{"t01-apar-0":"FULHET EXPLICATIU DE las Taulas Auxiliàrias Delmas ❦ PRIMIÈRA SÈRIA","t01-apar-1":"TAULA N° 1 L’Escòla. — L’Institut. — La Classa.","t01-tit-1":"Descripcion generala.","t01-01-1":"1. — Aquesta taula representa una **classa** d’**institut**. Dins aquesta classa i a uèch **taulas** (18) e uèch **bancs** (32) . Sus cada banc s’assètan tres escolans. Lo **professor** (7) es assetat sus una **cadièira** (8) a sa **catedra** (6) .","t01-02-1":"2. — A esquèrra de la catedra i a un **armari** amb pòrtas de veire (15) . A drecha i a lo **tablèu negre** (1) amb lo **netejador** (2) e lo **gis** (3) .","t01-02-2":"Dessús la catedra pendolan de **laminas muralas** ( 9 , 11 , 12 ) e una **mapa** (10) .","t01-03-1":"3. — Totes los escolans son pas a sa **plaça** (17) . Joan (4) es drech contra lo tablèu; ten lo netejador e escafa las **figuras de geometria**.","t01-03-2":"Pèire es a prèp de la catedra; recampa los **exercicis escriches** (5) e los pòrta al professor.","t01-04-1":"4. — **Aqueste** professor es lo professor de **lengas modèrnas**. Ensenha als escolans de parlar, legir e escriure de lengas estrangièras **(alemand, anglés, espanhòl, italian, rus** o **francés)**.","t01-05-1":"5. — La classa es fòrça vasta e fòrça clara. Al fons i a una **fenèstra** larga amb dos **fenestrons de ventilacion** (78) e una **pòrta veirada** per l’aerejar e l’esclairar.","t01-05-2":"Aquesta classa es pas freja. Al mitan, per l’escalfar, i a una **estufa** (46) fòrça bona amb son **tuble** (45) .","t01-05-3":"Sus la paret i a de **penjadors** (58) fixats; ne pendolan las casquetas e los mantèls dels escolans.","t01-tit-2":"La cort de recreacion.","t01-06-1":"6. — Lo **relòtge** (63) marca nòu oras e cinc.","t01-06-2":"La **recreacion** (76) ven d’acabar e la classa tòrna començar. La recreacion se fa dins la **cort** (75) . Vesèm qualques escolans que jògan. Un **mèstre d’estudi** (74) los susvelha.","t01-07-1":"7. — Dins la cort vesèm en mai d’autras personas: l’**inspector** (73) , lo **director** (71) e lo **cap d’estudis** (72) .","t01-07-2":"L’inspector inspècta las escòlas, lo director dirigís l’institut, lo cap d’estudis susvelha los estudis.","t01-07-3":"Lo quatren personatge es lo **concierge** (77) . Pòrta jos lo braç un registre per i marcar los absents.","t01-08-1":"8. — Al fons de la cort i a los **aparelhs de gimnastica** (70) e l’obrador de **trabalhs manuals** (69) .","t01-08-2":"A drecha de la taula començam de veire las **salas** de **musica** e de **dessenh**.","t01-tit-3":"Descripcion detalhada.","t01-tit-4":"Los bons escolans.","t01-09-1":"9. — Los escolans del primièr banc a drecha de la catedra son **Enric** (*) , **Estève** e **Carles**.","t01-09-2":"Enric es fòrça atentiu e trabalhador; escota lo professor. Sus sa taula a un **quasèrn** (28) , un **libre** (29) , un **diccionari** (30) e un **plumièr** (31) . Son libre a fòrça **paginas**; cada capítol conten mantun **paragraf** e cada **linha** fòrça **mots**.","t01-09-4":"Son vesin Estève (24) es aplicat. Marca sus son quasèrn la leiçon per lo còp que ven. A una polida **escritura**. Son libre es barrat. Vesèm pas que la **cobèrta** (27) . A son costat i a son **compàs** (26) .","t01-09-5":"Carles (23) ten son libre a la man; lo dobrís per repassar la leiçon. Coma totes los escolans, a davant el un **tintièr** (25) . Es obedient.","t01-10-1":"10. — A la taula del costat i a **Loís, Antòni** e **Pau**. Loís recita sa **leiçon** (22) e respond a las **questions** del professor. Antòni (21) es fòrça destorbat; de còps lo professor lo castiga quitament. Pau (20) es bon companh, amable e servicial. Es fòrça atentiu.","t01-tit-5":"Los marrits escolans.","t01-11-1":"11. — Darrièr Enric i a **Jòrdi** (38) . Es pas un marrit dròlle, mas es **charraire**, destorbat e bolegadís. Sa **leugieretat** e sa **desobeïssença** causan de **desòrdre** pendent la classa, e sovent merita una severa **avertida**. Son **quasèrn de borrolhon** (35) es brut, l’emplena de **tacas de tinta** amb sa **pluma** (34) , e per aquò se sèrv totjorn de sa **goma d’escafar** (36) ; sa **cartabèla** (33) es esquiçada, que es fòrça descurós. Perqué pòrta son **portalapis** (37) a la classa de lengas modèrnas?","t01-11-2":"Son vesin Edmond (39) l’aima pas. Es vertat qu’es un pauc pigre, mas es calat e se ten quiet. Charra pas; solament que, al luòc d’escotar, aima mai legir los **contes** de son **libre de lectura**.","t01-11-3":"Lo tresen escolan d’aqueste banc es **Loís** (40) . Es aplicat. Escriu sus un **fuèlh de papièr** blanc. Davant el a daissat son **papièr secant** (41) .","t01-12-1":"12. — Los escolans del segond banc, a esquèrra del professor, son fòrça joves. Lo primièr, lo pichon **Emili**, sap pas encara escriure plan; pòrta sa **lausa** (42) , son **lapis de lausa** e sa **esponga** (43) .","t01-12-2":"A son costat i a **Auguste** e **Bernat** (44) . Aqueste darrièr trabalha plan, mas son **aspècte** es fòrça descurós.","t01-13-1":"13. — Darrièr eles i a tres **pigres**. **Albèrt** apren pas sas leiçons. **Jaume** (47) dormís al luòc d’escotar. Sa **peresa** li mena de **reprensions** e quitament de **castigs**. Enfin, **Cristian** (48) es tròp leugièr. Se **compòrta** mal e fa pas cap d’esfòrç per s’amendar.","t01-14-1":"14. — Sos vesins, al contrari, se compòrtan plan. **Ernèst** (51) aima l’òrdre e la regularitat; se sèrv totjorn de sa **règla** (50) e de son **lapis** (49) . Es **extèrne**.","t01-14-2":"**Francés** (52) es **intèrne**; pòrta l’**unifòrme** de l’institut; i manja e i dormís. Es un bon **companh**.","t01-14-3":"Maurici agusa son **lapis** amb son **cotelet** (56) ; es fòrça curós.","t01-14-4":"Pòrta totes sos libres, sa **gramatica** (55) , son **quasèrn de nòtas** (54) e quitament un **sotamans** (53) . Sa **cartabèla d’escòla** (57) es per tèrra darrièr el.","t01-14-5":"Las doas taulas del fons de la classa son ocupadas per de **bons escolans** (19) .","t01-tit-6":"Dessenh e musica.","t01-15-1":"15. — Dins la **sala de dessenh** i a de polits **modèls** pendolats a la paret e una **lampa** (62) amb **abatjorn**, pendolada al plafon. Lo **professor** (60) es fòrça pacient; corregís los **dessenhs** (61) dels escolans e lor ensenha de dessenhar un **bust** (59) d’après natura.","t01-16-1":"16. — La **sala de musica** sembla fòrça interessanta. Aquí s’apren de legir la **musica**, de solfejar las **nòtas de la gama** (67) escrichas sus la **portada** (do, re, mi, fa, sol, la, si = C. D. E. F. G. A. B.), de reconéisser las **claus** e de cantar de polidas **melodias**. Se pausan las particions sul **pupitre** (65) . Un dels escolans **jòga del pianò** (64) e lo **professor de musica** (66) **bat la mesura** (68) .","t01-17-1":"17. — Començam de veire un canton de l’**obrador** de **trabalhs manuals** (69) , ont los dròlles pòdon aprene de rabotar la fusta e de limar lo fèrre. N’i a pas dins totes los instituts.","t01-tit-7":"La sala de sciéncias.","t01-18-1":"18. — Lo professor de matematicas ensenha als escolans la **geometria, l’aritmetica, lo calcul** e lo **sistèma metric**. Vesèm sus la taula las principalas figuras de geometria: un **cercle** (a) , un **carrat** (b) , un **triangle** (c) , una **linha** (d) .","t01-18-2":"Vesèm tanben una **operacion**; es pas una **adicion**, ni una **sostraccion**, ni una **multiplicacion**: es una **division** (e) .","t01-19-1":"19. — Sus la lamina del sistèma metric destriam: un **mètre** (a) , una **balança** (b) e sos **pes**, un **litre** (e) , un **decalitre** (f) , un **decilitre** e un **mètre cubic** (d) .","t01-19-2":"Los escolans estúdian tanben las **sciéncias naturalas** (11) — zoologia (a) , botanica (b) , geologia (c) — e l’**istòria** (12) .","t01-19-3":"Dins l’armari i a los instruments de **fisica** (15) e de **quimia** (16) .","t01-19-4":"Dessús l’armari i a: una **esfèra** (14) , un **còne** e un **globe terrèstre** (13) .","t01-19-5":"Dessús las laminas pendola una **mapa** que representa las cinc parts del mond: l’**Euròpa** (e) , l’**Asia** (g) , l’**Africa** (f) , l’**America** ( a b ) e l’**Oceania** (h) , e los dos grands oceans, lo **Pacific** (c) e l’**Atlantic** (d) .","t02-apar-1":"TAULA N° 2 Lo Còrs Uman. — La Recreacion. — Los Jòcs.","t02-tit-0":"Lo Còrs Uman. *(Leiçon simpla de sciéncias naturalas.)*","t02-01-1":"1. — Las principalas partidas del còrs uman son: lo **cap**, lo **tronc** e los **membres**.","t02-tit-1":"Lo Cap.","t02-02-1":"2. — Lo cap compren doas partidas: lo **cran**, que conten lo **cervèl** e que los **pels** cobrisson, e la **cara**.","t02-03-1":"3. — Dins nòstre dessenh vesèm ni lo cran ni lo cervèl; mas vesèm amb tota clartat las partidas importantas de la cara.","t02-04-1":"4. — Vaicí d’en primièr lo **front**, qu’anóncia una intelligéncia poderosa, un pensament totjorn desrevelhat. Las **tempes** son fòrça liuras. L’**uèlh** es viu e plan dobèrt. Una **cilha** espessa e de **parpèlas** longas lo protegisson.","t02-05-1":"5. — Vaicí en mai lo **nas** e las **narras**. Lo nas nos sèrv per sentir e per respirar. De cada costat del nas i a las **gautas**, e mai luènh las **aurelhas**. La partida inferiora de la cara es formada per la **boca** e lo **mentonh**.","t02-06-1":"6. — Las vesèm pas gaire plan, que las **mostachas** e las **patilhas** nos las escondon. Mas sabèm que la boca a las doas **pòtas**, la **maissa superiora** e la **maissa inferiora** amb sas **dents**, e la **lenga**. Amb la boca parlam e manjam. Amb la lenga tastam los aliments.","t02-07-1":"7. — L’uèlh, l’aurelha, lo nas e la boca son, amb los dets, los organs dels cinc sens: la **vista**, l’**ausida**, l’**odorat**, lo **gost** e lo **tocar**.","t02-08-1":"8. — Lo cap es doncas una de las partidas mai interessantas del còrs uman.","t02-tit-2":"Lo Tronc.","t02-09-1":"9. — Lo **còl** unís lo cap al tronc. Compren la **gòrja** e la **nuca**.","t02-10-1":"10. — Lo tronc conten tanben fòrça organs essencials. Dins lo **pièch** i a los **palmons**, amb los quals respiram, e lo **còr**, qu’es lo centre de la vida. Quand lo còr daissa de batre, l’èsser viu morís.","t02-11-1":"11. — Las **còstas** sostenon lo pièch.","t02-12-1":"12. — Las autras partidas del tronc son lo **flanc**, l’**esquina**, las **espatlas** e lo **ventre**. Nos jasèm sul flanc o sus l’esquina per dormir, e portam las cargas sus l’espatla.","t02-13-1":"13. — Dins lo ventre i a l’**estomac** e los **budèls**. Nos sèrvon per digerir los aliments.","t02-tit-3":"Los Membres.","t02-14-1":"14. — Avèm quatre **membres**: dos **braces** e doas **cambas**. Amb los braces prenèm, tenèm, levam e recampam los objèctes; amb las cambas nos tenèm drechs, caminam e corrèm.","t02-15-1":"15. — L’**espatla** unís lo braç al còrs. Un **muscle** fòrça robust, lo biceps, mòu lo braç, que lo **coide** unís a l’**avantbraç**. Lo **ponhet** forma l’articulacion de la **man**, qu’acaba pels **dets** e las **onglas**. Dins la man destriam una **vena** (e una artèria) per ont cor lo **sang**.","t02-16-1":"16. — Las partidas de la camba son: la **cuèissa**, lo **genolh** e lo **garret**, lo **gras de la camba**, que la **carn** n’es cobèrta per la **pèl**, la **cavilha** e lo **pè**. Los **òsses** de la camba son fòrça gròsses e fòrça fòrts. A la cima del pè i a los **dets del pè**. Las autras partidas son la **planta** e lo **talon**.","t02-17-1":"17. — Tala es la descripcion gaireben completa del còrs uman.","t02-17-2":"*Nòta.* — *Amb l’ajuda de l’expression «me fa mal... (lo cap, etc.)», lo professor poirà repassar tot aqueste vocabulari del ponch de vista del bon o del marrit* **estat del còrs**.","t02-tit-4":"Gimnastica. *(Contat per un dels escolans.)*","t02-18-1":"18. — Per èsser soples, agils e sans, devèm exercir las cambas e los braces. Per aquò jogam e fasèm de **gimnastica**.","t02-19-1":"19. — Dins la setmana, aqueles dos exercicis se fan dins la cort de l’institut (vejatz la taula n° 1). Mas lo dijòus e lo dimenge anam dins un grand **prat**, ont avèm plaça per córrer e nos divertir.","t02-20-1":"20. — Nòstres mèstres e nòstres parents nos i acompanhan de còps; mas es lo **professor de gimnastica** (12) que dirigís los exercicis.","t02-21-1":"21. — Dins lo prat, a esquèrra de l’intrada, i a los **aparelhs de gimnastica** (1) : nos enfilam per l’**escala** (2) , fasèm lo pin dins los **anèls** (3) e dins lo **trapèzi** (4) , nos issam amb las mans fins a la cima de l’**escala de còrda** (5) o de la **còrda de nosèls** (6) .","t02-22-1":"22. — Pendent aqueste temps, nòstres companhs sautan per dessús lo **caval de fusta** (7) o las **barras parallèlas** (11) . D’autres **bòxan** (8) o fan de **esgrima** (9) amb masqueta e **floret**. D’autres, enfin, lèvan de **pes** (10) .","t02-tit-5":"Los Jòcs.","t02-23-1":"23. — A l’entorn dels gimnastas, dròlles e dròllas jògan a de **jòcs** diferents. Las dròllas se divertisson amb son **cèrcle** (14) ; sautan a la **còrda** (13) , o convidan sos fraires e sos cosins a una partida de **cròquet** (15) . Las encanta d’escartar la **bòla** de l’adversari amb son **maçòl de fusta**, just quand aqueste se pensava passar sens pena per l’arquet!","t02-24-1":"24. — Los dròlles aiman mai los jòcs mai rudes. Jògan de bon grat a las **quilhas** (16) , que las abaton amb adreça amb la **bòla** (17) . Mespresan pas tanpauc la **baudufa** (18) e lo **bilboquet** (19) , ni quitament lo **jòc de la granolha** (20) . Mas sos jòcs preferits son las **bilhas** (21) e la **pelòta a la paret** (22) , que la paret de la **sèrra** (26) va fòrça plan per far rebombir la pelòta leugièra.","t02-25-1":"25. — Lo pichon Joan, enfilat sus sas **cambas de fusta** (24) , es fòrça adrech e sap gardar plan l’equilibri. A prèp d’el, qualques companhs jògan a **rescondedons** (25) dins aquela sèrra e darrièr la **bartassa**. D’autres aiman mai la **man cauda** (28) o lo **volant** (29) , que volastreja d’una **raqueta** a l’autra.","t02-26-1":"26. — Al mitan del prat i a dos arbres. Al pè d’un d’eles, sèt o uèch dròlles an organizat una partida de **saut a l’espatla** (30) (*) . Aqueste jòc se coneis pas dins totes los païses; mas tot lo mond sap çò qu’es lo **saut a l’esquina**, al qual los dròlles jògan pas ara.","t02-tit-6":"Los Jòcs a l’aire liure.","t02-27-1":"27. La **galina bòrnia** (31) es tanben fòrça divertenta; dròllas e dròlles se pausan a torn de ròtle la **benda** suls uèlhs e agafan los maladrechs que se daissan prene.","t02-28-1":"28. — Al mitan del prat, vaicí un jòc fòrça francés, quitament un pauc brusc: es l’**orsa** (32) , fòrça mai bruchosa que lo jòc tan tranquil de l’**estèla** (33) o que lo jòc anglés del **tenís** (34) .","t02-29-1":"29. — Aqueste darrièr espòrt fa las delícias dels grands escolans. Nòstres professors eles meteisses lo practican de bon grat. Exigís fòrça adreça e agilitat, e a ieu m’agrada fòrça. Daissi lo **balançador** (35) per las dròllas.","t02-30-1":"30. — M’agrada pas tanpauc un autre jòc anglés que pòt venir perilhós.","t02-30-1b":"Parli del **fotbòl** (36) , que fa lo bonur de mon fraire màger. Aimi mai nòstre vièlh **jòc de barras** (38) , tan san e fòrça mens brutal.","t02-tit-7":"Ciclisme e jòcs de pelòta.","t02-31-1":"31. — Tanben fau de bon grat un torn del prat en **bicicleta** (37) .","t02-32-1":"32. — L’an que ven aprendrai de **montar a caval** (39) . Qu’es bèl un caval que camina o que tròta amb gràcia, e que sauta los obstacles al galaup!","t02-33-1":"33. — L’estiu aprenèm de **nadar** (40) . Nos capbussam e nos banham amb delici dins l’aiga clara e fresca del riu. De còps, a la fin, daissam anar un **balon de papièr** (41) que puja majestuosament per l’aire tanlèu qu’es emplenat d’aire caud.","t02-34-1":"34. — I a encara fòrça autres jòcs, mas acabariái pas jamai de los nomenar, e per aqueste brèu resumit se vei que lo dijòus dins nòstre bèl prat son pas brica enuèjoses.","t02-34-2":"N. B. — *Lo professor completarà aisidament aqueste capítol en descrivent amb mai de detalh cadun dels jòcs importants.*","t03-apar-1":"TAULA N° 3 Enfança e Joventut.","t03-apar-2":"(Las taulas 3 e 4 son dispausadas de manièra que presentan, dins quatre **escènas familialas**, lo vocabulari essencial del **temps**, de l’**atge**, de la **familha**, de la **rauba** e de la **santat**.)","t03-tit-1":"*Primièra scèna.