) karo **pedhang**e. Ing mburine ana **kelasi** (81) kang nggawakake **teropong** yen para opsir kepengin mbedakake apa kang kedadeyan ing kadohan.","t10-21-1":"21. — Aku uga weruh **letnan enom** (82) nampa prentahe **komandan** (83) utawa **laksamana** (84) , dene **kelasi kepala** (85) ngenteni kanggo nggawa prentah iku menyang kapal.","t10-22-1":"22. — Saka balkon iku, pemandangane endah banget : wong nguwasani kabeh pesisir karo **tarub**e (86) lan **kamar salin**e (87) , lan wong weruh, ing jame adus, **wong-wong kang adus** (88) kang pethakilan bungah ing ngarepe **kasino** (89) .","t10-23-1":"23. — Ing pucuke pesisir, dharatan iku mbentuk **semenanjung** (91) cilik kang **akeh watune,** panggonan **ombak gedhe** (92) teka pecah, lan ing kono dibangun **mercusuar** (93) kang ing wayah bengi nuduhake dalan marang para kang lelayaran. Semenanjung iku sesambungan karo dharatan mung liwat **tanah genthing** kang ciyut banget (90) .","t10-tit-8":"Pemandangan umum pesisir.","t10-24-1":"24. — **Tebing curam** (94) megar dawa, kabelah dening segara, kang kanthi sakarepe nggambar ing kono urut-urutan **teluk** (95) lan **tanjung,** kang gawe tebing iku endah banget.","t10-24-2":"Ing **dhataran dhuwur** (96) , kang nguwasani **selat** (98) , ana **beteng** (97) kang wigati banget lan sawetara « vila ».","t10-25-1":"25. — Selat iku misahake saka bawana **pulo** (99) kang mbebayani banget, kang kinubeng **karang** (100) lan **ombak pecah,** panggonan prau lan malah kapal gedhe kadhang kandhas. Sanajan pitulungan cepet teka, lan **prau pitulungan** enggal tekan, **karame kapal** iku medeni banget, lan, sajrone **prahara** ekuinoks, pirang-pirang kapal sirna bareng wong lan barange.","t10-25-2":"Sanajan cedhak karo bebaya iku, **pelabuhan** iku rame banget diparani para wong laut.","t11-apar-1":"SERI KATELU GAMBAR No. 11 Kutha lan Monumene. — Kobongan.","t11-tit-1":"Pinggir Kutha.","t11-c1-01-1":"1. — Aku manggon ing kutha gedhe kang dununge 100 kilometer saka Samodra, lan kang sanajan mangkono dadi **pelabuhan** (1) kang wigati. Kali kang mbatesi kutha iku ambane 400 meter lan mbentuk kelokan kang endah banget.","t11-c1-02-1":"2. — Kabeh peranganing kutha kang ana ing **dermaga** (2) katon sarwa laut lan sarwa pabrik, lan mbentuk **pinggir kutha** (3) kang mung dienggoni wong laut lan buruh. Wong-wong iku nyambut gawe ing **pabrik** (4) lan ing **pabrik gas** (5) , kang **cerobong**e (6) kang dhuwur lan **gasometer**e katon saka adoh banget.","t11-c1-03-1":"3. — Ing abad tengahan, kutha iku dibentengi, lan wong isih nemu sawetara tilase tembok betenge, mligine **gapura** (8) **kastil beteng** (7) lawas kang diapit **menara** (9) loro kang saiki dianggo **pakunjaran.**","t11-c1-04-1":"4. — Ing sakabehe **kampung** iki, kang katon lawas banget, mung siji bangunan kang rada anyar : yaiku **pabean** (10) . Bangunan iku manggon ing antarane dermaga karo **dalan cilik** (11) kang tumuju **balai kutha** (12) lawas. Wong gampang ngenali monumen kang keri iku merga **menara lonceng** (13) raseksa kang nguwasani kutha kuna iku.","t11-c1-05-1":"5. — Ing sisih sijine dalan, **ngadeg** bangunan kang digawe sagaya karo pabean : yaiku **Bursa** (14) . Salah sijine ngarepane madhep alun-alun cilik panggonan **kantor bupati** (15) . Nyatane, kutha kita, sanajan dudu ibukutha gedhe, tetep dadi ibukutha kabupaten kang wigati.","t11-tit-2":"Peranganing Kutha kang Paling Dhuwur.","t11-c1-06-1":"6. — Garnisune, kang cacahe akeh, manggon ing **tangsi** (16) kang jembar lan sehat banget ; tangsi iku megar tekan pager wesine **taman kutha** (17) . **Bulevar** (19) kang tumuju taman iku liwat ing mburine **bank tabungan** (18) lan tekan alun-alune **katedral** (20) .","t11-c1-07-1":"7. — Kabeh monumen iku megar tumumpang kaya amfiteater ing punthuk cilik panggonan uga ana **sekolah menengah** (21) kita kang jembar.","t11-c1-07-2":"Yen wong mudhun liwat dalan kang rada mendhak, kang nyambung karo Dalan Gedhe, wong tekan **Pengadilan** (22) , kang ing ngarepe megar **taman umum** (26) kang nyenengake. **Taman alun-alun** iku ora gedhe banget, nanging gawe ing tengahing kutha oase ijo lan adhem. Mula taman iku rame banget diparani wong kutha kang seneng lungguh ing sangisore tarube **warung kopi** (25) , kanggo ngrungokake para prajurit musik kang ing dina Kemis lan Minggu main ing **panggung bunder** (27) kang diselehake ing antarane palemahan suket lan gerumbulan.","t11-c1-08-1":"8. — Ing salah sijine palemahan suket iku ngadeg **reca** (28) prunggu, monumen kang diadegake kanggo pangeling salah sijine wong sakutha kita, kang wis gawe jasa gedhe marang kutha kelairane.","t11-tit-3":"Piranti Angkutan.","t11-c1-09-1":"9. — Nganti saiki kutha kita durung dipadhangi lampu listrik ; kutha kita mung duwe **lampu gas** (29) . Nanging **koran-koran ing kene** nganakake kampanye supaya sistem padhang iku dibecikake, **kaya** wong wis nyampurnakake **sistem tarikan trem.** **Kreta** lawas, kang **ditarik** **jaran,** sacara praktis wis diganti **trem listrik** (31) kang cepet nggawa para lelungan saka pucuking **kutha menyang pucuk sijine,** kanthi rega kang **murah** banget.","t11-c1-10-1":"10. — Cedhak Pengadilan ana **Bank** (32) panggonan wong ngedhunake surat dagang. **Juru tagih bank** (33) lunga nagih utang menyang omahe wong.","t11-tit-4":"Seni lan Kawruh.","t11-c1-11-1":"11. — Bangunan endah kang ngadeg ing cedhake yaiku **museum.