*","t03-tit-2":"Un batejal al vilatge.","t03-tit-3":"La prima.","t03-c1-01-1":"1. — Sèm a la **prima**, al mes de **març**, d’**abril** o de **mai**, un jorn de la **setmana** — **diluns**, **dimars** o **dimècres**. Es **dètz** oras del matin.","t03-c1-02-1":"2. — Fa bon **temps**, l’**aire** es pur. Lo solelh lusís. De **nivolets** (2) pujan pel **cèl** (1) blau.","t03-c1-03-1":"3. — Los **arbres** an tot bèl just de **fuèlhas**. Los prims **pibols** (3) e l’aut **platan** (17) pòrtan pas encara que de borrons.","t03-c1-04-1":"4. — Las **dindoletas** (4) son tornadas e volastrejan amb de crits alègres a l’entorn de la **flècha** (7) del **cloquièr** (5) que corona la **glèisa** (6) del vilatge.","t03-tit-4":"La Glèisa.","t03-c1-05-1":"5. — Fòrça simpla es aquesta glèisa amb son grand **portal** (13) e son gròs **relòtge** (8) . L’**agulha pichona** (9) es sus la chifra X: marca las **oras**. La **granda** (10) es sus las XII (miègjorn); marca las **minutas**.","t03-c1-06-1":"6. — Dins lo cloquièr, las **campanas** (11) sonan alègrament. Amont sul teulat s’auça una pichona **crotz** (12) de pèira.","t03-c1-07-1":"7. — La glèisa a pas solament un grand **portal** (13) , a tanben una pòrta pichona de costat. Per aquesta pòrta lo sénher **curat** (15) , vestit de sa **sotana**, sortís de la **sagrestia** (14) e se dirigís cap a la **clastra** (19) .","t03-c1-08-1":"8. — A prèp d’el, vaicí la **lachièira** (24) amb son **ase** (23) . Torna de la vila, ont a portat son bon lach pels enfants.","t03-tit-5":"Lo vergièr.","t03-c1-09-1":"9. — Lo sénher Aliboron (l’ase) es fòrça content d’aquesta corsa matinala. Aspira amb delici l’aire embaumat pel perfum de las **flors** (20) que cobrisson los **arbres fruchièrs** (18) del **vergièr** vesin. Tot ròses e blancs son aqueles **persegièrs** (18) e aqueles **abricotièrs** (19) , que prometon una bona meissa.","t03-c1-10-1":"10. — Pendent aqueste temps, las pichonas **abelhas** (22) del **bornhon** (21) i van libar son doç **mèl**, en bronzinant.","t03-c1-11-1":"11. — Mas qué se passa? Vaicí los enfants del vilatge, qu’arriban en corrent e fan fugir las **aucas** (25) espaurugadas. Es lo seguici que sortís de la glèisa aprèp lo **batejal** del filh del notari.","t03-c1-12-1":"12. — Lo pichon Jaume, dins son **brèç** (26) , se desrevelha al son alègre de las campanas, e sa sòrre Magdalena, que vòl tanben veire lo seguici, demanda a sa maire de venir la penchenar e la vestir sul lindal de l’ostal.","t03-c1-13-1":"13. — La maire i consentís. Se pausa son **mocador de cap** (28) , son **corset** (29) e son **davantal** (30) , e ven s’assetar sus una cadièireta davant la pòrta. Magdalena pòrta pas que sos **jupons** (31) e son **cotelh** (32) .","t03-c1-14-1":"14. — Qu’es urosa! Oblida sas flors preferidas, sos **clavèls** (34) , ont se pausan las **parpalhòlas** (35) , sas **tulipas** (36) , sos **muguets** (37) dins de **tèsts** (38) sul **mur** (33) , e sas **ròsas** (39) , que fan una tan polida bartassa. Agacha las riquas raubas de las dònas del seguici.","t03-c1-15-1":"15. — Los dròlles del vilatge fan pas gaire cas de las raubas. Se precipitan e s’empenhon per aver de **bonbons** (55) o de **moneda** (52) . Un d’eles plora (40) .","t03-c1-16-1":"16. — Un autre a caucat la pata del **gos** (42) , que fugís en cridant e fa fugir la **galina** (43) e sos **polets** (44) .","t03-tit-6":"Lo seguici del batejal.","t03-c1-17-1":"17. — Davant lo seguici camina la **noirissa** (45) . Pòrta una polida **còfa** (46) amb de rubans longs. Pòrta dins sos braces lo **nòvel-nascut** (47) , tot vestit de **dentèlas** (48) .","t03-c1-18-1":"18. — Darrièr la noirissa venon lo **pairin** (49) e la **mairina** (53) . Repartisson los bonbons e la moneda. Lo pairin pòrta de **gants** (51) e un **capèl de tuba** (50) . La mairina pòrta a la man un polit **ramelet** (54) .","t03-c1-19-1":"19. — Darrièr eles vesèm l’**oncle** (56) e la **tanta** (58) de l’enfant. La tanta pòrta un elegant **capèl** (59) , l’oncle una **levita** (57) negra e un gilet blanc. Venon puèi lo **cosin** (60) e la **cosina** (61) . Aquesta ten per la man la **sòrre** (62) del nòvel-nascut, la pichona Berta.","t03-c1-20-1":"20. — L’autre **fraire** (63) de Berta camina darrièr. Dona la man a una **parenta** (64) . Los **amics** (65) de la familha venon aprèp.","t03-tit-7":"Los que gaitan.","t03-c1-21-1":"21. — A prèp del seguici, vaicí un **mendicant** (66) apiejat sus sa **crossa** (67) . Demanda l’almòina.","t03-c1-22-1":"22. — De l’autre costat i a un dròlle fòrça **cortés** (68) . Saluda e dona lo **«bonjorn»** a las personas que coneis.","t03-c1-23-1":"23. — Los del vilatge son sortits de l’ostal per veire passar lo seguici del batejal. Vesèm un **païsan** (69) amb sa **bonèta de coton** e a son costat una **païsana** (70) . Puèi una **vièlha** (71) apiejada sus son **baston** (72) . Enfin, lo **molinièr** (73) amb son larg **capèl de feutre** (74) , e una jove païsana caussada d’**esclòps** (75) , qu’ensenha de caminar a son enfant.","t03-c1-24-1":"24. — Es una scèna fòrça divertenta.","t03-tit-8":"*Segonda scèna.*","t03-tit-9":"Una fèsta publica.","t03-tit-10":"Jòcs nautics e regatas.","t03-c2-01-1":"1. — L’**estiu** es arribat. Lo solelh ardent del mes de **junh** (**julhet** o **agost**) convida los joves a se banhar e a sortir en barca.","t03-c2-02-1":"2. — Sus la riba drecha del riu, los remaires se despolhan per prene part als jòcs nautics e a las regatas.","t03-c2-03-1":"3. — Un d’eles se lèva las **sabatas** (1) ; las desliga (las desbotona). Sos dos companhs son ja prèstes. Pòrtan pas que son **jersei** (2) e son **calçon de banh** (3) . Charran en esperant sos amics. Parlan de la fièira e de la fèsta que se tenon sus l’autra riba.","t03-c2-04-1":"4. — Per tèrra, a lor costat, jai la **rauba** de sos companhs: un **parelh** de **botinas** (4) , de **sabatas** (5) , de **caucetas** (6) , de capèls de **feutre** (7) e de **palha** (8) e una **cravata** (9) .","t03-c2-05-1":"5. — Un dels joves a plegat amb suènh sa **vèsta** (10) . La pausa sus una toalha, dins la quala son vesin embolharà lèu los dos **vestits**.","t03-c2-06-1":"6. — Un seisen dròlle es en retard. Pòrta encara sa **casqueta** (11) sul cap. S’es levat ni la **camisa** (12) , ni lo **còl** (13) , ni los **ponhets** (14) . Ten a la man son **gilet** (17) e pòrta encara sas **bragas** (16) e sas **bretèlas** (15) . Segur que serà pas prèst per la corsa que ven.","t03-c2-07-1":"7. — A prèp dels joves, un caminòl bordat de **cardons** (18) davala a la riba del riu, ont l’oncle Jaume prepara, entre las **canas** (19) , los **fuòcs artificials** (20) que se tiraràn al vèspre.","t03-tit-11":"La corsa.","t03-c2-08-1":"8. — Sul riu, qualques dònas que s’abrigan jos sos parasolelhs se passejan en **barca** (21) . Seguisson la corsa, qu’es fòrça interessanta. Dins cada **iòla** (22) , quatre **remaires** (24) raman de totas lors fòrças, mentre que lo **timonièr** (26) ten lo **timon** (25) e dirigís la frala embarcacion. Los **rems** (23) tustan l’aiga a la mesura, e las barcas leugièras navègan a una velocitat verginosa.","t03-c2-09-1":"9. — Qualques joves se disputan, contra lo pilar del pont, lo prètz de la **cocanha orizontala** (28) . Un d’eles avança amb precaucion sul pal sople e lisant per atendre la pichona **bandièra** (29) fixada a la cima. Son malastruc **concurrent** (30) es tombat dins l’aiga. Nada per arribar a la riba.","t03-c2-10-1":"10. — De dròlles mai grands **jostan en barca** (32) contra lo **cai** (33) . A totes aqueles jòcs assistís un **public** (31) nombrós, apiejat sul **parapet** del **pont** (27) e sarrat sus la **riba**. Qualques espectators, çaquelà, se viran per seguir lo jòc de la **cocanha** (45) o per admirar lo **seguici municipal** que ven a la **distribucion** dels prètzes.","t03-c2-11-1":"11. — D’en primièr, vaicí de **piòts de carrièra** (35) que van davant los **musicaires** (36) ; puèi venon lo **cònsol** (37) , sos adjonchs e lo **conselh municipal** de la pichona vila. Tampan la marcha los **pompièrs** (38) .","t03-tit-12":"La fièira.","t03-c2-12-1":"12. — I a fòrça mond sul **camp de fièira** (39) . Se ven veire las diferentas **barracas**: los **cavalets de fusta** (40) , lo **circ** (41) , ont la representacion es ja començada; lo **bal public** (42) , ont los joves e las jovas de la vila gaudisson del plaser de **dançar**.","t03-c2-13-1":"13. — Al fons vesèm las **arenas** (44) , ont lo valent **matador** espanhòl luta contra lo **taur** (45) furiós; puèi la **montanha russa** (49) e la **barraca de tir** (46) , ont s’exercisson a manejar las **armas de fuòc** e a tirar a la **cibla**.","t03-c2-14-1":"14. — A prèp d’aquí, vaicí lo **teatre de fièira** (47) , ont se representan la **comèdia** e lo **drama**. Fòrça prèp i a la barraca del **gigant** (48) e del **nan**. La **talha** del primièr es de dos mètres quinze; lo segond es tot bèl just tan grand coma un enfant.","t03-c2-15-1":"15. — Enfin, vaicí la granda **menagariá** (50) amb sos **animals sauvatges**, son **tigre** (51) de poderosas **grifas**, son **leon** (52) d’espessa **cabeladura**, sas doas **girafas** (53) e son **elefant** (54) , que se sèrv amb tanta adreça de sa **trompa**.","t03-c2-16-1":"16. — Lo **domdaire** (55) que dòmda aqueles animals es a la pòrta de la barraca.","t04-apar-1":"TAULA N° 4 Atge Madur e Vielhesa.","t04-tit-1":"*Primièra scèna.* Lo Banquet de Nòça.","t04-tit-2":"L’auton.","t04-c1-01-1":"1. — Los joves an creissut. Un d’eles, Joan, se marida. Assistissèm al **banquet de nòça**, qu’amassa a l’entorn de la meteissa taula las familhas dels dos espós.","t04-c1-02-1":"2. — Sèm a l’**auton**, al mes de **setembre**. Lo vent freg d’**octòbre** e de **novembre** a pas encara despolhat la campanha de son vestit verd. L’aire del vèspre es tèbe e perfumat; per aquò lo sopar se servís jos la **galariá** (8) que dona sul jardin.","t04-c1-03-1":"3. — Al luènh, sul **truc** (3) , i a l’ostal dels parents de Joan, un elegant **castèl** (1) escondut dins la verdura; de bèlas vinhas, que donan un vin excellent, cobrisson lo pendís del puèg. Lo vinhairon las cultiva e las suènha.","t04-c1-04-1":"4. — Per dessús las vinhas passa una banda de **perdises** (2) , espaurugadas per l’arribada del **garda-caça** (5) . Aqueste, amb l’**escopeta** jos lo braç e lo **carnièr en bandolièra**, bat los **bartasses** (4) amb son **gos** (6) . Susvelha lo domeni e empacha los braconièrs d’acabar amb la caça.","t04-c1-05-1":"5. — Fòra de la **galariá** s’enfila una **trelha**, que ne pendolan de **rasims** (7) pesucs.","t04-c1-06-1":"6. — Las polidas flors d’auton qu’ornan la **taula** (16) son de **crisantèmas** (9) ; lo **paire** (10) de la nòvia se n’es pausat una a la botonièra del frac.","t04-c1-07-1":"7. — Lo repais toca a sa fin. Lo **sirvent** (11) comença de portar las postres e retirarà las diferentas pèças del cobèrt — **culhièras** (14) , **forcetas** (12) , **cotels** (13) , **plats** (15) — que servisson pas mai.","t04-tit-3":"La Familha.","t04-c1-08-1":"8. — Tot lo mond sembla alègre, e lo sorire amb lo qual la **maire** (17) del nòvi agacha sos enfants pròva son bonur.","t04-c1-09-1":"9. — Aquesta nòça unís doas familhas riquas del país. Joan, lo **marit** (18) , es **filh** d’un grand proprietari e ven lo **gendre** d’un grand industrial.","t04-c1-10-1":"10. — Los **espós** son joves e çaquelà fasiá longtemps qu’èran **promeses**. La **jova esposa** (19) , Marta, es encantadora amb son **vestit blanc** ornat de flors d’irangièr.","t04-c1-11-1":"11. — Son **sògre** (20) es fòrça content d’aver una **nòra** tan amabla, e la **sògra** (21) de Joan sorís en veire sa **filha** tan polida.","t04-c1-12-1":"12. — A la cima de la taula s’assètan los autres **convidats** (22) : **parents, amics, cosins e cosinas**. Un **cap de servici** (23) , amb la servieta jos lo braç, los servís amb diligéncia.","t04-tit-4":"Los Amics.","t04-c1-13-1":"13. — Al costat drech de la taula, vaicí una **damaisèla** (24) , **amiga** de la nòvia, e puèi lo **fraire** d’aquesta, qu’es son **pairin de nòça** (25) . Charra amb sa **dòna d’onor** (26) , sòrre del nòvi, que per aquesta nòça ven **bèla-sòrre** de Marta. Es una jova encantadora. Pòrta de bèlas **jòias**, un **colar de pèrlas** e un **braçalet** d’aur.","t04-c1-14-1":"14. — A prèp d’eles, lo sénher qu’es drech e auça sa copa es un **amic** (27) de la familha. Es un dels **testimònis del nòvi**. Ofrís un **brinde**, beu a la **santat** dels nòvis e lor desira fòrça bonur. Va en etiqueta, amb frac e **sabatas de vernís** (28) . Acompanha la **grand** (29) , qu’es **veusa**.","t04-c1-15-1":"15. — Lo jove de **frac** (31) , amb la mostacha prima e negra, es lo **bèu-fraire** (30) de Joan. Es un enginhaire distinguit. Es al costat d’una **jova dòna** (33) fòrça eleganta, la **sòrre màger** de Marta e maire de la polida dròlleta que ven, al braç de son cosin, li ofrir una flor e li **desirar** la **bona nuèch**. Aquesta dòna pòrta de **pendents** fòrça bèles e un elegant **penchenatge**.","t04-c1-16-1":"16. — Lo pichon cosin, tan graciós amb sa **blòda** (36) e sas **bragas** (37) bofidas, fa fòrça pietat. Es **orfanèl** (35) . Perdèt fòrça jove son paire e sa maire. Son oncle es son **tutor** (38) e demorèt solitari per elevar lo paure enfant. Es un òme excellent. Es un pauc calv e fòrça miòp; pòrta de **lunetas de pincèl**.","t04-tit-5":"Las Postres.","t04-c1-17-1":"17. — Darrièr los convidats, sus una taula cobèrta d’una **toalha**, son preparadas las **postres** (39) . Dins una granda copa, vaicí de fruchas: de **persègas** (40) , de **peras** (41) , de **poms** (42) , d’**abricòts** (43) e de **rasim** (44) . Al costat, de **ananàs** (45) , un bèl **gastèl** (46) , de **botelhas de licor** (48) e de **champanha** (49) , e tanben de pilas de **plats** (47) nets.","t04-c1-18-1":"18. — Lo **cavista** (50) destapa una **botelha** (52) de vin vièlh amb un **tirabocon** (51) . Lo **bocon** (53) sembla fòrça malaisit a tirar. Aqueste cavista pòrta una **servieta** (54) jos lo braç.","t04-c1-19-1":"19. — Aprèp lo sopar, los senhers passaràn al salon de fumar e las dònas anaràn s’aprestar pel bal.","t04-tit-6":"*Segonda scèna.* L’Anniversari del grand.","t04-tit-7":"La Visita.","t04-c2-01-1":"1. — Dètz ans son passats. Los parents de Joan an vielhit e aiman fòrça sos tres felens, dos **felens** (2) e una **felena** (3) . Coma uèi es l’**anniversari del grand**, los enfants venon lo felicitar.","t04-c2-02-1":"2. — Lo pichon Pèire es encara fòrça mainat; a pas que tres ans. Vei que s’apròcha lo **cat** (1) . Vòl careçar son bèl **pel** sedós e sa longa **coa**; pensa pas que, jos aquelas graciosas **patas**, s’escondon de laidas onglas ponchudas que lo poirián plan esgrafinhar.","t04-c2-03-1":"3. — Sa sòrre Gabrièla, que li dona la man, es fòrça mai seriosa, e Marcèl, amb son grand **mantèl** (4) e sa **cencha** (5) de cuèr, sembla ja un omenet, malgrat las bragas cortas que daissan veire sas **caucetas** (6) .","t04-c2-04-1":"4. — Son paire s’es pausat son gròs **pardessús** (7) d’ivèrn amb **còl de pèl** (8) e, dins la **pòcha** (9) , pòrta un mocador. Sa femna pòrta son capèl de feutre ornat de **plumas** (10) , sa **vèsta** (11) , son **boà de pèl** (12) e son **manjon** (13) .","t04-c2-05-1":"5. — Fa fòrça freg, que l’ivèrn règna. La **nèu** (19) es tombada tot lo jorn e los teulats dels ostals son blancs. Amb la **nuèch**, lo freg ven encara mai viu. Al cèl, la **luna** (17) e las **estelas** (18) lusisson e traucan l’**escuresina**.","t04-tit-8":"La Malautiá.","t04-c2-06-1":"6. — Lo paure **bòrni** (20) que traversa la plaça davant la **farmacia** (16) , menat per son **canich** (21) , es fòrça malastruc. Justina, la **serviciala** (14) , pòrta de la cosina un **bòl** (15) de **tisana** fòrça cauda e plan sucrada.","t04-c2-07-1":"7. — La **grand** (23) , que vòl anar quèrre sas **lunetas** (26) sus la taula per legir l’**ordonança** (27) que lo **mètge** (25) ven d’escriure, se lèva de son fautuèlh en s’apiejant sus son **baston** (24) .","t04-c2-08-1":"8. — Sovent patís de pichonas **indisposicions**, de **vertolhs**, de **raumasses** e de **mals de caissal**; a las cambas flacas e la vista es pas mai gaire bona. Malgrat aquò, se trufa de bon grat de son vièlh **mètge**, que vòl totjorn li ordonar una **pocion** (28) . Uèi es fòrça contenta d’aver sa jova familha a l’entorn d’ela.","t04-c2-09-1":"9. — Òm s’i tròba plan, dins la cambra plan barrada. Dins la **chiminèa** (29) de mabre crèma un **fuòc esplendid** (30) , e òm se sentís urós amb la doça **lutz** de la **lampa** (31) que venon d’alucar.","t04-tit-9":"Lo Grand.","t04-c2-10-1":"10. — Quitament lo **grand** (33) oblida qu’es estat malaut, que son **reumatisme** lo ten clavat a son **fautuèlh** (34) e que, ièr encara, aviá la **fèbre e de desfalhenças**. Se sovèn pas mai que l’ivèrn passat aguèt una **pneumonia** e qu’una **tos** rauca e penosa lo fasiá fòrça patir.","t04-c2-10-2":"E çaquelà se remetèt amb fòrça pena. Ara va un pauc melhor. Mas la camba, que pausa sus un **coissin** (38) pausat sus un pichon **tamboret** (39) , li fa encara mal.","t04-c2-11-1":"11. — Quand es plan embolhat dins sa cauda **rauba de cambra** (35) amb de gròsses **botons** (36) de nacre, e quand a a son costat, per li legir lo jornal, la pichona **orfanèla** (40) amb sa **còfa** blanca, sa **rauba** (42) e sa **pelerina** (41) blavas, se plang pas.","t04-c2-12-1":"12. — Cada an, quand lo **calendièr** (43) torna portar la **data** del primièr de **decembre**, espèra amb impaciéncia sos **felens**, que sap qu’oblidaràn pas aquela **data** importanta.","t04-c2-13-1":"13. — Se sovèn amb emocion dels temps luènhs ont el meteis anava felicitar lo gloriós **marescal** de l’Empèri, que son **retrach** (44) pendola a la paret, e qu’es lo **rèire-grand** dels enfants.","t05-apar-1":"TAULA N° 5 L’Ostal e sa construccion.","t05-tit-1":"Una bona rescontrada.","t05-01-1":"Joan. — Oncle, m’agradariá fòrça de saber cossí se construís un **ostal**.","t05-01-2":"L’Oncle (80) . — Es fòrça aisit, filh meu; vèni amb ieu e te mostrarai aquel que lo sénher Bernat (79) fa construire e ont demorarai.","t05-01-3":"Joan. — E qual a dessenhat lo **plan** (76) d’aqueste ostal?","t05-01-4":"L’Oncle. — L’**arquitècte** (75) ; presentèt un dessenh fòrça clar, que foguèt aprovat, e l’**entrepreneire** (77) comencèt los obratges.","t05-01-5":"Joan. — E qual es l’entrepreneire?","t05-01-6":"L’Oncle. — Es lo sénher Blanc, lo paire de ton amic Jaume. Dirigís los obrièrs amb lo sénher Roge, l’arquitècte.","t05-01-7":"Agacha! Vaicí que ven justament lo sénher Blanc amb sa **règla** (78) , e lo sénher Roge amb son plan.","t05-01-8":"Bonjorn, senhers. Cossí anatz?","t05-01-9":"Lo Sr. Roge. — Fòrça plan, mercés. Bonjorn, Joan; qu’a creissut aquel enfant!","t05-01-10":"L’Oncle. — O cresi ben, es tot un omenet. Es fòrça seriós; li cal explicar tot çò que vei. Uèi voldriá saber cossí se construís un ostal.","t05-tit-2":"Los obrièrs.","t05-01-11":"Lo Sr. Blanc. — Alara vèni amb ieu, amiguet, e t’o explicarai sulcòp, que m’agradan fòrça los enfants que vòlon aprene.","t05-01-12":"Veses aquel obrièr qu’a una **pala** (82) a la man: es un **terrassièr** (81) . Es a dobrir una **trencada** (46) per i pausar la conducha de l’aiga. Es tanben el que cavèt lo sòl a l’endrech ont es l’ostal, per que lo maçon auce las quatre **parets**. La partida d’aquelas parets que demòra jos tèrra s’apèla los **fondaments** (2) . L’espaci compres entre los fondaments forma la **cava** (3) . Aquela cava a una fenestreta apelada **lucanèl** (5) , una **pòrta** (4) e un escalièr.","t05-01-13":"Lo **maçon** (108) contunhèt d’auçar las parets en daissant de traucs per las **pòrtas** (8) e las **fenèstras** (17) .","t05-01-14":"Joan. — Mas lo vesi pas, aquel maçon!","t05-01-15":"Lo Sr. Blanc. — A ja acabat de trabalhar a l’ostal. Es contra l’**estable** (54) , sus son **escafaud** (110) , a auçar la paret del **lavador** (56) .","t05-01-16":"A una truèla, una gaveta e un **plomb** (109) . Mas te sovendràs pas d’aqueles noms.","t05-01-17":"Joan. — Que òc que me’n sovendrai, que demandarai a mon oncle una truèla pichona e una gaveta, e ieu meteis farai un plomb amb un cordèl.","t05-tit-3":"Los materials.","t05-01-18":"L’Oncle. — A, fòrça plan! Mas digas, Joan, qué cal per construire un ostal?","t05-01-19":"Joan. — Cal de **pèiras talhadas** (59) e de **mortièr** (65) .","t05-01-20":"L’Oncle. — Exactament. Agacha aquel òme al grand capèl, sus son **carri** (136) . Es un **carretièr** (135) . Cada jorn pòrta aicí de **blòts de pèira** (60) . Descarga son carri dins la cort, e los **peirièrs** (83) talhan los blòts e los rèsson amb sa **rèssa de pèira** (85) . Un **manòbra** (146) los pòrta al maçon, que los pausa.","t05-01-21":"Pendent aqueste temps, lo **gachaire** (87) prepara lo mortièr. Li cal de **sabla** (62) , de **cauç** (63) e d’**aiga** (64) . La cauç es a son costat dins un **sac** (71) ; un **ajudaire de maçon** (111) li pòrta la sabla dins una **bèrla** (112) , e l’**aprentís** (113) es a la bomba (58) . Emplena un **selh** (114) . Lo mortièr serà lèu prèst. Lo **portaire de mortièr** (107) lo pren e lo puja per l’escala fins a l’escafaud, ont un maçon acaba aquel costat de l’ostal.","t05-01-22":"E ara, cossí s’apèla l’obrièr que fa lo **teulat** (31) ?","t05-01-23":"Joan. — Es lo **teulejaire** (118) .","t05-tit-4":"Lo teulat de l’ostal.","t05-01-24":"Lo Sr. Blanc. — Òc, mas d’en primièr ven lo **fustièr de gròs** (115) .","t05-01-25":"Lo fustièr de gròs fa la **cabirada** (35) . Unís las **bigas** (37) amb de **cavilhas** (117) . Aqueles obrièrs d’amont, amb sas largas bragas de velós, son fustièrs de gròs. Un ten una biga pichona e l’autre talha una cavilha amb sa **destral** (116) . Aquel qu’es contra la **chiminèa** (41) es lo teulejaire. Clava de listèls sus las **bigas** (*) , e de **lausas** (66) suls listèls. De còps i pausa de teules.","t05-01-26":"Lo teulat de l’estable es de **teules** (55) , aquel de l’ostal es de **lausa** (32) e aquel de la galariá es de **zinc** (24) .","t05-01-27":"Joan. — Lo teulejaire fa tanben los teulats de zinc?","t05-01-28":"Lo Sr. Blanc. — Non, aqueste es lo **zinguièr** (121) o lo **plombièr**, aquel qu’es a pausar una **luqueta** (38) sul teulat de l’ostal. Pausa tanben las **andanas** (43) e los **davalaires** (42) . Solda lo zinc e lo lauton. Es el que fixèt lo **parafòldre** (40) e la **giroleta** (39) sul **frontal** (36) .","t05-01-29":"Joan. — Alara l’ostal es acabat?","t05-tit-5":"Los espleches.","t05-01-30":"Lo Sr. Blanc. — Pas del tot. Lo **gipsièr** (99) auça amb de **brica** (61) las paretas que la partisson dins las diferentas cambras. Revestís de **gip** (70) los **plafons** (26) e las parets. Ara es a far lo plafon de la **galariá** (33) . A, coma lo maçon, una **truèla** (100) e una **gaveta** (101) .","t05-01-31":"Puèi l’ebenista fa las pòrtas, las fenèstras, los **parquets** (16) e los **contravents** (19) .","t05-01-32":"Ara trabalha dins la cort a son **banc de fustièr** (90) . A una **rèssa** (94) per rèsser la **fusta** (69) , un **rabòt** (91) , un **sarjant** (92) , un **cisèl** (94 *bis*) , un **compàs** (95) e un **maçòl de fusta** (95 *bis*) .","t05-01-33":"Joan. — A, mas es encara mai divertent d’èsser ebenista que maçon! Oncle, me cromparàs un banc, una rèssa e un rabòt? Farai una cabana per Medor.","t05-01-34":"L’Oncle. — Òc, filh meu.","t05-01-35":"Joan. — Que soi content! E aquel qu’es contra la pòrta d’intrada, qual es?","t05-tit-6":"La pintura.","t05-01-36":"Lo Sr. Blanc. — Es un **pintre** (102) . Es sus son escala amb son pòt de **pintura** (103) e son **brossa** (104) . Pinta la fusta de la pòrta d’intrada per que se conserve mai longtemps.","t05-01-37":"Es tanben el qu’empega lo papièr dins las cambras.","t05-01-38":"Lo **tapissièr** (107) qu’es sus una **escala** (106) , sul **balcon** (28) , pausa una **marquisa** (29) .","t05-01-39":"L’obrièr qu’es contra la granda fenèstra es lo **veirièr** (96) . Fixa los **veires** (18) amb de **mastic** (73) . Aquel autre obrièr, ajolhat contra la pòrta de la cava, es un **sarralhièr** (97) . Es a pausar una **sarralha** (6) . Sa **lima** (98) es a son costat.","t05-01-40":"Joan. — Es tanben sarralhièr aquel que tusta amb son **martèl** (84) sus un fèrre?","t05-01-41":"Lo Sr. Blanc. — Puslèu es un **fabre** (125) . Fòrja de **fèrres** (67) per l’**electricista** (124) , qu’es sul teulat de la **remesa** (51) . A una **fornal** (126) , una **enclutge** (127) e de **tenalhas** (128) .","t05-01-42":"L’electricista pausa lo **fial de coire** (44) del telefòn.","t05-tit-7":"La jardinariá.","t05-01-43":"L’Oncle. — Al fons de la **cort** (45) , contra la **reissa** (47) e lo **portal** (48) , veses lo **jardinièr** (129) . Es a preparar lo pichon **jardin** (49) . A cavat la tèrra amb sa **bechada** (131) , semena de granas e rastèla amb lo **rastèl** (130) . Puèi, amb son **arrosador** (132) , arrosarà las **platabandas** (50) e las plantas creisseràn.","t05-01-44":"Lo **varlet d’estable** (133) , que ven de suènhar lo caval e de li donar a manjar, neteja la **veitura** (52) amb una esponga, una **bomba a man** (134) e un selh d’aiga. Puèi la butarà dins la remesa e barrarà la pòrta amb lo gròs **ferrolh** (53) .","t05-01-45":"Ara siás content, supausi; as agut pro d’explicacions.","t05-01-46":"Joan. — Òc, oncle, mas m’agradariá de veire l’interior de l’ostal.","t05-01-47":"L’Oncle. — Aquò serà deman. Lo sénher Roge t’explicarà lo plan e te dirà lo nom de cada cambra.","t05-tit-8":"La distribucion interiora de l’ostal.","t05-apar-2":"*(Vejatz lo plan.)*","t05-01-48":"L’Arquitècte. — Vèni, Joan, te farai visitar las diferentas partidas de l’ostal.","t05-01-49":"Dintrem al **ras-de-caussada** (7) . Vaicí lo boton de la **sonalha** (11) . Pujam los tres **escalons** (14) del **perron** (9) , passam lo **lindal** (10) de la **pòrta d’intrada** (8) , e vaicí que sèm al pè de l’**escalièr** (13) .","t05-01-50":"Joan. — Aquò’s lo corredor.","t05-01-51":"L’Arquitècte. — Non, aquò’s lo **vestibul** (12) . Lo **corredor** (a) es al fons. A drecha, vaicí lo **salon** (b) e la **sala de manjar** (c) ; davant la sala de manjar i a la **cosina** (d) e l’**ofici** (e) ; puèi, davant, lo **cabinet de trabalh** (f) . La **galariá** (23) , amb sa **pòrta veirada** (25) , es contra lo salon.","t05-01-52":"Ara pujarem l’escalièr. Agarra-te a la **rampa** (15) e compta los escalons. Ne son quatòrze. Vaicí lo **palièr** (m) : sèm al primièr **estatge** (27) .","t05-tit-9":"Lo primièr estatge.","t05-01-53":"Davant l’escalièr i a los **comuns** (20) e lo **cabinet de toaleta** (j) . A drecha, una bèla **cambra** (g) amb doas fenèstras sus la **façada** (1) de l’ostal. A esquèrra i a la **sala de banh** (1) e la **cambra d’ostes** (i) amb una granda **alcòva** (h) . Contra la cambra i a la **cambra dels enfants** (k) . Dona sus una larga **terrassa** (21) . Jos aquela terrassa i a d’autres comuns (20) e, contra la paret, vaicí la **campana** (22) que sona lo sopar.","t05-01-54":"Joan. — Pugem al **segond estatge**.","t05-01-55":"L’Arquitècte. — I a pas de segond estatge. Jos lo teulat i a pas que de **mansardas** (33) e las trèvas (34) . Avèm acabat la visita, podèm davalar.","t05-01-56":"Joan. — Mercés, sénher, es estat fòrça interessant. Vau contar a mon paire tot çò qu’ai vist.","t06-apar-1":"TAULA N° 6 L’Ostal per dedins, los Mòbles, lo Manjar, l’Enlumenatge.","t06-apar-2":"L’ostal es acabat. L’oncle de Joan s’es installat dins son novèl estatge, que ne coneissèm la distribucion. Vejam ara cossí l’a moblat. Visitarem d’en primièr:","t06-tit-1":"La Cambra.","t06-c1-01-1":"1. — Arribam a marrida ora, que la serviciala es ocupada a netejar la **cambra**.","t06-c1-02-1":"2. — Sus la **taula de toaleta** (1) son escampilhats los diferents objèctes amb los quals òm se lava, se penchena, en un mot s’apresta. Son la **cuveta** (2) e lo **pichièr** (3) , la **bròssa de pels** (4) , lo **penche** (5) , lo **sabon** (6) e l’**esponga** (7) ; enfin, un **flascon** (8) d’elixir dentifrici.","t06-c1-03-1":"3. — Per tèrra, davant la taula de toaleta, vaicí lo **selh** (9) per recampar las aigas brutas.","t06-c1-04-1":"4. — Dins l’**antecambra** (10) vesèm qualques **penjadors** (13) e dos **parapluèjas** (11) dins lo **portaparapluèjas** (12) .","t06-c1-05-1":"5. — De l’autre costat de la pòrta i a l’**armari de miralh** (14) , que garda la **linja** (15) .","t06-c1-06-1":"6. — Profitem que la **cambrièira** (16) fa lo **lièch** (17) per n’estudiar las diferentas partidas. Lo **cadre del lièch** (20) pòrta un bon **somièr** (21) sul qual Justina pausarà lèu un **matalàs** (22) de lana. Puèi prendrà de las cadièiras los dos **linçòls** (23) e la **cobèrta** (24) . Aprèp pausarà al cabeç del lièch lo **traversièr** (25) e lo **coissin** (26) , que son amb l’**edredon** (27) sul **tapís de lièch** (32) . Un plumalh per espolsar los **ridèus** (19) e lo **cèl de lièch** (18) , e vaquí una partida de la feina ja facha.","t06-c1-07-1":"7. — Puèi li caldrà arrengar un pauc la **taula de nuèch** (28) , remontar lo **revelh** (29) , preparar lo **lumenon** (30) e emportar la **candela** (31) per netejar lo candelièr.","t06-tit-2":"Lo panièr de cordura e los espleches de la chiminèa.","t06-c1-08-1":"8. — Lo **panièr de cordura** (34) qu’es contra lo **tamboret** (33) a tanben fòrça besonh d’èsser arrengat. Caldrà plegar la **brodadura** (35) , sarrar dins la **taula de labor** (38) lo **didal**, lo **fial** (36) , las **agulhas** (37) e las **cisèlas** (39) , e barrar amb la **clau** (40) lo cobèrcle de la taula.","t06-c1-09-1":"9. — Sul **guerridon** (41) del mitan, Justina renovelarà l’aiga de la **carafa** (42) . Pausarà de **sucre** dins lo **sucrièr** (43) , netejarà las **pinças del sucre** (44) e emportarà la **bròssa de rauba** (46) .","t06-c1-10-1":"10. — Lo costat drech de la cambra li donarà mens de feina, que la **chèsa-longa** (47) e son **coissin** (48) son a lor plaça e que, coma fa pas freg, res s’es pas bolegat entre los espleches de la **chiminèa** (49) . **Pala** (50) , **tenalhas** (51) , **capfuòcs** (55) e **gardacendres** (56) son nets; lo **parafuòc** (54) s’es pas bolegat e la **caissa de la lenha** (52) es plan provesida de **lenha** (53) .","t06-c1-11-1":"11. — Li caldrà en mai levar la polsa de la **pendula** (57) , dels **candelabres** (58) e dels **voidapòchas** (59) , e puèi netejar lo **miralh** (60) .","t06-c1-12-1":"12. — Quant al **brèç** (61) de l’enfant (del babo (*) ), es ja prèst.","t06-tit-3":"Lo Salon.","t06-c2-01-1":"1. — Vaicí ara lo salon. Es una **cambra** fòrça polida. La chiminèa, qu’es dins lo canton de drecha, es ornada d’una fina **estatueta** (1) e de dos bèles **vasses** (3) , e drapada d’un **lambrequin** (2) de velós (*) .","t06-c2-02-1":"2. — Per evitar que las belugas del fogal alucan lo tapís, s’es pausat davant un **gardafuòc** (4) de coire.","t06-c2-03-1":"3. — Al costat, un elegant **escritòri** (5) de dòna es dobèrt. Aquí es que la **dòna de l’ostal** (23) escriu sas letras.","t06-c2-04-1":"4. — La fenèstra es garnida de **ridèus prims** (6) recampats en **embrassas** (8) pendoladas als **cròcs** (7) , e de grands ridèus de tela acabats per una **sanefa** (9) .","t06-c2-05-1":"5. — Dins l’embrasadura de la fenèstra, un **cachapòt** (11) conten una **planta** (10) verda, una palmièra magnifica que sas fuèlhas arriban gaireben fins a la **lampa de petròli** (12) .","t06-c2-06-1":"6. — L’**abatjorn** (13) de la lampa l’a fach Maria, l’encantadora **jova** (14) qu’es al **pianò** (15) . Assetada plan drecha sul **tamboret** (16) , estúdia una pèça. Es fòrça abila e fòrça curosa, coma o pròva son **mòble de la musica** (17) , qu’es perfièchament arrengat.","t06-tit-4":"Lo Bolegadís.","t06-c2-07-1":"7. — Son fraire Pau cèrca un **libre** (19) dins l’**estagièra** (18) . Es un **dròlle** (20) bolegadís e insuportable. En se pendolar a l’estagièra per atenher lo libre qu’es tròp naut, risca de far tombar lo **bust** (21) qu’es al dessús.","t06-c2-08-1":"8. — Profita, per far aquela bestiesa, que sa maire es ocupada a charrar amb una amiga, una **dòna** (22) qu’es venguda passar qualques jorns amb ela. La maire es assetada sul **canapè** (24) , contra lo **fautuèlh** (25) , e son amiga es sus la **cadièira** (27) , que ne vesèm pas que lo **respalhièr** (26) .","t06-c2-09-1":"9. — Lo grand **cadre** (30) pendolat a la paret conten lo **retrach** (29) d’una parenta. Dins l’**album** (32) qu’es sus la taula son amassadas las **fotografias** (33) dels autres membres de la familha. Los enfants l’an fulhejat i a un moment, que las **cadièiras** (31) demòran encara acampadas a l’entorn de la taula.","t06-c2-10-1":"10. — Lo **vas chinés** (34) de porcelana qu’es contra lo **dobrelètras** (35) lo donèron a Maria per sa fèsta, e lo **paravent** (36) qu’orna lo canton de la cambra lo portèt de China son oncle.","t06-c2-11-1":"11. — Alegrat pels bèles **tablèus** (37) pendolats a la **pareta** (42) , esclairat pel **lum de plafon** (38) , que sas **ampolas** (39) donan al vèspre una lutz tan alègra, aqueste salon sembla fòrça agradiu. Lo mofle **tapís** (40) espandit sul parquet e la **sonalha electrica** (41) , tan practica, acaban de lo far fòrça comòde.","t06-tit-5":"La Sala de manjar.","t06-c3-01-1":"1. — L’ora del sopar a sonat. Tota la familha, levat Maria, es acampada a l’entorn de la taula. La sala de manjar es agradivament escalfada per una excellenta **estufa** (1) de faiença, amb un **tuble** (2) prim.","t06-c3-02-1":"2. — Aquesta sala a pas gaire de mòbles. Al long de la paret pendola, dessús lo **banquet** (4) , una **fontaneta** (3) decorativa. Fòrça prèp i a lo **bufet** (5) , sul qual se daissan los plats freds, las postres e los diferents espleches de taula que servisson pas sulcòp.","t06-c3-03-1":"3. — Atal vesèm, sus l’estagièra d’amont, un **polet rostit** (7) , un **peis** (8) e una **copa** (10) amb de **frucha** (9) . Al dejós, vaicí lo **fromatge** (11) , lo **pan** (12) e las **olièiras** (13) , que pòrtan tot çò que cal per assasonar l’ensalada: l’òli, lo vinagre, la **sal** (14) e lo **pebre** (15) . Enfin, sus l’estagièra d’aval i a un **gastèl** (17) contra lo **mostardièr** (16) .","t06-c3-04-1":"4. — Lo relòtge de la sala de manjar, que s’apèla **relòtge de paret** (20) , a una forma fòrça particulara. Es encaissat dins un cadre de fusta que conten en mai un **baromètre** (19) e un **termomètre** (18) .","t06-tit-6":"Lo Servici del sopar.","t06-c3-05-1":"5. — Totas las parets de la sala son revestidas de **lambris de fusta** (21) de garric cerat. Una **portièra** (22) de tela barra pro plan la pòrta que dona sus la galariá. Aquí anarà la familha prene lo cafè aprèp lo sopar. Las **tassas** (24) e las **sostassas** (25) son ja prèstas sul **bufet de la vaissèla** (23) .","t06-c3-06-1":"6. — Dessús la taula i a fixat al plafon un **lum pendolat** (26) , que sa lutz, fòrça viva, esclaira al vèspre tota la sala de manjar.","t06-c3-07-1":"7. — Ocupem-nos ara de la **taula de manjar** (27) meteissa. Quand dintrèt la familha, la taula èra parada. Sus la **toalha** (28) s’èran pausats, a la plaça de cada convidat, un **plat** (33) , una **servieta** (29) , una **culhièra** (34) , una **forceta** (35) , un **cotèl** (36) e un **veire** (32) . I aviá tanben de **botelhas** (30) pel vin e una **carafa** (31) per l’aiga.","t06-c3-08-1":"8. — Lo **sirvent** (39) portèt d’en primièr la **sopièra** (37) , ont fumeja encara un pauc de sopa. Ara servís lo primièr **plat** (38) , un plat de carn. Puèi presentarà los qu’avèm ja nomenats e, enfin, aprèp las **postres**, profitarà que sos mèstres seràn passats dins la galariá per desparar la taula e arrengar la sala de manjar.","t06-c3-08-2":"*Nòta.* — *Los mots corrents relatius al manjar se donan aicí d’un biais fòrça somari. La lista se completarà dins las doas taulas «L’Ostalariá» (n° 13) e «Lo Mercat» (n° 15).