** Museum iku bebarengan isi **perpustakaan** (34) kutha, **klumpukan ngelmu alam** (35) kang endah, lan **museum lukisan** (36) kang apik, kang dadi **pameran** lestari kang endah banget.","t11-c1-11-2":"Museum iku dibukak kanggo umum kaping pindho saben minggu, nanging wong manca kena nyowani saben dina kanthi menehi **juru jaga**ne (37) sethithik. **Tukang lukis** (38) padha teka mrana nyambut gawe. Wong weruh wong-wong iku **ing ngarepe** sesangganing lukisan, karo **palet** ing tangan, nyalin lukisan kang misuwur.","t11-c1-12-1":"12. — Ing panggonan kang dhuwur, ing mburine museum, wong wiwit weruh **kubah** (40) **rumah sakit** (39) lan bangunane **sekolah guru** (41) panggonan para guru sekolah desa kita dilatih. Ing alun-alune Teater ana **kantor pos** (43) kang manggon ing **omah pribadi** (42) .","t11-tit-5":"Kobongan.","t11-tit-6":"Bengok Kobongan.","t11-c2-01-1":"1. — Kabar kang medeni sumebar ing sakutha : lagi wae ana kobongan ing teater! Pas nalika aku tekan **alun-alun** (96) , wong akeh wis nglumpuk ing **trotoar** (46) lan ing **dalan gedhe** (47) . **Tukang pos** (44) lan **tukang layang** (45) padha metu saka kantor pos. **Sopir trem** (48) kepeksa mandhegake kretane supaya **kreta ambulans** (50) kutha bisa liwat, kang teka karo **ahli bedah** (52) lan **juru rawat** (51) kanggo ngrawat **wong tatu** (53) kang digawa nganggo **tandhu** (54) menyang cedhake **kios koran** (55) .","t11-c2-02-1":"2. — Kompi infanteri, kang lagi bali saka latihan, mandheg kanggo njaga tata tentrem bareng karo **polisi kutha kang nunggang jaran** (61) . **Para kang nunggang jaran,** kang jarane padha njranthal, luwih becik tinimbang **prajurit** (57) utawa **polisi** (63) anggone mundurake **wong kang padha kepengin weruh** (56) . Kejaba iku polisi padha repot banget. Salah sijine nuduhake marang **polisi kutha** (64) menyang ngendi wong kudu nggawa **korban** (65) liyane, yaiku tukang pompa geni kang kendel kang tiba saka andha.","t11-c2-03-1":"3. — **Opsir** (66) netepake panggonan **pompa uap** (67) kang lagi teka kudu diselehake. Karo ngenteni mesin kang kuwat iku, dheweke enggal-enggal masang **pompa tangan** (68) kang **selang**e (69) kang dawa nyemprotake banyu kaya grojogan menyang geni. Wong nem tukang pompa ngobahake pompa iku, dene kancane, kang nyekel **muncrat**e (70) , ngarahake **semprotan** (71) menyang tengahing kobongan.","t11-c2-04-1":"4. — Ing sisih sijine teater, wong wis nyanggongake **andha** (72) gedhe. Andha iku mbisakake para tukang pompa nyedhaki ilat geni kang muncrat ing antarane ubengan **kukus** (75) ireng.","t11-tit-7":"Lelabuhan kang Kendel.","t11-c2-05-1":"5. — **Kobongan** (74) iku lair ing ruwang ngarepe **teater** (73) , nalika wong lagi gladhi **opera** kang **pagelaran** kapisane bakal dianakake sesuk. Begjane mung sethithik **wong nonton** (76) kang ana ing ruwang tontonan. Wong-wong kang mesakake iku ngungsi ing **balkon** (77) , panggonan **tukang pompa geni** (86) kang kendel teka nulungi nganggo andha lan tampar.","t11-c2-06-1":"6. — Ing sangisore **peristil** (78) , panggonan **plakat** (79) aweh kabar bab pagelaran, wong weruh **para pemain musik** (81) **orkestra** (80) padha mlayu karo nggawa alat-alate : **biola** (81) , **suling** (82) , **selo** (83) , **trombon** (84) , **tambur** (85) , lan sapanunggalane. Wong ngudi nylametake peranganing **perabot** (87) .","t11-c2-07-1":"7. — **Aktor lanang** (89) lan **aktor wadon** (88) , **penyanyi lanang** lan **penyanyi wadon** kepeksa mlayu karo **sandhangan** (90) panggunge. Sang tenor nerangake marang **wartawan** (92) kepriye kedadeyane. **Juru warta** sanalika mlayu teka wiwit wektu kapisan bareng karo para pejabat : **bupati** (91) , **wali kutha** (93) , **komisaris polisi** (94) lan **jaksa** (95) , kang bakal nliti kanggo mutusake sapa kang tanggung jawab.","t12-apar-1":"GAMBAR No. 12 Setasiun. — Sepur. — Kapal. Cathetan. — *Tabel jam kang dianggo ing saben negara beda-beda ; mula kita nganggo tuladha jam ing* **tabel Prancis.**","t12-01-1":"1. — Aku lagi wae lelungan liwat Jerman. Sadurunge mangkat, aku tuku **buku jam** (15) supaya ngerti jam mangkate sepur. Sawise mesthekake yen sepur kang paling trep bakal mangkat saka Paris jam sanga bengi lan tekan Strasburg jam siji luwih telulas menit, aku nyiyapake lelunganku, lan ing dina esuke aku dieterake menyang setasiun.","t12-02-1":"2. — Nalika aku mlebu aula mangkat kang gedhe, ing mburine **pandhita** (2) desa tuwa, kang nyangking **tas lelungan**e (3) , akeh **wong kang arep lelungan** (1) wis padha teka.","t12-02-2":"Sarehne aku kepengin ngirim **telegram** (5) , aku njaluk **juru priksa** (6) nuduhake **kantor telegraf** (4) marang aku.","t12-03-1":"3. — Sadurunge mlebu **ruwang ngenteni** (7) , aku lunga tuku **karcis** (9) pulang-balik.","t12-04-1":"4. — Aku ora suwe ngenteni ing **loket** (8) , amarga mung sethithik wong ing kono. **Prajurit** (10) , kang arep mangkat prei, kanthi grapyak menehake gilirane marang aku, mula aku duwe wektu cukup kanggo njaluk sawetara katrangan marang **kepala setasiun** (13) , kang lagi ngobrol karo **komisaris** (12) pengawasan lan karo **polisi** (11) kang lagi tugas.","t12-tit-1":"Ndhaptarake bagasi.","t12-05-1":"5. — Sawise tuku koran ing **kios buku** (14) , aku njaluk **bagasi**ku (17) ditimbang, kang lagi wae digawa **kuli** (16) nganggo **gerobag barang** (19) ; **juru tulis** (22) kang ngurusi **timbangan** (21) awèh ngerti marang aku yen kopherku aboté telung puluh lima kilogram — dadi ana **luwih bobot** limang kilogram, kang kudu dakbayar tambahan ing **loket** bagasi (23) .","t12-06-1":"6. — Sarehne aku kesuwen tekaku, aku duwe wektu longgar kanggo nyawang mlebu-metune para wong lelungan ing setasiun. Sawetara nyelehake utawa njupuk maneh bagasi ciliké ing **papan nitipake bagasi** (25) ; liyane maca **tabel jam** (26) . Wong lelungan kang teka gage-gage menyang **lawang metu** (32) karo **koper**e (24) ing tangan. Sawetara ngenteni ing **papan mbagi bagasi** (27) lan nuduhake **karcis**e (29) kanggo njupuk maneh kopher, **peti** (28) utawa **kranjang**e (30) .","t12-07-1":"7. — **Para petugas cukai** (33) kanthi ngati-ati mriksa bungkusan supaya mesthekake apa ana barang kang kudu dilaporake.","t12-08-1":"8. — Sawetara wong lelungan menyang **restorasi** (34) , panggonan **pelayan** (35) kanthi sregep ngladeni. Wong-wong iku kudu gage-gage, amarga **sepur** (36) iku sepur ekspres, ora suwe mandheg ing