*","t06-tit-7":"La Cosina.","t06-c4-01-1":"1. — Dins la cosina, ont donam una uèlhada per la pòrta entredobèrta, trobam un desòrdre pintoresc. Davant lo **fogal** (1) , ont belugueja lo **fuòc** (3) , es montat lo **ast giratòri** (5) . Un bèl **rostit** (7) es a l’**ast** (6) e acaba de se far.","t06-c4-02-1":"2. — Lo **bofet** (8) e la **pala del carbon** (9) , que venon d’èsser emplegats, son demorats per tèrra, coma los **socs** (10) .","t06-c4-03-1":"3. — L’estagièra de la chiminèa es arrengada: lo **fanal** (11) , lo **portalumetas** (13) , amb las **lumetas** (12) dedins, lo **candelièr** (14) e la **bogeta** (15) amb sa **candela** (16) son a lor plaça. Mas lo grand **selh del carbon** (18) , plen del **carbon de pèira** (17) que la **cosinièra** (23) ven d’anar quèrre a la cava, es demorat al mitan de la cosina.","t06-c4-04-1":"4. — La vertat es que la paura femna se deu despachar per que lo dinnar siá prèst a temps. Ara es contra lo **fornèl** (19) , a remenar una **sauça** (24) que deu pas daissar cramar.","t06-c4-05-1":"5. — Dins lo **forn** (20) còi un gastèl qu’a preparat per lo grand-gost dels enfants. Dessús lo fornèl pendolan la **culhièra granda** (21) e l’**escumadoira** (22) .","t06-tit-8":"La Bateria de cosina.","t06-c4-06-1":"6. — La **bateria de cosina** (25) , pendolada al fons de la sala, es fòrça neta. Las bèlas **casseròlas** (26) de coire, lo **lachièr** (27) , lo **colador** (28) e la **raspa** (29) son estats netejats amb suènh.","t06-c4-07-1":"7. — Lo **salièr** (30) es pausat sul pichon bufet, contra la **tetièra** (31) e la **damajana de l’òli** (32) . Lo **tirador** (33) garda segurament los cobèrts e los cotèls de cosina.","t06-c4-08-1":"8. — L’**escoba** (34) e lo **plumalh** (35) son dins un canton. La cosinièra ven d’emplegar lo **talhador** (36) ; l’a daissat contra la fenèstra.","t06-c4-09-1":"9. — Una **toalha de mans** (37) pendola a la paret, contra l’**embut** (38) . Dins aquesta partida de la cosina se gardan la **grasilha** (39) , lo **cotèl de picar** (40) e la **pòst de picar** (41) . Puèi, dessús lo cotèl, sus una **estagièra** (42) , i a d’**olas de terrilha** (43) , l’**ola** (44) amb son **cobèrcle** (45) e la **marmita** (46) . La **padena** (47) pendola al costat.","t06-c4-10-1":"10. — Sol lo **robinet** (48) de coire pausa una lusor dins aqueste canton. La **pila** (49) , sus la quala i a lo grand **dorc** (50) , deu èsser fòrça comòda amb son armariet, ont se gardan lo **barral del vinagre** (51) amb son **canèl** (52) , la **caissa de las bordilhas** (53) e la **vaissèla bruta** (54) .","t06-tit-9":"Autras causas que se gardan dins la cosina.","t06-c4-11-1":"11. — Lo grand **cussòl** (55) ont se lavan las **legumas** (58) e lo **caudièr** (56) de fonta pausat sul **carrelatge** (57) devon tanben aver lor plaça dins aquel armari.","t06-c4-12-1":"12. — A la cosinièra li mancan pas los fornelets, que vaicí en mai, al canton de la taula, un **fornelet de gas** (59) ont s’escalfa d’aiga dins una casseròla pichona. La **vapor** (60) que ne sortís nos indica que deu bolir. Segurament aquela aiga servirà pel cafè, que vaicí, a l’autre cap de la taula, la **cafetièra** (64) e lo **molin de cafè** (63) .","t06-c4-13-1":"13. — Lo fornelet es unit al **bec de gas** (62) per un long **tuble de goma** (61) .","t06-c4-14-1":"14. — L’**ajudarèla** (66) , que ven ajudar la cosinièra, prepara las legumas pel sopar. Quand seràn pelhadas e lavadas, las pausarà dins la **cassòla** (65) fins a l’ora de las còire.","t06-tit-10":"La Sala de Banh. *(La cambra del banh.)*","t06-c5-01-1":"1. — Nos demòra pas qu’una indiscrecion a far per conéisser las principalas cambras de l’ostal: veire l’installacion de la sala de banh. Serà pas long, qu’es pas granda, e sauprem lèu que la **banhadoira** (1) a un bon **escalfador** (2) , que lo **portasabon** (3) es a portada de man de qual se banha e que lo **portatoalhas** (5) permet d’eissugar fòrça aisidament las **toalhas** (4) .","t06-c5-02-1":"2. — Aquesta sala a las paretas cobèrtas de **cairons** (6) , çò qu’a permés d’installar una **docha** (7) sens crénher que l’aiga qu’esposca en la fasent servir degalhe las parets. Una pichona **cuveta** (8) de zinc, que sèrv pels banhs de pès, completa lo moblament.","t07-apar-1":"SEGONDA SÈRIA TAULA N° 7","t07-tit-1":"*Primièra scèna.*","t07-tit-2":"Lo vilatge a l’ivèrn.","t07-c1-01-1":"1. — Pendent las vacanças del Cap d’An acompanhèri mon paire a Vilanòva, un vilatget ont aviá qualques afars a tractar.","t07-c1-02-1":"2. — Prenguèrem la **diligéncia** (11) que fa lo servici entre la vila e aquel vilatge; mas coma fasiá fòrça freg, aquel viatge dins un vehicul tan pauc comòde foguèt pas brica agradiu.","t07-c1-03-1":"3. — Per aquò sentiguèrem un veritable plaser quand vegèrem que lo **cochièr** arrestava sa veitura sus la plaça, davant l’**ostalariá** (2) de l’*Ors Blanc*. L’**ostalièr** (4) nos esperava sul lindal de son ostal, en fumar tranquillament sa **pipa**.","t07-c1-03-2":"Nos convidèt a dintrar e me faguèri pas pregar per m’installar davant lo fuòc de sarments que beluguejava dins lo fogal. Alara me trufava de l’aspre **vent del nòrd** que fasiá grinçar la vièlha **ensenha** (3) e emportava en negres revolums lo **fum** (1) que sortiá de la chiminèa.","t07-c1-04-1":"4. — Èra l’ora de dinnar. Sens esperar mai, faguèrem onor al dinnar simple mas saborós que nos serviguèron (*) .","t07-tit-3":"Qualques visitas.","t07-c1-05-1":"5. — Aprèp lo dinnar acompanhèri mon paire, qu’es agent d’assegurança, en çò de sos clients. D’en primièr visitèrem lo **fabre** (5) , que demòra contra l’ostalariá. Èra a ferrar un caval. Admirèri la fòrça de son ajudaire, que tenia fermament contra son davantal de cuèr l’**ongla** del caval mentre que lo fabre fixava la **ferradura** (6) a fòrts còps de martèl.","t07-c1-06-1":"6. — Puèi anèrem en çò del **sabatièr** (7) del vilatge, l’oncle Jaume. Encara qu’aguèsse per ensenha una bòta **magnifica**, se contentava de pausar de solas a un parelh de sabatas vièlhas e traucadas.","t07-c1-06-2":"Lo brave òme nos diguèt en risent: «A la vila èri “sabatièr” e aviái pas de clients. Aicí soi “petaçaire” e i a de trabalh de sobras».","t07-c1-07-1":"7. — Nos parlèt de son vesin lo **barbièr** (8) , que sa practica es pas contenta. Sos **rasors** son totjorn embrecats e sas **cisèlas** talhan pas jamai. Mas coma es lo sol barbièr del vilatge, i a pas autre remèdi que se daissar rasar e talhar los pels per el. En mai es un òme avar e antipatic.","t07-c1-08-1":"8. — Per bonur, los autres **vesins** li se semblan pas. Lo **carretièr** (9) , per exemple, es un òme excellent, trabalhador e servicial. Fa gaug de li portar una veitura a adobar. Son trabalh es totjorn plan acabat.","t07-c1-09-1":"9. — L’oncle Jaume se planhiá pas tanpauc del **selièr** (10) , qu’ajuda de còps a cordurar los **arnescs** quand lo trabalh pressa.","t07-c1-09-2":"Mon paire li demandèt de sa familha. «Totes van plan. Ma felena es a l’**escòla** (12) . Sa **mestressa** (13) n’es fòrça contenta; es bona **escolana** (14) . Es pas coma aquel bandit de mon filh; pensa pas qu’a jogar. Lo **mèstre** (15) arriba pas a li ensenhar res».","t07-tit-4":"Charradissas del vilatge.","t07-c1-10-1":"10. — Lo brave òme nos contèt puèi las novèlas del vilatge. Anavan bastir una escòla novèla, qu’aquela qu’èra installada dins la **comuna** èra venguda tròp pichona. Autrament èra aisit, que sufisiá de crompar una partida del jardin del **molinièr**. Aquò li anariá fòrça plan al paure òme. Dempuèi que los freges son arribats, las **mòlas** del **molin** (16) podián pas mai mòlre lo blat, que la **ròda** (17) èra presa dins lo **glaç** (25) del **riu** (23) .","t07-c1-11-1":"11. — «E en parlar de bastissas, avètz vista nòstra novèla **glèisa** (18) ? Es fòrça pintoresca jos son mantèl de nèu. Los **corbasses** (19) , que reconeisson pas mai son vièlh cloquièr, se pausan tristament sul grand arbre del **cementèri** (20) ».","t07-c1-12-1":"12. — L’idèa del cementèri remembrèt al sabatièr las personas que mon paire aviá conegudas e qu’èran mòrtas l’an passat. «Quantas **tombas** (21) , mon brave sénher, se son apondudas a las autras jos lo **ciprès** (22) ! La mòrt a emportat nòstre vièlh notari. Tot lo vilatge assistiguèt a son **enterrament**».","t07-c1-13-1":"13. — «Vaquí son successor, a patinar sul riu. Venguèt i a una estona per que li adobèsse la correja de son **patin** (26) , que s’èra copada».","t07-c1-14-1":"14. — «Vaquí tanben, a la riba del riu, lo novèl **garda-campèstre** (27) . Es un ancian gendarma e la terror dels piòts del vilatge. Fugisson tanlèu que veson sas **gèstras** (29) e son **quepí** (28) ».","t07-c1-15-1":"15. — «A! Vaquí l’oncle Josèp, que pòrta un **carri de fais de lenha** (30) pel fornièr. — Es verai, diguèt mon paire, reconeissi son atalatge de **muòlas** (31) . Me cal parlar amb el e profitarai de l’escasença. A reveire, oncle Jaume».","t07-c1-16-1":"16. — Just quand sortissiam, los enfants del vilatge daissavan l’escòla e se lançavan en corrent sul **lisador** (33) , amb lo risc de tombar e de se copar un membre dins la **tombada** (34) . Un d’eles prenguèt sa **luja** (32) en çò del carretièr, i assetèt un de sos companhs e partiguèt en corrent.","t07-c1-17-1":"17. — D’autres se precipitèron cap a un **molon de nèu** (37) contra lo **pont** (40) e comencèron de bombardar lo **monard de nèu** (39) qu’avián fach lo jorn d’abans e al qual avián pausat un capèl, una pipa e una cartabèla d’escòla en bandolièra.","t07-c1-18-1":"18. — Se soscavan pauc del vent gelat e del freg. La màger part avián pas quitament de **escarpa** (35) e, per s’escalfar aprèp la batèsta de **bòlas de nèu** (38) , lor sufisiá un ponhat de **castanhas** (42) fòrça caudas crompadas a la tanta Jaumeta, la **venderèla**, que tremòla de freg jos son **chale** (43) tròp prim.","t07-tit-5":"*Segonda scèna.*","t07-tit-6":"Lo mas a la prima.","t07-c2-01-1":"1. — Malgrat totes los plasers de l’ivèrn, amb una jòia prigonda saludam lo retorn de la **prima**.","t07-c2-01-2":"Quin tablèu tan alègre es la cort d’un mas, al calabrun, al mes de mai!","t07-c2-02-1":"2. — A l’orizont, lo **solelh** (1) se colca a plan plan, en negant la **campanha** (3) de sos **rais** (2) de porpra. Lo diligent **laurador** (6) se despacha de laurar son **camp** (4) .","t07-c2-02-2":"Amb son **araire** (5) , tirat per un vigorós **caval** (7) , traça lo **rèc** (8) ont lo **semenaire** (9) getarà a ponhats la **grana** que donarà las espigas dauradas.","t07-c2-03-1":"3. — Los **segaires** (11) , amb lors dalhas, an talhat l’èrba del prat, los fenaires an secat lo **fen** (10) en o virant amb las **forcas** (12) e los rastèls, e vaquí que tòrnan.","t07-c2-03-2":"Los uns van davant lo carri pesuc tirat per de buòus; pòrtan lor esplech sus l’espatla. Los autres, mai pigres, se son installats comodament sul fen odorós.","t07-c2-04-1":"4. — En passar salúdan amistosament lo **jardinièr** (16) , ocupat dins lo **vergièr** (13) a poar los **arbres fruchièrs** e a entar los **perièrs** (14) . Los **prunièrs** (15) son en flor e, dins l’**òrt** (17) plan fumat, las legumas, cauls e ensaladas son ja bèlas.","t07-c2-04-2":"Sul muret, un bèl **pavon** (18) espandís la coa per que s’admiren sas magnificas plumas.","t07-tit-7":"La cort del mas.","t07-c2-05-1":"5. — Las pòrtas de l’**estable** (19) son dobèrtas e se veson la manjadoira e lo **jaç de palha** (23) de l’**èga** (21) que lo **varlet d’estable** (20) ven de desatalar. Lo **poutre** (22) , tan graciós amb sas cambas longas, seguís sa maire en sautant.","t07-c2-06-1":"6. — Contra lo **potz** (29) , las **vacas** (25) van beure a la **pila** (26) de fusta que lor sèrv d’abeurador. Lo **vedèl** (24) ne profita per tetar, e lo **buòu** (27) , en sentir la bona odor del fenièr, bramís alègrament e auça amb orgulh lo cap amb sas poderosas **banas** (28) .","t07-c2-07-1":"7. — Totes trabalhan. La **serviciala** (32) ten a la man la **còrda** (31) del potz. Tira d’aiga amb un **selh** (30) per abeurar lo bestial. Contra lo **granièr** (33) , un òme rastèla los brins de palha, e davant la pòrta de l’**ostal** (34) , una vièlha **filaira** (35) , amb sa colonha e son **fus**, fila lo **lin** o lo **cambe** coma dins los temps passats.","t07-tit-8":"Lo mainatgièr.","t07-c2-08-1":"8. — Lo **mainatgièr** (36) dirigís tot aqueste trabalh e dona d’òrdres a sos varlets. Manda recampar l’**èrsa** (40) e lo **pic** (39) que son estats oblidats contra la **cabana** (38) del **gos** (37) .","t07-c2-09-1":"9. — Sos crits espaurugan una **colomba** (41) , que fugís a tot vòl cap al **colombièr** (42) , e las **galinas** (43) , que se despachan de tornar al **galinièr** (44) .","t07-c2-10-1":"10. — Davant lo **jaç de las fedas** (48) , vaicí lo vièlh **pastre** (45) que torna amb son **tropèl** (49) . Amb son **gaiòl** (46) , que lo daissa pas jamai, coma tanpauc sa **blòda** (47) descolorida, mena al jaç **marrans** (50) , **fedas** (53) , **anhèls** (54) , **cabras** (51) e **cabrits** (52) . Son fidèl **gos** (55) Argos tampa la marcha e anima amb sos japadisses los tardièrs.","t07-c2-11-1":"11. — Tot aqueste bruch e aqueste movement destorban pas la calma de la bona **vaca lachièira** (56) , que fa sonar sa **esquila** (57) mentre que la mòlzon davant la pòrta de l’**estable** (58) .","t07-c2-12-1":"12. — Sembla comprene que deu donar son lach per que la **mainatgièira** (60) pòsca far de **burre** dins la **burrièira** (61) o los excellents **fromatges** (64) qu’escorron sus la pòst pausada sul **cussòl** (63) .","t07-c2-13-1":"13. — Tota la **lachariá** (59) la ten fòrça neta lo **varlet del mas** (65) , que ven de lavar los **dorcs del lach** (62) dins lo grand selh que pòrta a la man.","t07-tit-9":"La cort de las volalhas.","t07-c2-14-1":"14. — Amb sos gròsses esclòps camina un pauc pesucament, e atal fa fugir lo **piòt** (68) , las **anedas** (66) , los **anets** (67) e las **aucas** (69) , que dobrisson bèl lo **bèc** (70) e getan de crits inquiets.","t07-c2-14-2":"Lo **gal** (71) , mai bellicós, auça sa **cresta** (72) roja, brandís las plumas de sa **coa** (73) e geta un sonòr «quiquiriquí».","t07-c2-15-1":"15. — Una **cloca** (74) pigòta sul **femorièr** (81) amb sos **poletons** (75) . Lo **porcelet** (78) cor cap a sa maire, l’enòrma **truèja** (77) que vesèm contra la sot.","t07-c2-16-1":"16. — Dins sas gàbias, los **conilhs** (79) manjan amb avidesa l’**èrba** (80) tendra que lor pòrta la filha del mainatgièr. Joaneta aima fòrça sos conilhs e, cada jorn, aprèp anar quèrre los **uòus** (76) fresques al galinièr, ven visitar sos amiguets.","t08-apar-1":"TAULA N° 8 *Primièra scèna.* La Meissa (*) . — Los Aspèctes de la Campanha.","t08-c1-01-1":"1. — Amb l’**estiu**, la campanha a cambiat d’aspècte un còp de mai. La grana confisada al rèc a germinat; una planteta verda es sortida de la tèrra e a donat son espiga. Lo gran s’es format, puèi a madurat, e demòra pas mai que de meissonar.","t08-c1-02-1":"2. — Las **flors dels camps** son dobèrtas. **Blavets** (1) , **rosèlas** (2) e **didalièras** (3) pausan dins lo ton uniforme dels blats l’alègre contrast de lors frescas **coròlas**.","t08-c1-03-1":"3. — Los arbres fruchièrs se son cobèrts de fuèlhas; lo fruch a madurat. Lo pichon **cerièr** (4) es cargat de bèlas **cerièras** (5) , que los enfants culhisson e manjan amb delici.","t08-c1-04-1":"4. — Lo tropèl pòt ja passar tot lo jorn a l’aire liure.","t08-c1-04-2":"Los **anhèls** (6) an creissut e son venguts de bèlas **fedas** (7) e de bèles **marrans** (8) amb un velon espés. Pasturan tranquillament l’**èrba** del **pastenc** (9) , esposcat de **margaridas**.","t08-c1-04-3":"Lèu començaràn de tondre aqueles animals per n’aver la **lana**, amb la quala se fabrica lo drap de nòstra rauba.","t08-tit-2":"Lo Pastre.","t08-c1-05-1":"5. — Lo **pastre** (10) sembla pas ne far gaire cas. Se’n sosca pas que de l’auratge que passa a l’orizont, e lo **pastorèl** (13) , que s’apròcha la **gorda** (14) de las pòtas, sembla encara mai despreocupat.","t08-c1-06-1":"6. — La calor es aclapanta; que lo **gos** (15) ven tanben se refrescar; lapa l’aiga fresca del **riu** (16) e espauruga una paura **granolha** (17) qu’èra amagada dins l’èrba de la riba. Aquesta sauta dins l’aiga clara ont florisson los **nenufars** (18) .","t08-c1-07-1":"7. — Una **coalonga** (19) se banha contra la pichona **font** (20) que raja entre doas ròcas e s’amaga jos la **bartassa espinosa** (21) e los **bartasses d’albespin** (22) .","t08-tit-3":"La Meissa.","t08-c1-08-1":"8. — Pels enfants de la campanha, la sèga del blat es una epòca fòrça divertenta. Fan d’alègras **cambaviradas** (24) suls **molons de palha** (23) , ajudan los **segaires** (26) e, mentre qu’aqueles sègan lo **camp de blat** (27) amb lors **dalhas** (25) , plan agusadas a la **pèira d’agusar** (30) , eles recampan lo blat e lo ligan en **garbas** (31) o en **fais** (32) .","t08-c1-09-1":"9. — De còps se permet als grands de talhar amb un **volam** (12) las **tijas dauradas** (28) que pòrtan las pesucas **espigas** (29) plenas de gran; e los pichons, mentre que gardan lo **bestial** (33) que pastura dins lo **prat** (34) a l’ombra del grand **telh** (35) , caçan las bèlas **parpalhòlas** amb lor **filat** (36) .","t08-c1-09-2":"D’unes pugen quitament sul **carri** (37) per pausar las garbas que lor passan amb una **forca** (38) .","t08-c1-10-1":"10. — Per tota la **plana** (39) , ont s’enauran las **alausas** (41) , i règna l’animacion. Totes son ocupats amb la sèga. Mas, mentre que los paures contúnhan d’emplegar los espleches ancians — **dalhas, volams** e **flagèls** (40) — , los proprietaris rics fan sègar lor blat o lor **segal** (43) amb una **segaira mecanica** (42) . Puèi, sens besonh de portar las garbas al granièr, se fan aquí meteis de grands **molons de garbas** (44) .","t08-c1-11-1":"11. — Alara se pòrta una **batusa** (47) qu’una **locomobila** (45) mòu per mejan d’una **correja de transmission** (46) , e atal lo gran demòra separat de la **palha** sens sortir del camp ont foguèt semenat.","t08-tit-4":"L’Auratge.","t08-c1-12-1":"12. — Sovent esclatan de violents **auratges** (53) a l’epòca de la sèga. D’en primièr s’ausisson de luènh los ronsaments del **tròn**; se lèva un fòrt **vent de ponent** (54) que plega amb de gemècs los arbres mai gròsses del **bòsc** (49) . De negres **nivolasses** (56) assautan lo cèl; los traucan los zigazagas encegants de l’**esluc** (55) . La **pluèja** e de còps la **granissa** començan de tombar, en aclapant la meissa prèsta a èsser segada.","t08-c1-13-1":"13. — Sovent lo fòldre aluca quauque bastiment. Atal, l’an passat lo teulat del **molin de vent** (50) demorèt reduch en cendres e doas de sas **alas** (51) demorèron destrusidas.","t08-c1-14-1":"14. — Al cap de qualques oras torna la calma. Un brilhant **arc de Sant Martin** (52) apareis a l’orizont e la natura repren sa vida, interrompuda un instant. Los païsans, que s’èran refugiats dins las **cabanas** (48) , tòrnan al trabalh e s’esfòrçan valentament d’adobar los damatges que venon de sofrir.","t08-tit-5":"*Segonda scèna.