setasiun.","t12-09-1":"9. — Banjur aku menyang peron mangkat lan nggoleki **gerbong** (37) langsung supaya ora kepeksa ganti gerbong ing tengah dalan. Aku munggah menyang kreta koridor kang duwe **ruwangan** (38) kanggo wong udud lan ruwangan kang dicawisake kanggo « ibu-ibu piyambakan ».","t12-tit-2":"Mangkat ing wayah bengi.","t12-10-1":"10. — Sawise munggah ing **undhakan** (40) , nutup **lawang** (39) , nggulung **tirai** (41) lan nyelehake bagasi ciliku ing **rak jaring** (43) , aku lungguh ing **bangku** (42) . Nalika weruh **tukang lampu** (44) ngurubake lampu, aku mikir yen aku bakal nglampahi sewengi ing gerbong, banjur aku ngundang petugas kang ngurusi nyewakake **bantal** (45) kanggo njaluk siji.","t12-11-1":"11. — Kondhektur sepur teka mriksa karcis. Aku takon marang dheweke kena apa kita durung mangkat, amarga jame wis pas. Dheweke mangsuli yen **kepala sepur** (46) lagi repot nyelehake pit ing **gerbong barang** (47) . Kejaba iku, kabeh pemanas sikil (48) durung diganti.","t12-12-1":"12. — Nanging kita sedhela maneh bakal mangkat, amarga **tukang geni** (50) , ing **tender**e (49) , wis njupuk areng kanggo nguripake genine **lokomotip** (54) , lan **masinis** (51) mung ngenteni tandhane **wakil kepala setasiun** (52) kang ana ing **peron** (53) .","t12-13-1":"13. — **Ketel** (56) lokomotip iku nggereng alon ; **cerobong**e (55) ngutahake kukus kang kecampur **uwab** (60) . **Sempritan** (59) kang nyoceki muni seru, lan **piston** (58) wiwit obah, nyurung **rodha** (57) mesin kang abot iku.","t12-tit-3":"Mangkat!","t12-14-1":"14. — Rikate sepur, kang mlaku ing **rel** (64) , saya banter ; **peron** (65) ilang ; kita ngliwati **kakus** (66) , lan uga rangkeyan gerbong kang diparkir ing **sepur** sijine (63) : **gerbong turu** (67) , **gerbong restorasi** (68) , **gerbong pos** (69) .","t12-15-1":"15. — Banjur, **setasiun barang** (71) liwat ing ngarepe mripat kita. Ing sangisore hangar, para petugas ngemot **barang** (72) kang dikirim nganggo sepur alon. **Wong regu langsir** (76) ing cedhake **tandhon banyu** (73) nglangsir **gerbong kewan** (75) lan **gerbong lantai rata** (79) kanggo nyusun **sepur barang** (80) .","t12-16-1":"16. — Kita ngliwati **persimpangan** (78) kang pungkasan, panggonan tukang wesel ngadeg ; kita ngliwati **piring sinyal** (86) , lan setasiune ilang ing kadohan.","t12-17-1":"17. — Sedhela maneh kita ngliwati **kreteg wesi** (74) kang nyabrangi **kali gedhe** (81) . Sawise ngliwati kreteg iku, kita ngetutake kali, panggonan **kapal panarik** (82) kang kuwat narik **prau momotan** (83) kang abot. Kita uga weruh **kapal panumpang** (84) nalika lagi ngrapet ing **ponton** (85) .","t12-18-1":"18. — Sawise ngliwati sawetara setasiun kanthi banter banget, kita ngliwati sawetara **trowongan** (87) lan ninggal ing mburi **omah cilik** kang tanpa wilangan (88) duweke **penjaga palang.** Kabuyung dening goyange sepur, aku turu kepati.","t12-tit-4":"Setasiun Deutsch-Avricourt.","t12-19-1":"19. — Aku dumadakan tangi dening swarane petugas kang mbengok : « Deutsch-Avricourt! (*) . Kabeh mudhun! » Banjur ana pamriksan pabean lan kabeh urusan tapel wates kang njelehi. Aku kudu nyocogake jam kanthongku karo **jam gedhe** (89) setasiun, kang luwih dhisik sèket lima menit ; lagi wae tangi, aku angel mbedakake **jarum gedhe** (90) karo **kang cilik** (91) ; **papan angka**ne (92) dhewe blas ora cetha merga pedhut esuk.","t12-20-1":"20. — Nalika para petugas pabean nindakake pamriksan, aku karo angop maca **plakat** (93) kang ngrengga temboke setasiun. Aku sarapan kanggo nglong wektu, ndeleng peta **jaringan** (94) sepur Jerman kanggo ngerti sepira adohe kang isih misahake aku karo Strasburg, banjur aku mlebu maneh menyang gerbongku, kakuwatake dening pangarep-arep sedhela maneh tekan tujuane lelunganku.","t13-apar-1":"GAMBAR No. 13 Hotel. — Restoran. — Warung Kopi.","t13-01-1":"1. — Sawise tekan Royan wingi sore, aku nginep ing « *Hotel Samodra* » kang wis disaranake marang aku dening kancaku.","t13-01-2":"Aku diwenehi **kamar** (2) kang endah, ing **lantai** (1) loro, panggonan aku turu kepenak banget (*) .","t13-02-1":"2. — Esuk iki, metu saka kamarku, panggonan **batur wadon** (3) wis nggawakake sarapan cilik, aku mlebu **kamar udud** (5) kang uga dianggo **kamar maca** (4) kanggo maca **koran** (6) karo ngudud **rokok** (8) . Sawise maca, aku mudhun nganggo **lift** (9) banjur mlaku-mlaku ing kutha.","t13-03-1":"3. — Sarehne aku lali takon marang **juru tulis** (12) hotel bab jam pira panganan disuguhake ing **meja bareng** (11) , aku bali luwih esuk lan nganggo kesempatan iku kanggo adus ing **kamar adus** (10) hotel. Banjur aku maneh menyang **kantor kasir** (15) kanggo nelpon salah sijine kancaku. Nanging **telepon**e (13) lagi dianggo ; weruh bingungku, **kasir wadon** (14) , kang lagi nyathet **rekening** (17) ing **buku dhaptar tamu** (16) , njaluk marang **portir** (18) supaya ngutus **bocah hotel** (19) nindakake pesenku **nganggo pit** (20) .","t13-04-1":"4. — Aku matur nuwun marang dheweke banjur metu kanggo menehi persenan marang **kuli** (24) kang wis nggawa saka setasiun ing **gerobag tangan**e (25) **kothak topi**ku (26) , **koperku** (27) lan **tas lelunganku** (28) . **Tukang layang** (21) kang lagi wae teka menehi aku **layang** (22) .","t13-05-1":"5. — Aku isih ngadeg sawetara wektu ing tlundhake lawang, cedhak **kothak layang** (23) , nyawang mlaku-mlakune wong ing dalan. **Kondhektur** (30) **omnibus** (29) lagi ngunggahake ing kretane **kopher** (31) **wong lelungan** (32) kang lagi diterake **sing duwe hotel** (33) . **Tukang telegraf** (35) enom kanthi ora kesusu nggawa **tilgram** (34) kanggo tamu hotel ; **wong plesir** (36) karo **kamera**ne (38) nyampir, lagi maca **buku panuntun**e (37) .","t13-tit-1":"Jam sarapan awan.","t13-06-1":"6. — Ing ngarepe pager wesi, **tukang komisi** (39) kang ora ambil pusing ngantuk ing antarane **cagak momotan**e (40) lan **kothak semir**e (41) , dene **tukang umbah** (42) wadon enom kang nggawa **kranjang** (43) sandhangan lawon ngguyu weruh polatan sarwa resmine **petugas meja** (44) kang ngadeg cedhak lawang.","t13-07-1":"7. — Weruh **juru masak** (45) kang metu saka **pawon**e (47) ing **lantai ngisor lemah** (48) kanggo ngutus **tukang isah-isah** (46) nindakake pesenan, aku eling yen jam sarapan awan wis meh teka, banjur aku mlebu restoran, ngliwati latar panggonan **sopir** (50) markir **montor**e (49) , dene **montir** (52) ndandani, miturut pituduhe **tukang pit** (53) , **sepedha motor rodha telu** (51) kang lagi wae tabrakan.","t13-08-1":"8. — Aku takon marang **bocah hotel** (54) enom kang nggawa **gelas bir** (55) , apa meja bareng ana ing sangisore emper, lan merga wangsulane iya, aku njupuk panggonan ing salah sijine meja lan njaluk disuguhi panganan kang enak banget.","t13-tit-2":"Sarapan awan kang enak banget.","t13-09-1":"9. — Pelayan nggawakake menu (*) sarapan awan lan dhaptar anggur marang aku. Aku milih lan mesen minangka **panganan awal urang** karo **mentega,** lan minangka pambuka, **babat cara Caen.** Aku ora mangan **iwak,** nanging njaluk saporsi **pupu** wedhus enom, lan minangka **panganan sayur, bayem** karo krim. Banjur, sarehne ora ana **panganan selingan** kang cocog karo seneng-senengku, aku njaluk digawakake warna-warna panganan panutup : **keju,** **woh-wohan** lan **biskuit.** Aku uga nambahi **anggur** Saint-Emilion kang enak banget, lan kanthi marem banget aku ninggal meja sawise menehi **pelayan** (57) **persenan** (59) kang lumayan.","t13-10-1":"10. — Weruh aku wis siyap mangkat, **sing ngurus** (60) ngajak aku munggah menyang balkon kanggo nyawang panorama **Samodra** (62) kang endah banget. Ing kadohan wong wiwit weruh **prau mancing** (63) , **kapal layar** (64) lan **kapal paket** (65) kang gedhe temen, kang silhuet irenge nyembul ing **mendhung** (67) putih ing **wates langit** (66) . Angin sumilir gawe obahe **gendera** (70) kang dipacak ing dhuwure **papan jeneng** (69) **aula** (68) .","t13-tit-3":"Panglipur.","t13-11-1":"11. — Tontonane narik banget, nganti aku mutusake sesuk munggah menyang terase warung kopi karo nggawa **teropong loro** (71) utawa **teropong** (72) .","t13-12-1":"12. — Nalika ninggal balkon, aku menyang warung kopi hotel kanggo ngombe **omben-omben** (73) karo main **biliar** (75) . Tanpa mandheg aku ngliwati ruwang kopi panggonan akeh tamu main **catur** (78) , **dham** (79) , **domino** (80) , **triktrak** (81) utawa **kertu** (82) , lan aku langsung munggah menyang **kamar biliar** (74) .","t13-13-1":"13. — Nalika permainane wis rampung, aku mudhun menyang lantai ngisor lan njaluk marang pelayan **amplop** (84) , **kertas** (83) , **prangko** (85) , **pena** (87) lan **mangsi** (86) kanggo nulis layang.","t13-13-2":"Banjur aku ngundang **kusir** (92) kang **kreta**ne (88) mandheg ing ngarepe warung kopi. Aku takon marang dheweke bab rega miturut jam utawa sapisan mlaku, lan, bareng kita wis sarujuk bab rega, dheweke mbukakake **lawang kreta** (89) kanggo aku lan nglungguhake aku. Dheweke munggah maneh ing **jok**e (91) , enggal-enggal mangkatake jarane nganggo **cemeti** (93) , lan kita mangkat mlaku-mlaku kang nyenengake.","t14-apar-1":"GAMBAR No. 14","t14-tit-1":"Dalan. — Para Pedagang.","t14-01-1":"1. — Kancaku Ioannes, kang manggon ing desa, teka nglampahi telung dina ing kulawargaku. **Nganti** wektu iku dheweke durung tau duwe kesempatan ndeleng kutha gedhe ; mula kita nglampahi kabeh dinane karo mlaku-mlaku, lan aku nerangake marang dheweke apa kang durung diweruhi.","t14-02-1":"2. — Kang kapisan kita lunga nyowani **observatorium** (1) , kang narik banget kawigatene. Nalika bali liwat **dalan** (3) panggonan **papan adus Turki** (2) , kita kepethuk **layadan** (4) . Ing ngarepe **iring-iringan layadan** mlaku **para pandhita,** ndhisiki **kreta layon,** panggonan **kranda** diselehake. Akeh kanca ngeterake kulawarga kang lagi **sungkawa.**","t14-02-2":"Sawise iring-iringan liwat, kita nyabrang dalan ing ngarepe **warung bir** (5) gedhe panggonan akeh **tamu** ngombe **bir** ing teras, kaeyuban **kanopi kaca** (6) .","t14-03-1":"3. — Ioannes gumun banget marang **lambang** kang dipasang ing antarane tokone **bakul ciu** (7) lan tokone **bakul musik** (10) . Dheweke takon marang aku apa tegese ; aku mangsuli yen iku nuduhake **kantor konsul** (8) Inggris, lan aku nuduhake marang dheweke **konsul** (9) kang ana ing balkon.","t14-tit-2":"Ndelok-ndelok toko.","t14-04-1":"4. — Mesthi wae kita mandheg ing ngarepe pajangan **alat musik,** **harmonium,** **orgel** lan **piano** ; kita nyawang tutup buku **partitur** lan **lagu** kanggo piano kang ana gambare, lan gumun marang **kecapi** kayu kang disepuh emas, kang dianggo dadi papan jeneng.","t14-05-1":"5. — Mendhung lebu kang digawe **tukang sapu** (11) lan **kreta sapu** (12) meksa kita enggal liwat ing ngarepe **perabot** endah duweke **bakul perabot** (13) , lan ing ngarepe pajangan **tungku** lan **lampu** duweke **tukang gawe timah** (14) .","t14-06-1":"6. — Kejaba iku, ing panggonan kono, kita kepeksa ninggal trotoar, amarga trotoare kebak buntelan kang lagi diudhunake saka **kreta angkutan** (16) kanggo dilebokake ing **gudhang** (15) kang lagi wae disewa.","t14-06-2":"Iku ngalang-alangi kita weruh kreta endah duweke **tukang gawe kreta** (17) , nanging ora ngalang-alangi kita mandheg nyawang **tukang pak** (19) kang lagi gawe peti kanggo tanggane, yaiku **bakul pit lan montor** (18) . Banjur, sarehne wis rada kasep, kita bali menyang omah.","t14-tit-3":"Mlaku-mlaku ing kutha.","t14-07-1":"7. — Ing dina esuke, ibuku ngusulake marang Ioannes supaya dipotret, banjur ibuku ngutus aku ngeterake dheweke menyang **tukang potret** (20) . Sawise sarapan awan, kita mlebu ing **papan gawe** sang seniman, panggonan kita kepeksa ngenteni rada suwe. Kanggo nglong wektu, kita nyawang **potret** (22) kang gumantung ing tembok.","t14-07-2":"Nalika giliran kita, pagaweane ora suwe, lan sanalika kancaku rampung mapan ing ngarepe **kamera** (21) , kita mudhun.","t14-08-1":"8. — Ing lantai kapisan, kita weruh liwat lawange **tukang cukur** (23) , kang menga, kancane lagi ngethok rambute tamu.","t14-08-2":"Tekan ing dalan, kita liwat ing ngarepe **toko rokok** (24) . Ioannes seneng banget marang **lentera** (25) abang lan **pipa gedhe** kang dianggo **papan jeneng** (26) , nganti dheweke nubruk wong tuwa loro kang lagi ngobrol karo **nyerot bako** (27) .","t14-tit-4":"Toko roti manis.","t14-09-1":"9. — **Dhuwit kertas** lan **dhuwit receh** saka sakabehe negara kang dipajang ing **etalase** **tukang ijol dhuwit** (29) narik kawigaten kita sedhela, nanging sarehne wis jame mangan cilik, kita mlebu menyang **tukang gawe roti manis** (31) tanpa mandheg suwe-suwe.","t14-10-1":"10. — Weruh kabeh **panganan legi** kang ana ing toko iku — **roti tar, roti madu, biskuit** lan warna-warna **permen** — kita angel milih. Pungkasane Ioannes milih **roti krim,** lan aku mung njupuk **tart ceri** cilik, amarga panganan gula **gawe lara untuku,** lan aku babar pisan ora kepengin kerep-kerep nyowani **dhokter untu** (30) .","t14-tit-5":"Nulis nganggo mesin.","t14-11-1":"11. — Kanggo nuduhake marang kancaku **mesin tik** kang wis tau dirungu nanging durung diweruhi, kita mlebu **kantor** (32) **sedulur lanangku** (34) . Kita nemu dheweke lagi ndikte layange marang **sekretaris**e (35) , kang dadi **juru stenografi.** Lagi wae layange rampung, **juru ketik** (33) nyalin nganggo mesine. Sarehne ora kepengin nyelani pagaweane sanakku, kita mung sedhela ana ing kono.","t14-12-1":"12. — Ing sangisore kantore sedulurku, manggon **tukang jam lan mas-masan** (37) kang gedhe, kang uga tukang gawe emas. Tokone kang endah banget isi akeh **jam, jam bandhul, jam kanthong, ranté cilik** lan **mas-masan** kang larang, tuladhane **kalung mutiara,** **gelang** mas, **anting** lan **ali-ali** kang direngga **sesotya** lan **inten.** Salah sijine etalase mligi disedhiyakake kanggo **barang emas** lan isi klumpukan gedhe **piranti mangan** salaka.","t14-13-1":"13. — Nalika menggok ing pojoke dalan, aku weruh yen **papan jeneng** (36) kang dipasang cedhak **nomer** omah wis diganti. Aku arep ngucapake pengamatanku kanthi seru, nalika swara bungahe **musik** prajurit krungu. Kita mlayu mapag resimen, tanpa mikir yen **resimen** iku bakal liwat ing ngarepe tokone **tukang topi** (39) lan **tukang sarung tangan** (40) , lan yen kita bakal padha becike weruh arak-arakane yen tetep ngadeg ing ngarepe etalase **tukang optik** (38) , kang kebak **kacamata cepit, kacamata gagang** lan **teropong cilik.**","t14-tit-6":"Arak-arakan mlaku.","t14-14-1":"14. — Ing ngarepe **resimen** (41) mlaku **kepala tambur** (42) kang dietutake **para tukang tambur** (43) , **para tukang trompet** (44) lan kabeh **pemain musik.** **Jendral** (45) kang ana ing alun-alun bareng karo ajudane, mandheg cedhak **pancuran** (49) **sendhang** (48) kanggo nyekseni **arak-arakan.**","t14-14-2":"**Para opsir staf** (46) , **kolonel** lan **letnan kolonel** aweh salam nganggo pedhang. **Para mayor** ana ing ngarepe **batalion**e (47) , lan saben **kapten** mrentah **kompi**ne, dene **para letnan, letnan enom** lan **bintara** manggon ing panggonane kang lumrah ing sacedhake anak buahe.","t14-15-1":"15. — Akeh wong liwat padha nglumpuk ing **prapatan** (50) ; para pedagang, **tukang payung** (51) , **tukang gawe barang timah** (53) , **tukang gegaman** (54) padha metu kanggo weruh **para prajurit.** Kabeh kreta — **fiakre** (52) , **kreta tiang** (57) lan uga **tong panyiram** (56) — padha minggir sadawane trotoar.","t14-tit-7":"Adegan ing dalan.","t14-15-2":"**Salesman kang mubeng** (55) , kang nyangking **kothak conto**ne, enggal nyabrang dalan, lan wong-wong kang lungguh ing **lantai ndhuwur** (59) **omnibus** (58) padha noleh kanggo ngrasakake tontonan iku. **Penyanyi keliling** (60) kang mesakake, karo **orgel puteran**e (61) , kepeksa nyelani **lagu**ne, amarga swarane ketutupan bunyine tambur.","t14-16-1":"16. — Nalika resimen tekan ing ngarepe **toko kain** (64) , **para tukang jait wadon** (63) lan **para tukang jait** (62) ninggal **mesin jait**e lan pagaweane kanggo nyawang liwat jendhela. **Sing duwe toko** (65) , kang lagi wae masang **sandhangan** (66) anyar ing **pajangan**e, kepeksa nglebokake **kain** (67) lan **lawon** kang dipasang ing trotoar, cedhak **bolongan got** (68) , wedi yen wong akeh bakal nabrak ; malah **bakul mider** (69) tuwa, kang lagi ditawar kaos kaki dening penjaga lawang, kepeksa mlebu lorong kanggo ngrampungake dodolane.","t14-16-2":"Kita ngeterake resimen tekan tangsi, **lan,** kanthi marem banget marang dinane, kita bali ing jame bujana bengi.","t14-tit-8":"Werna-werna dagang lan pagawean.","t14-17-1":"17. — Ing dina sabanjure, bapakku ngusulake kita nyowani percetakane koran kono. Kita nampa kanthi bungah.","t14-17-2":"**Tukang cetak** iku uga **bakul buku** (70) , **penerbit,** **bakul kertas** lan **tukang jilid.