*","t08-tit-6":"La Caça. — La Vendémia. — La Pesca.","t08-c2-01-1":"1. — Cap a la fin d’**agost** o a mièg **setembre**, segon las regions, se dobrís la caça. Tot bèl just los primièrs rais del solelh an fach sortir las **lagramusas** (2) de son trauc, que ja lo **caçaire** (5) se met en camin amb sos **gosses** (4) .","t08-c2-02-1":"2. — S’es pausat son solid **vestit de caça** (9) de drap gròs e de **gèstras** de cuèr amb las qualas poirà caminar dins l’èrba mòlha ont s’amagan los **grapauds** (1) ; a pres son **escopeta** (6) e son **carnièr** (10) , e ja se n’es anat.","t08-c2-03-1":"3. — L’ardor de la caça lo mena al mitan d’una vinha ont la vendémia es en plen trin. Los filhs del vinhairon, que gardan de costuma las cabras al camin, uèi las daissan pasturar a lor grat e, aprèp aver ligat a una estaca un vièlh **boc** (3) que mancariá pas de profitar de sa libertat per s’escapar, se donan tanben lor part de plaser. Un pren un rasim dins una **semala** (12) e se divertís de far córrer lo **suc** (14) dins un **veire** (13) per far de most (vin sens fermentar). L’autre se corona d’una **garlanda de fuèlhas** (15) que ven de trenar. Contra eles, de **passeròtas** (16) descaradas arriban fins al truèlh per pigotar los rasims.","t08-c2-04-1":"4. — Mentre que los enfants se divertisson, los òmes trabalhan. Los **vendemiaires** (18) pòrtan lo rasim a la cava dins de **desquets** (17) ; un **botièr** (19) adoba las **barricas** (20) , verifica se las **doguas** (22) e los **fonses** (21) son en bon estat e cambia los **cèrcles** (23) copats. Es tanben el que faguèt las grandas **tinas** (25) ont se voida lo **rasim** (26) per que fermente.","t08-c2-05-1":"5. — Quand la fermentacion es acabada, se tira lo vin e se pausa la rèsta al **truèlh** (28) e, en sarrar a plan plan lo grand **cargòl** (29) , se sarra lo suc, que cor dins una **tineta** (32) , e s’obten encara de **vin** (31) .","t08-tit-8":"Cervesa e Sidra.","t08-c2-06-1":"6. — Per la paret de la **cava** (27) s’enfila una branca de **lupol** (30) . Aicí es pas qu’una planta d’ornament, mas dins d’unes païses, ont la vinha es fòrça rara, lo lupol se cultiva per fabricar la **cervesa**.","t08-c2-07-1":"7. — Lo pichon **pomièr** (33) es cargat de poms que, quand seràn madurs, donaràn una **sidra** excellenta. Dins sa **gàbia** (34) , lo **canari** (35) e lo **cardin** (36) agachan amb enveja las passeròtas que folastrejan en libertat.","t08-c2-08-1":"8. — Tant luènh que la vista pòrta, sul pendís dels truques, s’alinhan los **escassièrs** (40) que sostenon las magnificas **socas** (39) , cargadas de pesucs **rasims**.","t08-c2-08-2":"Pendent tot l’an, lo **vinhairon** (42) a trabalhat per suènhar sa **vinha** (38) , e ara es recompensat de son esfòrç per una bèla meissa. Las **vendemiairas** (41) emplenan las tinas pausadas sul carri que tiran las **muòlas** (43) , e tot lo mond es alègre.","t08-tit-9":"La Pesca.","t08-c2-09-1":"9. — Es lo meteis pels **pescaires a la cana** (44) , que dempuèi lo matin son venguts s’installar a la riba de l’aiga amb lors **canas de pescar** (45) .","t08-c2-09-2":"Lo **peis** (47) mòrd a l’ime tanlèu que getan lor **fial** (46) dins l’aiga, e an tot bèl just lo temps de renovelar l’**esca** que ja una novèla victima coeja al cap del fial.","t08-c2-09-3":"Çaquelà, lo **pescaire al filat** (48) , que de sa **barca** (49) geta l’esparvièr al mitan del **riu** (50) , ne pren fòrça mai.","t08-c2-10-1":"10. — L’auton es la sason dels bons passejaments: a pè, a **caval** (52) , en **bicicleta** (53) , en **automobila** (54) . Los **camins** (51) son nets e se profitan los darrièrs bons jorns, que ja las **dindoletas** (56) s’acampan suls teulats per volar a tota ala cap a de païses mai cauds. Las fuèlhas del vièlh **noguièr** (57) jaunisson, las **noses** tomban e los auts **arbres** acampats en **boscatge** (58) sus l’**autura** (59) demoraràn lèu sens fuèlhas.","t08-c2-11-1":"11. — Lo **solelh** (60) se lèva mai tard, los jorns demenisson, comença de se sentir un freg pro viu al **matin**, e ja de bandas de **becassas** (61) daissan nòstres climas pas ospitalièrs.","t09-apar-1":"TAULA N° 9","t09-tit-1":"*Primièra scèna.*","t09-tit-2":"La Montanha. — La Vila termala.","t09-c1-01-1":"1. — Fa uèch jorns que soi a Pratz. Pòdi pas exprimir tota l’admiracion que sentiguèri quand me trobèri davant la meravilhosa **sèrra** (1) dels Pirenèus, que sa **cresta** (2) se retalha sul fons blau del cèl coma un feston gigantesc.","t09-c1-02-1":"2. — M’imaginavi pas que los **cims** (3) pirenencs arribèsson a una **nautor** tan granda, e demorèri estabosit davant los magnifics **glacièrs** (5) e los **pics** (4) cobèrts de nèu ont rodolan d’**avalancas** tan terriblas.","t09-tit-3":"Païsatge de montanha.","t09-c1-03-1":"3. — L’endeman meteis de mon arribada anèri al vièlh **volcan** (6) atudat qu’es contra Pratz. Suls bòrds arids e nusses del **cratèr** se veson encara fòrça plan las traças del passatge de la **lava** que coriá, i a mantun sègle, pel **pendís de la montanha** (7) . Capitèri de trobar, sus un dels **versants**, qualques tròces d’aquela lava.","t09-c1-04-1":"4. — Pratz es a la frontièra, e la **fortalesa** (8) que defend lo **pòrt** (27) que separa França d’Espanha remembra tot a fach aqueles vièlhs castèls de las ribas del Rin que semblan espinchar una **presa** de naut de lor ròca.","t09-c1-05-1":"5. — Una **agla** (9) enòrma, qu’a son nis pas luènh del **fòrt** (8) , atira sovent mon atencion. Aqueste **aucèl de rapina**, de **bèc** poderós, pòrta sovent a sos pichons un anhèl o un cabrit tengut dins sas **arpas**. Sas **alas** son tan grandas que pòt planar longtemps amb sa carga pesuca.","t09-tit-4":"L’Excursionista.","t09-c1-06-1":"6. — Lo passejament mai agradiu d’aicí es l’excursion a la **cascada** (10) de Cau. Lo **saut d’aiga** tomba en revolums e puèi se pèrd dins un polit **riu** dins la **sapinèda** (11) situada a l’oèst de la vila. Pugèrem per aquel bòsc fins a l’**observatòri meteorologic** (12) e, de naut del **miralhador**, abracèrem lo **panorama** entièr del país. Lo **païsatge** es superbe e la **natura** sembla aver prodigat a aqueste país totes los tresaurs que ne dispausa.","t09-c1-07-1":"7. — Per davalar prenguèrem lo **funicular** (13) e nos arrestèrem dins una pichona **estacion** contra las **roïnas** (14) d’un vièlh **castèl feudal** abitat antan pels senhers de Pratz.","t09-c1-08-1":"8. — Paure castèl! Qué deu pensar en veire a sos pès la coqueta **vila termala** (15) , qu’uèi es una **estacion termala** a la mòda?","t09-c1-08-2":"Lo **clima** es tan agradiu e l’**aiga minerala** tan benefica que la **cura** que se seguís al **sanatòri** (17) es un veritable plaser.","t09-tit-5":"Una agradiva vila termala.","t09-c1-09-1":"9. — Autrament, s’es fach tot per que l’estada siá agradiva. Se bastiguèt un grand **viaducte** (16) per i poder tirar una via ferrada; lo **pargue** (18) del **establiment termal**, ont se donan de **concèrts**, es arrengat d’un biais encantador. Se son bastidas mantunas graciosas **vilas** (19) a l’entorn del **casinò** (21) , e una **caussada** (22) fòrça plan suenhada fa aisidissimas las comunicacions.","t09-c1-10-1":"10. — Un simple **talús** (23) separa la **rota** (20) de la **val** (25) pròpriament dicha, al fons de la quala s’espandís un polit **lac** (26) qu’alimenta un **riu** (24) fòrça clar.","t09-c1-11-1":"11. — De l’autre costat de la val s’esplecha una **mina** (28) de fèrre. Anèri mantun còp veire davalar los **minaires** pel **potz**, e dintrèri quitament dins la **galariá** ont passan lo jorn a traire lo **minerau** que conten lo **metal**.","t09-c1-12-1":"12. — Se bastiguèt una importanta **fonderiá** contra la mina per profitar sulcòp de las riquesas que se’n tiran. Lo **naut forn** (29) , escalfat amb lo **carbon de pèira** qu’abonda aicí, permet d’obténer de **fonta** d’un biais rapid e a bon mercat.","t09-c1-13-1":"13. — Pas luènh de la mina se dobrís una **peirièira** (30) . Es ni **granit**, ni **pòrfir**, ni quitament **gres** çò que lo vièlh **peirièr** arranca amb son **pic**, mas de simpla **pèira de talha** per bastir d’ostals.","t09-c1-14-1":"14. — Un dels mai bèles ornaments d’aqueste país es lo **sap** (31) . Pertot — al fons d’un **ravin** (32) , a la riba d’un **gorg** (33) , contra un **avenc** (34) o un precipici — , sas finas agulhas i pausan lor nòta verda.","t09-tit-6":"Caminar a pè.","t09-c1-15-1":"15. — Profiti mas vacanças per far de longs passejaments. Los **camins** (35) que serpentejan per la montanha permeton de percórrer, sens s’avisar de la distància, mantun **quilomètre** e sovent mantuna **lèga**.","t09-c1-15-2":"De **bòrnas** (36) e d’**indicadors** (37) jalonan los camins, ont òm rescontra sovent un jove **montanhòl** (38) amb lo **sac** (40) al costat, que pòrta una **marmòta** (39) , o quauque **gitano** (41) que sa **bonèta de pèl** (42) contrasta d’un biais singular amb son vièlh **capuchon** (43) esquiçat. Mena a la **cadena** un **ors** (44) domdat.","t09-tit-7":"Escalar de montanhas.","t09-c1-16-1":"16. — Gaireben cada jorn vau amb un **guida** (48) far una **ascension**, e soi fòrça fièr quand, amb lo **sac de montanha** (47) a l’esquina e lo **baston alpin** a la man, coma un veritable **torista** (46) , escali las **ròcas** (45) .","t09-c1-17-1":"17. — De naut d’una montanha, los abitants de la plana semblan pas mai grands que de formigas; un **tropèl de fedas** (50) que pastura dins un **pastenc** (49) sembla una joguina d’enfant. Un **pin** (51) , o quitament una **cabana de fusta** (52) , son tot bèl just una taca dins la verdura.","t09-c1-18-1":"18. — Pendent aquelas excursions nos crosam sovent sul **sendarèl** (53) amb un **caçaire d’isards** (54) que pòrta a l’espatla l’animal que ven de tuar.","t09-c1-19-1":"19. — Ai pausat dins mon erbièr una branca de **falguièra** (55) fòrça curiosa e un polit ramelet ròse de **bruga** (57) , qu’ai culhit a l’intrada d’una pichona **bauma** (56) dins mon darrièr passejament.","t09-tit-8":"*Segonda scèna.*","t09-tit-9":"Lo Bòsc. — La Caça.","t09-c2-01-1":"1. — Ièr passèri un jorn deliciós dins lo bòsc. L’activitat que règna entre los animals e los **insèctes** (5) que lo poblan m’interessèt vivament.","t09-c2-01-2":"L’**aranha** (1) que teis sa **tela** (2) entre doas brancas per agafar la **mosca** (3) que passa, la **cagaraula** (4) que pòrta penosament sa closca, lo cèrvi volant que cèrca sa presa, la formiga diligenta que s’afana contra lo **formiguièr** (6) : tot aquel pichon mond anava, veniá e trabalhava amb una animacion extraordinària.","t09-c2-02-1":"2. — Una **sèrp** (7) , qu’al començament prenguèri per una **vipèra** mas qu’èra pas qu’una simpla **colòbra**, èra amagada jos un tronc d’arbre e de temps en temps sortissiá son caponet prim, que semblava totjorn prèst a mòrdre. Davant ieu, una gròssa **limaça** (8) rampava pesucament aprèp aver devorat una de las saborosas **majofas** (11) que i creisson en abondància.","t09-c2-03-1":"3. — Lo sòl èra tapissat de **flors del bòsc**: de **primavèras** (9) , de **pervencas** (10) e fòrça autras plantas que coneissiái pas florissián entre las **tòfas d’èrba** (12) .","t09-c2-04-1":"4. — Dins aqueste país, la **trufa** es gaireben tan comuna coma lo **bolet** (14) , e un **porcelet** (13) d’un garda forestièr cercava amb un aire golut se ne trobava qualqu’una.","t09-tit-10":"La caça furtiva.","t09-c2-05-1":"5. — Assistiguèri a la **fin** d’una scèna que me divertiguèt fòrça. Gràcia a l’odorat de son **gos basset** (15) , lo **garda forestièr** (16) venia de susprene un **caçaire furtiu** (22) al moment ont aqueste s’aprestava a emportar la **caça** (17) qu’aviá tuada. Aimant mai abandonar sa presa que se daissar arrestar, lo furtiu aviá fugit, e **lèbre** (18) , **cèrva** (19) , **cabiròl** (20) e **singlar** (21) demoravan sus l’èrba, per la jòia del garda.","t09-c2-06-1":"6. — La varietat d’arbres que sarra lo bòsc es espantanta. Los **fages** (23) e los **beçes** (26) , los **pins**, que donan la **rosina** (27) , los **garrics** (29) e fòrça mai entremesclan lors brancas.","t09-c2-06-2":"L’**èdra** (24) , que s’agafa al tronc dels arbres auts, dona a la **sèlva** (25) un verd brilhant que s’unís agradivament al ton mai clar e mai doç de la **mossa** (31) ont lo **pigòt verd** (30) cèrca d’insèctes.","t09-tit-11":"Païsatge de bòsc.","t09-c2-07-1":"7. — Los vièlhs garrics m’encantèron. Lors gròssas **raiças** (32) tòrtas, mièg sortidas de la tèrra, lor donan una esplendida aparéncia de fòrça e de vigor, e me demandi cossí lo **proprietari** (35) se pòt resignar a los far abatre e a los liurar a la **rèssa** (34) del **bosquetièr** (33) . Los paures **troncs** (36) , despolhats de sa **rusca** (37) o fenduts per la **destral** (38) del **jornalièr** (39) , me fan pietat.","t09-c2-08-1":"8. — A prèp d’aquí, un vièlh **carbonièr** (41) aviá preparat amb sa **pala** un **molon** (42) de carbon, e una vièlha emportava un **fais** (40) de **lenha mòrta** fach amb los ramèls dels arbres abatuts.","t09-tit-12":"La Caçada.","t09-c2-09-1":"9. — Voliái anar me pausar una estona a l’**ostal del garda forestièr** (46) , mas quand arribèri contra l’**estanh** (43) , ont nada un bèl **cinne** (45) , m’avisèri qu’una **inondacion** (44) recenta aviá cambiat lo camin en un veritable **palun**. Me calguèt far un torn e, en passar contra lo **cèdre** (49) , los **pibols** (48) e l’**olme** (47) que son a la lisièra del bòsc, vegèri sortir d’una **bartassa** (54) un magnific **cèrvi** (50) perseguit per una **mainada de gosses** (51) enrabiada, qu’excitava en mai lo **còrn** (53) dels **caçaires a caval** (52) . Lo paure animal èra espotit. Venguèt tombar moribond a qualques passes de ieu.","t09-c2-10-1":"10. — Lo filh del garda forestièr, atirat pel bruch de la **caçada**, sortiguèt de l’ostal e tornèrem totes dos al bòsc. Aviá vista una **agaça** (56) sus la branca d’un vièlh garric. Pensava que son nis deviá èsser amagat dins lo **fulhatge** (58) e lo voliá prene.","t09-c2-10-2":"Agil coma un **esquiròl** (61) , s’enfilèt de **branca** (55) en branca, mas trobèt res e capitèt pas que de far volar una vièlha **grala** (60) pausada sus un **ramèl gròs** (57) .","t10-apar-1":"TAULA N° 10 La Mar. — Lo Pòrt.","t10-01-1":"1. — L’estiu, mentre que d’unes van cercar la calma e la frescor a la montanha, d’autres aiman mai anar a la riba de la mar. Aquò es çò que faguèrem l’an passat, que nos agrada fòrça l’**ocean** (1) .","t10-02-1":"2. — Per ma part, senti un grand plaser a contemplar aquela immensa napa d’aiga que s’espandís fins a l’**orizont** (2) e a veire partir per una longa **traversada** los enòrmes **naviris de vapor** (3) ont embarcan los viatjaires que van en America.","t10-03-1":"3. — Per aquò mon paire, que coneis mos gostes, causís totjorn, per passar las vacanças, una plaja fòrça tranquilla situada contra un de nòstres grands **pòrts de guèrra**.","t10-03-2":"Pendent nòstra darrièra estada, l’**esquadra** èra venguda getar l’ancora darrièr l’enòrme **dic** (4) que barra e protegís lo **pòrt militar** (5) , e poguèri admirar a mon gost los diferents **naviris de guèrra**, del pichon **soslevatri** (10) , que se somergís e despareis jos las aigas, fins a l’enòrme **cuirassat** (9) , que fins ara cranhiá gaireben pas que los assauts del **torpedaire** (8) .","t10-tit-2":"Las embarcacions pichonas.","t10-04-1":"4. — Aqueste sabiá ja descobrir fòrça **abilament** lo punt feble de la gròssa cuirassa metallica per i clavar lo perilhós **torpedò**, que son explosion causa la pèrda del naviri; mas èra mens de crénher que lo soslevatri, que los contratorpedaires li donavan caça aisidament.","t10-05-1":"5. — Poguèri tanben veire los rapids **crosaires** (6) cuirassats, gaireben tan invulnerables coma lo veritable cuirassat, mantun **transpòrt** (12) , tres o quatre **canonièras** (7) e, enfin, una **fragata** (11) . **L’espectacle d’aquela flòta, quand manòbra per levar l’ancora, es dels mai interessants.