** Dheweke masang ing lantai kapisan **kantor redaksi** (71) koran, lan uga **papan ukir,** panggonan **tukang litografi** (72) lan **tukang ukir tembaga** (73) nyambut gawe, sarta pungkasane **papan nyusun huruf,** panggonan **buruh cetak** (74) ana. **Percetakan** (75) kang sanyatane, **mesin cetak** lan warna-warna mesin ana ing lantai ngisor.","t14-tit-9":"Ioannes akeh takone.","t14-18-1":"18. — Nalika metu saka percetakan, Ioannes gumun banget lan mandheg ing ngarepe kothak kaca cilik kang dipasang ing cagak, adhep-adhepan karo **toko benang lan dom** (77) , banjur takon kanggo apa kothak iku. Bapakku nerangake marang dheweke yen iku **alarm kobongan** (76) . Kejaba iku kabeh, ing kutha, gawe gumune kancaku, wiwit **sendhang watu** (78) kang prasaja lan **sepedha motor rodha telu kanggo momotan** (80) kang entheng, kang dituntun **bocah kurir** (79) kang nganggo seragam, nganti **kreta pos** (81) .","t14-19-1":"19. — Nalika bapakku sedhela ninggal kita kanggo ngomong karo **juru narik pajeg** (83) , kang mandheg kanggo ngobrol karo **advokat** (82) lan **notaris** (84) , kita seneng-seneng ngetutake nganggo mripat mlaku-mlakune wong ing dalan. Wong kang maneka warna liwat ing ngarepe kita : **kancane tukang roti manis** (85) , kang nggawa **pastel** kang endah ing kranjang, teka ing mburine **bakul sandhangan** (86) ; **tukang urub lentera** (87) lagi ngobrol karo **tukang gas** (88) ; **suster** (89) kang nyekel tangane bocah lola wadon lagi bali menyang biarane.","t14-tit-10":"Nalika kita bali menyang omah.","t14-20-1":"20. — Pas nalika bapakku nyusul kita, Ioannes ngguyu kepingkel-pingkel weruh rai reged lan sandhangan aneh loro **tukang cerobong** (91) kang kebak langes.","t14-21-1":"21. — Aku kepengin tuku tanduran saka **bakul kembang** (92) kanggo ibuku, nanging bapakku ngelingake yen tandurane bakal abot banget digawa lan luwih becik tuku **jeruk.** Kita nyedhaki **bakul** (94) iku, lan bareng **pengasuh** (93) , kang lagi milihake kanggo bocah asuhane, rampung tukune, kita dilayani.","t14-22-1":"22. — Nalika bali menyang omah, kita kepethuk sawetara wong kang tepung : kancane kulawargaku kang wis tuwa, kang nyekeli lengene **nyonyah kancane** (95) , **insinyur** (96) kreteg lan dalan, lan salah sijine sedulurku wadon karo **pengasuh bocah**e (98) .","t14-22-2":"Banjur kita kepethuk **tukang topi wadon** (97) ibuku lan **biarawan** (99) loro kang manca ing kutha kono, kang nyedhaki kita kanggo takon marang bapakku bab dalan menyang setasiun.","t15-apar-1":"GAMBAR No. 15","t15-tit-1":"Pasar. — Panganan.","t15-01-1":"1. — Pedagang kang paling akeh, kang nyedhiyani kita barang kang perlu kanggo pangan kita, padha nglumpuk ing sangisore **aula** (1) **pasar kang katutupan** utawa ing dalan-dalan sacedhake.","t15-02-1":"2. — **Bakul daging babi** (2) , kang dodol **ham** (3) , **sosis getih** (4) , **sosis cilik** (5) , **sosis usus** (6) lan **lemak** (7) , ngadeg cedhak **bakul mentega lan keju** (8) , kang pajangane kebak **keju Walanda** (9) kang kulite abang, **keju Camembert** (10) , **bunder Gruyère** (11) lan **blok mentega** (12) kang seger.","t15-03-1":"3. — Ing ngarepe wong iku, **bakul sayur** (13) nawakake marang para tamune **tomat** (14) kang endah, **kembang kol** (15) , **salad** (16) , **kol** (17) , **waluh** (19) , **semangka** (18) lan malah **jamur** (20) . Nanging **kancane tukang bir,** kang mandhegake **kreta kiriman**e (21) kang kebak **tong bir** (22) pas ing ngarepe pajangane, ngalang-alangi para tamune nyedhak. Ana tukang kebon wadon nggawakake sakranjang **artisok** (23) marang dheweke.","t15-tit-2":"Dodol lan Tuku.","t15-04-1":"4. — Ing pasar, rame banget, amarga wis tekan jame **dodolan lelang** (24) . **Para nyonyah omah** (26) , kang teka mrana kanggo blanja, mandheg nalika liwat ing ngarepe warunge **bakul jeroan** (25) , kanggo tuku **babat** utawa **sirah pedhet.**","t15-05-1":"5. — **Juru masak** (27) kang lemu nawar **iwak tuna** kang endah banget marang **bakul iwak** (28) kang sasenenge dhewe munggahake regane. Dheweke nampa akeh banget **welut, iwak sole, iwak trout** lan **iwak mas.** **Iwak kod**e lan **kerang**e seger banget.","t15-tit-3":"Barang murah lan barang larang.","t15-06-1":"6. — **Bakul unggas** (29) , kang manggon ing cedhake, jujur banget. Yen dheweke dodol **kalkun, banyak, bebek** utawa mung **pitik enom,** dheweke njaluk rega kang pantes wae.","t15-07-1":"7. — Ing pojoke alun-alun, ing lantai kapisan, wis sawetara wektu manggon **bakul lawon** (30) , panggonan para wong tuku wadon tansah mesthi nemu pilihan kang becik banget bab **taplak meja, serbet, clemek** lan **lap.** Ing lantai kang padha, **tukang ladhing** (31) mbukak papan gawene. Dheweke nglandhepake **ladhing** para bakul wadon ing aula lan gawe **arit** saka **waja** kang paling atos kanggo para tukang kebon.","t15-tit-4":"Toko bumbu.","t15-08-1":"8. — Ing sangisore papan gawene, wis sawetara wektu dibukak toko panganan kang gedhe. Toko iku wis dudu **toko bumbu** (32) kang prasaja lan ora wigati kaya biyen, kang mung dodol barang lumrah — **teh** (33) , **coklat** (34) , **gula batu** (37) lan **sabun** (38) . Ing kono wong dodol barang apa wae : **roti garing,** **panganan kaleng** (35) , **ciu** (36) , **rum, konyak, kirsy, ciu adas** lan **kurasao.** Ing kono wong nemu buron : **terwelu alas** (39) , **manuk turdus** (40) , **ayam alas** (41) , **manuk gemak** (42) , **bebek alas** (43) utawa **manuk merak alas** (44) , padha gampange karo woh-wohan manca kayata **gedhang** (46) lan **nanas.**","t15-09-1":"9. — **Kancane** (45) tukang bumbu kang grapyak banget, siyap menehake apa kang dikarepake wong : **selai** (47) saka woh anggur utawa woh quince, **gajih** (48) , **timun acar** (49) utawa **sardin** (50) asin.","t15-09-2":"Iku kepenak banget kanggo **para tamu wadon** (51) , kang nemu, ing sandhinge barang kang paling lumrah, panganan kang paling arang lan woh-wohan kang paling enak : **pir** (52) kang akeh banyune, **plum** (53) , **anggur** (54) , **persik** (55) , **amandel** (56) lan **kenari** (57) .","t15-tit-5":"Para Tamu.","t15-10-1":"10. — **Beras** (58) lan **kacang lentil** (59) ana ing sandhinge peti **iwak haring** (60) kang diasapi ; **kentang** (61) lan **buncis** (63) ana ing cedhake **apel** (62) , **woh figa** (64) , **plum garing** (65) lan **kacang hazel** (66) . Ing toko iku wong nemu **endhog** (67) anyar lan **zaitun** (68) ; mula **kranjang** (70) lan **jaring blanja** (73) enggal banget kebak.","t15-11-1":"11. — **Kopi** (72) saka toko kang becik iku wis oleh jeneng kang pantes ing antarane **para batur wadon** (69) lan **para juru masak wadon,** amarga **tukang bumbu** (71) tuwa iku dhewe kang nggoreng kopine kanthi ngati-ati banget.","t15-tit-6":"Tontonan.","t15-12-1":"12. — Ora kabeh wong menyang pasar kanggo blanja. Ing lakune wong kang endah ing dalan cilik kang tumuju aula, wong weruh wong kang maneka warna banget. Ing sandhinge **batur tukang daging** (75) kang grapyak, kang nyurung **gerobag dorong** (74) , iki prajurit loro kang lagi prei lan bangga banget nuduhake seragame kang mencorong : **prajurit husar** (76) karo **jas dolman** biru lan **topi cako** kang ana wulune, sarta **kopral zuaf,** kang kathoke mekrok lan sirahe katutupan **kopyah fez.**","t15-13-1":"13. — **Tukang roti** (80) , kang ngadeg ing tlundhake **toko roti** (78) , lagi wae nguleni jladren **roti**ne (79) lan njupuk saka oven **roti bulan sabit** (81) , **roti manis** (82) lan **roti bunder** (83) kang saiki ana ing etalase.","t15-14-1":"14. — Ing dhuwure toko roti manggon **tukang jait lawon** (84) kang trampil, kang nyambut gawe karo sawetara **tukang bordhir wadon** (85) . Ing sandhinge manggon **tukang umbah lan nyetrika** (86) , kang ngangkani **sandhangan lawon** (88) sawise diumbah lan dipepe, lan kang nyetrika nganggo **setrika** (87) .","t15-tit-7":"Daging, iwak lan sayuran.","t15-15-1":"15. — Ing **papan daging** (89) , kang ana ing lantai ngisor, wong dodol sakabehing **daging** — **daging wedhus** (90) , **daging sapi** (94) utawa **daging pedhet** (92) — arupa **pupu wedhus, bistik, panggangan** lan **kotelet.** **Kancane tukang daging** (93) mbedhah kabeh daging iku lan misahake **balung sungsum** (96) . Ing lawange papan daging ana **bakul tiram** (97) kang dodol **tiram** (98) . Dheweke mbukakake yen dijaluk.","t15-16-1":"16. — Kabeh pedagang iku mbayar ijin utawa pajeg panggonan ; mula **polisi** (100) tanpa welas mburu **bakul sayur mider wadon** (99) kang mesakake, kang dadi saingane merga ngider nggawa ing kreta ciliké **wortel, lobak, lobak putih, prei** utawa **bongkokan asparagus, kacang polong seger, bayem, jukut asam, selada banyu** lan **seledri.**","t15-tit-8":"Awas polisi!","t15-17-1":"17. — Bocah kang dodol **bawang putih** (101) lan **brambang** ngerti banget yen dheweke uga ora kena dodol barange cedhak pasar. Dheweke mlayu, karo bebaya nyandhung kranjang **yuyu, keteng** lan **urang** duweke **bakul** (102) **urang barong** lan **lobster.**","t15-18-1":"18. — Kabeh wong obah lan rame banget ; nanging iku ora ngalangi wong krungu cetha swarane **tukang kaca** (103) kang ngider, lan bengokane **tukang areng** (104) kang lagi wae ninggal gerobage sedhela kanggo ngeterake **karung areng** (105) .","t16-apar-1":"GAMBAR No. 16 Toko Gedhe. — Pasar. — Dolanan.","t16-01-1":"1. — Taun anyar wis cedhak. Toko-toko gedhe wis nyiyapake pajangan **dolanan** (1) lan **hadiah taun anyar**e.","t16-01-2":"Aku njaluk marang Mbah Kakung supaya ngeterake aku menyang pasar kanggo ndeleng pameran kang endah iku, lan panjenengane kersa.","t16-02-1":"2. — Kang kapisan kita mandheg ing ngarepe tameng pajangan gegaman kang apik, kang isi **bedhil**, **topi kepi**, **pedhang**, **sabuk kopel** lan sapasang **epolet,** utawa **helm**, **klambi waja** (3) lan **pistul** (4) . Kabeh iku luwih narik kawigatenku tinimbang **lentera ajaib** (2) .","t16-tit-1":"Pemandangan kang endah.","t16-03-1":"3. — Ing bagean kang padha ana **prajurit jaga** (5) ing pos jagane ; dheweke katon lagi njaga ing ngarepe sakebon binatang saka karton. Sepira akehe kewan ing kono : **manuk nuri** (6) ing pancikane, **badak** (7) kang ana sungune ing irunge, **rusa kutub** (8) , **manuk unta** (9) , **kethek** (10) kang lagi nglethus kacang, **rubah** (11) kang nggawa lunga pitik, **baya** (12) kang mangapake rahange kang gedhe temen, **unta** (13) , **asu greyhound** (14) kang luwes, **macan kumbang** (15) , banjur kewan loro kang ora dakkenal lan kang jarene **cerpelai** (16) lan **hiena** (17) . Ing kono uga ana **macan tutul** (18) lan **asu ajag** (21) ; pas ing cedhake ana **tikus** (19) cilik kang lucu lan **tikus cilik** (20) karet kang cilik banget. Pungkasane **kuda nil** (22) lan **unta punuk siji** (23) kang bongkok nutup klumpukan iku. Aku mesthi bakal kari ing kono nganti pirang-pirang jam yen ing sandhinge ora ana perkemahan kang endah kang kebak **serdadu timah** (29) kang narik kawigatenku.","t16-tit-2":"Prajurit lan perang.","t16-04-1":"4. — Mbah Kakung, kang dadi **veteran panyandhang disabilitas** (24) lan kang kudu ninggal tentara merga **tatu** kang njalari panjenengane nampa **medali militer**, remen banget nyariyosaken marang aku **kampanye perang** kang tau dilakoni. Panjenengane bungah nerangake maneka gerakane pasukan mungil iku. Sagerombolan prajurit tenanan kang lagi nyowani pasar — **prajurit zeni** (25) , **prajurit pemburu Alpen** (26) kang sirahe nganggo **baret**, **sersan mayor** (27) infanteri lan **sersan artileri** (28) kang **pita pangkat** mas ing lengen klambine — mandheg ing cedhak kita kanggo ngrungokake katrangan iku.","t16-05-1":"5. — Mbah Kakung, kanthi bangga banget merga kagungan pamireng kang mencorong temen, sanalika nyusun rancangan perang kang jangkep.","t16-05-2":"Kutha kang dibentengi, karo **tembok kutha** lan **parit**e, dikepung **tentara mungsuh**, kang, sawise **pemboman** kang suwe, siyap **nyerbu**. Nanging **sing kekepung**, merga kedhesek luwe, nyoba **metu nyerang** menyang **perkemahan** para **pengepung**. Sawise mundurake **serangan** iku ing **peperangan** kang sengit ing sakubenge **tarub**, para pengepung kang **menang** nglepasake **skuadron**e kanggo mburu para panyerang kang **kalah**. Wong-wong iku **mundur** karo nutupi **medan perang** nganggo **kang padha tiwas** lan **kang padha tatu**. **Para tukang usung tandhu** nggawa kang keri iku menyang **ambulans** supaya dirawat dening **ahli bedah**.","t16-05-3":"Sanajan ana panglawan kang kendel saka sawetara **batalion** kang wis mbentuk **formasi pesagi**, **kekalahan** iku sampurna ; kekarene tentara **mlayu** karo ninggal akeh **tawanan**. Mungsuh arep nyampurnakake **kemenangan**e