**","t10-06-1":"6. — Quina diferéncia de construccion entre aquelas enòrmas massas d’acièr e los elegants **bricbarcas** o los prims **velièrs** (13) , que s’emplegan encara dins la marina mercanda, e que ieu vesiái dintrar al pòrt a tota vela quand anavi passejar sul **cai** (14) ! Es verai qu’aqueles perdián fòrça de lors avantatges quand lo **vent** èra contrari. Lor caliá recampar totas las velas per dintrar dins la darsena, e caliá un **remolcador** (16) qu’anèsse los quèrre per los menar al cai coma de simplas **gabarras** (17) .","t10-tit-3":"Lo pòrt de comèrci.","t10-07-1":"7. — Çò qu’es interessant dins lo pòrt que ne parli es qu’apara pas sonque un pòrt de guèrra, creat artificialament amb d’obratges gigantescs, mas en mai un meravilhós **pòrt de comèrci** situat a l’**embocadura** d’un grand riu.","t10-08-1":"8. — La lenga de tèrra que separa las doas darsenas es fortificada e defenduda per una seguida de **bateriás** e de **bastions** que se fican dins la mar. Cal una permission especiala per passejar suls **ramparts** (15) . Ieu l’aviái obtenguda sens pena per mejan de mon oncle, qu’es enginhaire dels **cantièrs** (18) , e anèri visitar los naviris que se bastisson jos de vasts cobèrts.","t10-09-1":"9. — Assistiguèri quitament al lançament d’un cuirassat e me sovèni del moment d’emocion que sentiguèt tota la multitud quand l’enòrma massa, abandonada a ela meteissa, comencèt de lisar sus sa cala e venguèt susnadar sus l’aiga del riu.","t10-10-1":"10. — Per anar als cantièrs se crosa lo **camp de manòbras** (19) , ont las tropas de la garnison venon cada jorn far l’exercici, e se passa per una **passarèla** (20) de fèrre qu’unís l’esplanada amb l’**arsenal** (21) .","t10-tit-4":"L’Arsenal e los dòcs.","t10-11-1":"11. — Amb mon oncle visitèri aquel grand establiment plen de **canons** (22) , de **balas** (23) e d’**obuses**. Vegèri tanben la **fabrica metallurgica** (24) ont se fabrican las **caudièras** (25) dels naviris de vapor.","t10-12-1":"12. — Fòrça prèp i a los **dòcs** (26) — dòcs de carena — e los curiosissims **dòcs flotants** (27) , ont poguèri veire de prèp, sus un naviri en reparacion, l’**elici** (28) , la **quilha** (29) e lo **timon** (30) d’una nau.","t10-13-1":"13. — Lo pòrt de comèrci es tan interessant d’estudiar coma lo pòrt de guèrra, e passèri fòrça oras a badar suls cais ont son amarrats los **vapors de ròdas** (31) que remontan lo riu, e a agachar foncionar la **grua a mastrejar** (32) , qu’auça coma de plumas de cargas enòrmas.","t10-tit-5":"Lo Pilòt.","t10-14-1":"14. — Admiravi los **transatlantics** (34) que sortissián de la rada amb lors **bandièras** (35) al vent, menats per un abil **pilòt** (36) que sabiá meravilhosament seguir lo **canal** marcat per de **boiàs** (40) e de **balisas**, en evitar las **gabarras** (41) que se menan amb tanta pena amb lor sola vela carrada. Destriavi a la **prova** (37) las **cabinas** (39) de segonda classa e, a la **popa** (38) , los salons dels passatgièrs de primièra.","t10-15-1":"15. — De còps assistissiái tanben al cargament d’un **naviri de carga** (42) , ont s’amolonavan las mercadarias del **magazin** (43) e de l’**estacion maritima** (44) , portadas pels nombroses trens de la **linha dels cais** (45) .","t10-tit-6":"Ramar per plaser.","t10-16-1":"16. — Sovent ramavi dins la **darsena a flòt** (53) , ont se refugian las pichonas **embarcacions** (46) , e èra una jòia per ieu de manejar lo **rem** (47) . Pujavi sul **pont** (48) d’una **barca de vela** (49) , m’enfilavi amb l’ajuda del **cordatge** (52) pel **mast** (51) fins a las **vergas** (50) , e puèi reprenia mon passejament en **iòla** (54) entre las pesucas **barcas de pesca** (55) , ont s’eissugan los **filats** (56) .","t10-17-1":"17. — Sul **cai** (58) desfilavan davant ieu las **mercadarias** (59) mai divèrsas, ficadas dins de **caissas** (60) o dins de **balas** (61) . Formavan lo **cargament** (63) de las barcassas, e de poderosas **gruas** (62) las auçavan e las pausavan dins de **camions** (64) mentre que los **transportaires** fasián la declaracion e pagavan los drechs a la **doana** (65) .","t10-18-1":"18. — Enfin, quand arribavi al **pont giratòri** (66) o a l’**esclusa** (69) , en passar davant la **draga** (68) que neteja lo **canal** (67) , desembarcavi sul cai, contra lo **semafòr** (70) .","t10-19-1":"19. — Es de l’autre costat d’aquel cai que s’acòstan las **chalupas** (71) que menan a tèrra los oficièrs de l’esquadra. Es un espectacle bèl de veire los mariniers auçar lors rems a la mesura mentre que l’embarcacion, portada per l’**onda** (72) , abòrda sens esfòrç l’escala del desembarcador. Es aicí que se pòt melhor observar la **marèa** e lo movement del **flux** e del **reflux** sus la **plaja** (73) .","t10-tit-7":"Lo Cercle dels oficièrs.","t10-20-1":"20. — Per tornar a l’ostal prenia lo **tramvai electric** (74) , que son **arrèst** (75) es al **pal** qu’es davant lo cercle dels oficièrs.","t10-20-2":"Del **balcon** (76) del cercle, ornat d’**ancoras** (77) , de canons e de balas, vesiái sovent una brilhanta acampada d’oficièrs de marina: de **tenents de vaissèl** (78) amb lor espasa, de **capitanis d’artilhariá** (79) e d’**infantariá** (80) de marina amb lor **sabre**. Darrièr eles i aviá un **marinièr** (81) que lor portava una **lunèta** quand volián destriar çò que se passava al luènh.","t10-21-1":"21. — Vesiái tanben de joves **alfièrs de vaissèl** (82) que recebián los òrdres de lor **comandant** (83) o de l’**almirant** (84) , mentre qu’un **caporal** (85) esperava per los portar a bòrd.","t10-22-1":"22. — D’aquel balcon la vista es magnifica: se domina tota la plaja amb sas **tendas** (86) e sas **cabanas** (87) , e se vei, a l’ora del banh, los **banhaires** (88) que jògan alègrament davant lo **casinò** (89) .","t10-23-1":"23. — A la cima de la plaja, la còsta forma una pichona **peninsula** (91) rocalhosa, ont ven se copar la **resaca** (92) e sus la quala es bastit un **far** (93) qu’indica de nuèch lo camin als navegants. Aquela peninsula es unida a la tèrra pas que per un **istme** (90) fòrça estrech.","t10-tit-8":"Vista generala de la còsta.","t10-24-1":"24. — La **ròca talhada** (94) se perlonga, retalhada per la mar, que i dessenha capriciosament una seguida de **golfes** (95) e de **promontòris** (caps) que la fan dels mai pintorescs.","t10-24-2":"Sul **planòl** (96) , que domina l’**estrech** (98) , i a un **fòrt** (97) fòrça important e qualques vilas.","t10-25-1":"25. — Aquel estrech separa del continent una **illa** (99) fòrça perilhosa, envirotada d’**esculhs** (100) e de **rescluses**, ont de barcas e quitament de grands naviris s’encalan de còps. Malgrat la prontor dels socors e l’arribada rapida de las **barcas de sauvatge**, aqueles **naufragis** son terribles e, dins las fòrtas **tempèstas** d’equinòxi, mantun naviri s’es perdut amb òmes e mercadarias.","t10-25-2":"Malgrat aquel vesinatge, **lo pòrt** lo frequentan fòrça los mariniers.","t11-apar-1":"TRESENA SÈRIA TAULA N° 11 La Vila e sos monuments. — L’Incendi.","t11-tit-1":"Los faubors.","t11-c1-01-1":"1. — Demòri dins una granda vila situada a cent quilomètres de l’ocean e que, çaquelà, es un **pòrt** (1) de primièr òrdre. Lo riu que la banha a quatre cents mètres de larg e forma una rada fòrça bèla.","t11-c1-02-1":"2. — Tota la partida de la vila qu’es contra los **cais** (2) a un aspècte tot maritim e industrial e forma un **faubor** (3) abitat pas que per de mariniers e d’obrièrs. Aqueles trabalhan dins las **fabricas** (4) e dins la **fabrica de gas** (5) , que sa **chiminèa** (6) nauta e son **gasomètre** se veson de fòrça luènh.","t11-c1-03-1":"3. — Dins l’Edat Mejana la vila èra fortificada, e se tròban encara qualques rèstas de sas muralhas, en particular la **pòrta** (8) del vièlh **castèl fòrt** (7) , flanquejat per sas doas **torres** (9) , qu’uèi servisson de **preson**.","t11-c1-04-1":"4. — Dins tot aqueste **quartièr**, d’aspècte fòrça ancian, un sol bastiment es relativament modèrne: la **doana** (10) . Es entre lo cai e lo pichon **carrièr** (11) que mena a la vièlha **comuna** (12) . Aqueste darrièr monument se reconeis aisidament pel gigantesc **cloquièr** (13) que domina tota la vila vièlha.","t11-c1-05-1":"5. — De l’autre costat del carrièr **s’auça** un bastiment bastit dins lo meteis estil que la doana: es la **bòrsa** (14) . Una de sas façadas dona sus una placeta ont es la **prefectura** (15) . Nòstra vila, en efièch, sens èsser una capitala, es un important cap de departament.","t11-tit-2":"La Partida nauta de la Vila.","t11-c1-06-1":"6. — La garnison, pro nombrosa, s’alòtja dins de vastas **casèrnas** (16) fòrça salubras; s’espandisson fins a la reissa del **pargue municipal** (17) . Lo **baloard** (19) que mena a aquel pargue passa darrièr la **caissa d’estalvis** (18) e desemboca sus la plaça de la **catedrala** (20) .","t11-c1-07-1":"7. — Totes aqueles monuments s’escalonan en amfiteatre sus un truc ont es tanben nòstre larg **institut** (21) .","t11-c1-07-2":"Se se davala per una via un pauc en pendís que se junta amb lo Grand Carrièr, s’arriba al **palais de justícia** (22) , davant lo qual s’espandís un agradiu **jardin public** (26) . Aquesta **plaça jardinada** es pas fòrça granda, mas pausa al mitan de la vila un oasi de verdura e de frescor. Per aquò la frequentan fòrça los abitants, que lor agrada de venir s’assetar jos lo tendal del **cafè** (25) per escotar la musica militara que tòca lo dijòus e lo dimenge dins lo **quiòsc** (27) pausat entre las gèspas e los massisses.","t11-c1-08-1":"8. — Sus una d’aquelas gèspas s’auça una **estatua** (28) de bronze, monument bastit a la memòria d’un de nòstres concitadins que rendèt de grands servicis a sa vila natala.","t11-tit-3":"Los transpòrts.","t11-c1-09-1":"9. — Nòstra vila es pas encara enlumenada amb la lutz electrica; a pas que de **fanals de gas** (29) . Mas la **premsa locala** fa campanha per qu’aquel sistèma d’enlumenatge se melhore, **coma** s’es ja perfeccionat lo **sistèma de traccion** dels tramvais. Las vièlhas veituras **tiradas** per de **cavals** son estadas remplaçadas per de practics **tramvais electrics** (31) , que menan rapidament los viatjaires d’un cap de **la vila a l’autre** per un prètz fòrça **barat**.","t11-c1-10-1":"10. — Contra lo palais de justícia i a la **banca** (32) , ont se descomptan los valors comercials. Los **garçons de banca** (33) van a domicili far los encaissaments.","t11-tit-4":"Art e Instruccion.","t11-c1-11-1":"11. — Lo bèl bastiment qu’es al costat es lo **musèu**. Conten a l’encòp la **bibliotèca** (34) de la vila, de bèlas **colleccions de sciéncias naturalas** (35) (musèu d’istòria naturala) e una graciosa **galariá de pintura** (36) que constituís una esplendida **exposicion** permanenta.","t11-c1-11-2":"Es dobèrt al public dos còps per setmana, mas los estrangièrs lo pòdon visitar quin jorn que siá en donant una estrena al **garda** (37) . Los **pintres** (38) i venon trabalhar. Los òm vei **davant** son cavalet, amb la **paleta** a la man, a copiar los tablèus celèbres.","t11-c1-12-1":"12. — Sus l’autura, darrièr lo musèu, se destria la **cupòla** (40) de l’**espital** (39) e los bastiments de l’**escòla normala** (41) ont se formavan los mèstres de nòstras escòlas municipalas. Sus la plaça del Teatre i a un **burèu de pòsta** (43) installat dins un **ostal particular** (42) .","t11-tit-5":"L’Incendi.","t11-tit-6":"Lo crit de «Al fuòc!».","t11-c2-01-1":"1. — Una novèla alarmanta s’escampa per la vila: ven d’esclatar un incendi al teatre! Quand arribi sus la **plaça** (96) , la multitud s’atropèla ja sul **trepador** (46) e sus la **caussada** (47) . Los **emplegats de pòsta** (44) e los **factors** (45) sortisson del burèu. Un **cochièr de tramvai** (48) a degut arrestar son tramvai per daissar passar una **ambulància** (50) municipala qu’arriba amb un **cirurgian** (52) e un **infirmièr** (51) per suènhar un **ferit** (53) qu’an portat sus una **civièira** (54) fins a prèp del **quiòsc de jornals** (55) .","t11-c2-02-1":"2. — Una companhiá d’infantariá que tornava de l’exercici s’es arrestada per mantenir l’òrdre amb los **gardas municipals** (61) a caval. Los **cavalièrs**, que lors cavals se cabran, o fan melhor que los **soldats** (57) o los **gendarmas** (63) per far recular los **curioses** (56) . Autrament, aqueles darrièrs son fòrça ocupats. Un d’eles indica als **agents de polícia** (64) ont cal menar una autra **victima** (65) , un valent pompièr qu’es tombat d’una escala.","t11-c2-03-1":"3. — L’**oficièr** (66) precisa l’endrech ont se deu pausar la **bomba de vapor** (67) qu’arriba. En esperant aquela poderosa maquina, a fach montar una **bomba a man** (68) , que son long **tuble** (69) geta de rajòls d’aiga sul fuòc. Sièis pompièrs la manejan mentre que lor companh, que ten la **lança** (70) , dirigís lo **rajòl** (71) al centre de l’incendi.","t11-c2-04-1":"4. — De l’autre costat del teatre s’es apiejada la granda **escala** (72) . Permet als pompièrs de s’apropchar de las flamas que brotan entre de revolums de **fum** (75) negre.","t11-tit-7":"Actes de valor.","t11-c2-05-1":"5. — L’**incendi** (74) nasquèt dins lo vestibul del **teatre** (73) , mentre que s’assajava l’**opèra** que sa primièra **representacion** deviá se tenir deman. Per bonur i aviá pas qu’un pauc d’**espectators** (76) dins la sala. Los paures se son refugiats sul **balcon** (77) , ont de valents **pompièrs** (86) acorron per los socórrer amb una escala e de còrdas.","t11-c2-06-1":"6. — Jos lo **peristil** (78) , ont l’**afiche** (79) anóncia la representacion, se vei fugir los **musicaires** (81) de l’**orquèstra** (80) en emportar lors instruments: **violon** (81) , **flaüta** (82) , **violoncèl** (83) , **trombòn** (84) , **tambor** (85) , etc. S’ensaja de sauvar una partida del **moblament** (87) .","t11-c2-07-1":"7. — Los **actors** (89) e las **actrises** (88) , **cantaires** eles e elas, an degut fugir amb lor **vestit** (90) de teatre. Lo tenòr explica a un **jornalista** (92) cossí es arribat. **Lo reportèr** acorreguèt del primièr moment amb las autoritats: lo **prefècte** (91) , lo **cònsol** (93) , lo **comissari de polícia** (94) e un **jutge** (95) , que dobriràn una enquèsta per determinar las responsabilitats.","t12-apar-1":"TAULA N° 12 L’Estacion. — Los Camins de fèrre. — Los Naviris. Nòta. — *Los oraris emplegats dins cada país son diferents, per aquò avèm pres coma exemple las oras del* **quadre francés**.","t12-01-1":"1. — Veni de far un viatge per Alemanha. Abans de l’entreprene aviái crompat una **guida d’oraris** (15) per saber l’ora de partença dels trens. Aprèp aver verificat que lo tren mai comòde partiá de París a nòu oras del vèspre e arribava a Estrasborg a una ora e tretze, preparèri mon viatge e, l’endeman, me faguèri menar a l’estacion.","t12-02-1":"2. — Quand dintrèri dins la granda sala de partenças, darrièr un vièlh **curat** (2) de vilatge que portava a la man sa **saca de viatge** (3) , èran ja arribats fòrça **viatjaires** (1) .","t12-02-2":"Coma voliái mandar un **telegrama** (5) , faguèri qu’un **contrarotlaire** (6) m’indiquèsse lo **burèu de telegraf** (4) .","t12-03-1":"3. — Abans de passar a la **sala d’espèra** (7) anèri prene un **bilhet** (9) d’anada e retorn.","t12-04-1":"4. — Esperèri pas gaire al **guichet** (8) , que i aviá pauc de mond. Un **soldat** (10) que partiá en permission me cedèt amablament son torn, de biais qu’aguèri lo temps de demandar qualques entresenhas al **cap d’estacion** (13) , que parlava amb lo **comissari** (12) de susvelhança e amb lo **gendarma** (11) de servici.","t12-tit-1":"Enregistrar los bagatges.","t12-05-1":"5. — Aprèp aver crompat un jornal al **quiòsc de libres** (14) , faguèri pesar mos **bagatges** (17) , qu’un **portaire** (16) veniá de portar sus una **bèrla** (19) ; l’**emplegat** (22) encargat de la **bascula** (21) me diguèt que ma mala pesava trenta-cinc quilòs, çò que fasiá un **excès** de cinc quilòs, per lo qual me caliá pagar un suplement al **guichet dels bagatges** (23) .","t12-06-1":"6. — Coma èri en avança, aguèri l’escasença d’agachar lo movement dels viatjaires dins l’estacion. Los uns daissavan o recampavan de pichons paquets a la **consigna** (25) ; los autres consultavan los **oraris** (26) . Los viatjaires qu’arribavan se despachavan cap a la **sortida** (32) amb lor **valisa** (24) a la man. D’unes esperavan a la **liurason dels bagatges** (27) e presentavan lor **recepissat** (29) per retirar lors malas, **caissas** (28) o **panièrs** (30) .","t12-07-1":"7. — Los **emplegats de l’octròi** (33) regardavan amb suènh los paquets per veire s’i aviá quicòm a declarar.","t12-08-1":"8. — D’unes viatjaires se dirigissián cap al **bufet** (34) , ont un **garçon** (35) se despachava de los servir. Lor caliá se despachar, que lo **tren** (36) , qu’èra un exprès, s’arrestava pas gaire de temps a l’estacion.","t12-09-1":"9. — Passèri puèi sul cai de partença e cerquèri un **vagon** (37) dirècte per pas aver de cambiar pendent lo viatge. Pugèri dins una veitura a corredor qu’a un **compartiment** (38) pels fumaires e un autre reservat a las «dònas solas».","t12-tit-2":"Partença de nuèch.","t12-10-1":"10. — Aprèp aver pujat lo **marchapè** (40) , barrat la **portièra** (39) , remontat lo **ridèu** (41) e pausat mos pichons paquets dins lo **filat** (43) , m’assetèri sul **banc** (42) . En veire lo **lampista** (44) alucar los lums, pensèri qu’aviái una nuèch a passar dins lo vagon e sonèri l’emplegat encargat del loguièr dels **coissins** (45) per ne demandar un.","t12-11-1":"11. — Lo conductor del tren venguèt verificar los bilhets. Li demandèri perqué partissiam pas, qu’èra l’ora. Me respondèt que lo **cap de tren** (46) èra ocupat a far pausar de bicicletas dins lo **furgon** (47) . En mai, s’èran pas encara cambiats totes los **escaufapès** (48) .","t12-12-1":"12. — Mas anàvem pas tardar a partir, que lo **caufaire** (50) , sus son **tènder** (49) , prenia de carbon per revifar lo fuòc de la **locomotiva** (54) , e **lo mecanician** (51) esperava pas que lo senhal del **sotscap d’estacion** (52) , qu’èra sul **cai** (53) .","t12-13-1":"13. — La **caudièra** (56) de la locomotiva bramava sordament; la **chiminèa** (55) vomissiá de rajòls de fum mesclat de **vapor** (60) . Sonèt un **siblet** (59) agut e los **pistons** (58) se metèron en movement, en fasent virar las **ròdas** (57) de la maquina pesuca.","t12-tit-3":"En rota!","t12-14-1":"14. — La velocitat del tren, que coriá suls **rails** (64) , s’accelerèt; los **cais** (65) s’acabèron; passèrem los **comuns** (66) e tanben una seguida de vagons apartats sus una autra via (63) : de **veituras-lièch** (67) , una **veitura-restaurant** (68) , una **veitura-pòsta** (69) .","t12-15-1":"15. — Puèi passèt davant nòstres uèlhs l’**estacion de mercadarias** (71) . Jos los cobèrts, d’emplegats cargavan las **mercadarias** (72) mandadas a pichona velocitat. De **manòbras** (76) , contra lo **depaus d’aiga** (73) , manobravan de **vagons de bestial** (75) e de **vagons plataforma** (79) per formar un **tren de mercadarias** (80) .","t12-16-1":"16. — Passèrem la darrièra **agulha** (78) , contra la quala èra l’agulhaire; daissèrem darrièr lo **disc de senhals** (86) e l’estacion se perdèt al luènh.","t12-17-1":"17. — Lèu dintrèrem sul **pont de fèrre** (74) que crosa lo **riu** (81) . Passat lo pont, seguiguèrem lo cors del riu, ont de poderoses **remolcadors** (82) tiravan de pesucas **gabarras** (83) . Vegèrem en mai un **naviri de passatgièrs** (84) al moment ont anava acostar al **ponton** (85) .","t12-18-1":"18. — Aprèp aver passat de long mantuna estacion, traversèrem qualques **tunèls** (87) e daissèrem darrièr nosautres d’innombrablas **cabanas** (88) de **gardabarrièras**. Bressat pel secodiment del tren, m’endormiguèri prigondament.","t12-tit-4":"L’estacion de Deutsch-Avricourt.","t12-19-1":"19. — Me desrevelhèt tot d’un còp la votz d’un emplegat que cridava: «Deutsch-Avricourt! (*) Davalatz totes!». Èra l’inspeccion de las doanas e totas las fastidiosas formalitats de la frontièra. Me calguèt pausar mon relòtge a l’ora amb lo **relòtge** (89) de l’estacion, qu’anava cinquanta-cinc minutas en avança; a pena desrevelhat, destriavi amb pena l’**agulha granda** (90) de la **pichona** (91) ; lo **quadran** (92) el meteis èra tot confús per la nèbla del matin.","t12-20-1":"20. — Mentre que los doanièrs fasián lor inspeccion, deschifrèri en badalhar las **afichas** (93) qu’ornan las parets de l’estacion. Dejunèri per passar lo temps, consultèri la mapa de la **ret** (94) alemanda per veire quina distància me separava encara d’Estrasborg, e tornèri pujar dins lo vagon, reconfortat per l’esperança d’arribar lèu al tèrme de mon viatge.","t13-apar-1":"TAULA N° 13 L’Ostalariá. — Lo Restaurant. — Lo Cafè.","t13-01-1":"1. — Essent arribat a Royan ièr al vèspre, m’alotgèri a l’*Ostalariá de l’Ocean*, que me l’aviá recomandada un amic.","t13-01-2":"Me donèron una bèla **cambra** (2) al segond **estatge** (1) , ont dormiguèri fòrça plan (*) .","t13-02-1":"2. — Aqueste matin, en sortir de ma cambra, ont la **cambrièira** (3) m’aviá portat lo dejunar, dintrèri dins lo **salon de fumar** (5) , que sèrv tanben de **sala de lectura** (4) , per fulhejar los **jornals** (6) mentre que fumavi una **cigareta** (8) . Quand aguèri acabat de legir, davalèri amb l’**ascensor** (9) e sortiguèri far un torn per la vila.","t13-03-1":"3. — Coma m’èra escapat de demandar a l’**emplegat** (12) de l’ostalariá a quina ora se servissián los repais a la **taula redonda** (11) , tornèri d’ora e o profitèri per me donar un banh dins la **sala de banh** (10) de l’ostalariá. Puèi anèri a la **caissa** (15) per telefonar a un de mos amics. Mas lo **telefòn** (13) èra ocupat; en veire mon embarràs, la **caissièira** (14) , qu’èra a marcar un **compte** (17) sul **registre dels viatjaires** (16) , demandèt al **concierge** (18) que mandèsse lo **grom** (19) far ma comission amb sa **bicicleta** (20) .","t13-04-1":"4. — Li mercegèri e sortiguèri donar una estrena al **portafais** (24) (l’òme per tot), qu’aviá portat de l’estacion sus sa **bèrla** (25) ma **bóstia de capèls** (26) , ma **valisa** (27) e ma **saca de viatge** (28) . Lo **factor** (21) , qu’arribava en aquel moment, me liurèt una **letra** (22) .","t13-05-1":"5. — Demorèri una estona de mai sul lindal, contra la **bóstia de las letras** (23) , a agachar lo movement del carrièr. Lo **conductor** (30) de l’**omnibús** (29) cargava sus son vehicul la **mala** (31) d’un **viatjaire** (32) al qual l’**ostalièr** (33) disiá adieu. Un jove **telegrafista** (35) portava, sens cap de pressa, un **telegrama** (34) per un dels òstes de l’ostalariá; un **torista** (36) , amb sa **camèra fotografica** (38) pendolada a l’espatla, consultava sa **guida** (37) .","t13-tit-1":"L’ora del dinnar.","t13-06-1":"6. — Davant la reissa, un plàcid **comissionari** (39) penequejava entre sos **cròcs de carga** (40) e sa **bóstia de lustraire** (41) , mentre qu’una jove **bugadièira** (42) que portava un **panièr** (43) de linja risiá de l’aire solemne del **cap de servici** (44) plantat contra la pòrta.","t13-07-1":"7. — La vista del **cosinièr** (45) , qu’èra sortit de sa **cosina** (47) del **sosterranh** (48) per mandar un **marmiton** (46) a una comission, me remembrèt que s’apropchava l’ora de dinnar, e anèri al restaurant de l’autre costat de la cort, ont un **automobilista** (50) garava son **automobila** (49) mentre qu’un **mecanician** (52) adobava, segon las indicacions del **ciclista** (53) , un **tricicle de benzina** (51) que veniá d’aver un accident.","t13-08-1":"8. — Demandèri a un jove **grom** (54) que portava de **gèrlas de cervesa** (55) se la taula redonda èra jos la veranda, e coma me diguèt que òc, m’assetèri a una de las taulas e me serviguèron un repais excellent.","t13-tit-2":"Un dinnar excellent.","t13-09-1":"9. — Lo garçon me portèt lo menut del dinnar (*) e la carta dels vins. Causiguèri e demandèri de **gambas** amb de **burre** coma **entremés**, e, coma primièr plat, de **tripas a la mòda de Caen**. Prenguèri pas de **peis**, mas demandèri una racion de **cuèissa** de moton e, coma **legum**, d’**espinarcs** a la crèma. Puèi, coma cap dels **plats doces** me tentava pas, faguèri portar un assortiment de postres: de **fromatge**, de **frucha** e de **gaufretas**. I apondèri un excellent **vin** de Sant Emilion e, fòrça satisfach de mon repais, me levèri de taula aprèp aver donat al **garçon** (57) una bona **estrena** (59) .","t13-10-1":"10. — En veire que m’aprestavi a partir, lo **gerent** (60) me prepausèt de sortir sul balcon per admirar l’esplendid panorama de l’**ocean** (62) . Al luènh se destriavan de pichonas **barcas** (63) de pesca, de **velièrs** (64) e un enòrme **transatlantic** (65) que sa silueta negra se retalhava suls **nívols** (67) blancs de l’**orizont** (66) . Una brisa leugièra agitava la **bandièra** (70) plantada dessús l’**ensenha** (69) del **vestibul** (68) .","t13-tit-3":"Divertiments.","t13-11-1":"11. — L’espectacle èra tan interessant que decidiguèri de pujar l’endeman a la terrassa del cafè, en portar amb ieu de **binòcles** (71) o una **lunèta** (72) .","t13-12-1":"12. — En sortir del balcon anèri al cafè de l’ostalariá prene una **consomacion** (73) e jogar una partida de **bilhard** (75) . Traversèri la sala del cafè, ont fòrça clients jogavan als **escacs** (78) , a las **damas** (79) , al **dominò** (80) , al **tricatrac** (81) o a las **cartas** (82) , e pugèri drech a la **sala de bilhard** (74) .","t13-13-1":"13. — Acabada la partida, davalèri al ras-de-caussada e demandèri al garçon una **envelòpa** (84) , de **papièr** (83) , un **timbre** (85) , una **pluma** (87) e de **tinta** (86) per escriure una letra.","t13-13-2":"Puèi sonèri un **cochièr** (92) que sa **veitura** (88) s’èra arrestada davant lo cafè. Li demandèri son prètz per ora e per corsa e, un còp d’acòrdi, me dobriguèt la **portièra** (89) e m’installèt dedins. Tornèt pujar sus son **sèti** (91) , butèt vivament los cavals amb son **foet** (93) , e cap enlà anèrem far un passejament deliciós.","t14-apar-1":"TAULA N° 14","t14-tit-1":"Lo Carrièr. — Los Comerçants.","t14-01-1":"1. — Mon amic Joan, que demòra a la campanha, es vengut passar tres jorns amb ma familha. **Fins** ara aviá pas jamai agut l’escasença de veire una granda vila, de biais que passam totes los jorns a passejar e ieu li explici çò que coneis pas.","t14-02-1":"2. — D’en primièr anèrem veire l’**observatòri** (1) , que l’interessèt fòrça. En tornar pel **carrièr** (3) ont son los **banhs turcs** (2) , nos crosèrem amb un **enterrament** (4) . Al cap del **seguici funèbre** caminava lo **clergat**, davant lo **corbilhard** ont s’èra pausada la **caissa**. Fòrça amics seguissián la familha en **dòl**.","t14-02-2":"Quand lo seguici foguèt passat, crosèrem lo carrièr davant la granda **cerveseriá** (5) , ont fòrça **clients** bevián de **cervesa** sus la terrassa, a l’abric de la **marquisa** (6) veirada.","t14-03-1":"3. — Joan foguèt intrigat per l’**escut d’armas** pausat entre la botiga del **comerçant de vins e licors** (7) e aquela del **vendeire de musica** (10) . Me demandèt çò que significava; li diguèri que senhalava lo **consolat** (8) anglés, e li mostrèri lo **cònsol** (9) drech sul balcon.","t14-tit-2":"En agachar las vitrinas.","t14-04-1":"4. — Naturalament nos arrestèrem davant l’exposicion d’**instruments de musica**, d’**armòniums**, d’**òrgues** e de **pianòs**; agachèrem las cobèrtas illustradas de las **particions** e de las **pèças** per pianò, e admirèrem la **lira** de fusta daurada que serviá d’ensenha.","t14-05-1":"5. — Los nívols de polsa qu’auçavan los **escobaires** (11) e l’**escobadoira** (12) nos obliguèron a passar lèu davant los bèles **jòcs de mòbles** del **moblièr** (13) e davant l’exposicion d’**estufas** e de **lampas** del **ferratièr** (14) .","t14-06-1":"6. — En aquel endrech, en efièch, nos calguèt daissar lo trepador, qu’èra embarrassat pels paquets que se descargavan d’un **carri de mudança** (16) per los menar dins una **botiga** (15) que veniá d’èsser logada.","t14-06-2":"Aquò nos empachèt de veire las bèlas veituras del **carrossièr** (17) , mas pas de nos arrestar per agachar l’**embalaire** (19) que fasiá una caissa per son vesin, lo **vendeire de bicicletas e d’automobilas** (18) . Puèi, coma èra ja pro tard, tornèrem a l’ostal.","t14-tit-3":"Un passejament per la vila.","t14-07-1":"7. — L’endeman ma maire prepausèt que Joan se faguèsse un retrach, e me demandèt de l’acompanhar en çò del **fotograf** (20) . Aprèp lo dinnar anèrem a l’**estudi** de l’artista, ont nos calguèt esperar una bona estona. Per passar lo temps agachèrem los **retrachs** (22) pendolats a la paret.","t14-07-2":"Quand nos arribèt lo torn la causa durèt pas gaire, e tanlèu que mon amic aguèt acabat de pausar davant la **camèra** (21) , davalèrem.","t14-08-1":"8. — Al primièr estatge vegèrem, per la pòrta dobèrta de la **perruquiá** (23) , l’oficial que talhava los pels a un client.","t14-08-2":"Ja tornats al carrièr, passèrem davant lo **burèu de tabat** (24) . Joan foguèt tan divertit pel **fanal** (25) roge e per la **granda pipa** que serviá d’**ensenha** (26) que trabuquèt contra dos ancians que charravan en prenent una **presa de tabat** (27) .","t14-tit-4":"La pastissariá.","t14-09-1":"9. — Los **bilhets** e las **monedas** de totes los païses expausats dins la **vitrina** del **cambiaire** (29) nos retenguèron un moment, mas coma èra l’ora de la merenda dintrèrem dins la **pastissariá** (31) sens nos arrestar mai.","t14-10-1":"10. — Davant totas las **lecarditz** qu’i aviá dins la botiga — **pastisses, pan d’espècias, gaufretas** e **doçors** de tota mena — podiam tot bèl just causir. A la fin Joan se decidiguèt pels **pastisses de crèma**, e ieu prenguèri pas qu’una pichona **tarta de cerièras**, que las doçors **me fan mal de caissal** e ai pas cap d’enveja de visitar tròp sovent lo **dentista** (30) .","t14-tit-5":"L’escritura a maquina.","t14-11-1":"11. — Per mostrar a mon amic una **maquina d’escriure**, que n’aviá ausit parlar mas que l’aviá pas jamai vista, dintrèrem dins lo **burèu** (32) de mon **cosin** (34) . Lo trobèrem a dictar sas letras a sa **secretària** (35) , qu’es **estenografa**. A pena acabada una letra, un **mecanograf** (33) la copiava a maquina. Coma voliam pas interrompre lo trabalh de mon parent, i demorèrem pas que qualques minutas.","t14-12-1":"12. — Jos lo burèu de mon cosin demòra un grand **relotgièr e joielièr** (37) qu’es en mai argentièr. Son esplendida botiga conten fòrça **relòtges de paret, pendulas, relòtges de pòcha**, **cadenas** e **jòias** preciosas, coma de **colars de pèrlas**, de **braçalets** d’aur, de **pendents** e de **anèls** amb de **pèiras preciosas** e de **diamants**. Una de las vitrinas es consacrada tota a l’**argentariá** e conten una granda colleccion de **cobèrts** d’argent.","t14-13-1":"13. — En virar lo canton del carrièr, notèri qu’avián cambiat la **placa** (36) qu’es contra lo **numèro** de l’ostal. Anavi o dire a votz nauta quand s’ausiguèt lo son alègre d’una musica militara. Nos metèrem a córrer cap al regiment, sens pensar que passariá davant las botigas del **capelièr** (39) e del **gantièr** (40) , e que seriam estats tan plan plaçats per lo veire desfilar en demorant davant la vitrina de l’**opticaire** (38) , plena de **lunetas de pincèl, lunetas** e **binòcles**.","t14-tit-6":"La desfilada.","t14-14-1":"14. — Al cap del **regiment** (41) marchava lo **tambor major** (42) , seguit dels **tambors** (43) , dels **clarons** (44) e de tota la **musica**. Lo **general** (45) , qu’èra sus la plaça amb son ajudant de camp, s’èra arrestat contra lo **gisclador** (49) de la **font** (48) per veire la **desfilada**.","t14-14-2":"**Los oficièrs de l’estat major** (46) , lo **colonèl** e lo **tenent colonèl** lo saludavan amb l’espasa. **Los comandants** anavan al cap de lors **batalhons** (47) e cada **capitani** comandava sa **companhiá**, mentre que los **tenents**, los **sostenents** e los **sosoficièrs** ocupavan lors plaças costumièras contra lors òmes.","t14-15-1":"15. — Fòrça passants s’èran acampats a la **crosada** (50) ; los comerçants — lo **parapluèjaire** (51) , lo **tenchurièr** (53) , l’**armurièr** (54) — sortiguèron veire los **soldats**. Totes los vehiculs — **veituras de plaça** (52) , **veituras particularas** (57) e tanben la **cuba d’arrosatge** (56) — s’arrimbèron al trepador.","t14-tit-7":"Scènas del carrièr.","t14-15-2":"Un **viatjaire de comèrci** (55) que portava a la man sas **valisetas de mòstras** crosèt lo carrièr a bon pas, e las personas assetadas sus l’**imperiala** (59) de l’**omnibús** (58) se virèron per gausir de l’espectacle. Un paure **cantaire de carrièra** (60) amb son **orguenet** (61) deguèt interrompre sa **cançon**, que lo bruch dels tambors negava sa votz.","t14-16-1":"16. — Quand lo regiment arribèt davant la **botiga de teissuts** (64) , las **cordurièiras** (63) e los **sartres** (62) daissèron lors **maquinas de cordurar** e lor labor per s’abocar a la fenèstra. **Lo comerçant** (65) , que veniá de pausar de **vestits** (66) novèls dins sa **vitrina**, deguèt retirar las pèças de **drap** (67) e de **tela** expausadas sul trepador, contra la **boca d’escorreguda** (68) , per paur que lo mond las tombèssan; quitament un vièlh **marchand ambulant** (69) , al qual una portièra marchandava de caucetas, deguèt se ficar dins un portal per acabar sa venda.","t14-16-2":"Acompanhèrem lo regiment fins a la casèrna e, fòrça contents de nòstre jorn, tornèrem a l’ostal a l’ora de sopar.","t14-tit-8":"Mestièrs e professions divèrses.","t14-17-1":"17. — L’endeman mon paire s’ofriguèt de nos menar visitar l’estampariá del jornal local. O acceptèrem amb entosiasme.","t14-17-2":"L’**estampaire** es tanben **librari** (70) , **editor**, **papetièr** e **religaire**. A installat al primièr estatge la **redaccion** (71) del jornal, e tanben l’**obrador de gravadura**, ont trabalhan los **litografs** (72) e los **gravaires sus coire** (73) , e enfin la sala de composicion, ont son los **compositors** (74) . La **sala de maquinas** (75) pròpriament dicha, las **premsas** e las divèrsas maquinas, son al ras-de-caussada.","t14-tit-9":"Joan fa fòrça questions.","t14-18-1":"18. — En sortir de l’estampariá, Joan s’arrestèt, fòrça intrigat, davant una caisseta de veire montada sus un pal davant la **merçariá** (77) , e demandèt de qué serviá. Mon paire li expliquèt qu’èra un **avertidor d’incendi** (76) . En efièch, tot dins la vila èra una meravilha per mon amic, de la simpla **font de beure** (78) e del leugièr **tricicle de liurason** (80) que montava un **grom** (79) de liurèa, fins al **furgon de