kanthi nduweni kutha iku. Bisa uga iku bakal dadi pungkasane kampanye, lan, sawise **gencatan senjata**, wong bakal bisa nandhatangani **perjanjian damai**.","t16-tit-3":"Hadiah kanggo taun anyar.","t16-06-1":"6. — Para prajurit enom, kang ngguyu ngrungokake critane sang veteran kang endah, njaluk katrangan liyane marang panjenengane. Dene aku, aku ngubengi gerai kanggo nyawang **gandhewa silang** (32) kang endah lan **gandhewa** (33) karo **panah**e (31) . Ing kono aku nemu klumpukan kewan liyane : **manuk kicau** (34) loro, yaiku **manuk bulbul** lan **manuk cikrak** otomatis kang ngoceh sakayange, lan sarangkeyan kewan aneh : **lawa** (35) , **ula boa** (36) , **kura-kura** (37) , **asu segara** (38) , **iwak paus** (39) lan **iwak hiu** (40) saka karet tiup.","t16-07-1":"7. — Aku ora suwe mandheg nyawang kewan iku, amarga aku weruh apa kang tak-impekake : **panggung boneka** (41) kang endah banget karo **dekorasi** kang mewah lan **tirai** abang kang nengsemake. Ing **panggung**, **aktor** loro katon lagi main **peran** ing **lakon** kang narik banget, amarga para **penonton** cilik saka karton kang dipasang ing **balkon** utawa kang lungguh ing **kursi utama** lan ing **lantai ngisor** ing mburine **dirigen**, padha keplok-keplok kanthi bungah.","t16-07-2":"Emane, panggung iku regane larang banget.","t16-08-1":"8. — Kejaba iku, milih dolanan iku angel, amarga ing etalase numpuk sakabehing dolanan : **Harlekin** (42) , **Pulcinella** (43) , **Pierrot** (44) , **manuk kuwuk** (45) kang ngebutake elare, **manuk ireng** (46) kang nyuling, **asu pudel** kang nggonggong, **fonograf** (47) lan **dolanan katrampilan.** Salah sijine dolanan iki nyenengake banget aku : dolanan iku nggambarake **peperangan laut** (48) panggonan **kapal** diserang **bajak laut** ing cedhake negara kang ditanduri **wit klapa.**","t16-09-1":"9. — Aku bisa nyawang kabeh kaelokan iku kanthi gampang banget, amarga mung sethithik wong ing toko, meh mung sawetara wong kang ndelok-ndelok, **prajurit kavaleri** (49) siji lan **juru tagih** (50) kang masrahake **wesel** ing **kasir utama** (51) .","t16-10-1":"10. — Aku takon marang Mbah Kakung bab gunane buku-buku kang diselehake ing rak ing mburine **kasir wadon** iku ; panjenengane ngendika yen buku-buku iku **buku pembukuan**.","t16-tit-4":"Ndelok-ndelok keliling toko.","t16-11-1":"11. — Nalika ninggal bagean dolanan, kita menyang bagean pelana kanggo nyawang sedhela **pelana** (53) , **sanggurdi** (54) , **tali kendhali** (55) , **wesi kendhali** (56) lan **cemeti**. Nalika **kepala bagean** (57) menehi sawetara katrangan marang Mbah Kakung, aku lunga nyawang pajangan **porselen** lan **kristal** (58) , panggonan ana **mangkok salad** kang apik lan **teko** (59) kang alus.","t16-12-1":"12. — Kanggo munggah menyang lantai kapisan, kita liwat ing mburine etalase **korset** (60) , ing sandhinge bagean kaos kaki, panggonan dipajang **kathok jero** (63) kang apik banget. Ing cedhake, **pramuniaga wadon** (61) nggawe **wong tuku wadon** (62) milih **kain** (64) sutra kang endah.","t16-12-2":"Karo munggah andha, aku weruh yen toko iku direngga **lampion** (65) Jepang, **payung** (66) lan **wit palem** (70) kang gedhe banget.","t16-13-1":"13. — Ing lantai kapisan ora akeh kang bisa didelok ; mung perabot (*) , **brankas** (67) , **lemari laci** (68) lan **kreta bayi** (69) . Nanging pemandangan toko sakabehe **nyenengake** banget.","t16-14-1":"14. — Ing sangisore sikil kita, aku weruh alat-alat musik : **harpa** (71) , **gitar** (72) , **mandolin** (73) , **kornet piston** (74) , **klarinet** (75) , biola karo **penggesek**e (76) , lan malah **genderang gedhe** (77) . Rada adoh sethithik, ing bagean alat tulis, **mahasiswa** (78) lagi nawar map buku tulis marang **pramuniaga** (79) . Ing cedhake wong loro iku, aku weruh **buku abjad** (80) kang apik.","t16-14-2":"Ing tengahing toko ngadeg **wit Natal** (81) kang dhuwur, kebak lilin, pernik lan sakabehing dolanan : **jaran kayu** (82) , **boneka** (83) , lan sapanunggalane.","t16-14-3":"**Bagean parfum** (84) karo **banyu pembersih untu**ne lan maneka **lenga wangi** nyebar ambu kang wangi banget, kang munggah tekan kita.","t16-tit-5":"Kita tuku sawetara.","t16-15-1":"15. — Sarehne Mbah Kakung wiwit ngraos wektune kesuwen, kita mudhun liwat andha gedhe. Panjenengane mandheg sedhela ing ngarepe **papan astronomi** (85) kang nggambarake, kandhane marang aku, **komet** (a) , **grahana rembulan lan srengenge** (b) , mata angin karo **papat kiblat baku** (c) **(Lor, Kidul, Wetan lan Kulon)**, peta **belahan bumi** (d) loro, **planet** (e) lan **tata surya** (f) . Aku ora mudheng apa-apa saka kabeh iku, lan aku luwih kepencut marang seragam berpita **bocah pengantar barang** (86) kang liwat, lan marang **kipas** (87) endah kang ana ing cedhakku, sandhinge **dompet dhuwit receh** (88) lan **dompet** (89) .","t16-16-1":"16. — Aku uga gumun nyawang ing gerai **pena** (90) lan **gesper** (91) sabuk, sarta **kembang tiruan** (94) kang endah kang ditata luwes ing kranjang. **Kembang violet**, **kembang stok**, **kembang hiasin** (95) , **kembang geranium** (96) , **kembang bakung** (97) lan **kembang nasturtium** (98) ditiru kanthi becik banget.","t16-tit-6":"Hadiah saka Mbah Kakung.","t16-17-1":"17. — Aku nyuwun marang Mbah Kakung supaya nukokake aku salah sijine **sikat untu** (92) kang ana ing kothak cedhak **jepit rambut** (93) . Panjenengane kersa, lan aku dhewe lunga mbayar blanjanku ing kasir, panggonan wong lagi nyiyapake **kiriman** (100) kang gedhe kanggo **pelanggan** (99) .","t16-18-1":"18. — Dumadakan ana rame cilik ing antarane wong-wong kang mandheg cedhak **barang-barang prunggu** (101) seni. **Maling** (102) lagi wae kecekel nalika lagi nyolong dening **pengawas** (103) , nalika dheweke nyoba nguras duweke wong. Wong enggal ngundang polisi kanggo **nyekel** dheweke, lan pas nalika kita metu, si pelaku lagi digiring menyang pakunjaran."}