pòsta** (81) .","t14-19-1":"19. — Mentre que mon paire nos daissava un moment per parlar amb lo **percebeire de contribucions** (83) , que s’èra arrestat a charrar amb un **avocat** (82) e un **notari** (84) , nos divertiguèrem a seguir lo movement del carrièr. Passava davant nosautres lo mond mai variat: un **aprentís de pastissièr** (85) , que portava dins un panièr un esplendid **pastís**, veniá darrièr un **pelharòt** (86) ; un **alucalums** (87) parlava amb un **gasista** (88) ; una **mongeta** (89) que menava per la man una orfanèla tornava a son convent.","t14-tit-10":"De retorn a l’ostal.","t14-20-1":"20. — Just quand mon paire tornava amb nosautres, Joan daissèt anar un esclafiment de rire en veire las caras mascaradas e l’estranha fatcha de dos **escobachiminèas** (91) negres de sutja.","t14-21-1":"21. — Ieu voliái crompar una planta per ma maire a la **florista** (92) , mas mon paire observèt que pesariá fòrça per la portar e que valdriá mai crompar d’**irangas**. Nos apropchèrem de la **vendeirèla** (94) , e quand la **governanta** (93) , qu’èra a ne causir qualqu’unas per son enfant, aguèt acabat sa crompa, nos serviguèron.","t14-22-1":"22. — De retorn a l’ostal nos rescontrèrem amb mantun conegut: una vièlha amiga de ma familha, apiejada al braç de sa **damaisèla de companhiá** (95) , l’**enginhaire** (96) dels camins e ponts, e una de mas cosinas amb sa **noirissa** (98) .","t14-22-2":"Puèi passèrem contra la **modista** (97) de ma maire e dos **fraires** (99) estrangièrs, que s’apropchèron per demandar a mon paire lo camin de l’estacion.","t15-apar-1":"TAULA N° 15","t15-tit-1":"Lo Mercat. — Los Aliments.","t15-01-1":"1. — La màger part dels comerçants que nos provesisson dels aliments necessaris son acampats jos la **nau** (1) del **mercat cobèrt**, o dins los carrièrs vesins.","t15-02-1":"2. — Lo **cansaladièr** (2) , que vend de **cambajon** (3) , de **bodin** (4) , de **salsissòt** (5) , de **gòfa** (6) e de **cansalada** (7) , es contra la **vendeirèla de burre e de fromatge** (8) , que son estal es cobèrt de **fromatges de bòla** (9) amb una crosta roja, de **camemberts** (10) , de grandas **ròdas de gruèire** (11) e de **pans de burre** (12) fresc.","t15-03-1":"3. — Davant ela, una **legumièira** (13) ofrís a sos clients de bèles **tomatis** (14) , de **caulsflors** (15) , d’**ensaladas** (16) , de **cauls** (17) , de **cocorletas** (19) , de **melons** (18) e quitament de **bolets** (20) . Mas un **cerveseire**, qu’a arrestat just davant son estal son **carri de liurason** (21) cargat de **barricas de cervesa** (22) , empacha sos clients de s’apropchar. Un ortolan li pòrta un panièr de **carchòfas** (23) .","t15-tit-2":"Vendre e crompar.","t15-04-1":"4. — Al mercat l’animacion es granda, qu’es arribada l’ora de l’**encant** (24) . Las **mestressas de l’ostal** (26) que venon aicí far la crompa s’arrèstan en passar davant l’estal de la **tripièira** (25) per crompar de **tripas** o un **cap de vedèl**.","t15-05-1":"5. — Un **cosinièr** (27) gròs marchanda una **tonina** fòrça bèla amb la **peissonièira** (28) , qu’auça los prètzes a son grat. A recebut una granda partida d’**anguilas, solas, truchas** e de **carpas**. Son **merluç** e sos **muscles** son fòrça fresques.","t15-tit-3":"Lo barat e lo car.","t15-06-1":"6. — La **polalhièira** (29) , installada a son costat, es fòrça onèsta. Quand vend un **piòt**, una **auca**, un **anet** o un simple **polet**, demanda pas mai que lo prètz just.","t15-07-1":"7. — Al canton de la plaça, al primièr estatge, una **linjaira** (30) s’i es establida i a pas gaire, ont las crompairas son totjorn seguras de trobar un assortiment fòrça bon de **toalhas**, **serrietas, davantals** e **draps de cosina**. Al meteis estatge, un **cotelièr** (31) a montat son obrador. Agusa los **cotèls** de las legumièiras e fa als ortolans de **podadoiras** de l’**acièr** mai dur.","t15-tit-4":"La botiga de viures.","t15-08-1":"8. — Jos son obrador s’es dobèrta i a pas gaire una granda botiga de viures. Es ja pas mai l’**espiçariá** (32) simpla e modèsta dels temps passats, que vendiá pas que de gèneres corrents — **tè** (33) , **chocolat** (34) , **pan de sucre** (37) e **sabon** (38) . Aicí se vend de tot: de **gaufretas crocantas**, de **consèrvas** (35) , de **licors** (36) , de **rom, conhac, kirsch, anís** e de **curaçao**. S’i tròba de caça amb la meteissa aisidesa — **lèbre** (39) , **tordres** (40) , **perdises** (41) , **calhas** (42) , **anets sauvatges** (43) o **faisan** (44) — coma de frucha tropicala tala coma de **banans** (46) e d’**ananàs**.","t15-09-1":"9. — Un **comés** (45) fòrça servicial es prèst a liurar çò que se li demande: de **confitura** (47) , de grasèlas o de codonhs, de **saïm** (48) , de **cogombrets** (49) o de **sardinas** (50) en saladura.","t15-09-2":"Aquò es fòrça comòde per las **practicas** (51) , que tròban, al costat dels gèneres mai corrents, las primícias mai raras e la frucha mai saborosa: de **peras** (52) sucosas, de **prunas** (53) , de **rasims** (54) , de **persègas** (55) , d’**amètlas** (56) e de **noses** (57) .","t15-tit-5":"Las practicas.","t15-10-1":"10. — Lo **ris** (58) e las **lentilhas** (59) son contra la caissa d’**arencs** (60) fumats; la **trufa** (61) e la **monjeta** (63) se tòcan amb los **poms** (62) , las **figas** (64) , las **prunas secas** (65) e las **avelanas** (66) . Se tròban tanben dins aquesta botiga d’**uòus** (67) fresques e d’**olivas** (68) , de biais que los **panièrs** (70) e los **filats de la crompa** (73) s’emplenan a tota pressa.","t15-11-1":"11. — Lo **cafè** (72) d’aquesta excellenta maison a ganhat una fama plan meritada entre las **servicialas** (69) e las cosinièiras, que lo vièlh **espicièr** (71) lo torrifica el meteis amb lo mai grand suènh.","t15-tit-6":"Causas de veire.","t15-12-1":"12. — Tot lo mond ven pas al mercat crompar de provisions. Dins lo pintoresc anar e venir del carrieròl que mena a la nau, se vei lo mond mai variat. Contra un brave **tuaire** (75) que buta davant el una **bèrla** (74) , vaicí dos soldats en permission, fòrça fièrs de mostrar lors unifòrmes vistoses: l’**ussard** (76) amb son **dolman** blau e son **chacò a plumet**, e lo **caporal de zoaus** amb sas bragas largas e un **fez** sul cap.","t15-13-1":"13. — Lo **fornièr** (80) , drech sul lindal del **forn** (78) , ven de pastar la pasta de son **pan** (79) e de traire del forn los **croissants** (81) , los **panets** (82) e las **fogaças** (83) que son dins la vitrina.","t15-14-1":"14. — Dessús lo forn demòra una abila **cordurièira** (84) qu’emplega mantuna **brodaira** (85) . A son costat demòra una **bugadièira e planchaira** (86) , qu’empesa la **linja** (88) aprèp l’aver lavada e eissugada, e la plancha amb una **plancha** (87) .","t15-tit-7":"Carn, peis e legumas.","t15-15-1":"15. — Dins la **maselariá** (89) del ras-de-caussada se vend de carn de tota mena — **moton** (90) , **buòu** (94) o **vedèl** (92) — en **cuèissas d’anhèl, bistècas, rostits** e **costeletas**. Lo **varlet de masèl** (93) talha tota aquela carn e met de costat los **òsses de mesolha** (96) . A la pòrta de la maselariá i a una **ostrièira** (97) que vend d’**ostras** (98) . Las dobrís se se li demanda.","t15-16-1":"16. — Totes aqueles comerçants pagan una patenta o un drech d’estal; per aquò lo **garda** (100) perseguís sens pietat las pauras **legumièiras ambulantas** (99) , que lor fan la concurréncia en portar dins lors bèrlas de **caròtas, rabes, naps, pòrres** o de **manats d’espargues, pesets fresques, espinarcs, agrelas, creissons** e de **jorverd**.","t15-tit-8":"Mèfi al garda!","t15-17-1":"17. — Lo dròlle que vend d’**alhs** (101) e de **cebas** sap fòrça plan qu’a el tanpauc li es pas permés de vendre sa mercadariá contra lo mercat. Se met a córrer, amb lo risc de tombar lo panièr de **crancs**, de **escamarlans** e de **gambetas** de la **vendeirèla** (102) de **langostas** e de **lingostins**.","t15-18-1":"18. — Tot lo mond s’afana e fa un grand bruch; mas aquò empacha pas d’ausir clarament lo crit del **veirièr** (103) ambulant, ni lo crit del **carbonièr** (104) , que ven de daissar un moment son carri per liurar un **sac de carbon** (105) .","t16-apar-1":"TAULA N° 16 Los Grands Magazins. — Lo Basar. — Las Joguinas.","t16-01-1":"1. — S’apròcha l’an novèl. Los grands magazins an preparat lors exposicions de **joguinas** (1) e de presents d’an novèl.","t16-01-2":"Demandèri a mon grand que me menèsse al basar veire aquela bèla exposicion, e acceptèt.","t16-02-1":"2. — D’en primièr nos arrestèrem davant de bèlas panoplias d’armas amb un **fusilh**, una **casqueta**, un **sabre**, un **ceinturon** e un parelh d’**espauletas**, o ben un **casco**, una **cuirassa** (3) e un **pistolet** (4) . Tot aquò m’interessava fòrça mai que las **lanternas magicas** (2) .","t16-tit-1":"Bèles espectacles.","t16-03-1":"3. — Dins la meteissa seccion i aviá una **sentinèla** (5) dins sa **garita**; semblava montar la garda sus tot un parc de fèras de carton. Quantes animals i aviá! Un **papagai** (6) sus son baston, un **rinocèros** (7) amb una bana al nas, un **ren** (8) , un **estruci** (9) , una **mona** (10) que copava una nose, un **rainal** (11) qu’emportava una galina, un **cocodril** (12) amb sas enòrmas maissas dobèrtas, un **camèl** (13) , un elegant **levrièr** (14) , una **pantèra** (15) , e puèi doas bèstias que ieu coneissiái pas, que son, segon me dison, una **moisseta** (16) e una **iena** (17) . I aviá tanben un **leopard** (18) e un **lop** (21) ; fòrça prèp i aviá de polidas **ratas** (19) e de **ratons** (20) pichonets de cauchoc. Enfin, un **ipopotam** (22) e un **dromadari** (23) bossut completavan la colleccion. I seriái demorat d’oras entièras s’i aviá pas agut, fòrça prèp, un esplendid campament plen de **soldadets de plomb** (29) que me cridèt l’atencion.","t16-tit-2":"Soldats e guèrra.","t16-04-1":"4. — Mon grand, qu’es un **invalid de guèrra** (24) e deguèt daissar l’armada a causa d’una **nafradura** que li valguèt la **medalha militara**, adòra me contar las **campanhas** ont participèt. L’encantèt de m’explicar los diferents movements de la pichona armada en miniatura. Un grop de soldats de vertat que visitavan lo basar — un **enginhaire militar** (25) , un **caçaire alpin** (26) amb sa **bereta**, un **sergent major** (27) d’infantariá e un **sergent** (28) d’artilhariá amb un **galon** d’aur sus la margue — s’arrestèt contra nosautres per escotar las explicacions.","t16-05-1":"5. — Mon grand, fòrça fièr d’aver un public tan distinguit, improvisèt tot un plan de batalha.","t16-05-2":"La plaça fòrta, amb sas **muralhas** e sos **fossats**, èra assetjada per l’**armada enemiga**, que, aprèp un long **bombardament**, s’aprestava a la prene d’**assaut**. Mas los **assetjats**, butats per la fam, avián ensajat una **sortida** contra lo **campament** dels **assetjaires**. Repossat l’**ataca** dins un **combat** aferonit a l’entorn de las **tendas**, los assetjaires **vencedors** lancèron lors **esquadrons** a la **persecucion** dels assaltants **vencuts**. Aqueles **se retirèron**, en daissant lo **camp de batalha** semenat de **mòrts** e de **nafrats**. Los **brancardièrs** menèron los nafrats a l’**ambulància** per que los suenhèsse lo **cirurgian**.","t16-05-3":"Malgrat l’eroïca resisténcia de qualques **batalhons** que s’èran formats en **carrat**, la **desfacha** foguèt completa; la rèsta de l’armada **fugiguèt**, en daissant darrièr fòrça **presonièrs**. L’enemic èra a mand de coronar sa **victòria** en prenent la plaça. Benlèu que seriá aquò la fin de la campanha, e aprèp un **armistici** se poiriá signar un **tractat de patz**.","t16-tit-3":"Los presents d’an novèl.","t16-06-1":"6. — Los joves soldats, que risián en escotar lo pintoresc raconte del veteran, li faguèron qualques questions de mai. Quant a ieu, faguèri lo torn del comptador per agachar una bèla **arbalèsta** (32) e un **arc** (33) amb sa **sageta** (31) . Aquí trobèri una autra colleccion d’animals: dos **aucèls cantaires** (34) , un **rossinhòl** e una **fauveta** de mecanica que cantavan a plen gargalhòl, e una seguida de bèstias estranhas — una **ratapenada** (35) , un **boà** (36) , una **tartuga** (37) , una **fòca** (38) , una **balena** (39) e un **tauron** (40) faches de pèl daurada.","t16-07-1":"7. — M’arrestèri pas gaire a los agachar, qu’aviái vist çò que somiavi: un magnific **teatre de marionetas** (41) amb d’esplendids **decòrs** e un deliciós **ridèu** roge. Sus l’**empont**, dos actors semblavan representar un **ròtle** dins una **pèça** interessantissima, que los pichons **espectators** de carton de las lòjas, o assetats dins los **fautuèlhs** e dins lo **parterre** darrièr lo **director d’orquèstra**, aplaudissián amb entosiasme.","t16-07-2":"Per malastre, aquel teatre èra caríssim.","t16-08-1":"8. — En mai, èra malaisit de causir entre las joguinas, que las vitrinas èran plenas de joguinas de tota mena: un **Arlequin** (42) , un **Polichinèla** (43) , un **Pierrot** (44) , de **cavècas** (45) que batián de las alas, de **mèrles** (46) que siblavan, de **canichs** que japavan, un **gramofòn** (47) e de **casse-cap**. Una d’aquelas joguinas me divertiguèt fòrça: representava un **combat naval** (48) ont un **naviri** es atacat per de **pirates** davant una còsta plantada de **cocotièrs**.","t16-09-1":"9. — Poguèri agachar totas aquelas meravilhas amb tota calma, que i aviá pauc de mond dins los magazins — tot bèl just un ponhat de curioses, un **dragon** (49) e un **recobraire** (50) que presentava una **letra de cambi** a la **caissa** (51) principala.","t16-10-1":"10. — Demandèri a mon grand de qué servissián los libres qu’i aviá suls estatgièrs darrièr lo **caissièr**; me diguèt qu’èran los **libres de comptes**.","t16-tit-4":"En badar per tota la botiga.","t16-11-1":"11. — En sortir de la seccion de joguinas, anèrem a la selariá getar una uèlhada a las **selas** (53) , als **estriups** (54) , a las **bridas** (55) , als **mòrs** (56) e a las **cravachas**. Mentre que lo **cap de seccion** (57) donava a mon grand qualques entresenhas, anèri agachar l’exposicion de **porcelana** e de **cristalariá** (58) , ont i aviá de bèlas **ensaladièras** e de finas **tetièras** (59) .","t16-12-1":"12. — Per pujar al primièr estatge, passèrem darrièr la vitrina dels **corsets** (60) , contra la merçariá, ont èran expausats de **calçons** (63) fòrça bèles. A prèp, una **vendeirèla** (61) ajudava una **crompaira** (62) a causir de bèlas **telas** (64) de seda.","t16-12-2":"En pujar l’escalièr, notèri que los magazins èran ornats de **lanternas** (65) japonesas, d’**ombrèlas** (66) e d’enòrmas **palmièras** (70) .","t16-13-1":"13. — Al primièr estatge i aviá pas gaire causa de veire: pas que de mòbles (*) , de **còfres-fòrts** (67) , de **comòdas** (68) e de **cochets d’enfant** (69) . Mas la vista generala dels magazins èra fòrça **divertenta**.","t16-14-1":"14. — Jos nosautres vesiái los instruments de musica: de **arpas** (71) , de **guitarras** (72) , de **mandolinas** (73) , de **cornets a pistons** (74) , de **clarinetas** (75) , de violons amb lors **arquets** (76) e quitament una **grossa caissa** (77) . Un pauc mai luènh, al comptador de papetariá, un **estudiant** (78) marchandava amb lo **comés** (79) una cartabèla de documents. Contra eles destriavi un bèl **abecedari** (80) .","t16-14-2":"Al mitan dels magazins s’auçava un naut **arbre de Nadal** (81) cargat de candelas, de tissas e de joguinas de tota mena: de **cavals de fusta** (82) , de **pipautas** (83) , etc.","t16-14-3":"La **parfumariá** (84) , amb sos **dentifricis** e sos divèrses **parfums**, escampava una odor fòrça agradiva que pujava fins a nosautres.","t16-tit-5":"Crompam quicòm.","t16-15-1":"15. — Coma mon grand començava de trobar lo temps long, tornèrem davalar per lo grand escalièr. S’arrestèt un moment davant un **quadre d’astronomia** (85) que representava, çò que me diguèt, de **cometas** (a) , d’**eclipsis de luna e de solelh** (b) , una ròsa dels vents amb los **quatre punts cardinals** (c) **(nòrd, sud, èst e oèst)**, una mapa dels dos **emisfèris** (d) , los **planetas** (e) e lo **sistèma solar** (f) . Comprenguèri res d’aquò, e m’interessèron fòrça mai la liurèa galonada d’un **liuraire** (86) que passava, e los polits **ventalhs** (87) qu’aviái al costat, contra los **portamonedas** (88) e los **portafuèlhas** (89) .","t16-16-1":"16. — Admirèri tanben sul comptador de **plumas** (90) e de **fivèlas de ceinturon** (91) , e las polidas **flors artificialas** (94) graciosament dispausadas dins de panièrs. Las **violetas**, los **violièrs**, los **jacints** (95) , los **geraniums** (96) , los **liris** (97) e las **capucinas** (98) èran fòrça plan imitats.","t16-tit-6":"Lo present del grand.","t16-17-1":"17. — Demandèri a mon grand que me crompèsse una de las **bròssas de dents** (92) d’una caissa qu’i aviá contra las **espinglas de cap** (93) . Acceptèt, e anèri ieu meteis pagar ma crompa a la caissa, al costat de la quala fasián un grand **paquet** (100) per un **client** (99) .","t16-18-1":"18. — Tot d’un còp i aguèt un leugièr bolegadís entre lo mond qu’èra contra los **bronzes** (101) artistics. Un **panaire** (102) veniá d’èsser suspres en flagrant delicte per un **inspector dels magazins** (103) quand ensajava de raubar a qualqu’un. Se mandèt quèrre un garda per l’**arrestar**, e al moment ont sortissiam, emportavan lo colpable a la comissariá."}